Ali Jakupi - Marketingu Nderkombetar

  • View
    1.462

  • Download
    4

Embed Size (px)

Transcript

Prof. Dr. Ali JAKUPI

Marketingu Ndrkombtar

Prishtin, 2008

Prof. Dr. ALI JAKUPI

MARKETINGU NDRKOMBTAR

Prof. Dr. Ali JAKUPI Marketingu Ndrkombtar autori

KREU IX MODELET STRATEGJIKE PR ZGJEDHJEN E TREGJEVE T HUAJA 1. Heterogjeniteti i tregut botror do treg jasht tregut vendor e ka domethnien e tregut t huaja. Meq secili treg ka trreitorin dhe sovranitetin e vet, duhet kuptuar se e ka edhe tregun e vet, t shtrir n nj mjedis t caktuar, ku jan t pranishm dhe veprojn dimensionet e ndryshme, si dhe konsumatort paraqesin fokusin kryesor t interesimit t ndrmarrjeve. Bazuar n faktin se n bot ekzistojn m shum se 200 shtete, pa hezitim konkludohet se funksionojn m shum se 200 tregje. Kto t gjitha jan pjes t nj sistemi t prbashkt, pra, t tregut botror. Tregjet nuk jan t njjta, as nga aspekti i resurseve, i konsumtaorve dhe i konkurrencs. Me heterogjenitein e tregjeve, prkatsisht t tregut botror, nnkuptohet laryshia e faktorve t mjedisveve, ku prfishet faktori demografik, ekonomik, juridik, sociokulturor e tjer. Sa her t vshtrohet struktura heterogjene e tregut botror, duhet t merren parasysh dimensionet e mjediseve. Kulturat, baza ekonomike, e shfaqur nprmjet fuqis blerse, ofertat dhe krkesat, konkurrenca, jan tregues q e thellojn heterogjenitetin e tregut. Shikuar historikisht, tregu botror kurr nuk ka qen homogjen. Edhe n kohn nismtyare, kur kan filluar transkacionet n mes t shteteve, kan ekzistuar dallime n ekonomit e vendeve, n nivel t zhvillimit dhe n struktur. Ndrkaq, me zhvillimin e gjithanshm ekonomikdhe shoqror, ndrvarshmrit n kuadrin e tregut botror bhen gjithnj e m t theksuara. sht kjo pasoj e kmbimit sa m t madh joekuvivalent. Ky fenomen e shton ndrvarshmrin npr vendet e ndryshme n bot. Bota qysh m hert ka marr kahe diferencuese tzhvillimit. Jan vn n disproporcion hemisferat veri jug (1, f.....), ku n pikpamje t zhvillimit sikur dominon veriu, ndrsa jugu karakterizohet me prapambeturi dhe mangsi t mirqenies materiale e jetsore. N kt mnyr, sot e ksaj dite, n bot sht i pranishm numri numr m i madh i t varfrve n krahasim me numrin m t vogl t t pasurve. N mjesiet ku shtimi i popillsis shnon norm t t lart, treguesit ekonomik jan m t vegjl. N vendet dhe rajonet me zhvillim m t lart ekonomik, faktori demografik shnon shtim m t limituar. Heterogjenitetin e trgfeut botror e bn m reflektuesecuria shprpjestuese e faktorit ekonomik ndaj faktorit demografik. Kjo do t thot se shtimi i faktorit ekonomik dhe atij demografik bhen n kahe t kundrta. N nj situat t till disfavorizuese pr pjesn m t madhe t popullsis dhe favorizuese pr pjesn m t vogl t popullsi n bot, e krijojn politikat e investimeve, prkatsisht alokimi i investimeve, t cilat jan pron e t pasurve. Nga prizma e 2

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDRKOMBTAR gabimeve t qllimshme t tilla mund t shqyrtohen, mund t vshtrohen shkaqet q ndikojn n disproporcione n zhvillim, n mnyrn dhe n standardin jetsor. Prfitimet q alokohen t nj numr m i volg i investuesve, n mas t caktuar e deformojn dhe e zvoglojn e fitimin vetjak. Konstatimi n fjal mund t kt mbshtetje n faktin se n mjediset ku ekzistojn resurse natyrore, faktori demografik i ln pas dore, sa do q sht famoz n numr, nuk sht absorbues i volitshme i ofertave q plasohen n tregjet prkatse, t tyre. Mungesa e fuqis blerse sht faktor limitues, q ndikon n disa drejtime: n konsum t varfr dhe n moszhvillim t tregut. Duke mos e prfill kt fakt, t pasurit, veprojn me ligje paksa egoiste, pa shtrirje t gjer t politikave dhe pa synime q me nj fitim m t vogl n periudha t shkurtra kohore, n kohzgjatjet tjera e kompenzojn ate q nuk e kan arritur. Investimet, realisht, jan sinonim i shprndarjes s bruto produktit vendor npr vende t ndryshme n bot. Nga politikat e ktilla ndodhin disproporcione t mdha t GDP-s, por edhe t treguesve tjer dhe t popullsi n relacione botrore. Ekspertt botror, shkenca dhe eksperienca aktualisht nuk kan dhn prgjigje t duhura pr gjendejen e sotme t heterogjenitetit botror. Teoretikisht jan dhn konstatime t mirfillta, naliza t qndrueshme, ndonse nuk jan gjetur mjete strategjike pr t ndryshuar pozicionet e ekonomive npr vende t caktuara. T dhnat statistikore, institucionet kompetente, individt e shquar i vlersojn drejt relacionet e zhvillimit npr mjedise t ndryshme, i vejn n spikam kushtet dhe faktort ndikues, porse ende nuk gjenden forca q heterogjeniteti i tregut t shndrrohet sadopak n trsi me lemente sadopak homogjene. Pr t prcaktuar nivelin e heterogjenitetit t tregut botror, nuk sht i mjaftueshm vetm faktori ekonomik dhe ai demografik, por edhe nj vister i faktorve tjer, q nuk jan asgj tjetr prve dimensionet e mjediseve ndrkombtare. T kuptuarit mir t atyre faktorve, mundson shkoqitjen, nanizn e nevojshme edhe t nivelit t heterogjenitetit t tregut t huaj. Heterogjeniteti i tregut botror sht si sht, ndonse ka mundsi t ndryshoj n t mir t zvoglimit t ksaj shkalle t padeshirueshme, t ndryshimit t pozicioneve t shtetetve, nga t varfrat t radhiten n vendet e zhvilluara. Tr problematika sht me tipare dinamike, q do t thot se ardhmeria e tregut botrore do t psoj ndryshime,. N kahe t prmirsimit t shum pjesve t tij. Globalizimi ka prmas logjike q disa shtje t rndsishme n zvoglimin e shkalls s heteriogjenitetit, kushtimisht nse realiteti i sotm kuptohet mir dhe n saje t ksaj gjendje ndrtohen strategji t nevojshme, t cilat shpijn deri t ndryshimi i situatave. Shkalla e diferencave t heterogjenitetit t tregut botror, mund t matet me indikatorin e GDP-s, pr katsisht me GDP per capita. Shetetet q kan arritur nvel t lart e q jan n ekspansion e sipr , paraqesin modelin e t zhvilluarave dhe mundsit reale se si mund t arriehn rezultate n zhvillimin ekonomik dhe n mirqenien njerzore. Tendencat faktike jan impozante dhe t mbshteteura. Defektet n gjendjet e prgjithshme, ku prfshihen edhe vendet e prparuara, jan prezente n pamundsit pr ndryshimin e gjendjeve t t pazhvilluarve, duke i shfrytzuar me racionalitet resurset, teknoklogjit e sofistikuara dhe metodat e ashtuquajtuara t ekuilibrimit. T t gjith faktort gjendet dika pozitive, prandaj, nevojat parqiten n sfern e aktivizit t tyre. Heterogjeniteti i tregut botror do t jet i shfaqur edhe n periudhat q vijn. Edhe nn supozimin se politikat pr investime t jen sa m t drejta dhe funksionale, me nj parashikim se pjesa drrmuese e shteteve do t shnojn zhvillim m dinamik,

3

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDRKOMBTAR megjithat, n rruzullin toksor sht e pamundur (madje e panevojshme) t homogjenizohet shumka. Kulturat, religjionet, resurset, kushtet klimatike, releviore, religjionet, tradita, do t ruajn si me gjelozi dallimet q ekzistojn n mes kombeve, popujve, grupacioneve, klasave. Globalizimi mund t konsiderohet nj proces i pashmangshm, n nj an, dhe nj test i nj periudhe t caktuar, pr t ln shenja t ndryshimit, nga anan tjetr. Me fjal tjera, heterogjeniteti i tregut botror, ka tendaca t homogjenizimit, por me intensitetet t diefenecuara. Krkesa n tregje t ndryshme tregon qart se barierat psikolgjike, pr blerje t produkteve me origjin nga vende t ndryshme, m nuk paraqesin ndonj faktor serioz limitues. Mirpo n arsenalin e faktorve n mjedise dhe tregje gjithnj do t ngelin elemente dhe premisa me karakter difencues, q shprun n favoret e heterogjenitetit t tregut botror.

2. Zgjedhja e tregjeve t huaja Ndrmarrjet posa marrin vendim pr t hyr n tregjet ndrkombtare, duhet n t njjtn koh, po ashtu, t vendosin : - pr cilin ose cilat tregje t orientohen dhe, - t zgjedhin tregun (tregjet) e synuara. Natyrisht, ky prcaktim nuk sht e natyrs ad-hoc, por, paraprakisht zhvilohen aktivitete t nevojshme, q kan t bjn me identifikimin, komparacionin n mes tregjeve, konkurrencn, si dhe mundsit reale q i ka vet ndrmarrja. N kontekstin krkimor prfshihen gjrat preliminare, t cilat m pastaj detajizohen mundsisht sa m mir, me qllim t zbardhjes s problemeve q jan prezente, ose q mund t paraqiten n mjedisin ku jan prkufizuar tregjet e zgjedhura. N punn e br paraprgatitore dalin n shesh shum shanse potenciale, t cilat e trimrojn ndrmarrjen pr t vazhduar edhe m tutje proceset e filluara. N t njjtn koh, mund t shfaqen shum rreziqe dhe paqartsi. Problemet reflektohen n repertoarin e aktiviteteve krkimore n suazat e krkimeve t tregjeve t huaja. Paralelisht me kte, pikrisht, nga kto krkime u gjendet fija e zgjidhjes s problemeve. Informacionet jan parakusht pr identifikimin dhe seleksionimin e tregjeve. Seleksionimi bhet nprmjet krahasimeve n mes t tregjeve, pr t vn raport real n mes krkesave n treg dhe ofertave q ndrmarrja sht n gjendje ti plasoj n tregjet prkatse. Sipas Kigenit (Keegan), informacionet dhe t dhnat q prdoren jan materiali riprodhues themelor pr ekspertt e marketingut ndrkombtar (2, f...) Weller thekson (3, f.....): Eksportuesit duhet t paguajn, qoft pr gabimet e bra, ose pr krkimet e tregut, me ka mundsohet ikja nga gabimet. N strategjin e zgjedhjes s tregjeve t huaja sht e pranishme qasja iniciale e planifikimit, ku prfshihen: 1. produktet q destinohen pr shitje n tregjet e huaja dhe, 2. n cilat vende. sht e kuptueshme se vendimet nuk jan rrjedhoj e ndonj emocioni, asti. Ato paraqesin nj pun sistematike, duke filluar nga tendencat e ndrmarrjes, synimeve t saj, krkimeve, grumbullimit dhe prpunimit t informacioneve, deri t marrja e vendimeve pr llojet konkrete t produkteve q do t orientohen n tregjet e zgjedhura t huaja. Produktet e destinuara pr treg t huaj duhet t jen t adresuara pr tregun konkret, pr t cilin jan br dhe bhen vijimisht krkime t nevojshme, sistematike e kontinuele. Me

4

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDRKOMBTAR kt nnkuptohet se duhet t ekzistoj harmoni n mes qasjeve krkimore dhe zgjedhjs s tregjeve t huaja. Njohja dhe zgjedhja e tregjeve t huaja jan parakushte pr marketing ndrkombtar t suksesshm. Marketingu ndrkombtar i prcakton qasjet n saje t hulumtimeve, si dhe krahas planifikimit t aktiviteteve t marketingut, planifikohen edhe aktivitetet e sektorve tjer t ndrmarrjes, prkatsisht arrihet deri t plan