∙ Reumatoidalne zapalenie stawów ∙ Alfabet reumatyka ∙ Antoni Gaudi

  • Published on
    14-Feb-2017

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • 2/

    20

    10

    je

    si

    e

    /z

    im

    a

    23

    cena 4,50z3,60z dla czonkw

    ISSN1643-9430

    magazyn chorych reumatycznych

    Reumatoidalne zapalenie staww

    Alfabet reumatyka Antoni Gaudi

  • Lato mino jak zawsze za szybko. W tym roku niestety w cieniu powodzi, ktra przesza przez nasz kraj, zabierajc rado ze zbliaj-cych si wakacji.

    Patrzc na zmagania z wielk wod, trudno byo si pogodzi z myl jak may jest czo-wiek XXI wieku w zetkniciu z siami natury.

    Z drugiej strony widziao si tych, ktrzy wbrew - wydawao si - wszelkiej logice staraj si zabezpieczy dobytek. Czasem udao si, czasem nie. Ale nie oddao si swojego dorob-ku bez walki.

    Momentami w zmaganiach tych ludzi widzia-am nas. Nieuleczalna i postpujca choroba jest jak nieuchronnie nadchodzca fala powo-dziowa. Nie do koca mona przewidzie jej si uderzenia, trudnoci jakie przyniesie.

    Ale mona si przygotowa i zabezpieczy, aby si ataku zmniejszy. To codzienne zma-gania si z chorob, ale jednoczesne dbanie o wasn kondycj fizyczn i odczytywanie sygnaw organizmu pozwalaj na w miar normalne ycie.

    Nigdy nie wiadomo na ile niepenospraw-no w tych schorzeniach jest czym nieunik-nionym, ale warto zawsze by dobrze przy-gotowanym. atwiej wtedy stan naprzeciw ograniczeniom.

    W okresie uspokojenia si choroby nie warto o niej zapomina. Jest to czas na zmiany wok siebie na przygotowanie swojego otoczenia, na oswojenie codziennoci.

    To wtedy najatwiej mona wprowadzi zmiany w mieszkaniu, aby nas nie ograniczay w codziennym yciu otaczajce przedmioty.

    To otoczenie czyni nas niepenosprawny-mi, niejednokrotnie na nasze wasne ycze-nie. Przecie zawsze mona poczy wygod z elegancj, czasem wystarczy tylko spojrze na siebie inaczej.

    Na pewno przynajmniej w teorii - kada kobieta wyglda adniej w butach na wyso-kich obcasach. Ale czy wyglda si atrakcyj-nie, jeeli nie umie si bd nie moe na nich chodzi? Na pewno mniej zwraca si na siebie uwag w obuwiu sportowym ni w niepasuj-cych szpilkach.

    Wydaje si, e atwiej jest po powodzi prze-nie si w zupenie nowe miejsce nie zagro-one zalaniem ni pogodzi si z chorob.

    Ale przecie w obu przypadkach jest podobnie. Pozostaj wspomnienia tego, co byo przed, dowiadczenia te dobre i te ze. To w czo wieku tkwi ju na zawsze.

    Najwiksz umiejtnoci jest wyciganie wnioskw z przeszoci, nie banie si przyszo-ci, ktra zawsze jest niewiadoma i cieszenie si z tego, co spotyka nas tu i teraz.

    Mylc o przyszoci, konieczne jest budo-wanie przyjani, dobrych relacji w rodzinach, aby w przypadku koniecznoci wsparcia i po -mocy byo na kogo liczy.

    Odsuwanie si od ludzi z powodu choroby i niepenoprawnoci jest skazywaniem si na kalectwo bycia nieszczliwym czowiekiem samotnym nie z wyboru, ale na wasne - moe nie do koca uwiadomione - yczenie.

    Dowiadczenia nas ucz, e w naturze musi by zachowana rwnowaga. Jej zaburzenia sprowadzaj nieszczcia. Czy nasza postawa musi t regu potwierdza?

    Jolanta Grygielska

    Stowarzyszenie Reumatykw i ich Sympatykw

    http://reuma.idn.org.ple-mail: reuma@idn.org.pl

    2

  • 3

    Wydawca: Stowarzyszenie Reumatykw i ich Sympatykw przy wsppracy Instytutu Reumatologii w Warszawie

    Rada programowa: prof. dr hab. med. Stanisaw Luft prof. dr hab. med. Anna Romicka dr med. Elbieta Eyman dr socj. Boena Moskalewicz mgr Jolanta Grygielska

    Redaktor: Jolanta Grygielska Sekretarz redakcji: Elbieta Wodarczyk

    Korekta: Jerzy Kaleta Projekt logo: Marek Happach

    Przygotowanie do druku: Opracowanie graficzne, skad. KANN-PRESS, tel. 615 51 64

    Druk: Zakad Poligraficzny Jerzy Kink 04-837 W-wa, ul. Gierdawska 4 tel. 615 72 71, 615 74 53

    Adres redakcji:02-637 Warszawa, Spartaska 1 tel. (22) 844 42 41 w. 351

    Adres do korespondencji: Redakcja magazynu ZOTY RODEK 02-637 Warszawa, ul. Spartaska 1 Zastrzegamy sobie prawo do adiustacji, skrtw oraz zmian tytuw. Redakcja nie odpowiada za tre ogosze

    Zoty rodek do nabycia w stowarzyszeniach i w prenume-racie. Prenumerata 18 z obejmuje 4 kolejne numery. Wpaty na konto Stowarzyszenia Reumatykw i ich Sympatykw w PKO BP S.A. IX O/Warszawa nr 36 1020 1097 0000 7902 0105 9500. W numerze zostay wykorzystane rysunki pacjentw - dzieci i modziey, uczniw szkoy dziaajcej przy Klinice Wieku Rozwojowego I. R. w Warszawie - bardzo dzikujemy.

    W N U M E R Z E :

    N AU K A

    PRAKTYKA

    LEKTURY

    P R O F I L E

    W SKRCIE

    KCIK POEZJI

    ROZRYWKA

    str. 6 Reumatoidalne zapalenie staww co trzeba wiedzie

    dr Magorzata Happach

    str. 8 Alfabet reumatyka: F jak fundament

    Halina Kiszkis str. 8 Teff zboe stare jak wiat

    str. 10 Choroba zwyrodnieniowa staww a osteoporoza. Co je czy?

    Jolanta Grygielskastr. 13 Czy jeste w grupie

    ryzy ka zachorowania na osteoporoz? Kalkulator RB-10

    str. 15 O Hance 2 lata pniej str. 17 Antoni Gaudi genialny

    architekt i reumatyk od dziecka

    str. 19 Dorota Rdzanek wspomnienie

    str. 20 Pracujc ze schorzeniem reumatycznym moja codzienno

    Karin Nrgaard (Dania) str. 21 10-lecie Endoprotezy Anna Kurowskastr. 22 II Oglnopolska Wiosna

    Reumatykw Marta Kostera

    str. 25 Endoproteza ma 10 latstr. 25 Prozdrowotne piknikistr. 25 Warsztaty liderwstr. 26 Kongres EULAR w Rzymie

    str. 26 Wiosna Reumatykw na powitanie lata

    str. 26 II Krajowe Spotkania Reumatologiczne

    str. 26 Konferencja w Brukselistr. 26 Jesienna konferencja

    EULAR PARE

    str. 7 Modlitwa Wiesaw Janusz Mikulskistr. 7 Czy mona Zaza Wilczewska str. 24 Powroty Ryszard Rumas

    (red. Jerzy Kaleta)

    str. 27 Krzywkastr. 27 Rebus

  • Dr Magorzata Happach

    REUMATOIDALNE ZAPALE-NIE STAWW CO TRZEBA WIEDZIE

    Reumatoidalne zapalenie staww (RZS) jest zapaln chorob tkanki cznej o charakterze przewlekym i postpujcym, ktra charaktery-zuje si przede wszystkim zapaleniem staww i tkanek okoostawowych. Choroba ma charak-ter ukadowy, dlatego moe rwnie dotyczy narzdw wewntrznych, takich jak: nerki, puca, serce. W jej przebiegu mog wystpo-wa zmiany w narzdzie wzroku, ukadzie ner-wowym, zapalenie naczy, amyloidoza. Czsto prowadzi do niepenosprawnoci. W obrazie choroby dominuje bl.

    Choroba zaczyna si najczciej zapaleniem staww rk, nadgarstkw (zwykle obustron-nie) i stawu kolanowego. Bl i obrzk staww powoduj ograniczenie ruchw. Bl jest najsil-niejszy w drugiej poowie nocy, a w go dzinach dopoudniowych dominuje sztywno poranna staww. Pacjent skary si na uczucie przewle-kego zmczenia, czasem stany podgorczko-we. Popoudniu czuje si lepiej ni rano.

    Przyczyna choroby jest nieznana. Nie wykry-to do tej pory czynnika rozpoczynajcego przewlek reakcj zapaln, w ktrej organizm wystpuje przeciwko wasnym komrkom. Na ujawnienie choroby mog mie wpyw infekcje wirusowe lub bakteryjne, zaburzenia hormo-nalne, skonno genetyczna. Obserwowano czstsze ujawnianie si choroby po przeby-ciu przez chorego stresu psychicznego (np. mierci bliskich) lub fizycznego (operacja, wypadek).

    W reumatoidalnym zapaleniu staww pro-ces immunologiczno-zapalny koncentruje si w bonie maziowej stawu, ktra wyciela od wewntrz torebk stawow i jest jakby jej pod-szewk. Komrki bony maziowej przerastaj i wytwarzaj liczne mediatory zapalne. W miej-scu maziwki rozrasta si tkanka ziarninowa (uszczka), ktra nacieka i niszczy chrzstk stawow i ko, a take wizada i cigna. Ten

    samopodtrzymujcy si proces zapalny jest odpowiedzialny za bl i destrukcje staww.

    Za proces zapalno-immunologiczny prze-de wszystkim odpowiedzialne s limfocyty T, ktre inicjuj, podtrzymuj lub wygaszaj te reakcj. Du rol odgrywaj take limfocyty B, makrofagi, fibroblasty, komrki bony maziowej i rdbonka. Hamowanie wzrostu aktywnych limfocytw T poprzez blokad potrzebnego do tego enzymu stanowi podstaw dziaania nowych lekw, hamujcych destrukcj w RZS.

    Komrki zapalne wydzielaj substancje zwane cytokinami. Cytokiny prozapalne takie jak TNF faktor, interleukina 1 (IL-1), interleuki-na 6 (lL-6) pobudzaj zapalenie i bior udzia w procesie uszkodzenia chrzstki i koci, roz-woju zapalenia naczy i zapalenia osierdzia. Hamowanie cytokin ley u podstaw dziaania lekw biologicznych.

    Diagnostyka i przebieg RZS

    RZS rozpoznaje si na podstawie cile ustalonych kryteriw choroby. Nale do nich, poza obrazem klinicznym, zmiany radiologicz-ne pod postaci charakterystycznych nad-erek i obecno czynnika reumatoidalnego w surowicy krwi. Typowe zmiany radiologicz-ne s jednak nieobecne we wczesnym okre-sie, a czynnik reumatoidalny moe nie pojawi si wcale albo te wystpuje w zwizku z inn chorob.

    N AU K A

    4

  • O rozpoznaniu RZS decyduje lekarz na pod-stawie wywiadu i badania przedmiotowego. Lekarz oceni te, przy pomocy badania krwi (OB., CRP, proteinogram, morfologia krwi), laboratoryjn aktywno choroby. Wczesne rozpoznanie RZS jest utrudnione, gdy rw-nie choroby nowotworowe, endokrynologicz-ne i inne mog przebiega pod mask chorb reumatycznych. Rozpoznanie utrudnia te fakt, e choroba nie zawsze zaczyna si ostrym zapaleniem i gorczk, czsto przebiega skry-cie. Najczstszymi objawami, z ktrymi pacjent zgasza si do lekarza, s bl i ograniczenia sprawnoci ruchowej.

    Chory moe zaobserwowa u siebie rw-nie poczucie zmczenia, chudnicie, stany podgorczkowe, sucho oczu (brak ez), guzki podskrne w okolicy stawu okciowego i przedramienia, zapalenie cigien.

    RZS nie jest chorob dziedziczn. Mona jednak mwi o predyspozycji genetycznej, zwizanej z obecnoci antygenu HLA DR1 lub HLA DR4. Antygeny te s do czsto spotyka-ne u osb zdrowych. O wystpieniu choroby decyduj czynniki dotychczas nieznane.

    RZS nie przebiega podobnie u wszystkich pacjentw. Choroba moe mie charakter zlo-kalizowany, bez duych zmian destrukcyjnych wikszo pacjentw normalnie yje i pracu-je. Moe te przebiega ostro, prowadzi do destrukcji wikszoci staww i wymaga inter-wencji chirurgicznych.

    W cigu ostatnich kilkudziesiciu lat, dziki intensywnemu leczeniu od pocztku choroby, zmniejszya si liczba cikich przypadkw. W nielicznych choroba wygasa samoistnie. W ostrych przypadkach chorobie moe towa-rzyszy zapalenie nerek, wknienie puc, amy-loidoza.

    W przebiegu choroby obserwuje si zwykle cykliczne zaostrzenie o rnym nasileniu i cza-sie trwania, przeplatane okresami remisji.

    Leczenie RZS

    Farmakoterapia

    Celami leczenia jest zahamowanie postpu choroby, walka z blem i stanem zapalnym.

    Na proces leczenia RZS skada si leczenie farmakologiczne, rehabilitacja, leczenie orto-pedyczne, psychologiczne, ergoterapia, edu-kacja pacjenta i rodziny.

    W leczeniu stosuje si leki objawowe, do ktrych nale leki przeciwblowe i niestero-idowe leki przeciwzapalne (NLPZ) oraz leki podstawowe, ktre maj wpywa na zahamo-wanie postpu choroby.

    Pacjent powinien zapozna si z lekami. Szczeglnie wane jest to w przypadku lekw objawowych, stosowanych w chorobach prze-wlekych. Leki te albo zaywa si doranie, albo regularnie przez duszy czas, w okresie duej aktywnoci choroby.

    Pacjent musi pozna czas dziaania leku (czy jest on krtko dziaajcy czy o przedu-onym dziaaniu), jego maksymaln dawk i wasn reakcje na lek. Czsto chory sam reguluje dawk leku, zmniejszajc j w miar ustpowania blu. W przypadku NLPZ efekt przeciwzapalny i przeciwblowy wystpuje stosunkowo szybko, szybko te znika po ich odstawieniu.

    Objawy uboczne przy stosowaniu NLPZ mog dotyczy przede wszystkim przewodu pokarmowego najczciej s to ble brzucha, nudnoci. Ostronie stosuje si leki u chorych z wywiadem wrzodowym, uchykowatoci jelit, chorobami wtroby. Poza zaburzeniami trawiennymi, ktre mog by tylko przejcio-we, naley pamita o moliwoci niewielkiego wzrostu cinienia krwi, blach gowy (zatrzy-manie wody), zaburzeniach w ukrwieniu nerek, odczynach alergicznych (astma, pokrzywka), niewielkich zmianach poziomu wskanikw krzepnicia krwi i poziomu cukru, uszkodzeniu szpiku albo te zmianach nastroju. Wystpienie objaww ubocznych zaley od predyspozycji osobniczych.

    Leki podstawowe w RZS to leki, ktrych celem jest hamowanie postpu niszczenia staww. Wywieraj one rwnie efekt prze-ciwzapalny i przeciwblowy. Leki te ujawniaj swoje dziaanie po kilku tygodniach, a nawet miesicach. O skutecznoci leku mona prze-kona si wic dopiero po duszym okresie jego zaywania. Mimo uzyskania remisji lecze-nia nie przerywa si, gdy po odstawieniu leku

    N AU K A

    5

  • objawy mog wrci ju w cigu kilku tygodni. Ewentualn prb zmniejszenia dawki leku przeprowadza si bardzo ostronie pod cis kontrol lekarsk.

    O wyborze leku o dziaaniu podstawowym decyduje dowiadczenie i wiedza lekarza, ktry ocenia przypuszczalny przebieg choroby i decyduje o mniej lub bardziej agresywnym leczeniu. Czsto leki te s dobrze tolerowane i nie wywouj adnych objaww ubocznych. W przebiegu ich stosowania mog wystpi objawy ze strony ukadu pokarmowego, nerek, wtroby, szpiku. Pacjent wykonuje regular-ne badania dodatkowe, wymaga te okreso-wej kontroli lekarskiej, podczas ktrej ocenia si midzy innymi dziaanie leku i ewentualne wystpowanie objaww ubocznych. W nie-ktrych przypadkach pacjent zauwaa obja-wy alergiczne lub osabienie, pojawiajce si podczas stosowania leku. Kady nietypowy przypadek powinien skoni do odbycia wizyty u lekarza.

    W leczeniu stosuje si take glikokortyko-idy, ktre wywieraj bardzo silne dziaanie przeciwzapalne i przeciwblowe, a badania wykazay, e w wyniku kilkuletniego dziaania mog hamowa proces niszczenia staww. Najczciej stosuje si je doustnie w maych dawkach. Leczenie naley kontynuowa nieza-lenie od ustpienia blu i stanu zapalnego, nie wolno go przerywa bez porozumienia z leka-rzem. Glikokortykoidy stosuje si te w iniek-cjach odstawowych, dominiowych, a w okre-sach zaostrze doylnie w warunkach szpital-nych w postaci tzw. pulsw. Glikokortykoidy (hormony sterydowe) wydzielane s w sposb naturalny przez nadnercza gruczoy usytu-owane w ssiedztwie nerek. Ze wzgldu na hamowanie dziaania nadnerczy nie wolno tych lekw odstawia nagle. W czasie ich prze-wlekego stosowania mog wystpi, zalenie od dawki i skonnoci osobniczych, zaburze-nia przemiany materii, nadwaga, cukrzyca, miadyca, zaburzenia elektrolitowe, hipopo-tasemia i osabienie mini, zatrzymanie sodu i nadcinienie, niedobory wapnia i magnezu, a take osteoporoza, krucho naczy, zama, ryzyko czstych zakae.

    Miejscowe iniekcje sterydw s skutecznym leczeniem miejscowego zaostrzenia stanu

    N AU K A

    6

    RZS W SKRCIEObjawy:

    Kliniczne:

    1. Sztywno poranna powyej 1 godziny 2. Zapalenie staww rk (bl i obrzk) do cz-

    sto nadgarstkw i staww rdrczno-palco-wych II i III, nigdy staww kocowych palcw

    3. Zapalenie co najmniej trzech okolic staww (bl, obrzki, wysik)

    4. Symetryczne zajcie staww5. Obecno guzkw reumatoidalnych na wypro-

    stowanych powierzchniach przedramion

    W badaniu RTG:

    1. Naderki na powierzchniach stawowych

    Laboratoryjne:

    1. Obecno czynnika reumatoidalnego (RF) i/lub przeciwcia przeciw CCP (p/ccp)

    2. OB. i CRP czsto wysokie, zalene od aktywno-ci zapalnej

    Leczenie:

    1. Farmakoterapia:

    Niesteroidowe leki przeciwzapalne (nlpz) dobra i szybka reakcja, ale nie zapobie-gaj postpowi zmian w stawach (leczenie objawowe)

    Glikokortykosteroidy oglnie lub miejsco-wo (odstawowo lub okoostawowo)

    Leki modyfikujce przebieg choroby (LMPCh) zalene od aktywnoci choroby i oglnego stanu zdrowia (objawy uboczne). Nale do nich: metotreksat, sulfasalazyna, zwizki zota, leflunomid, leki przeciwmala-ryczne, leki biologiczne (antycytokinowe)

    2. Rehabilitacja

    Kinezyterapia...

Recommended

View more >