Arteterapia – rzecz o terapeutycznej zabawie sztuką Dla rozwoju

  • Published on
    11-Jan-2017

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<ul><li><p>Arteterapia rzecz o terapeutycznej zabawie sztuk</p><p>/Kilka refleksji na temat zaj artystycznych dla uczniw oddziaw edukacyjno terapeutycznych realizowanych w</p><p>Specjalnym Orodku Szkolno Wychowawczym w Supsku/</p><p>Dla rozwoju dziecka ogromne znaczenie ma moliwo tworzenia. Tworzenie jest</p><p>biologiczn potrzeb dziecko, ktrej zaspokojenie warunkuje optymalny rozwj. Zdaniem</p><p>A. Maslowa (1990) twrczo sprzyja realizacji istotnych potrzeb psychicznych, np.:</p><p>wyraania siebie, ekspresji, poczucia wasnej wartoci i znaczenia, przey estetycznych i</p><p>urzeczywistnienie.</p><p>Wspczeni teoretycy twierdz, e sztuka stanowi podstaw do wszelkich dziaa</p><p>wychowawczych i estetycznych oraz moralnego rozwoju czowieka (...) (Konieczna, 2004,</p><p>s.9). Wszelkiego rodzaju twrczo artystyczna - plastyczna, literacka, muzyczna daje</p><p>nam okazj do przeycia radoci szczeglnego rodzaju. Uatwia wyraanie siebie, swoich</p><p>myli i nastrojw, czasem trudnych do zwerbalizowania w zwyky sposb. Pozwala</p><p>przey satysfakcj z wasnych dokona, wzmacnia wiar w siebie i poprawia samoocen.</p><p>Jest te po prostu przyjemnoci, relaksem, zabaw.</p><p>W przypadku osb upoledzonych umysowo w stopniu umiarkowanym lub</p><p>znacznym, dla ktrych wyraanie sowami przey i dozna jest niezwykle trudne,</p><p>moliwo wypowiedzenia si w innej formie jest niezwykle wana i potrzebna. Twrcza</p><p>aktywno wspiera stymulacj procesw poznawczych, emocji, motywacji, woli dziaania i</p><p>funkcjonowania spoecznego. Ma warto rehabilitacyjn i stanowi szans rozwoju</p><p>osobowego kadego czowieka, take nie w peni sprawnego (Krzemiska, Marteny 1996).</p><p>A zatem, mona przyj, e stanowi ona rodek i drog do zmiany w funkcjonowaniu</p><p>osoby z niepenoprawnoci, umoliwia podnoszenie jakoci jej ycia.</p><p>M. Grzegorzewska uwaaa twrczo za jeden z zasadniczych elementw procesu</p><p>rewalidacji. Zdaniem J. Doroszewskiej (1981, s. 490) () wielki bd popeniaj ci, ktrzy</p><p>uwaaj twrczo za przywilej dostpny tylko jednostkom o wyszym poziomie</p><p>1</p></li><li><p>rozwojowym. Rwnie zasadne wydaj si stwierdzenie, e () tworzy moe kady i</p><p>kady nosi w sobie co uczucia, emocje, dowiadczenia ktre moe twrczo w jakiej</p><p>formie wyrazi. Kady take posiada wewntrzne potrzeby wyraania si i moe osign</p><p>okrelone efekty (Hulek 1992, s. 95).</p><p>Oddziaywanie przez sztuk w rewalidacji osoby z niepenosprawnoci moe by</p><p>realizowane w formie edukacji artystycznej, wychowania estetycznego bd arteterapii </p><p>terapii poprzez twrczo. </p><p>W toku prowadzonych przeze nas zaj z zakresu arteterapii dla dzieci z</p><p>niepenosprawnoci intelektualn staraymy si wyzwala aktywno twrcz dzieci,</p><p>stwarza okazj do podejmowania przez uczestnikw rnorodnych form ekspresji,</p><p>angaujc w ten sposb funkcje motoryczne, sensoryczne, emocjonalne oraz poznawcze.</p><p>Takie dziaanie suyo wielostronnej stymulacji, kompensacji i korekcji zaburzonych</p><p>procesw psychicznych dziecka z niepenosprawnoci.</p><p>Podczas codziennej pracy z dzieckiem o specjalnych potrzebach edukacyjnych nabyymy</p><p>przekonania, e sama niepenosprawno nie uniemoliwia podejmowania dziaa</p><p>twrczych. Cz. Kosakowski (2003, s. 66-67) wyjania take, e () niepenosprawno</p><p>nie jest rwnoznaczna z brakiem sprawnoci w ogle. Drog jest wic zaakceptowanie</p><p>czynne ogranicze i traktowanie ich jako jednego z wyznacznikw, warunkw ycia</p><p>osoby.</p><p>Wykorzystanie sztuki oraz samego procesu twrczego do celw terapeutycznych</p><p>ma bogat histori i wspczenie jest coraz czciej wykorzystywane w pracy z osobami</p><p>dowiadczajcymi rnorodnych trudnoci, dysfunkcji, w tym i dzieci z</p><p>niepenosprawnoci intelektualn. Terapia sztuk, zwana nieraz kulturoterapi (W. Szulc</p><p>1993) czy estezjoterapi (F. Czajkowski 1989) w szerokim znaczeniu obejmuje</p><p>choreoterapi, muzykoterapi, biblioterapi, a take dziaania terapeutyczne za</p><p>2</p></li><li><p>porednictwem teatru, filmu oraz sztuk plastycznych (malarstwo, grafika, rzeba, itp.) (F.</p><p>Czajkowski 1989; L. Hanek 1990; W. Szulc 1993; A. Radzik 2001). </p><p>Wszelka dziaalno twrcza w oddziaywaniach leczniczych z uyciem sztuki, czy to</p><p>bierna percepcja, czy czynny udzia w dziaalnoci kulturalnej, wasna twrczo</p><p>artystyczna sigaj do () najprostszych sposobw autoekspresji, do ktrych zdolny</p><p>jest kady z nas niezalenie od wieku, stanu zdrowia i zdolnoci intelektualnych(M.</p><p>Piszczek 2002, s.95). Terapia poprzez sztuk peni rone funkcje terapeutyczne, pozwala</p><p>odreagowa przeycia emocjonalne, umoliwia zmian postaw i zachowa, pozwala</p><p>poprawia relacje z innymi ludmi. Jak podkrela F. Czajkowski (1989, s.23) suy</p><p>twrczemu rozwojowi czowieka, a take sprzyja lepszemu samopoznaniu, samorealizacji,</p><p>zgodnie z zaoeniami psychologii humanistycznej Maslowa.</p><p>Na rwnie istotny aspekt obcowania ze sztuk osb niepenosprawnych zwraca uwag M.</p><p>Czerwiska. Jej zdaniem to doskonaa technika spoecznego bytowania, () uatwiajca</p><p>partycypacj w yciu grupy, spoeczestwa, a take moe sta si zawodem,</p><p>przyczyniajcym si do niezalenoci finansowej (Czerwiska 2002, s.53).</p><p>Reasumujc cz teoretyczn artykuu, chciaybymy stwierdzi, e przypisywane</p><p>arteterapii zadania: korekcyjne, edukacyjne, wychowawcze, rekreacyjne, profilaktyczne</p><p>uprawniaj do traktowania jej jako metody rewalidacyjnej. </p><p>Odnoszc si do praktyki naleaoby zacz od tego, skd pojawi si pomys na</p><p>zajcia z arteterapii. Zrodzi si on z zainteresowa uczniw, ich chci tworzenia.</p><p>Umieszczenie tych zaj pord tylu propozycji dziaa terapeutycznych wynikao z</p><p>faktu, i dostrzeono w nich wieloaspektowo oddziaywa i szeroki zakres uzyskiwanych</p><p>efektw. </p><p>W ten oto sposb, przez okres trzech lat realizowaymy zaoenia i zadania zawarte w</p><p>autorskim programie Arteterapia terapia poprzez sztuk. Zajcia miay form</p><p>3</p></li><li><p>pozalekcyjnych, cotygodniowych spotka /w wymiarze 2 godz. lekcyjnych/. Dziaania</p><p>skierowane byy do grupy dzieci z rnymi typami niepenosprawnoci, zaburzeniami w</p><p>zachowaniu, zaburzeniami w rozwoju psychoruchowym uczniw zespow edukacyjno </p><p>terapeutycznych. W toku pracy uksztatowaa si staa pitnastoosobowa grupa</p><p>uczestnikw. </p><p>Podejmowana przez nie aktywno miaa na celu z jednej strony realizacj zada</p><p>artystycznych na miar wasnych moliwoci kadego z dzieci, ale przede wszystkim</p><p>zada pozaartystycznych. </p><p> Zajcia miay charakter interdyscyplinarny, zarwno tematyka oraz formy spotka</p><p>byy niezwykle bogate i rnorodne. Obejmoway: sztuk plastyczn, terapi manualn,</p><p>dziaania parateatralne z elementami dramy, terapi ruchem muzykoterapi z</p><p>elementami choreoterapii, biblioterapi oraz zajcia ceramiczne. Ze szczeglnym</p><p>naciskiem na zajcia teatralne, w ramach ktrych znalazy si: zabawy muzyczno </p><p>ruchowe, zajcia zwizane z czytaniem literatury i poezji, przygotowanie i prezentacje</p><p>spektakli, relaksacj z elementami automasau, wiczenia dykcyjne, elementy terapii</p><p>logopedycznej. </p><p>Na podstawie prowadzonych obserwacji, kart oceny postpw dziecka</p><p>stwierdziymy, i aktywno podejmowana przez dzieci przyczyniaa si do rozwoju</p><p>kompetencji poznawczych, emocjonalnych i spoecznych. </p><p>W zakresie kompetencji poznawczych aktywno twrcza (artystyczna) przyczynia si do:</p><p> rozwoju sprawnoci i zdolnoci, a w tym przypadku do doskonalenia spostrzegania i</p><p>odbierania wrae, procesw pamici i mylenia, koncentracji uwagi oraz</p><p>koordynacji wzrokowo ruchowej; </p><p> wyzwalania motywacji do uczenia si;</p><p> nabycia przez osoby nowych sprawnoci i umiejtnoci, zarwno w zakresie</p><p>4</p></li><li><p>dziaa artystycznych, jaki i ycia codziennego;</p><p> usprawnienia narzdu artykulacyjnego: wzbogacenie sownictwa, poprawa</p><p>wymowy, waciwe budowanie wasnej wypowiedzi, wyraanie swoich przey,</p><p>pobudzenie aktywnoci do komunikowania si podejmowania, inicjowania i</p><p>podtrzymywania kontaktu z innymi osobami;</p><p> zdobycia nowych wiadomoci z zakresu literatury, poezji, sztuki;</p><p> pobudzania wyobrani i kreatywnoci w trakcie przygotowa wystpw</p><p>scenicznych;</p><p> aktywno twrcza i zwizane z ni sytuacje pozaartystyczne zwikszay orientacj</p><p>w rzeczywistoci i powodoway popraw zaradnoci osobistej.</p><p>W zakresie kompetencji emocjonalnych: </p><p> zajcia artystyczne bdce rdem rnorodnych przey dostarczay uczestnikom</p><p>wielu korzyci duchowych: satysfakcj, zadowolenie, spokj, odprenie;</p><p> podejmowana aktywno twrcza sprzyjaa przeamywaniu barier emocjonalnych,</p><p>strachu i niemiaoci chociaby przed wyjciem na scen oraz redukcji lku w</p><p>relacjach z innymi;</p><p> w czasie zaj z zakresu arteterapii uczestnicy zdobywali orientacj w sposobie</p><p>wasnego przeywania i reagowania; czciej wyraali wasne emocje;</p><p> uczestnictwo w zajciach dawao badanym poczucie przynalenoci do grupy i</p><p>pozwolio nawiza wizi uczuciowe midzy poszczeglnymi osobami, zdoby</p><p>zaufanie i poczucie bezpieczestwa;</p><p> podejmowana aktywno penia zarwno funkcj ekspresyjn, jak rwnie</p><p>katarktyczn</p><p> zajcia twrcze przyczyniay si do poprawy kondycji psychicznej oraz znacznie</p><p>wzbogacay ycie emocjonalne osb badanych.</p><p>5</p></li><li><p>W zakresie nabywania kompetencji spoecznych:</p><p> w ramach zaj i aktywnoci zwizanej z terapi poprzez sztuk osoby badane</p><p>wyrabiay w sobie podane cechy i zachowania spoeczne;</p><p> podejmowana aktywno motywowaa do aktywnego dziaania w zakresie</p><p>uczestnictwa w yciu spoecznym;</p><p> zadania grupowe podejmowane podczas zaj ksztatoway umiejtno pracy i</p><p>wspdziaania w zespole, jak rwnie sprzyjay wyrabianiu postawy</p><p>wspdecydowania i wspodpowiedzialnoci za grup;</p><p> dziki prowadzonej terapii osoby badane zdobyway poczucie tosamoci osobistej;</p><p> dziaania twrcze, a w szczeglnoci zwizane z nimi zjawiska pozaartystyczne</p><p>(wyjazdy, warsztaty, prezentacje przed publicznoci), suyy zwikszaniu</p><p>zaradnoci osobistej oraz samodzielnoci w dziaaniu; sprzyjay nawizywaniu wizi</p><p>spoecznych, poszerzaniu moliwoci komunikacyjnych w bezporednich relacjach</p><p>z innymi osobami;</p><p> umoliwiaa prezentacj wasnych osigni oraz konfrontacj z aktywnoci</p><p>artystyczn innych i wymian dowiadcze;</p><p> stanowia czynnik przeamywania stereotypu osoby z niepenosprawnoci jako</p><p>mniej wartociowej i niezdolnej do twrczych dziaa artystycznych; </p><p>Prowadzone przez nas zajcia stanowi dowd na to, i sztuka zarwno w</p><p>wymiarze recepcyjnym, jak i ekspresyjnym moe stanowi skuteczne narzdzie</p><p>oddziaywa terapeutycznych.</p><p>Z aspektu terapeutycznego aktywnoci twrczej wynika konieczno skupienia si</p><p>w toku dziaa przede wszystkim na zmianach dokonujcych si w uczestnikach, a nie na</p><p>doskonaleniu warsztatu artystycznego.</p><p>mgr Agata Andrzejczuk Giedroj </p><p> mgr Monika Szyk </p><p>6</p></li><li><p>Bibliografia:</p><p>1. Czajkowski F., Promocja arteterapii, Poradnik Bibliotekarza 1989/7-9;</p><p>2. Czerwiska M, Terapia przez sztuk. Metoda rewalidacji czy sposb na ycie</p><p>osb niepenosprawnych, Nasze Forum Kwartalnik Pedagogiczno </p><p>Terapeutyczny 2002(2-3);</p><p>3. Doroszewska J., Pedagogika specjalna. Tom 1 i 2, Wrocaw 1981;</p><p>4. Hanek L., Arteterapia w Polsce, [w:] Arteterapia, Zeszyty Naukowe </p><p>nr 57 Akademii Muzycznej im. K. Lipiskiego, Wrocaw 1990; </p><p>5. Hulek A., Sztuka a ludzie niepenosprawni, Kultura i Edukacja 1992 nr 2;</p><p>6. Konieczna E.J., Arteterapia w teorii i praktyce, Krakw 2004;</p><p>7. Kosakowski Cz., Wzowe problemy pedagogiki specjalnej, Toru 2003;</p><p>8. Krzemiska D., Marteny K., Refleksje nad rol twrczej aktywnoci w yciu osb z</p><p>upoledzeniem umysowym; [w:] W. Loebl (red.), Dylematy pedagogiczne w</p><p>rewalidacji osb ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, Gdask 1996;</p><p>9. Maslow A., Motywacja i osobowo, Warszawa 1990;</p><p>10. Piszczek M., Terapia zabaw. Terapia przez sztuk (wybrane zagadnienia i</p><p>metody), Warszawa 2002;</p><p>11. Radzik A. (red.), Pogranicza literatura, teatr i psychiatria. Polsko niemiecki</p><p>bilans bada naukowych i dowiadczenia praktycznego, Krakw 2001;</p><p>12. Szulc W., Sztuka i terapia, Warszawa 1993;</p><p>7</p></li></ul>