1.Bdp - Društveni Proizvod i Dohodak

  • Published on
    18-Dec-2015

  • View
    8

  • Download
    2

Embed Size (px)

DESCRIPTION

bdp

Transcript

  • BDP DRUTVENI PROIZVOD I DOHODAKDoc. dr Zoran Mastilo

  • PREDMET MAKROEKONOMIJE

  • Razlika mikroekonomije i makroekonomije. U dijelu bavljenja mikroekonomijom bavili smo se individualnim tritima, odnosno tritima pojedinih proizvoda i usluga (penica, automobili, turistike agencije). To su bila pitanja potroakog izbora kao i ta odreuje visinu cijene pojedinog proizvoda ili faktora proizvodnje i visinu ponude. Bavili smo se pitanjima maksimuma profita preduzea i maksinuma koristi za potroaa.

  • Nevidljiva ruka tritaSvako radi u svom interesuRazmena povezuje interese pojedinanih privrednih subjekataCijene su najvaniji indikatori za trino odluivanje(Potpuna) konkurencija podie efikasnost upotrebe oskudnih resursaSavremena ekonomska kriza radja sumnje o efikasnosti trita

  • Poslednja tri naela: Opte okolnostiivotni standard zavisi od produktivnosti i lokacije na svetskom trituInsitucije uredjuju poslovanje u svakoj privredi i smanjuju neizvesnostPrivredne odluke imaju multiplikativne efekte i dugorone efekte

  • ivotni standard zavisi od produktivnosti

    Bruto domai proizvod meri ivotni standardU svetu ne postoji ravnomerna raspodela BDP-aNajbogatije zemlje su, medjutim, najproduktivnijeBlizina razvijenim tritima je, takodje, znaajna jer smanjuje transakcione trokove trgovine i investiranja

  • U makroekonomiji je pogled mnogo iri. Ovdje se bavimo ekonomijom kao cjelinom. Kada je u pitanju odnos ponude i tranje, ovdje se ne bavimo tritima pojedinanih proizvoda, nego ukupnom ponudom na jednoj, i ukupnom tranjom, na drugoj strani. Drugim rijeima, u makroekonomiji se bavimo agregatnom ponudom i agregatnom tranjom.Kada govorimo o cijenama, ne govorimo o cijenama pojedinog proizvoda ili usluge, nego o cijena cjeline, o optem nivou cijena.Cijene su vezane ne samo za obim proizvodnje nego i za monetarno trite, pa se postavlja i pitanje nivoa inflacije.

  • Makroekonomija se zapravo bavi:ukupnim obimom proizvodnje dobara i usluga,ukupnom tranjom za ovim proizvodima i uslugama,ukupnom zaposlenosti i nezaposlenosti,optim nivoima cijena,platnim bilansom,stopom ekonomskog rasta.

  • Ciljevi makroekonomije:maksimalan rast proizvodnje,ostvarenje pune zaposlenosti,stabilne cijene i ravnotea uvoza i izvoza.

  • Maksimalan rast proizvodnje. Postoje dva naina za mjerenje bruto drutvenog proizvoda. Nominalni BDP izraava se u tekuim cijenama, a realni u stalnim cijenama, ime rast realnog BDP zapravo izraava rast fizikog obima proizvodnje.Bruto drutveni proizvod (BDP), predstavlja ukupno proizvedenu koliinu materijalnih dobara i izvrenih usluga u jednoj dravi (drutvenoj zajednici) tokom jedne godine.BDP se moe izraziti:Naturalno ili koliinskiVrednosno (u novcu)

  • Potrebno je razlikovati potencijalni od realnog BDP. Potencijalni BDP predstavlja mogunost proizvodnje.Dva su kljuna faktora koja utiu na rast potencijalnog BDP:porast resursa i porast efikasnosti koritenja raspoloivih resursa.Realan BDP je ispod potencijalnog.Kada je kretanje nizbrdino blago, kada kratko traje i kada je udaljenost od potencijalnog BDP mala, to stanje u privredi se naziva recesijom, a kada je kretanje okomitije, kada dugo traje i kada je udaljenost od potencijalnog BDP velika, stanje u privredi se naziva depresijom.

  • Odnos potencijalnog i realnog BDP mogao bi se grafiki prikazati na sljedei nain: Potencijalni BDPRealni BDPVRIJEMEBDP

  • Nominalni BDP, I stope rasta realnog BDP-a u BIHIzvor: Centralna Banka BIH, Godinji izvjetaj 2010, str.14Ovaj grafiki prikaz pokazuje, da je BDP u BIH od 2006. do 2008. godine imao rast, a dolaskom globalne krize u 2009. godini, BDP je imao smanjenje, dok je u 2010. godini, imao blagi oporavak, te 2012., 2013, oekuje se blagi rast.

  • Realni BDP, godinja stopa rastaIzvor: World Economic Outlook, IMF, Apr 11Ova analiza pokazuje pad BDP-a, od 2009. i procjene rasta u 2010., 2011., i 2012. godini, u svijetu, SAD-u, Zoni eura, Japanu, Centralnoj i Istonoj Evropi i BIH.

    2009201020112012

    Svijet-0.55.04.44.5SAD-2.62.82.82.9Zona eura-4.11.71.61.8Japan-6.33.91.42.1Centralna i Istona Evropa-3.64.23.74.0BiH-3.10.82.24.0

  • Projekcija razvoja: stope rasta BDP

    Chart1

    5.6144.481.6973.0543143235

    5.2135.0792.9822.6734054022

    6.9055.1822.7682.1408342164

    5.5363.0210.6480.4385451994

    -2.873-0.604-4.085-2.4400595695

    1.54.2170.963.1008943318

    34.341.4932.5502921044

    54.4611.8142.398496602

    5.54.5311.8422.503934489

    5.54.5771.7752.3932027414

    54.5861.6822.389855914

    Srbija

    Svet

    Euro zona

    SAD

    Sheet1

    Column1SrbijaSvetEuro zonaSAD

    20055.6144.481.6973.0543143235

    20065.2135.0792.9822.6734054022

    20076.9055.1822.7682.1408342164

    20085.5363.0210.6480.4385451994

    2009-2.873-0.604-4.085-2.4400595695

    20101.54.2170.963.1008943318

    201134.341.4932.5502921044

    201254.4611.8142.398496602

    20135.54.5311.8422.503934489

    20145.54.5771.7752.3932027414

    201554.5861.6822.389855914

  • Osnovni makroekonomski indikatori RS 2006 - 2010Izvor: Privredna Komora Republike Srpske - www.komorars.ba

    POKAZATELJPERIOD2006.2007.2008.2009.2010.Broj stanovnika u RS (procjena)1.443.7091.439.6731.439.6731.435.1791.433.038Nominalni BDP (u 000 KM)6.543.7267.350.9858.489.2878.243.2658.306.974Realna stopa rasta (u %)5,8%6,7%6,2%-2,8%0,8%Broj zaposlenih 252.227258.209259.205253.665247.388Broj nezaposlenih143.219139.825135.102139.536145.343Prosjena neto plata (u KM)520585755788784Stopa rasta industrijske proizvodnje 19,1%1,4%16,8%19,0%5,0%Izvoz (u 000 KM)1.540.2361.671.6011.921.8371.672.9152.177.809Uvoz (u 000 KM)2.760.1633.347.9254.146.5193.567.1044.053.076Saldo robne razmjene(u 000 KM)-1.219.927-1.676.324-2.224.682-1.894.189-1.875.267Pokrivenost uvoza izvozom55,8%49,9%46,3%46,9%53,7%Inflacija (potroake cijene, %)6,4%1,1%7,2%-0,4%2,5%Strane direktne investicije(u 000 KM)103.2231.946.688165.675104.500

  • BDP (u 000 KM) I BDP PER CAPITA (KM) 2006-2010Izvor: Republiki zavod za statistiku Republike Srpske

  • STOPA REALNOG RASTA BDP (u %), ZA PERIOD 2006-2010 Izvor: Republiki zavod za statistiku Republike Srpske

  • STRUKTURA BDP RS U 2010. GODINIIzvor: Republiki zavod za statistiku Republike Srpske

  • U Saveznoj Republici Njemakoj, npr., odnos potencijalnog i realnog BDP je sledei:

  • Razlika izmeu potencijalnog i stvarnog BDP naziva se jaz (odnosno GAP).Ostvarenje pune zaposlenosti. Osnovna je potreba ljudi da rade, te vlada koja ne moe da zaposli svoje ljude, ne treba ni da vlada.Stopa nezaposlenosti je postotak radne snage koja ne moe da nae zaposlenje.

  • Stabilne cijene. Cilj je da se odre stabilne cijene na slobodnom tritu, odnosno da se odre stabilne cijene na osnovi odnosa ponude i tranje, sa to je mogue manjim uplitanjem drave.Kretanje opteg nivoa cijena mjeri se indeksom cijena na malo.Rast cijena se mjeri stopom inflacije koja se dobije kada se od indeksa cijena ove godine oduzme indeks cijena prosle godine i razlika podijeli sa indeksom cijena iz prole godine, te pomnoi sa sto.

    Stopa inflacije =

  • Uporedni prikaz inflacije merene rastom maloprodajnih cena kao i stopa rasta BDP na prethodnu godinu, prosenog i kumulativnog rasta 2010/2000.

  • Poeci druge decenije XXI veka su, za Srbiju, u znaku ogromnog rizika od rastue inflacije i opte ekonomske nestabilnosti, daljeg pada dinara. Opasnost od kratkorone upotrebe sredstava od prodaje Telekoma, velika iskuenja vlade u suoavanju sa trajkovima zaposlenih u javnim slubama i sve to u situaciji kada su godinji anuiteti za servis stranog duga dospeli do nivoa jedne desetine BDP-a. Stopa nezaposlenosti je bila u padu kratko vreme nakon 2007. da bi u vreme krize opet eskalirala, ka vrednosti od ak preko 19%.

  • Na slici data je grafika informacija o tome da je Srbija nakon blagog poboljanja pozicije na globalnoj rang listi 2008/9. kada je dospela na 85. poziciju, u svim kasnijim vrednovanjima padala sve do 96. mesta, od ukupno 136 zemalja za 2010/11.Pozicije Srbije u globalnoj konkurentnosti na osnovu godinjih izvetaja WEF

  • Na osnovu pozicije ukupno 12 pojedinih stubova koji uslovljavaju bolju ili slabiju meunarodnu konkurentnost, evo prikaza najslabije ocenjenih indikatora za Srbiju na skali WEF. Relativne pozicije u globalnoj skali konkurentnosti (prema WEF) Srbije i nekih zemalja u okruenju tokom proteklih etiri godine

  • Stubovi Rang od ukupno 139 zemalja1. Institucije 1203. Makro-ekonomsko okruenje1096. Efikasnost trita dobara1257. Efikasnost trita rada1021

    1. The Global Competitiveness Raport, World Economic Forum, Geneva, Switzerland 2010 Table 4: Global Competitiveness Index 20102011 rankings and 20092010 comparisons,

  • Srbija i svet: BDP tokom poslednje dve decenija sa projekcijama za narednu (4,5% rasta - plavi i 5,8% - crveni indikatori)

  • Ako se dogodi opti pad cijena, onda je rije o deflaciji.Ravnotea uvoza izvoza. Razlika izmeu izvoza i uvoza naziva se neto izvoz. Kada je vrijednost izvoza vea od vrijednosti uvoza, onda je neto izvoz pozitivan, odnosno radi se o trgovinskom suficitu. Trgovinski deficit je stanje u platnom bilansu kada je vrijednost uvoza vea od vrijednosti izvoza.

  • Instrumenti ekonomske politike. Uglavnom se odnose na etiri instrumenta, odnosno etiri politike koje provodi drava:fiskalna politika,monetarna politika,meunarodna ekonomska politika ipolitika dohodaka.

  • Fiskalna politika. Dvije su strane sa kojih fiskalna politika utie na privredni razvoj, odnosno rast dohotka.Monetarna politika je drugi moni instrument makroeko-nomske politike. To je upravljanje ponudom novca, uslovima kreditiranja i bankarskim sistemom.Meunarodna ekonomska politika. Nunost ukljuenja u meunarodnu razmjenu daje poseban znaaj ovom instrume-ntu makroekonomske politike.Politika dohodaka. Djelovanje vlade putem direktne kontrole na visine cijena i nadnica, poznato kao politika dohodaka.

  • MAKROEKONOMSKA RAVNOTEA

  • U okviru mikroekonomske analize upotrebljavali smo krivu ponude, krivu tranje, kako bi odredili (analizirali) cijene i koliine pojedinanih proizvoda.Agaregatna tranja je tranja svih dobara i usluga u odreenoj ekonomiji za vrijeme od jedne godine. To je suma potronje gdje se sva dobra sabiraju (agregiraju) u jedno jedino dobro (AD) koje se onda, prema namjenama troe za zadovoljenje potreba stanovnitva (C), za investicionu potronju u privredi (I), za potronju drave (G) i neto izvoz (X-M).AD = C + I + G + (X - M)

  • Kriva agregatne tranje pokazuje sve koliine dobara koje su potroai spremni da kupe po razliitim cijenama.Agregatna ponuda je ukupna vrijednost svih finalnih dobara usluga koje je privreda spremna da ponudi u odreenom vremenu, uglavnom za godinu dana.Kriva agregatne ponude pokazuje sve koliine outputa koje su preduzea spremna da isporue po razliitim cijenama (P).Funkcija agregatne ponude je tako proizvodna funkcija:AS = f (P,L,K,G.S,T).

  • Uravnoteenje je postignuto kada je agregatna ponuda jednaka agregatnoj tranji (AS = AD), kada ni kupci ni prodavci ne ele da promijene to stanje.Makroekonomska ravnotea je kombinacija opteg nivoa cijena i agregatnog proizvoda kojim se maksimalno zadovoljavaju potrebe i kupaca i prodavaca.

  • U potpunijoj ekonomskoj interpretaciji makroekonomska ravnotea znai zapravo stanje kada nemamo snage da dostignuti nivo realnog bruto drutvenog proizvoda pomjerimo na vie. To znai da je ravnoteu mogue ostvariti na svakom nivou privrednog razvoja.

    501001502002500ASGADADEADP1000020000250000Yindeks cijena za sve robepotencijalni bruto drutveni proizvodrealni bruto drutveni proizvod

  • MJERENJE DRUTVENOG PROIZVODA I DOHODKA

  • Kruni tok u privredi. Osnovna karakteristika savremene privrede je u visokoj podjeli rada i intezivnoj razmjeni proizvoda.DomainstvaBankeVladaInostranstvoPreduzeaDohodciPotronjatednjaInvesticijePoreziPoreziTransferna plaanjaSubvencije i potronja VladeUvozIzvoz

  • Kruni tok izmeu preduzea i domainstva bez tednje. Najintezivnija razmjena se odvija izmeu preduzea i domainstva.Domainstva su vlasnici faktora proizvodnje, koje iznajmljuju preduzecima u cilju proizvodnje odreenih roba.Preduzea, na drugoj strani, proizvode robe koje prodaju domainstvima, za iju kupovinu domainstva troe ostvarene dohotke (robni tok).

  • Kruni tok izmeu preduzea i domainstava ukljuujui i tednju. Ovo usaglasavanje tednje (domainstva) i investicija (preduzea) u vezi sa visinom kamatne stope, obzirom da za to usaglaavanje postoji vremenski pomak, predstavlja osnovu talasanja privrede, odnosno formiranja konjuktornih (poslovnih) ciklusa.Kruni tok izmeu preduzea, domainstava i drave. Kruni tok izmeu domainstava, preduzea i inostranstva. Ovaj dio ukupnog krunog toka se ostvaruje po osnovu uvoza, odnosno izvoza.

  • Sadraj pojmova drutveni proizvod i nacionalni dohodak. Drutveni proizvod, odnosno drutveni bruto i drutveni neto proizvod predstavlja polazni pojam mjerenja ekonomskog uspjeha odreene privrede. To je zbir trinih vrijednosti svih flnalnih dobara i usluga.U finalna dobra i usluge ubrajaju se: potrona dobra koja slue konanom zadovoljenju konanih potroaa i ostvarene investicije.U raun ne ulaze takozvana intermedijarna dobra.

  • Bruto investicije predstavljaju vrijednost svih proizvodnih investicionih dobara u godini dana;Neto investicije su bruto investicije umanjene za amortizaciju. Ako se od bruto drutvenog proizvoda oduzime amortizacija dobije se drutveni neto proizvod ili samo drutveni proizvod kao pouzdanija mjera nacionalnog bogatstva;Nacionalni dohodak;dohodak stanovnitva;rapoloivi dohodak domainstva.

  • Ako sve ovo sumiramo, dobijamo sljedei pregled:

    Ukupna vrijednost prodaje (po trinim cijenama).- Vrijednost nabavki od strane preduzea= Bruto drutveni proizvod po trinim cijenama - Amortizacija= Drutveni (neto) proizvod po trinim cijenama - Indirektni porezi+ Subvencije= Nacionalni dohodak ili drutveni neto proizvod po trinim cijenama- Profit preduzea- Direktni porezi preduzea- Iznos socijalnog osiguranja koji plaaju preduzea+Subvencije= Dohodak domainstva (stanovnitva)- Direktni porezi graana- Iznos socijalnog osiguranja koji plaaju radnici= Raspolozivi dohodak domacinstava.

  • Metodi obrauna drutvenog proizvoda:proizvodni metod (raun trokova faktora u proizvodnji),dohodni metod (raun raspodjele) i potroni metod (raun upotrebe).

  • Proizvodni metod

    Bruto drutveni proizvod je veliina je ne samo vremenski (godinu dana) nego i teritorijalno odreena. To je ukupna vrijednost stvorena na teritoriji odreene zemlje bez obzira da li je stvarali domai ili strani graani.

    RednibrojNaziv privredne graneDrutveni proizvod u tekuim cijenama u godini XX1.2.3.4.Poljoprivreda, umarstvo, ribarstvoIndustrijaTrgovina i saobraajUsluge (obrazovanje, finansijske usluge i sl.)1002000100015005.6.Bruto vrijednost proizvodaDrava (plate dravnih slubenika)Domainstva (plaanje posluge)46001000300+Nacionalni dohodakIndirektni porezi5900650Bruto drutveni proizvod po trinim cijenama6550

  • Dohodni metod. Poseban interes za ovaj metod obrauna drutvenog proizvoda je pitanje raspodjele.

    Pri tome se posebno misli na:dio radnih dohodaka, odnosno dio koji pripada radnicima u formi nadnica, idio neradnih dohodaka koji pripada vlasnicima kapitala (kamate, rente, profiti).

  • Raniji primjer dobija sledei oblik obrauna po metodu dohotka....