?· Wprowadzenie: sztuka nowoczesna – pomnik czy kpina? 13 pytaniom. Nie wszystko bowiem, co zostało…

  • Published on
    27-Feb-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<p>Tytu oryginau: Modern Art: A Very Short Introduction</p> <p>Rada Naukowa serii Krtkie WprowadzenieJerzy Gajdka, Ewa Gajewska, Krystyna Kujawiska Courtney</p> <p>Aneta Pawowska, Piotr Stalmaszczyk</p> <p>Redaktorzy inicjujcy serii Krtkie WprowadzenieUrszula Dziecitkowska, Agnieszka Kaowska</p> <p>TumaczenieJarosaw Pawowski</p> <p>Redakcja naukowaAneta Pawowska</p> <p>Redakcja i korektaDorota Stpie</p> <p>Skad i amanieAGENT PR</p> <p>Projekt typograficzny seriiTomasz Przyby</p> <p>Projekt okadkiKatarzyna Turkowska</p> <p>Modern Art: A Very Short Introduction was originally published in English in 2005This translation is published by arrangement with Oxford University PressWydawnictwo Uniwersytetu dzkiego is responsible for this translation </p> <p>from the original work and Oxford University Press shall have no liability for any errors, omissions or inaccuracies or ambiguities in such translation or for any </p> <p>losses caused by reliance thereon</p> <p> Copyright by David Cottington 2005 Copyright for this edition by Uniwersytet dzki, d 2017</p> <p> Copyright for Polish translation by Jarosaw Pawowski, d 2017</p> <p>Publikacja sfinansowana ze rodkw Wydawnictwa Uniwersytetu dzkiego</p> <p>Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu dzkiegoWydanie I. W.07581.16.0.M</p> <p>Ark. wyd. 8,1; ark. druk. 12,25</p> <p>Paperback ISBN Oxford University Press: 978-0-19-280364-6ISBN 978-83-8088-669-8</p> <p>e-ISBN 978-83-8088-670-4</p> <p>Wydawnictwo Uniwersytetu dzkiego90-131 d, ul. Lindleya 8</p> <p>www.wydawnictwo.uni.lodz.ple-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl</p> <p>tel. (42) 665 58 63</p> <p>Spis treci </p> <p>Spis ilustracji 7</p> <p>Wprowadzenie: sztuka nowoczesna pomnik czy kpina? 11</p> <p>1. W poszukiwaniu awangardy 29</p> <p>2. Nowoczesne media, nowoczesne przesania 59</p> <p>3. Od Picassa do idoli pop: wybitno artysty 91</p> <p>4. Alchemiczne praktyki: sztuka nowoczesna i konsumpcjonizm 121</p> <p>5. Przekroczenie progu: co dalej? 153</p> <p>Dalsze lektury 173</p> <p>Posowie 181 </p> <p>Indeks 189 </p> <p>7Spis ilustracji</p> <p>Spis ilustracji</p> <p>1. Damien Hirst, Fizyczna niemoliwo mierci w umyle istoty yjcej (1991) 18 Damien Hirst, Courtesy of Jay Jopling/White Cube Gallery, London</p> <p>2. Klatka z filmu Un Chien andalou [Pies andaluzyjski] (1928), re. Luis Buuel i Salvador Dali 19Ronald Grant Archive</p> <p>3. Edouard Manet, Le Djeuner sur lHerbe [niadanie na trawie] (1863) 24Muse dOrsay, Paris, www.bridgeman.co.uk</p> <p>4. Marcel Duchamp, Suszarka do butelek (1914) 35 Succession Marcel Duchamp/ADAGP, Paris/DACS, London 2005. Private collection, www.bridgeman.co.uk</p> <p>5. Wadimir Tatlin, Pomnik Trzeciej Midzynarodwki (1920) 36 DACS 2005, The Arts Council of Great Britain</p> <p>6. Wykres przygotowany przez Alfreda H. Barra, Jr. do katalogu wystawy z 1936 r., Kubizm i sztuka abstrakcyjna (Cubism and Abstract Art), Museum of Modern Art, New York/Scala, Florence, za: A. Kotula, P. Krakowski, Malarstwo, rzeba, architektura: wybrane zagadnienia plastyki wspczesnej, t. 1, PWN, Warszawa 1972, s. 12 45</p> <p>7. Jackson Pollock przy pracy nad kompozycj Numer 32 (1950) 66National Portrait Gallery, Smithsonian Institute, Washington/Scala, Florence. Photo: Hans Namuth</p> <p>8. Frank Stella (ur. 1936), Takht-I Sulayman I z Serii z Ktomierza (1967). Akryl i akryl fluorescencyjny na ptnie 72ARS, New York/DACS, London 2005. Present whereabouts unknown</p> <p>8 Sztuka nowoczesna</p> <p>9. Gerhard Richter, Betty (1988) 76 Gerhard Richter, The Saint Louis Art Museum. Funds given by Mr. and Mrs. R. Crosby Kemper Jr., through the Crosby Kemper Foundation, The Arthur and Helen Baer Charitable Foundation, Mr. and Mrs. Van-Lear Black III, Anabeth Calkins and John Weil, Mr. and Mrs. Gary Wolff, the Honorable and Mrs. Thomas F. Eagleton; Museum Purchase, Dr. and Mrs. Harold J. Joseph, and Mrs. Edward Mallinckrodt, by exchange</p> <p>10. Pablo Picasso, Martwa natura (1914) 77 Succession Picasso/DACS 2005, Tate Gallery, London 2004</p> <p>11. Pablo Picasso, Martwa natura z owocem, kieliszkiem do wina i gazet (1914) 78 Succession Picasso/DACS 2005, The Kreeger Museum, Washington, DC</p> <p>12. Robert Rauschenberg, Monogram (1959) 81 Robert Rauschenberg/VAGA, New York/DACS, London 2005, Moderna Museet, Stockholm</p> <p>13. Robert Morris, Bez tytuu (1965) 85 ARS, New York/DACS, London 2005, Tate Modern, London 2004</p> <p>14. Cindy Sherman, Bez tytuu. Klatka z filmu #15 (1978) 101 Cindy Sherman, Metro Pictures, New York</p> <p>15. Judy Chicago, Przyjcie obiadowe (1979) 103 ARS, New York/DACS, London 2005, The Brooklyn Museum of Art, New York. Gift of the Elizabeth A. Sackler Foundation. Photo: Donald Woodman</p> <p>16. Eva Hesse, Bez tytuu lub Jeszcze nie (1967) 106 The Estate of Eva Hesse, Hauser &amp; Wirth, Zurich/London. Photo: Christies Images</p> <p>17. David Smith, Cubi XXVII (1965) 127 Estate of David Smith/VAGA, New York/DACS, London 2005. The Solomon R. Guggenheim Museum, New York, by exchange, 1967</p> <p>18. Bill Woodrow, Drzwi samochodu, fotel i wypadek (1981) 129 Bill Woodrow, private collection. Photo: Lisson Gallery, London</p> <p>19. James Rosenquist, F-111 (1965) (fragment) 136 James Rosenquist/VAGA, New York/DACS, London 2005, Leo Castelli Gallery, New York</p> <p>20. Leon Golub, Najemnicy II (1979) 148 VAGA, New York/DACS, London 2005, Montreal Museum of Fine Arts</p> <p>21. Tomoko Takahashi, Beaconsfield (1997) 158 Tomoko Takahashi. Various locations. Photo: Christies Images</p> <p>22. Sekine Nobuo, Faza: matka Ziemia (1968) 165 Sekine Nobuo, Kettles Yard, Cambridge</p> <p>I. Rachel Whiteread, Pomnik (2001) 10 Rachel Whiteread, Anthony dOffay Gallery, London. Photo courtesy </p> <p>of Gagosian Gallery, London</p> <p>II. Georges Seurat, Niedzielne popoudnie na wyspie Grande Jatte (18841886) 28</p> <p> Art Institute of Chicago, www.bridgeman.co.uk</p> <p>III. Henri Matisse, Harmonia w czerwieni (1908) 58 Succession H. Matisse/DACS 2005, The State Hermitage Museum, </p> <p>St. Petersburg</p> <p>IV. Tracey Emin, Autoportret (2001). Drewno odpadowe i wrbel, 366 356 cm 90</p> <p> Tracy Emin, Courtesy of Jay Jopling/White Cube Gallery, London</p> <p>V. Edward Kienholz, Przenony pomnik wojenny (1968) 120 Edward Kienholz, Museum Ludwig, Cologne. Photo: Rheinisches </p> <p>Bildarchiv</p> <p>VI. Chri Samba, Quel avenir pour notre art? [Jaka jest przyszo dla naszej sztuki?] (1997). Farby akrylowe, brokat na ptnie 150</p> <p> Chri Samba Courtesy of CAAC/Pigozzi Collection, Geneva. Photo: Claude Postel/Chri Samba</p> <p>Wydawca i autor przepraszaj za ewentualne pominicia lub bdy i prosz o kontakt osoby, ktre nie zostay wymienione.</p> <p>I. Rachel Whiteread, Pomnik (2001)</p> <p>11Wprowadzenie: sztuka nowoczesna pomnik czy kpina?</p> <p>Wprowadzenie: sztuka nowoczesna pomnik czy kpina? </p> <p>Kiedy 4 czerwca 2001 roku rzeba zatytuowana bardzo zwyczajnie Pomnik (ilustracja I), autorstwa rzebiarki Rachel Whiteread, zostaa po raz pierwszy zainstalowana na pustym czwartym cokole na Placu Trafalgarskim w Londynie, reakcja opinii publicznej zaprezentowana nastpnego dnia w uznanych brytyjskich czasopismach bya cakowicie do przewidzenia. Po-dobnie jak dwch wczeniejszych tymczasowych beneficjentw tego miejsca (ktrymi byy dziea autorstwa wspczesnych ar-tystw Marka Wallingera i Billa Woodrowa), Pomnik prze-zroczysty, wykonany z ywicy, dokadny odlew cokou, odwr-cony i umieszczony na jego szczycie natychmiast wystawiono na pomiewisko i pod prgierz opinii publicznej. Przez gazet Daily Mail zosta potpiony i skazany za to, e jest banalny i prozaiczny, pytki i wymylny oraz bezsensowny i bez zna-czenia. Ponadto wedug czasopisma Times widzowie porw-nywali go pogardliwie do akwarium i kabiny toaletowej. Niekt-re gazety cytoway nawet pochlebne ale jednoczenie bardzo mgliste i defensywne komentarze czonkw rnych instytucji kultury. Sekretarz ds. kultury w tamtym czasie, Chris Smith, dyrektor Galerii Sztuki Nowoczesnej Tate Modern, Lars Nittve oraz dyrektor programowy Galerii Tate, Sandy Nairne, wychwa-lali Pomnik, uywajc takich wymylnych okrele, jak: pikny, inteligentny oraz olniewajcy i zachwycajcy w swojej pro-stocie i konceptualnej czystoci. Nie prbowali jednak w adnym stopniu odpowiedzie na stawiane mu zarzuty. Nie wskazywali </p> <p>12 Sztuka nowoczesna</p> <p>rwnie na znaczenie pomnikw i ich cele, do ktrych dzieo Whitehead prowokacyjnie nawizywao poprzez powtrzenie i odwrcenie motywu cokou. </p> <p>Tego typu dysharmonia pomidzy publicznymi kpinami z dzie sztuki przy zachowaniu jednoczesnej obronnej postawy kulturalnego establishmentu bya charakterystyczna dla sztuki nowoczesnej i jej odbioru przez masow, sabo zorientowan publiczno, odkd mona tylko sign pamici. Niedaw-ne przykady, takie jak dzieo Tracey Emin zatytuowane Moje ko czy torby na mieci zaproponowane przez Gavina Turka, stanowi zaledwie powtrk skandali poprzednich generacji. Zamieszanie zwizane z zakupem w 1976 roku przez Galeri Tate dziea Carla Andre, skadajcego si wycznie ze stosu ogniotrwaej cegy, zatytuowanego Rwnowanik VIII (1966) lub, eby cofn si jeszcze dalej, zgoszenie na wystaw rzeby w Nowym Jorku w 1918 roku dziea Marcela Duchampa, czyli pisuaru, to chyba najgoniejsze, owiane z saw wydarzenia. Jednak oszaamiajcy wzrost liczby osb zwiedzajcych wysta-wy i muzea ze sztuk wspczesn, wiadczy o tym, e jej popu-larno nigdy dotd nie bya wiksza. W okresie midzy 1996 a 2000 rokiem liczba goci zwiedzajcych doroczn wystaw Turner Prize w Galerii Tate zwikszya si ponad dwukrotnie, a niedawna wystawa prac Matissa i Picassa pobia rekord fre-kwencji Galerii Tate. Ponadto otwarcie Galerii Tate Modern (ze sztuk nowoczesn) w maju 2000 roku byo wielkim wydarze-niem na rynku sztuki w roku milenijnym. Nowe muzea i galerie sztuki s otwierane wszdzie i s entuzjastycznie witane przez imponujc liczb zwiedzajcych.</p> <p>Dlaczego z jednej strony dochodzi do konsternacji przecho-dzcej w pogard wobec wszelkich najnowszych przykadw sztuki nowoczesnej, a z drugiej wida rosnce zainteresowa-nie i ch przeywania tej sztuki? Skd bierze si ta sprzeczno? S to gwne kwestie, ktre prbuj omwi w tej ksice, a ich gwnym celem jest pobudzenie do refleksji nad sam koncepcj sztuki nowoczesnej po co powstaa, co oznacza i co czyni j nowoczesn. Odpowiedzi na te pytania wiod nas ku nastpnym </p> <p>13Wprowadzenie: sztuka nowoczesna pomnik czy kpina?</p> <p>pytaniom. Nie wszystko bowiem, co zostao wytworzone w ci-gu ostatnich 100 lat, uwaa si za sztuk nowoczesn. Musimy przeanalizowa skomplikowane zagadnienie, w jaki sposb sztu-ka traktowana jako nowoczesna i do koca XX wieku defi-niowana jako modernistyczna odnosi si do dynamicznych, kulturowych, spoecznych, ekonomicznych i politycznych zmian w wiecie zachodnim, ktre byy postrzegane jako nowocze-sno przez ostatnie 150 lat. Co pozwalao zakwalifikowa dane dzieo sztuki jako modernistyczne lub uniemoliwiao zakwalifi-kowanie go do tej kategorii? Kto i na jakiej podstawie dokonuje tej selekcji? Czy nadal tak jest (jaka jest wspzaleno midzy nowoczesn a wspczesn sztuk)? Czyj nowoczesno repre-zentuje lub na czyj nowoczesno ta sztuka odpowiada? Wresz-cie modne pojcie postmodernizm. C ono oznacza w odnie-sieniu do sztuki? Czy sztuka postmodernistyczna nie jest ju nowoczesna, czy tylko nie jest ju modernistyczna w jednym i drugim przypadku, co to stwierdzenie oznacza zarwno dla sztuki, jak i dla idei nowoczesnoci?</p> <p>Gdy tylko zaczniemy analizowa ten zestaw pyta, jedna sprawa staje si cakiem oczywista: powszechne zdumienie i dez-orientacja w odniesieniu do sztuki nowoczesnej byy zjawiskiem niezmiennym od ponad 150 lat od momentu, kiedy artyci awangardowi zaczli kwestionowa tradycyjn sztuk w rady-kalny i powodujcy zaenowanie sposb. Dlatego oba te zwroty mona stosowa wymiennie sztuka nowoczesna jest z definicji awangardowa, biorc pod uwag jej cechy, aspiracje i skojarzenia, podczas gdy to, co wytwarza awangarda jest nieodzownie sztuk nowoczesn. To powizanie jest kluczowe i rozstrzygajce, wic warto przyj jako punkt pocztkowy naszych rozwaa kwesti pochodzenia i znaczenia sowa awangarda. Pierwszy aspekt po-jcia awangarda, na ktry powinnimy zwrci uwag, to fakt, e termin ten stosujemy zarwno jako rzeczownik awangarda, jak i przymiotnik awangardowy. Przymiotnik awangardowy odnosi si do cech, a rzeczownik awangarda do hipotetycznej wsplnoty wywoujcych zaenowanie, estetycznie radykalnych artystw. Rozrnienie midzy tymi dwoma terminami pozwoli </p> <p>14 Sztuka nowoczesna</p> <p>nam je lepiej zrozumie. Historycznie rzecz ujmujc (aby wyjani to najprociej), przymiotnik awangardowy pojawi si wczeniej ni rzeczownik awangarda. Znaczy to, e cechy i aspiracje sztu-ki, ktr nazywamy awangardow, sztuki, ktra staraa si prze-kaza co nowego w swoim czasie, eby potwierdzi moliwoci nowych rodkw wyrazu, zaryzykowa postawienie roszczenia estetycznej niezalenoci lub zakwestionowa obowizujce war-toci pojawiy si w poowie XIX wieku, zanim utworzya si wystarczajco liczna grupa estetycznie radykalnych artystw, aby mc stworzy jak wsplnot. Wsplnota awangardowa poja-wia si na progu XX wieku i to jest wanie ten moment, kiedy sowo awangarda po raz pierwszy zostao skojarzone ze sztu-k nowoczesn zarwno przez jej krytykw, jak i wyznawcw. Wsplnota awangardowa szybko staa si punktem odniesienia dla tego rodzaju sztuki. Co wicej, samo jej istnienie wpywao w rny sposb, ktry postaramy si przeanalizowa na for-m, jak przybraa i na znaczenie, jakie zostao jej przypisane.</p> <p>Powody, dla ktrych pewni artyci zaczli przejawia awan-gardowe aspiracje i denia w poowie XIX wieku, s skompli-kowane. Podsumowujc ten wtek, mona uzna, e rozwj ka-pitalizmu w nowoczesnych zachodnich spoeczestwach w cigu caego XIX wieku i nieustanne przenikanie wartoci komercyj-nych do wszystkich aspektw praktyk kulturowych spoecze-stwa skoniy niektrych artystw do poszukiwania drogi ucieczki od konwencji, uznawania sztuki za towar oraz samozadowolenia sztuki establishmentowej, w ktr wpisane byy te wartoci. Pi-sarze, tacy jak Baudelaire i Flaubert oraz malarze, tacy jak Manet, nie chcieli by jedynie czci materialistycznej, walczcej o po-zycj spoeczn buruazji. Obrzydzenie i wstrt do owych mer-kantylnych wartoci izoloway ich od istniejcych spoecznych i artystycznych instytucji, a take wywoyway gbokie poczucie psychicznej alienacji i wyobcowania. Uwaa si, e wanie ta po-dwjna alienacja stanowia rdo awangardowoci, ale byy rw-nie inne przyczyny. Nie jest to przypadek ani zbieg okoliczno-ci, e wszyscy trzej wymienieni twrcy byli Francuzami. Mimo e Francja nie bya jedynym szybko modernizujcym si krajem </p> <p>15Wprowadzenie: sztuka nowoczesna pomnik czy kpina?</p> <p>na wiecie, to Pary uznawano powszechnie za kulturaln sto-lic Europy, ktra posiada bezkonkurencyjne instytucje kultury, szkoy i uczelnie wysze o profilu artystycznym oraz umoliwia systematyczne budowanie artystycznej kariery. Aspirujcy artyci i pisarze z caego wiata tumnie przybywali do Parya w nadziei, e uda im si zdoby podane, olniewajce nagrody i trofea. Wikszo niestety ponosia klsk i wwczas zauwaaa z roz-czarowaniem, e droga ku sawie jest zapchana przez tum in-nych artystw oraz rozmaite formalne i nieformalne przywileje. Poszukiwali zatem alternatywnych moliwoci awansu artystycz-nego, wystawiali swoje prace wsplnie w nieformalnych ugrupo-waniach, pokrywali kraj sieci mnocych si rodowisk...</p>

Recommended

View more >