Anders Neuhausen: Danin sum vildi enda sínar dagar í Føroyum ?· Anders Neuhausen saman við konuni…

  • Published on
    29-May-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

Sosialurin34 Frggjadagur 2. juli 2010 Nr. 102

Kirkjugarur Svnaryggi hen

dur i sleptu

li Jacobsenolijacobsen@post.olivant.fo

Anders Neuhausen:

Danin sum vildi enda snar dagar Froyum

komandi prtumfara vit at lsa Caroline og Zacharias Heinesen

Anders Neuhausen var verfaur Valdemar Ltzen, kendan hand ilsmann Havn. Sum ofta er, var ta rein tilvild, at hann kom at enda snar dagar Froyum.

Anders tti eina dttir Ingeborg, sum hevi skt og eisini fingi starv sum lrari Boruni.

Her var viti komin 1893. 1897 skir vitameistarin um at fa lrara til vitan. Ta verur jtta og tey fylgjandi rini eru nokk so ngvir skiftandi lrarar Boruni. Tann fyrsti lrarin var Eva, systir Valdemar Ltzen.

Men t i Ingeborg skuldi fara avsta til Froya gjrdist hon sjk og mtti setast aftur. Men hetta endai vi, at systir Ingeborg, Ellen, fr stain til Froyar 1906.

Her kemur hon samband vi Valdemar Ltzen. Hansara handil hevi sttmla vi vitaverki um at lata teimum tger.

Kanska hevur hann sjlvur veri ti Borini vi vru og er so fallin fyri lrarinnuni. Men undir llum umstum giftast tey og fa tveir synir, Viggo og Mogens.

tt vi stovnaran av TivoliEllen var tta r Thisted Norur jtlandi. Foreldrini hj henni vru Othonia Petrine Carstensen f. 1845 og Andreas Neuhausen f. 1838. Mamman var nrmasta tt hj Georg Carstensen, stovnara av Tivoli Keypmannahavn.

Andreas var fyrst keypmaur Thisted, men seinni flyta tey til Keyp mannahavnar, har hann ver ur bkhaldari. Ellen og Ingeborg eru hvussu er fddar Keypmanna havn.

Othonia doyr sum ta skilst rttuliga ung. ellisrum flytir Anders til Froya at vera hj Ellen og Valdemar. Her blvur hann so ver andi til hann doyr i 1916 og verur jaraur undir liuni foreldr unum hj Valdemar, Jettu og Jacob Ltzen.

Um brnini hj Anders kann annars sigast, at tey vru nggju tali. Summi teirra eru farin naka vtt. Elsti sonurin Johan f. 1879 var uppkallaur eftir abbanum, sum var hattamakari. Hann gjrd ist apotekari Capetown Suurafrika.

Annars er at siga um Ingeborg, at hon gjrdist kend sum ein sera virkin kvinna. Hon var drvmegin at stovna folkebrnehaver 1915. Hon tk eisini 1941 stig til at stovna Brneringen, sum donskum og kristnum grundarlagi skuldi verja brnini mti nasistiskari virk

an. Hon hevi eisini serlig evni at savna pening inn til hetta enda ml. Ingeborg gjrdist riddari av Dannebrog.

Versonurin gjrdist handilsmaur og ngv annaKann ikki so ngv sigast um Anders Neuhausen, kann meira sigast um versonin Valdemar.

1904 skir hann um at fa hand ils loyvi. Jlaaftan sama r byrj ar hann at selja millum ann a kul, koks og brnde samt byggematerialer. Hann fr sttmla at lata vrur til Frernes Fyrvsen og donsku sjverjuna. Hann keypti skonnartina Olaus, sum var komin inn Sklafjrin fullfermd vi koli. Men skipi hevi eisini leka. Valdemar leigar eitt ki inni Strond um, og hann ntir Olaus sum hulk. Ta er fr hesum, at sta arnavni Hulkur stavar. 1934 byggir hann oljutanga Hulki, og her selur hann kol og olju til skipini. Hetta virk semi hevur hann til seinni heims bar dagi brestir .

Valdemar var yvirhvur vl lddur sum ein gur arbeisgevari. Strondum var hann kendur fyri at gjalda lnina hondina. Hetta var ikki nkur sjlvfylgja bygd t tini.

Valdemar hevi sera fjlbroytt virksemi. 1930 var sandbturin Slkur keyptur, og Valdemar og Niels Heiunum seldu sand saman. Valdemar fekk sr eisini roykivirki, har teir royktu sild og ll.

Eisini tti hann skip. Fyrst Forldres Minde og san Syv Sstre, upp kalla eftir hansara sjey systr um.

Valdemar var eisini ein av und an gongumonnum mjlkar for sningini 1908. Hetta var strt frambrot t tini.

Hann var eisini mong r umbo fyri eitt enskt tryggingarfelag, har strur partur av froyskum set hsum vru tryggja.

Valdemar hevi eisini umsorgan fyri okkara sjflki, og hann var ein av oddamonnunum, t i sjmansheimi Havn var bygt.

Hann var eisini oddamaur hj arbeisgevarum, t i arbei ararrslan tk seg upp og var vi til at gera fyrsta sttmlan vi Havnar Arbeismannafelag 1916. Hetta var gjrt uttan verkfall.

Hann var eisini kirkjuverji og var kendur fyri stt sosiala medvit. Hann lvgai hj mongum, sum vru illa fyri.

Skeiva pakkhs 1928 lt Valdemar Skeiva Pakk hs byggja. Grtarbeii vi Skeivapakkhs st skrivarin Jens Jensen

fyri saman vi Essa Kirkjuveg. Valdemar fekk gjrt eitt lti vektarhs uppi Hgukaj skamt fr trapp uni niur Lgukaj. Timbur arbeii hvdu Frants & li Mort en sen av Argjum. Valdemar kravdi, at eitt strt hurahol bleiv gjrt kjallaranum suursuni, men skrivarin noktai. Valdemar fekk hann at gera ta vi at taka skyldina seg. Skrivarin segi ta var amannaverk. Huraholi bleiv so mra til, men fleiri r seinri tiki fr aftur, og hur sett , so teir stru lastbilarnir kundu fast innar. Sig so ikki at Valdemar var framsggin!

Kul, koks og brndeValdemar Ltzen handlai vi byggi tilfari, jarni, cementi, mr stein um og eisini koli, koksi og brenni.

Eina t keypti Valdemar eisini torv r Rituvk at selja havnaflki. 1920unum var koyrt runt bnum vi hestavogni vi vru. T byrjau bilar at koma, og so vi

og vi keypti Valdemar teir kendu gulu lastbilarnar.

Vgsbotni mti Bryggjubakka stu neyst og her l trgoymsluhs hj Vgsbotnshandlinum. fyrru helvt av 1920unum vru hesi hs tikin niur, og betongbygningar stoyptir. Valdemar Ltzen tti tann norasta av teimum. Hann hevi veri Bergen, og hann mlti til, at bygningarnir fingu sama sni, sum Hansabygningarnir Tyskerbrygg en Bergen. Skriv stov an hj Valdemar Ltzen var ll rini ti Fabrikkini Rttar, men t i bygningurin Bryggjubakka var liugur 192324, var flutt higar. Men so flutti hann taftur mars 1940 nggja skrivstovubygningin, i bygd ur bleiv sunnanfyri Fabrikkina og yvir Rttar. Konsul Mason hevi eisini skrivstovu hj teimum Rttar undir krgnum. Har komu t ngvar skipsmanningar at stempla passini hj Mason.

Eisini oljaTa hevur helst veri 1930unum, at Valdemar Ltzen yvirtk DDPA agenturi. Men t i krggi brast , var eingin leverandrur r Dan mark. T sendi Valdemar eitt tele gramm yvir til Rockerfeller New York. Hann svarai aftur og spurdi hvr handlai vi olju. Hann fekk at vita, at ta var Shell og DDPA. Eingin trygging var, so Valde mar Ltzen tk byrgdina bi fyri Shell og DDPA. Ein oljubtur Tuxhavn sigldi undir ll um krgnum r Onglandi vi petroleum, bensini og olju til bi Shell og DDPA.

Hetta oljuvintri endai 1949, t Esso sjlvt, seinni Statoil n Effo, yvirtk oljuna.

Valdemar Ltzen var eitt gott arbeisplss, har flk staust vl.

Sonur Valdemar, Mogens, tk yvir t i gamli Valdemar fall fr.

Fabrikkin hjValdemar Ltzen 1927

ANDREAS NEUHAUSENFDT I THISTED

24. MARTS 1839DD 31.AUGUST 1916

Anders Neuhausen saman vi konuni Othanie

Eitt fremmant navn gamla kirkjugari er Neuhausen. Men Anders kom t at fa kenda tt Froyum

Valdemar og Ellen