Bieszczady Poland

  • Published on
    14-Aug-2015

  • View
    24

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Bieszczady [btad] is the Polish name for a mountain range in the extreme south-east of Poland, extending into Ukraine and Slovakia. It forms the western part of what is known in Polish as the Eastern Beskids (Beskidy Wschodnie), and is more generally part of the Outer Eastern Carpathians. The mountain range is situated between the upkw Pass (640 m) and the Vyshkovskyi Pass (933 m).In a narrower but very frequent sense, Bieszczady refers only to the Western Bieszczady or even only to the part of the range lying within Poland.The highest peak of Bieszczady is Mt. Pikuy (1405 m) in Ukraine. The highest peak of the Polish part is Tarnica (1346 m).

Transcript

Bieszczady - wstp Bieszczady zajmuj najbardziej na poudniowym-wschodzie wysunity skrawek Polski. Stanowi one czs gwnego uku karpackiego i s pierwszym czonem Karpat Wschodnich, zaczynajcych si od doliny Sanu, Osawy, Osawicy i Laborca. W granicach Polski znajduje si jedynie skrajnie zachodnia ich czs, czyli Bieszczady Zachodnie przechodzce ku zachodowi (za Prze. upkowsk) w Beskid Niski, natomiast ku wschodowi (za Prze. Uock) w Bieszczady Wschodnie. Po poudniowej stronie wododziau karpackiego, na Sowacji nosz one nazw Bukovske Vrchy. Podzia turystyczny tych gr kci si czsto z jednostkami fizycznogeograficznymi. Na szczegln uwag zasuguje przyroda bieszczadzka. Klimat Bieszczadw, jest do zrnicowany i cile wie si z rzeb terenu i wysokoci n.p.m. Wyrany jest tu wpyw kontyntntalnych mas powietrza napywajcych znad Europy Wschodniej i nioscych niskie temperatury w zimie i wysokie latem. Miesza si ono z suchym powietrzem znad Nizin Wgierskich. rednia temp. roczna wynosi 5 C, w lecie osiga ona 16 C a w zimie spada do -5 C. Opady roczne od 800 mm w rejonie Przedgrza Bieszczadzkiego osigaj swe maksimum w rejonie pasm okalajcych Cisn i wynosz tam 1150 mm. Najwiksza ilo opadw przypada na lipiec (140-150 mm). Stosunkowo suche i dogodne do uprawiania turystyki s: stycze i luty oraz przeomy maja i czerwca oraz sierpnia i wrzenia. Pokrywa niena zalega w Bieszczadach przez 150-200 dni osigajc grubo w wyszych partiach nawet do 200-300 cm. Budowa geologiczna Bieszczadw, podobnie jak i innych Zewntrznych Karpat fliszowych jest do monotonna. Wystpuj tu do grube (do kilku km.), serie piaskowcw przewarstwiajcych si z upkami ilastymi, muowcami i iowcami. Twory te znane s pod wspln nazw fliszu karpackiego i tworzyy si od grnej jury poprzez kred do dolnego trzeciorzdu, czyli paleogenu na dnie zbiornika tzw. Oceanu Tetydy. W czasie oligoceskich i mioceskich ruchw grotwrczych zostay odkute, czyli oderwane od pierwotnego podoa i pchnite ku pnocy na odlego kilkudziesiciu kilometrw, tworzc szereg ponasuwanych na siebie paszczowin. Spoczywaj one na krystalicznym podou platformy paleozoicznej. Twarde, odporne na wietrzenie piaskowce wypreparoway szereg malowniczych grzd skalnych np. w rejonie Krzemienia, Halicza czy Dwernika-Kamienia. Podatne na pcznienie i liskie upki s przyczyn powstawania licznych osuwisk tamujcych czsto naturalne drogi odpywu wd. Najbardziej znanymi w Bieszczadach s osuwiska na stokach Chryszczatej z 1907 r. - "Zwiezo" i jez . Duszatyskie oraz osuwisko nad Wetlin na stokach Poomy tworzce jez. Szmaragdowe (1980 r.). Tradycyjnie najwiksze bogactwo mineralne Karpat - ropa naftowa zostao ju w Bieszczadach wyczerpane, funkcjonuje jedynie niewielka kopalnia w Czarnej. Sporadycznie eksploatuje si surowce skalne, gwnie piaskowiec w ok. Rabego, Nasicznego, w pasmie Ostrego k. Lutowisk i w Bbrce k. Myczkowcw. Interesujcym lecz nie wykorzystanym bogactwem s wody mineralne zwaszcza szczawy i solanki w rejonie Komaczy, Szczawnego, Baligrodu (wody siarczkowe) i Polaczyka. W ok. Rabego znajduj si unikalne w Polsce szczawy arsenowe z zawartoci elaza. Zbieraczy mineraw mog zainteresowa kwarce grskie (tzw. diamenty marmorskie) oraz mineray arsenu i elaza w okolicy Rabego.

Rzeki Bieszczadw, odprowadzaj swe wody do Morza Batyckiego, wyjtek stanowi tu dorzecze Strwia w ok. Ustrzyk Dolnych nalece do zlewni Morza Czarnego. Gwn rzek jest San wypywajcy na wschd od szczytu Piniaszkowy (961 m) w rejonie Prze. Uockiej.1

Najwikszymi jego dopywami w rejonie Bieszczadw s: Osawa (d. okoo 55 km) wypywajca na poudniowo-zachodnich stokach Matragony; Solinka (45 km) biorca swj pocztek pod Rosoch i Strybem; Hoczewka (25 km), zwana w swym grnym biegu Jabonk, ze rdami w rejonie Woosania; Wetlina zbierajca wody z Grnej Solinki wypywajcej spod Krzemieca (1221 m) i Maej Rawki (1267 m) i Wetlinki pyncej spod Poniny Wetliskiej oraz pnocnych stokw Dziau; Woosaty wypywajcy w kotle pomidzy Krzemieniem, Szerokim Wierchem i Tarnic. W przewaajcej mierze rzeki te pyn dolinami rwnilegymi do grzbietw podkrelajc, zwaszcza w rejonie Otrytu, Ostrego i ukowa, rusztowy charakter tych gr. W wielu miejscach tworz atrakcyjne widokowo przeomy jak np.: San pod Kiczer Sokolick, Czereszenk i przez Pasmo Otrytu; Solinka koo Bukowa oraz powyej Terki; Grna Solinka pomidzy Jawornikiem a Dziaem; Wetlina koo Zawoju oraz Prowcza pomidzy Pooninami Wetlisk a Carysk. Podzi turystyczny :

pasmo graniczne pomidzy Prze. upkowsk a Prze. Uock, stanowice wododzia karpacki z kulminacjami Okrglika(1100 m), Rabiej Skay (1199 m), Kremenarosa (1221 m), Rozsypaca (1273 m) - gdzie czy si z pasmem poonin - oraz Pooniny Bukowskiej (Kiczyk Bukowski 1251 m); pasmo poonin cignce si od Smereka (1222 m) poprzez Pooniny: Wetlisk (1253 m) i Carysk (1297 m), gniazdo Tarnicy (1346 m) do Rozsypaca (1273 m); pasmo Wysokiego Dziau z kulminacj Woosania (1071 m) i rozlegym masywem Chryszczatej (997 m) pomidzy dolinami Osawy, Hoczewki i Solinki; pasmo opiennika (1069 m) i Durnej (979 m) zwane te "grzbietem baligrodzkim" rozcigajce si pomidzy dolinami Jabonki i Solinki. pasma na pnoc od Sanu (wg geografw Przedgrze Bieszczadzkie) czyli Otryt (Trochaniec 939 m), Ostre (804 m), ukw (768 m) i Jaworniki (909 m).

Podzia fizykogeograficzny : Podziay geograficzne opieraj si gwnie na koncepcji Mieczysawa Klimaszewskiego i Jerzego Kondrackiego.

Wg Klimaszewskiego granica od Prze. upkowskiej kieruje si na wschodzie wzdu doliny Smolniczka do Osawy i w gr do Prze. Szczerbanwka a nastpnie w d biegu Solinki do Sanu i do jego rde pod Prze. Uock. Kondracki prowadzi granic od Prze. upkowskiej dolin Osawy i od jej ujcia do Sanu w gr tej rzeki pod Prze. Uock.

Pasma Otrytu, Ostrego i ukowa zaliczane s wic przez geografw do tzw. Przedgrza Bieszczadzkiego, traktowanego jako cz Gr Sanocko-Turczaskich. Pasma Wysokiego Dziau oraz opiennika-Durnej Klimaszewski wcza do Beskidu Niskiego.

2

Historia Bieszczad Bieszczady czyli "Beschad alpes Poloniae" wymieniane s po raz pierwszy w 1269 r. w wgierskim dokumencie dotyczcym przebiegu granicznego grzbietu grskiego ponad Jaliskami. Dugosz nazywa je "Beyszkod". W XV i XVI w. uywa si nazw Byesczad, Byeskad, Byesczadi czy Beskidy. Nazwy te zawsze oznaczay dziay graniczne (w domyle granica Polski i Wgier). W czasie wdrwki ludw przeszli przez te tereny Chorwaci, a od XI do XIV wieku byy to ziemie sporne pomidzy Polsk, Rusi a Wgrami. Dopiero w 1340 r. Kazimierz Wielki wczy na stae Bieszczady w skad Ziemi Sanockiej. Pod koniec XIV w. due poacie ziem przypady rodom Kmitw i Balw, ktre kolonizoway tereny nad Sanem i Hoczewk. Od XV stulecia zakadane byy nowe osady na tzw. prawie wooskim, zasiedlane przez przybyych z poudniowych Karpat i Bakanw pasterzy pochodzenia wooskiego. Bieszczady przez dugie wieki pozostaway na uboczu spraw wielkiego wiata, rozgrywajcych si na terenie Rzeczypospolitej. ycie tutejszej ludnoci byo do prymitywne. Hodowano bydo i woy sprzedawane na targach w Lutowiskach, Baligrodzie i Bukowsku. Wypalano wgiel drzewny, istniay dwie huty elaza w Cisnej i Rabem. Od XIX wieku rozpoczto masow eksploatacj bieszczadzkich lasw oraz (na obrzeach regionu) wydobycie ropy naftowej. W XIX w. przez gry przewinli si tak znani pisarze jak A. Fredro, Z. Kaczkowski, W. Pol. W czasie I Wojny wiatowej na przeomie 1914/15 r. front dwukrotnie przeszed przez Bieszczady. Szczeglnie cikie walki toczyy si w rejonie Wysokiego Dziau. Pozostay po nich zaronite ju dzi cmentarze na Chryszczatej i Magurycznem. W 1918r. doszo do kilku star pomidzy ukraiskimi oddziaami Semena Petlury a polsk samoobron. W okresie midzywojennym nastpio znaczne uaktywnienie si ludnoci ukraiskiej w duchu narodowym. Z chwil wybuchu II Wojny wiatowej dziaania w Bieszczadach ograniczyy si do wysadzenia przez polskich saperw wylotu tunelu kolejowego na Prze. upkowskiej. Przecz t Niemcy przekroczyli dopiero 12 wrzenia zajmujc niemal bez oporu cay region. Po zakoczeniu kampanii wrzeniowej Niemcy i ZSRR podzieliy midzy siebie Bieszczady przeprowadzajc granic wzdu linii Sanu. Po 22 czerwca 1941 r. cae gry znalazy si pod okupacj niemieck. W czasie wojny dziaay tu oddziay partyzantki AK, BCh oraz oddziay samoobrony i partyzantka sowiecka. W 1940 r. istnia tu stay szlak przerzutowy na Wgry. Z kocem 1944 r. wojska IV Frontu Ukraiskiego wypary Niemcw z terenu Bieszczadw, a w 1945 r. dosta si on w niepodzielne wadanie oddziaw UPA. Cikie walki oddziaw polskich z ukraiskim podziemiem trway do koca 1947 r. Zakoczyy si operacj "Wisa" w trakcie ktrej obok szeregu dziaa militarnych prowadzono te systematyczne wysiedlanie ludnoci ukraiskiej na Ziemie Odzyskane i do ZSRR. Bieszczady wyludniy si wwczas niemal zupenie. Dnia 15 lutego 1951 r. doszo do zawarcia umowy o wzajemnej wymianie terytoriw. Polska zostaa zmuszona do oddania 480 km2 tzw. "kolano Bugu", czyli obszar po lewej stronie Bugu3

na zachd od Sokala midzy Sookij a Bugiem, w zamian otrzymaa obszar o tej samej powierzchni w rejonie Bieszczadw z maymi miasteczkami Ustrzyki Dolne i Lutowiska. Ponisze mapy, ktre przedstawiaj przebieg granicy przed rokiem 1951 przesa mi Pan Grzegorz Somczyski za co bardzo mu w tym miejscu dziekuj.

4

Wymiana ta spowodowana zostaa odkryciem na terenie polskim pokadw wgla kamiennego. Po uzyskaniu wspomnianego obszaru Zwizek Radziecki wybudowa tam kilka kopalni wgla o przecitnej rocznej zdolnoci wydobywczej ok. 15 mil. ton. Ponadto obszar ten charakteryzowa si dobrymi glebami. Polska otrzymaa natomiast obszar grski o sabych glebach i wyczerpanych zoach ropy naftowej. Po zagospodarowaniu w cigu lat sta si on jednak bardzo atrakcyjny turystycznie, a z czasem wybudowano na nim zapor wodn na Sanie w Solinie, majc take znaczenie gospodarcze ze wzgldu na umiejscowion tam elektrowni wodn. Po roku 1956 powrcia cz rdzennej ludnoci tych terenw. Lata pidziesite to powstanie szeregu osad lenych. W roku 1962 oddano do uytku du obwodnic bieszczadzk: Lesko - Cisna - Ustrzyki Grn. - Ustrzyki Dln. oraz zapor w Myczkowicach. Rwn