ứNg xử của người xưa

  • Published on
    16-Jan-2015

  • View
    1.366

  • Download
    4

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

Transcript

<ul><li> 1. Ng Nguyn PhiTHUT X TH CA NGI XATruyn 11. M U CU CHUYN<br>Mt hm Trang T dn hc tr i ngao du, nhn lc gh vo nh mt ngi bn thm. Ch nh tay bt mt mng, ni: - Ting tm tin sinh vang di nh sm bng tai. Hm nay tin sinh gh thm b phu tht l vn hnh. Ni ri quay li gi mt gia inh, bo: - Hm nay ta gp khch qu, m u cu chuyn ngi hy tht mt con chim cho ta i khch! a hi: - Vng ! Nhng tha ch nhn, c hai con chim, mt con ht hay, mt con khng bit ht, tht con no? Ch nhn chp ming: - D nhin phi tht con chim khng bit ht, th v dng lm g? Trang T cng ch nhn ngi nhm nhi ly ru vi tht chim, lun vic th thi nhn tnh, on t gi ch nh, dn hc tr ra i. H n ba rng, thy mt tiu phu chng ba nhn cnh rng ni bao la. Trc mt lo l mt cy c th. Trang T thy vy hi: - Tri chiu m cha thy tiu ng n c cy no. Gp cy ny cao thng sao ng khng h i? Lo tiu th di ni: - Ti cng mun h n, nhng ngt g n xp lm, th v dng n m lm g?! Mt hc tr nghe vy, hi thy: - Cy v dng th b qua, con chim v dng th git. Con tht khng hiu ni thi i? Trang T mm ci ni: - Ta vo khong hu dng v v dng . Ch c bc o c mi trnh khi tai ha m thi. LI BN: y l mt bi hc ng ngn nhm khuyn rn ngi i . Cu kt lun ca Trang T ni nghe nh lc . V chim v cy khng phi l ngi. Hu dng v v dng l hai mt n gin ca cuc i... Nhng ta , lm th no n mnh vo gia ln mt v hnh hu dng v v dng ? Trang T ni: "Ch c bc o c!"Ngi v dng khng phi khng lm c vic g? t ra h cng bit h hon (Nu cho h canh ca), cng bit dn dp git gi (nu dng h trong vic sai vt). Ngi v dng c th b ngi khn kho bc lt cng sc cho n khi hi th can kit. Cn ngi hu dng th sao? Ngi thy vic g cng lm c, thnh ra vic g cng m ly, cng ng, vong ng, vong tng, cui cng cng lm con ri cho bn quyn th cng ho. Tu trung, hu dng hoc v dng cng u b dng. Ngi o c, theo ngi xa l ngi hin tr. Tr khng ai li dng mnh. Hin khng ai ght mnh. Ch c bc hin tr mi trnh c cm by ca ngi khc. C th chng minh mt cu chuyn tng t. Nc T c lon lc. i bn Bo phc Nha v Qun Di Ng(tc Qun Trng) ph hai v cng t chy ra nc ngoi. Bo Thc Nha em cng t Tiu Bch sang nc C, v ni: "Ch c my nc nh mi khng tht tn". Qun Di Ng a cng t C chy sang nc L, v ni: "L l cng quc ca thi ny. V li L l qu ngoi ca cng t ". Vua T b git. Nh nc C gn T nn Bo Thc Nha em cng t Tiu Bch v kp ln ngi. Cng t C nc L rt xa khng v kp. Bo Thc Nha ni vi cng t Tiu Bch (by gi ln ngi ly hiu l T Hon Cng): "Trc y Qun Di Ng mun git cha cng l bi "ai v cha ny". Lc y Di Ng ang ph cng t C. Xin cha cng ng gin ng ta. Di Ng l bc nht k ti. Cha cng mun dng nghip b, khng c ng , khng xong. Nay ti em binh ng bin gii lm p lc, buc vua L phi "x tr" ly C, v buc vua L giao Di Ng cho cha cng". Bn kia Di Ng v vua L tranh khng kp vi Tiu Bch, lng cn ang tc. Bng nghe qun T ko n. Mu s nc L l Thi B, hin k: " trnh binh ao vi T, cha cng nn git C i, v C l tn v dng! Nhng cha cng phi tm mi cch trng dng Qun Di Ng, v ti ca ng ta "kinh thin v a". Vua L ni: "Di Ng mt lng vi ch. Nay ta git C l ch hn, th hn khng bao gi chu gip ta u. V li, Tiu Bch mt mc i DiNg v T, t tay mnh tr th". Thi B ni: " l mo ca Thc Nha i Di Ng v T dng. Cha cng khng dng th git ch ng tr Di ng". Vua L khng nghe. Di Ng v T gip cho T Hon Cng, a nc T ln a v b ch. Vua L n hn mi. Chuyn ny c phn hi khc chuyn Trang T trn y. y k v dng b git nh, nhng ngi ti gii vn b ngi ta i git. Cng may, Di Ng v Thc Nha l nhng ngi k mu tuyt tr nn khng b nhng k tm thng h st. Nhng ci ngha ca n vn ging nhau, ch c bc o c, hin tr mi gi c mnh. <br>Ng Nguyn PhiTHUT X TH CA NGI XATruyn 22. HNH NH MT X N NGY XA<br>Ng T T t lc lu vong, xin n dc ng bng i l. n t Phin Dng thy mt thiu n ang ngi git la trn bn Li Thy, c em theo mo cm t bn cnh. T T ni: - Ta trn bc ng cng nn mi xin n, xin nng gip cho! Thiu n ngc ln nhn T T ri ni: - Thip trng ngi khng phi l ngi thng, u dm v chuyn nh mn m khng cho n? Ngi con gi m gi cm a cho Ng Vin (tc Ng T T) v Thng (Thng l a b con Thi t Kin). Kin b vua cha mun git b trn trnh qua Trnh, sau phn Trnh b git Trnh. T T phi mang Thng theo). Ng Vin v Thng cng n. Ng Vin bit thiu n ngho kh, li ni vng v, nn khng dm n ht, li cho nng mt phn. Thiu n ni: - Hai ngi cn i xa, hy dng ht i. Ng Vin v Thng n ht cm. Lc sp i, Ng Vin ni: - Ti khng bao gi qun n nng. Ti l ngi chy trn. Nu gp ngi khc xin ng tit l. Thiu n than: - Ba chc nm nay ta cha h tip chuyn vi ngi n ng no. Gi v ming n thnh ra tht tit! Thi, cc ngi i i! Ng T T i c my bc, ngonh mt thy c gi git la y m ly cc nhy xung sng m trm mnh. Ng Vin bi thng qu i, cn ngn tay chy mu, vit hai mi ch trn : "Nh hon sa, ng hnh kht. Ng phc bo, nh thn nch. Thp nin chi hu, thin kim bo p" (Nng git la, ta n xin. Ta bng no, nng cht chm. Hn mi nm na ngn vng bo n). T T lp t hn li ri dt Thng vo nc Ng. LI BN: Cho n by gi, c lc ngi ta gp cnh ng tht thng nh tm n xin qua ngy, th thi vic n xin ca Ng T T cng khng c g ng ngc nhin. Vn y l mt thiu n qu ma sau khi cho Ng T T n mt ba cm, nng li trm mnh. Ti sao nng li t st? C ngi ni, thiu n cht l bi T T dn mt cu: "Nu gp ngi khc xin ng tit l". Nng cht l Ng T T yn tm. Tht ra l ph. Ta xem cu nng ni: "Thip trng ngi khng phi l ngi thng, u dm v chuyn nh mn m khng cho n?" "khng phi ngi thng" c ch Ng T T l nhn vt quan trng sau ny. "u dm v chuyn nh mn m khng cho n". Chuyn nh mn y khng ch vic nng nhn i mt ba, m c ch cho vic "khng c tip xc vi n ng ni vng v". V vy nng mi than: "Ba chc nm nay ta cha h tip chuyn vi ngi n ng no. Gi v ming cm thnh ra tht tit!" Ch ni chuyn vi n ng m nng cho l "tht tit", hiu ci "tit" to ln n bc no. "Tit" y l tit hnh, l s trong trng t th xc n linh hn. Phm tit l ci din mo ca Trinh tit. Phm tit khng c th ci "Trinh" cng bng tha. V nhiu ngi khng thn dm m dm th sao? Phm tit ca ngi con gi khng hn ch nhng nh quyn qu, khng hn ch nhng tiu th, cng nng, khng hn ch nhng gia nh th phit, trm anh. Ly theo con mt ca ngi nay, th ci cht ca thiu n git la l "cht di", nhng vi con ngi phm hnh ca ngi xa, h cho rng: "danh tit cn gi tr hn thn xc". V thn xc c th mt i nhng danh tit vn cn. Hnh nh y va cao c, va bi trng. <br>THUT X TH CA NGI XATruyn 33. NG GI H M MUA... NGA HAY L MING TH GIAN<br>Nh h M ngy trc chuyn ngh nui dy nga v bn nga. C mt do gia nh ng suy sp v con ng b bnh nng, vt ht tin trong nh m con ng vn khng khi. ng bn ht s nga nui thang thuc cho con. Con ng sng c. T ng bt u dnh dm, tn tin c mt s tin.Ngy n M ng nghe Hng Lm c bn mt ging nga qu, ng n ni xem tng nga tht k, bit l ging nga hay, thuc loi Hong Phiu, mc d n c phn hi gy. M ng thch qu, nn chu mua vi gi t. ng v nh bn li vi con: - Ph thn xem bit n rt qu, d hi gy, thuc ging Hong Tuyt Phiu ca ngi Khng. Nh ta gy c ging ny s lm giu khng my hi. Ngt v xa ngt ngy ng, qua o trung e c cp, nn cha con ta cng i. Hai cha con h M th nga v ng gi xong, tra yn cng, cha con ng ln nga ra v, lng thy hoan h. H i qua mt xm nh, M ng khim tn cho nga i nc kiu, dn lng n ng li ni: - M lo! ng l ngi nui nga, sao khng bit thng nga? Con nga gy th kia, cn cha con ng cp n by ngy khng ht, n no c hai li trn mnh n? ng M ni vi con mnh: - H ni phi y con ! Vy cha nhng cho con ci. Cha cm cng cho. Th l mt mnh M cng t ngi nga, ng M i b theo. H yn tm i xm nh khc, by gi tri kh tra, nhng ngi ngi mt trn ng thy cnh cha con h M nh vy, h ko ra n u nga, x v ngi con: - Ai dy cng t v cch hiu o nh th? Con th ngi nga knh kiu, cha chy b theo m hi! Qua cnh ng kia c hc hiu Khng Mn, chc h nh cng t tro mu ra mt! M cng t lt t nhy xung nga, chp tay tha vi cha: - H ni phi y cha ! Ny gi con cng khe ri, cha hy ci n cho mt. Ngi cha ln nga i, ngang qua "Khng Mn hc hiu", mt s hc tr bit mt ng gi, chng chy li n ng ni: - M lo b! Lo b lu nay mnh gii ch? Nghe ni lnh lang lu nay bnh thp t nht sinh, nay mi va hi bnh phc lo b lnh lang nhc nhoi cho nh. M lo nhy xung nga nhn con ri th thm: - K ra h ni cng phi. K khng cn bao xa, ta dt nga i vy. Hai cha con xung nga dt b, hi lu n xm khc, c ai nhn nga ri chi: - ng l cha con mt lo v hc. y l ging Hong Tuyt Phiu, mt loi thin l m, mua v ci hoc lm ging, no phi mua v th, sao c nga li khng ci? Cha con h M thiu iu mun khc. Lo ni vi con: - Ci nga cng b chi, m khng ci cng b chi! Ta chu ht ni! Thi th quch cho xong! Hai ngi dt i mt on cho khut mt mi ngi, ri tho cng, ci yn, nh mt roi, nga dong tut vo rng mt dng. V n nh, b c nghe n u ng. ng c thut li mi chuyn. B c nghe qua m vo u bnh bch, va khc va ni: - Ngu sao l ngu! C bao nhiu vt i mua nga, ri th nga i! Xa nay ming li th gian. Vic mnh mnh c lm, chiu , nghe li h lm g? Ri y ly g m sinh sng, ly g m ci v cho con? Ngu i la ngu!... LI BN: Qu l, khng " sao cho va lng ngi"! ng gi h M hin hu n mc thiu t tin. Nhng ngi ngoi nhn vo lm sao hiu c tnh trng ca h M v con nga kia nh th no? kin no h ni cng phi, nhng trc nht h M phi bit nh gi c ci vic ca mnh. Tc ng c cu: "Chn ngi mi ", th th mi l mnh vy. Mua nga l quyt tm, m gi c "quyt tm" (ch con nga) l thiu quyt nh. Thiu mt trong hai ci u hng. <br>Ng Nguyn PhiTHUT X TH CA NGI XATruyn 44. CHUYN CON VE SU V NC NG<br>Mt sm, Thi t Hu mang cung tn vo cung, va gp vua Ph Sai. Nh vua hi: - Con mang cung tn i u m o qun t sng th ny? Thi t ni: - Con i sn v b sp hm? - Sao li v sp hm? Thi t ni: - Con thy con ve ang ku, con toan rnh bt. Bt ng con thy con b nga a cng ln bt con ve, li thy con chim s u gn mun p con b nga. Con bn lui li chun b bt con chim s, khng ng b sa xung snh! Nh vua ni: - Con ch bit ham ci li trc mt m khng ngh n ci hi pha sau. Thin h c ai ngu nh con khng? Thi t ni: - Vy m c k ngu hn con! L vn l nc l nhc, trc c Chu Cng, sau c Khng T, khng xm phm g n T, th m T vn ct qun nh, tng l ly c L. Ai ng nc Ng ta vt ngn dm nh T, ai ng nc Vit em qun cm t nh Ng!... Ph Sai ni gin ht: - Ct! Ct... l lun iu ca thng gic gi Ng Vin! Thng gic y tao git ri! Nu my l con tao t nay ng ni ti vic na! Thi t Hu s hi lui ra. LI BN: Trc y Ng T T kh tm, kh cng can gin Ph Sai v vic ny, ng b Ph Sai git i, v vn inh ninh rng nc Vit khng bao gi dm phn. Thi t hu mn hnh nh con ve, con b nga, con chim s ch nc L, T, Ng, Vit. Ngi ta ni:"Khng k no ic bng lng ngi khng mun nghe, khng k no m bng k khng mun thy". Ng Ph Sai khng ngu nhng ng khng mun nghe nhng li can phi. Ng Ph Sai khng git con mnh nhng ct qun i nh T v hi ch hu ln na, nc Vit nh p nc Ng v git cht Hu! Ch khc no Ng Ph Sai git con. <br>Ng Nguyn PhiTHUT X TH CA NGI XATruyn 55. TING N BN QUC S (TRU K THUYT T UY VNG)<br>T Uy Vng ln ngi 9 nm, ngy no cng n quyn ca vang, m say tu sc. Mt hm c ngi tn Tru K l ngi nc T, xin vo yt kin T Uy Vng, ni: - Ti bit gy n, nghe i vng thch m lut, nn tm n.Uy Vng cho ngi mang n ra. Tru K ln dy, nhng khng gy. Uy Vng hi: - Tin sinh cho ta nghe mt bn ch? Tru K ni: - Bit cm l (l thuyt v n) mi l quan trng, cn ting n chng qua l do si t pht m m thi.Vua hi: - Vy th no l cm l? Tru K nghim trang ni: - Cm l Cm! L cm ngt! L cm ch nhng s m say tu sc gi cho chnh o. Trong n, dy ln nht ch vua, cn cc dy nh l b ti. i Phc Hi ch n c 5 dy. n Chu Vn thm mt dy, sang Chu V thm mt dy na hp tnh gia vua ti, vy bit n dng vo vic chnh s. Uy Vng ni: - Phi! Tt nhin tin sinh phi bit cm m? Tru K ni: - Ti hc n tt phi bit chi n, cng nh i vng lo nghip nc, h li khng bit tr quc hay sao? Nay i vng cm mnh t nc m khng tr, c khc g ti cm n m khng gy? Ti m n m khng gy th i vng khng bng lng. i vng b nc khng tr th trm h khng bng lng! Uy Vng ngc nhin ni: - Th ra tin sinh mn ting n khuyn ta? ! Sau Uy Vng mi Tru K lm tng quc, Tru K chn hng nc T thnh mt cng quc. LI BN: y cng l thut thuyt khch. Uy Vng thch m nhc. Tru K xng mnh bit chi n nn mi c Uy Vng tip. Nu Tru K ni: "Ti vo khuyn nh vua khng nn am m tu sc", th cha chc c Uy Vng mi vo. Qu nh li Tru K ni, m nhc dng vo vic l nghi chnh s, m hng ca n khin ngi ta th thi, an lc, vui ha. "Nhc" l iu n, cn m l "lc" l vui ha. Cc triu i thi c (trc nh Chu) u dng m nhc trong vic t l, thit triu. n i Tr Vng nh n, vua Tr sai mt i nhc s l S Din ch ra mt loi m nhc cho cc ca n ht ha n theo, dn dn bin thnh hai th m nhc song hnh: l m nhc cho triu nh v m nhc trong cung nh. Nhc cung nh l nhc m theocc iu ma ca cung n, tin ca n i n "dm nhc". Chnh S Din l tc gi khc Mi-mi, mt bn dm nhc bt h vo thi , S ni: "T khi vua Tr cho do khc Mimi, nh vua bt u b b triu chnh, sa vo con ng tu sc, nhc dc". Khi Chu V Vng nh chim triu ca, git vua Tr, S Din chy v ng n nc V, t t trn sng Bc... Nhng m khuya vng, ngi dn vng sng Bc thng nghe khc Mi-mi rt ma qui, quyn r. Mt thnh ng cn st li ngy nay l "Bc thng tang trung" (Trn sng Bc, trong m du, ch cho vic trai gi gian dm. Truyng Kiu c cu: "Ra tung trn Bc trong du / Th con ngi y ai cu m chi") Li ca Tru K ni, l ni v nguyn y ca m nhc. Cn ni "cm", hai t y ngha khc nhau nhng c cng m, Tru K dng nhn mnh cho nh vua thc tnh. Tru K l v tng quc gii ca thi . Sau thi n Anh, nc T cha c v tng quc no snh ngang vi Tru K. <br>THUT X TH CA NGI XATruyn 66. THUN VU KHN TH TI TRU K<br>Thun Vu Khn vn l mt bin s (bin s: Ngi bin bc gii) li lc nht ca T, nghe Tru K un ba tc li m c phong lm Tng quc, c khng phc, bn dn bn tay chn n yt kin Tru K. Tru K tip i t t, Thun Vu Khn vi v mt cc k kiu ngo ni vi Tru K: - Ti c my iu th lu c th trnh by vi Tng quc c khng? Tru K chp tay p: - Khng dm! Xin tin sinh cho nghe! Thun Vu Khn ni: - Con khng la m, v khng la chng! Tru K p: - Xin vng li! T nay ti khng xa vua na bc! Khn ni: - dng g gai lm bnh xe m bi thm m th l trn lm, nhng nu m c l vung kh m vn chuyn c! K p: - Xin vng li! Ti khng lm iu g tri vi thng tc. Khn ni: - Cnh cung du cng cng c lc tr, cc dng sng u chy ra b, t nhin m ha hp! K p: - Xin vng li! Ti s chn ngi hin m dng, quyt khng em k bt ti vo chn miu ng. Khn ni: - Cm st khng so dy th khng thnh m lut. K p: - Xin vng li! Ti s sa li php lut xem xt nhng k gian ln. Thun Vu Khn s hi sp ly ri lui ra. Bn tay chn thy b mt ca ng mo xnh lin hi: - Sao vy? Thun Vu Khn th ra, ni: - Ta dng n ngha hi nm iu, quan Tng quc tr li c ht. Ngi l bc i ti ta khng th snh bng.Sau Tru K lp tc p dng nhng iu m Thun Vu Khn ni. LI BN: Thun Vu Khn dng php n bn v php lm chnh tr ca T Tng, Tru K hiu c nn gii p ht mi thc mc. Cu p bao gi cng ng dng vi cu xng, n khp vi nhau. Ngi ta tng chng hai b c lin thng vi nhau. Trong 5 iu, mi iu l mt chi tit trong vic xy dng t nc, khng iu no ngoi vn . Thun Vu Khn hi, nhng cu hi b ph phim, khng bt b, mi vn u t vo triu chnh, nh vy m Tru K c th lin tng kp thi. Gi s, Khn hi mt cu vu v no nh: "Trng sng vng vc, cung n nghu ngao" th Tru K tr li sao y? S ni: "Thun Vu Khn c ti trng mt m c ht t tng ngi i din". Gi ny gp phi tay i th, nt mt ng tiu nghu, n ni bn t ch ng: "Sao vy?", th tht l th v. <br>THUT X TH CA NGI XATruyn 77. QUAN D C KHEN, QUAN GII B CH<br>Tru K ghi nh li Thun Vu Khn nn ng lm vic ht sc sing nng v cn thn. By gi ai cng n v quan trn th t A l ngi hin, v ch quan trn th t Tc Mc iu.Tru K tm n vic , cho ngi xem xt h thc ri tu li cho T Uy Vng bit. Uy Vng cho triu tp qun thn, li i hai v quan trn th kia. Trc mt b quan, v quan t Tc Mc b coi bng "na con mt". Vua gi lo ra hi: - Ngi trn th Tc Mc c sao cc quan triu ch ngi? Lo p: - Thn ch bit lm ht chc trch ca mnh, cn vic khen ch thn khng c bit. Uy Vng ln ting: - Ta cho ngi d xt t Tc Mc thy rung vn ti tt, ngi dn giu c, vic quan khng b tr, c mt vng phng ng y yn n, mi hay nh ngi mt lng v dn, khng t lt cho bn quan li triu, v l m nh ngi b ch. Ngi tht xng ng l mt lng thn. Ni ri lin gia phong cho v quan t Tc Mc. Li gi v quan t A, ni: - Ngi trn th t A th no m ngy no triu cng thy li khen ngi v...</li></ul>