Badanie przydatności ćwiczeń profilaktycznych kręgosłupa

  • Published on
    11-Jan-2017

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • Acta Balneologica TOM LVI, Nr 4 (138) /2014200

    PRACE ORYGINALNE I KLINICZNE Aluna

    Badanie przydatnoci wicze prolaktycznych krgosupa ldwiowo-krzyowego wzapobieganiu utracie mineralnej masy kostnej ukobiet wokresie pomenopauzalnym

    The assessment of usefulness of lumbosacral spine exercises in the prevention of bone mineral loss in postmenopausal women

    Tomasz Saran, Krzysztof Metera, Agnieszka Maruszewska, Beata Kasprzyk-KocikOrodek i Oddzia Rehabilitacji Instytutu Medycyny Wsi w Lublinie Wydzia Fizjoterapii, Wysza Szkoa Spoeczno-Przyrodnicza im. W. Pola w Lublinie

    STRESZCZENIE

    Celem przeprowadzonego badania byo ustalenie czy wiczenia pro"laktyczne zapobiegajce zespoom blowym

    krgosupa ldwiowo-krzyowego, wykonywane systematycznie take mog korzystnie wpywa na zahamowanie

    utraty mineralnej masy kostnej (BMD) ukobiet wokresie pomenopauzalnym.

    Kobiety wczone do bada (N=38) odbyway 12-miesiczny program, powtarzanych 2-tygodniowych sesji (wod-

    stpach 6-9-tygodniowych), wicze pro"laktycznych stosowanych zazwyczaj wzespoach blowych krgosupa.

    Wpyw wicze na mineraln mas kostn okrelono poprzez powtrzenie badania densytometrycznego DEXA

    po zakoczeniu programu wicze. Wyniki bada wskazuj na zahamowanie naturalnego ubytku BMD wobszarze

    krgw L1-L4 podczas rocznej obserwacji.

    Sowa kluczowe: osteoporoza, menopauza, wiczenia, DEXA

    SUMMARY

    The aim of the study was to determine whether preventive exercises to prevent pain teams lumbosacral spine, done

    regularly also can have apositive impact on halting the loss of bone mineral density (BMD) in postmenopausal women.

    Women included in the studies (N = 38) conducted a12-months program, two-weeks sessions (intervals 6-9 weeks) of

    preventive exercises commonly used in low back pain problems. E5ect of exercises on bone mineral mass determined

    by DEXA densitometer repeat testing after the exercise program. The results shows the inhibition of the natural loss

    of BMD in the lumbar spine (L1-L4) during the annual follow-up.

    Key words: post-menopausal osteoporosis, exercise, DEXA

    Acta Balneol., TOM LVI, Nr4 (138)/2014, s.200-207

    WSTPPrzyspieszona utrata mineralnej masy kostnej (BMD bone mineral density) powodujca zwikszanie si wraliwoci na zamania patologiczne jest wanym problemem zdro-wotnym wrd kobiet po menopauzie. Szybkie iuoglnio-ne zmniejszanie si BMD ukobiet po menopauzie wie

    si przyczynowo znagym przestrojeniem hormonalnym, aprzede wszystkim ze zmniejszeniem si stenia hormo-nw estrogenowych.

    Opierajc si na badaniach epidemiologicznych, sza-cuje si, e wPolsce 4 mln osb choruje na osteoporoz,

  • wiczenia profilaktyczne stosowane w zespoach blowych krgosupa

    201Acta Balneologica TOM LVI, Nr 4 (138) /2014

    grzbietu oraz czsto wiczenia wzmacniajce tzw. mi-nie dynamiczne (zapewniajce ruchy dowolne) tuowia ikoczyn dolnych. Zalecanie wicze pro"laktycznych upacjentw zczynnikami ryzyka osteoporozy wie si zobaw omoliwo spowodowania zama kostnych. Wpraktyce zamania wprzebiegu osteoporozy powstaj zwykle zpowodu urazw wyciu codziennym. Najczciej przyczyn gronych zama s upadki iuderzenia onie-wielkiej sile otwarde przedmioty codziennego uytku oraz nienadzorowane uprawianie sportw. Wykonywa-nie bezpiecznych rodzajw wicze na zlecenie lekarskie znaczco zmniejsza ryzyko zama, poniewa poprawia koordynacj ruchow, usprawnia odruchy postawne, zwiksza si mini, zwinno oraz usprawnia krenie mzgowe zapobiegajc upadkom zpowodu zawrotw gowy iprzejciowych zaburze wiadomoci. Rwnie wiczenia obciajce struktury kostne wsposb kontrolo-wany wpywaj korzystnie na BMD. Systematyczne wyko-nywanie wicze dodatkowo stwarza szans na ogranicze-nie czynnikw ryzyka sercowo-naczyniowego, takich jak otyo, zaburzenia lipidowe icukrzyca. Korzystny wpyw wykonywania wicze typu aerobik itreningu wytrzyma-ociowego zosta wykazany wdotychczasowych pracach innych autorw [5, 6]. Wykazano take korzystny wpyw systematycznego chodzenia na BMD wzakresie szyjki ko-ci udowej [7].

    MATERIA IMETODYDo badania wytypowano cznie 63 kobiety zosteopeni (T-score wprzynajmniej jednym obszarze pomiarowym >1,5 inie przekraczajcy 2,5 wadnym zobszarw pomia-rowych). redni wiek badanych kobiet wynosi 57,254,47 lat, rednia masa ciaa 67,069,76kg, wzrost 1,620,05m, BMI 25,723,78.

    redni odstp od menopauzy ubadanych kobiet to 7,51 roku, dzietno 1,79. Wrd badanych przewaay mieszkanki miasta (84,6%). Osoby niepalce stanowi-y zdecydowan wikszo (76,9%). Przewaay kobiety zwyksztaceniem rednim (46,9%), aktywne zawodowo (63,2%). Deklarowana przez kobiety aktywno "zyczna okrelana bya jako rednia lub dua.

    Wikszo kobiet, poddanych badaniu zgaszaa stae (codzienne), umiarkowane dolegliwoci blowe zlokalizo-wane wokolicy ldwiowo-krzyowej. Przed rozpoczciem treningu kobiety zostay poddane wywiadowi, badaniu ankietowemu iprzedmiotowemu zokreleniem zakresw ruchomoci krgosupa istaww, oraz wykluczeniu osb zprzeciwwskazaniem do wicze pro"laktycznych. Osoby leczone zpowodu schorze krgosupa oraz osoby znie-prawidowymi wynikami bada laboratoryjnych lub ra-diologicznych (wykonywanych na zlecenie lekarza wrazie stwierdzenia potrzeby podczas badania ortopedycznego) nie byy wczane do programu wicze, lecz kierowane do dalszej diagnostyki ileczenia. Ostatecznie po wery"kacji liczebno badanej grupy wyniosa 38 osb.

    Kobiety wczone do bada (N=38) odbyway 12-mie-siczny program powtarzanych 2-tygodniowych wicze

    wtym co trzecia kobieta po menopauzie jest zagroona t chorob [1]. Dlatego tak wana jest potrzeba wczesne-go wykrywania zagroenia tym schorzeniem. wiczenia "zyczne (trening wytrzymaociowy, aerobik, systematycz-ne chodzenie) maj wedug niektrych bada korzystny wpyw na zachowanie BMD [2].

    Osteoporoza jest ukadow chorob szkieletu, cha-rakteryzujc si nisk mas kostn oraz zaburzeniami wmikroarchitekturze tkanki kostnej, co wkonsekwencji prowadzi do zmniejszenia wytrzymaoci mechanicznej koci iznacznie zwiksza ryzyko wystpienia zamania [3]. Jest to choroba cywilizacyjna, bdca jedn znajczst-szych przyczyn zgonw (po chorobach ukadu krenia inowotworach) [4].

    Obecne metody diagnostyczne pozwalaj precyzyjnie okreli gsto istruktur koci. Do najczciej stoso-wanych znich naley densytometria DEXA, dziki ktrej moemy okreli gsto mineraln koci, tzw. BMD (Bone Mineral Density) wobrbie krgosupa ikoci udowej.

    Na podstawie wynikw badania densytometryczne-go metod DEXA stwierdza si pocztkowo stan maego zaawansowania ubytku BMD iwzgldnie niewielkiego podwyszenia ryzyka zama zwany osteopeni. Dalszy ubytek BMD oraz przekroczenie wskanika T-score > -2,5% wie si zduym wzrostem ryzyka zama, bywa nazywany osteoporoz (kryterium densytometryczne). Powikaniami uoglnionej osteoporozy pomenopauzalnej s zamania wrnych lokalizacjach najczciej trzonw krgw, zwykle wdystalnym odcinku piersiowym. Czste s take zamania koci dugich koczyn grnych idolnych oraz zamania eber przy bahych urazach.

    Spowolnienie utraty BMD atym samym zapobieganie powstawianiu gronych zama wymagajcych kosztow-nego leczenia jest wane ze wzgldw spoeczno-me-dycznych, poniewa przyczynia si do ograniczenia iloci osb niepenosprawnych oraz zmniejsza wydatki "nanso-we zwizane zich leczeniem, rehabilitacj ipielgnacj.

    Wokresie pomenopauzalnym ukobiet czsto wystpu-j po raz pierwszy lub nasilaj si objawy spowodowane chorob przecieniow krgosupa ldwiowo-krzyo-wego, dyskopati odcinka ldwiowo-krzyowego oraz przedwczesnym uszkodzeniem staww midzykrgo-wych. Naturalna degeneracja krkw midzykrgowych osabiajca ich wytrzymao zwykle osiga wtym okresie istotne nasilenie. Czsto wokresie pomenopauzalnym wzrasta masa caego ciaa izmniejsza si aktywno "-zyczna.

    Wcelu zapobiegania rozwojowi patologii krgosupa wynikajcej zprzecienia odcinka ldwiowo-krzyo-wego du przydatno wykazuj odpowiednio dobra-ne wiczenia lecznicze. Dobr wicze jest indywidualny ukadego pacjenta imusi by poprzedzony badaniem lekarskim. Rodzaj zalecanych wicze zaley od tego, jaki efekt ma by osignity. Wprzewlekym okresie zmian przecieniowych idyskopatycznych najczciej zalecane s wiczenia korygujce nieprawidowe (zwikszone lub zmniejszone, asymetrycznie zaburzone) napicie mini

  • Tomasz Saran iwsp.

    Acta Balneologica TOM LVI, Nr 4 (138) /2014202

    Tabela 2. BMD i T-score szyjki koci udowej koczyny dominujcej przed wicze-

    niami.

    Mean

    BMD

    [g/cm2]

    n=38

    SD

    Mean

    T-score

    [%]

    n=38

    SD

    Szyjka koci udowej 0,8356 0,06736 -1,4750 0,50418

    Grna cz szyjki 0,6591 0,08005 -1,3688 0,66256

    Dolna cz szyjki 1,0262 0,13076 - -

    Obwd koci udowej 0,6395 0,08962 -2,1625 0,65881

    Krtarz koci udowej 0,7047 0,09045 -1,3250 0,82735

    Trzon koci udowej 1,0815 0,14020 - -

    Ko udowa cznie 0,8869 0,09010 -1,0000 0,74747

    Tabela 1. BMD i T-score krgosupa L1-L4 przed wiczeniami.

    Mean

    BMD

    [g/cm2]

    n=38

    SD

    Mean

    T-score

    [%]

    n=38

    SD

    L1 0,9109 0,08151 -1,8364 0,66606

    L2 0,9554 0,09313 -2,0697 0,73802

    L3 1,0104 0,09937 -1,5909 0,83155

    L4 1,0129 0,12837 -1,6061 1,06270

    L1L2 0,9350 0,07785 -1,9394 0,65093

    L1L3 0,9624 0,06784 -1,7576 0,55172

    L1L4 0,9790 0,07005 -1,7212 0,58135

    L2L3 0,9861 0,08013 -1,7794 0,64610

    L2L4 0,9936 0,08284 -1,7303 0,69214

    L3L4 1,0125 0,10941 -1,6000 0,88882

    pro"laktycznych krgosupa wodstpach 6-9 tygodni. Wpyw wicze na mineraln mas kostn okrelono po-przez powtrzenie badania densytometrycznego DEXA po zakoczeniu programu wicze.

    Badanie densytometryczne wykonywano aparatem Lunar ProdigyAdvance metod DEXA. Wskanik T-score obliczano automatycznie poprzez odniesienie wartoci BMD do danych antropometrycznych danego osobnika ioznacza ubytek BMD badanej osoby wstosunku do BMD modej osoby dorosej. rednie wyniki badania densyto-metrycznego wposzczeglnych obszarach krgosupa ikoci udowej koczyny dominujcej przedstawiono wta-belach 1 i2.

    Dodatkowo wykonano badanie ruchomoci krgosu-pa istaww koczyn poprzez pomiar wstopniach kto-wych zdokadnoci 5 stopni zzachowaniem najwyszej starannoci. Badanie prowadzi dowiadczony specjalista ortopeda. Ze wszystkimi zakwali"kowanymi kobietami utrzymywano wmiar moliwoci systematyczny kon-takt telefoniczny. Badane otrzymay zalecenia dietetyczne majce na celu wzbogacenie codziennej diety wwap iwitamin D.

    wiczenia prowadzono na sali gimnastycznej pod indy-widualnym nadzorem "zjoterapeuty. Wykorzystano gw-nie wiczenia siowe wzmacniajce minie dynamiczne oraz wiczenia korygujce postaw ciaa (ksztatujce od-ruch prawidowej postawy), wniektrych przypadkach przed wiczeniami wzmacniajcymi stosowano wiczenia rozcigajce. Codzienne zajcia w3-6-osobowych grupach na sali gimnastycznej trway okoo 40 minut cznie zroz-grzewk iodpoczynkiem. Zalecano kontynuacj wicze wdomu wokresach pomidzy cyklami wicze na sali gimnastycznej.

    WYNIKINa podstawie przeprowadzonych bada nie stwierdzono zmiany BMD oraz wskanika T-score krgw ldwiowych po 12-miesicznym programie wicze pro"laktycznych (tab. 3 i4). Wwikszoci badanych obszarw tego odcinka krgosupa zaobserwowano niewielk, nieistotn staty-stycznie tendencj do dalszego obniania si BMD pomi-mo wicze izalece dietetycznych.

    W12-miesicznym okresie podczas ktrego prowadzo-no cykl wicze pro"laktycznych stosowanych wzespoach blowych krgosupa, stwierdzono dalsze zmniejszenie si BMD wobrbie szyjki koci udowej z0,8203 0,01492g/cm2 do 0,8000 0,01788 g/cm2, p

  • wiczenia profilaktyczne stosowane w zespoach blowych krgosupa

    203Acta Balneologica TOM LVI, Nr 4 (138) /2014

    Tabela 3. Porwnanie BMD krgw L1-L4 przed i po wiczeniach po12-miesicach terapii.

    N [ g/cm2 ] [ g/cm2 ] t-test

    BMD L1 przed wiczeniami

    BMD L1 po wiczeniach15

    0,9410 0,02720

    0,9317 0,029150,00933 ns

    BMD krgu L2 przed wiczeniami

    BMD krgu L2 po wiczeniach15

    0,9543 0,03828

    0,9575 0,03018-0,00325 ns

    BMD krgu L3 przed wiczeniami

    BMD krgu L3 po wiczeniach15

    0,9783 0,01589

    0,9658 0,011900,01242 ns

    BMD krgu L4 przed wiczeniami

    BMD krgu L4 po wiczeniach15

    0,9618 0,02989

    0,9650 0,03115-0,00325 ns

    BMD krgu L1l2 przed wiczeniami

    BMD krgu L1l2 po wiczeniach15

    0,9473 0,03101

    0,9425 0,028580,00483 ns

    BMD krgu L1l3 przed wiczeniami

    BMD krgu L1l3 po wiczeniach15

    0,9578 0,02182

    0,9558 0,018650,00200 ns

    BMD krgu L1l4 przed wiczeniami

    BMD krgu L1l4 po wiczeniach15

    0,9601 0,01773

    0,9550 0,016940,00508 ns

    BMD krgu L2l3 przed wiczeniami

    BMD krgu 2l3 po wiczeniach15

    0,9667 0,02103

    0,9625 0,017460,00417 ns

    BMD krgu 2l4 przed wiczeniami

    BMD krgu L2l4 po wiczeniach15

    0,9644 0,01809

    0,9650 0,01694-0,00058 ns

    BMD krgu L3l4 przed wiczeniami

    BMD krgu L3l4 po wiczeniach15

    0,9701 0,01871

    0,9683 0,019690,00175 ns

    * < 0,05

    Tabela 4. Rnica T-score krgosupa L1-L4 przed i po wiczeniach, 12- miesicach terapii.

    N [ % ] Di!erence in means T-test

    T-score L1 przed wiczeniami

    T-score L1 po wiczeniach15

    -1,5667 0,22473

    -1,6500 0,24970,08333 ns

    T-score L2 przed wiczeniami

    T-score L2 po wiczeniach15

    -2,0750 0,30554

    -2,0583 0,25775-,01667 ns

    T-score L3 przed wiczeniami

    T-score L3 po wiczeniach15

    -1,8417 0,13169

    -1,9333 0,09796,09167 ns

    T-score L4 przed wiczeniami

    T-score L4 po wiczeniach15

    -1,9917 0,24323

    -1,9750 0,26404-,01667 ns

    T-score L1L2 przed wiczeniami

    T-score L1-L2 po wiczeniach15

    -1,8250 0,25706

    -1,8500 0,23565,02500 ns

    T-score L1L3 przed wiczeniami

    T-score L1-L3 po wiczeniach15

    -1,7667 0,18313

    -1,8250 0,16336,05833 ns

    T-score L1L4 przed wiczeniami

    T-score L1-L4 po wiczeniach15

    -1,8417 0,14846

    -1,8833 0,14133,04167 Ns

    T-score L2L3 przed wiczeniami

    T-score l2-l3 po wiczeniach15

    -1,8385 0,18692

    -2,0000 0,13445,16154 ns

    T-score L2L4 przed wiczeniami

    T-score L2-L4 po wiczeniach15

    -1,9417 0,14640

    -1,9750 0,13987,03333 ns

    T-score L3L4 przed wiczeniami

    T-score L3-L4 po wiczeniach15

    -1,9250 0,15232

    -1,9500 0,16945,02500 ns

  • Tomasz Saran iwsp.

    Acta Balneologica TOM LVI, Nr 4 (138) /2014204

    Tabela 5. BMD szyjki koci udowej koczyny dominujcej rnice przed i po wiczeniach po12- miesicach terapii.

    N [ g/cm2] Di!erence in means

    BMD szyjki koci udowej przed wiczeniami

    BMD szyjki koci udowej po wiczeniach15

    0,8203 0,01492

    0,8000 0,017880,02025 *

    BMD grnej czci szyjki przed wiczeniami

    BMD grnej czci szyjki po wiczeniach15

    0,6497 0,01731

    0,6317 0,019530,01800 ns

    BMD dolnej czci szyjki przed wiczeniami

    BMD dolnej czci szyjki po wiczeniach15

    0,9791 0,01974

    0,9492 0,23140,02992 **

    BMD obwd koci udowej przed wiczeniami

    bmd obwd koci udowej po wiczeniach15

    0,6102 0,01703

    0,5842 0,014060,02600 *

    BMD krtarza koci udowej przed wiczeniami

    BMD krtarza koci udowej po wiczeniach15

    0,6789 0,01757

    0,6692 0,015490,00975 ns

    BMD trzonu koci udowej przed wiczeniami

    BMD trzonu koci udowej po wiczeniach15

    1,0642 0,02609

    1,0333 0,026860,03092 ns

    BMD koci udowej cznie przed wiczeniami

    BMD koci udowej cznie po wiczeniach15

    0,8641 0,01493

    0,8475 0,016840,01658 *

    * < 0,05, ** < 0,01, ns > 0,05

    Tabela 6. Porwnanie T-score szyjki koci udowej koczyny dominujcej przed i po 12-miesicznych wiczeniach.

    N [ % ] Di!erence in means t-test

    T-score szyjki koci udowej przed wiczeniami

    T-score szyjki koci udowej po wiczeniach15

    -1,5750 0,10454

    -1,7750 0,137140,20000 **

    T-score grnej czci szyjki przed wiczeniami

    T-score grnej czci szyjki po wiczeniach15

    -1,4167 0,14451

    -1,6083 0,159760,19167 *

    T-score dolnej czci szyjki przed wiczeniami

    T-score dolnej czci szy...

Recommended

View more >