Bih Brochure for Ngos - Copy

  • Published on
    01-Feb-2016

  • View
    222

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

brosra za javno diskusiju

Transcript

<ul><li><p> 1</p><p>Unapreenje pristupa informacijama i uea javnosti u donoenju odluka u oblasti okoline </p><p>Pristup informacijama i uee javnosti u donoenju odluka u okviru upravljanja vodnim resursima </p><p>Prirunik za javnost </p></li><li><p> 2</p><p> Sarajevo, jun 2006 Ova publikacija je pripremljena u okviru Dunavskog regionalnog Projekta (DRP), komponenta 3.4 o Unapreenje pristupa informacijama i uea javnosti u donoenju odluka u oblasti okoline, finansiranog od strane UNDP/GEF i implementiranog od strane konzorcija kojeg ine Regionalni centar za okoli za Srednju i Istonu Evropu (REC), New York University School of Law (NYU) i Resources for the Future (RFF). </p><p>Sadraj Uvod.................................................................................................................................... 3 1. Openito o vodi........................................................................................................... 4 2. Vodni resursi u BiH .................................................................................................... 5 3. Upravljanje vodnim resursima u BiH ......................................................................... 7 </p><p>3.1. Vodosnabdijevanje stanovnitva......................................................................... 7 3.2. Odvoenje gradskih otpadnih voda .................................................................... 7 3.3. Vodosnabdijevanje industrije i tretman industrijskih otpadnih voda ................. 8 </p><p>3.3.1. Vodosnabdijevanje industrije...................................................................... 8 3.3.2. Otpadne vode industrije .............................................................................. 8 </p><p>3.4. Odvodnjavanje i navodnjavanje.......................................................................... 9 3.4.1. Odvodnjavanje ............................................................................................ 9 3.4.2. Navodnjavanje ............................................................................................ 9 </p><p>3.5. Hidroenergetika................................................................................................... 9 3.6. Zatita od poplava i regulisanje reima voda.................................................... 10 </p><p>4. Znaaj vode za ivot ljudi ......................................................................................... 10 4.1. Zagaenje vodnih resursa i uticaj na zdravlje................................................... 11 </p><p>4.1.1. Mikrobioloko zagaenje vode................................................................. 11 4.1.2. Hemijsko zagaenje vode ......................................................................... 12 4.1.3. Dozvoljene koncentracije zagaivaa u vodi............................................ 14 </p><p>5. Uee javnosti u procesu donoenja odluka u oblasti zatite voda ......................... 14 5.1. Na koji nain se ostvaruje uee javnosti........................................................ 17 5.2. Informacije koje se daju na traenje ................................................................. 17 5.3. ta dalje?........................................................................................................... 18 5.4. Mediji - saveznici u borbi za zatitu ivotne sredine........................................ 19 </p><p>5.4.1. Kako napisati kvalitetnu vijest.................................................................. 19 5.4.2. Konferencija za novinare .......................................................................... 19 </p><p>5.5. Internet kao sredstvo pruanja informacija i poticanja uea javnosti............ 20 6. Pristup informacijama i uee javnosti u okviru upravljanja vodnim resursima .... 20 </p><p>6.1. Pilot projekat na podruju Opine Lukavac, Bosna i Hercegovina .................. 20 6.2. Iskustva iz Sjedinjenih Amerikih Drava ....................................................... 21 </p><p>7. Zakonodavstvo i institucije odgovorne za upravljanje vodama u BiH..................... 22 7.1. Zakonska regulativa i slobodni pristup informacijama..................................... 23 </p></li><li><p> 3</p><p>7.2. Zakoni i propisi na snazi koji reguliraju pristup informacijama i uee javnosti u donoenju odluka iz oblasti zatite okoline i voda..................................................... 23 7.3. Institucije zaduene za upravljanje vodama u BiH........................................... 23 </p><p>7.3.1. Nadlene institucije i javna preduzea...................................................... 24 8. Tumaenje pojmova i kljunih termina .................................................................... 24 9. Reference .................................................................................................................. 25 </p><p>Uvod Znaaj vode je neprocjenjiv, jer je ona dio nas i bez nje ne moemo opstati. Po koliinama tog prirodnog bogatstva naa drava svrstava se u red bogatijih zemalja Evrope. Naalost, svijest o njenom znaaju i ouvanju je u velikoj mjeri naruena. Veliki broj meunarodnih dokumenata promovie sudjelovanje javnosti u upravljanju okolinom (Espoo konvencija, Aarhuka konvencija). Pored toga, Okvirna direktiva o vodama EU, navodi sudjelovanje javnosti kao kljuan element u upravljanju vodama, velikim dijelom je uklopljena u novo zakonodavstvo o vodama u Bosni i Hercegovini. Meutim, zakoni propisuju informisanje i sudjelovanje javnosti, ali tijela javne vlasti to u praksi ili slabo ili uopte ne primjenjuju. Sudjelovanje javnosti je teak i dugotrajan proces, ali se dugorono isplati jer javnost snosi odgovornost za odluke, lake ih prihvaa, manje je nezadovoljstvo, a obostrana korist. Svaki pojedinac ima pravo na zdravu okolinu, te ima odgovornost, linu i drutvenu, da titi i pobolja stanje okoline na dobrobit sadanjih i buduih generacija. Samo zajednike akcije na lokalnom, nacionalnom, regionalnom i globalnom nivou mogu osigurati odrivi razvoj. Upravo iz tog razloga je potrebno posvetiti to vie panje edukaciji javnosti o vodama, kao i ukljuivanju javnosti u upravljanje vodama. Ovaj prirunik je namijenjen svim graanima u Bosni i Hercegovini i njegov je cilj da se graani upoznaju sa problematikom upravljanja vodnim resursima u Bosni i Hercegovini, kao i da steknu osnovna saznanja na koji nain oni mogu da se ukljue u procese donoenja odluka vezanih za ovaj resurs. </p></li><li><p> 4</p><p>1. Openito o vodi Voda je najrasprostranjenija tvar u prirodi i predstavlja osnovni uslov za opstanak svih ivih bia na planeti. Oko tri etvrtine povrine na Zemlji prekriveno je vodom i procjenjuje se da je ukupna koliina vode na zemaljskoj kugli oko 1,4 milijarde km3 (1,4 x 1021 litara). Kao najvrednija prirodna sirovina neophodna je za opstanak svih ivih organizama, ali i za industrijski i tehnoloki napredak ovjeanstva. Voda je dio naeg svakodnevnog ivota i ona ne poznaje granice. Iako je koliina vode na zemaljskoj kugli znatna, voda dostupna za ljudsku upotrebu je u velikoj mjeri ograniena. Svjee vode predstavljaju manje od 2,5% od ukupne koliine vode na zemaljskoj kugli. Od toga, skoro 80% se nalazi zaleeno na polovima i ostalim zaleenim povrinama na zemlji (gleeri). Prema ovoj raunici, tek 0,5% svjee vode na planeti se moe koristiti za ljudsku upotrebu (Agencija za zatitu okolia/ivotne sredine, 1990. godina). </p></li><li><p> 5</p><p> Nestaica vode jedan je od vodeih svjetskih problema. Resursi svjee vode u cijelom svijetu su ugroeni ne samo zbog prekomjernog koritenja i neodgovarajueg upravljanja nego i zbog poveanog zagaenja okoline. </p><p>2. Vodni resursi u BiH Rijeni tokovi Bosne i Hercegovine pripadaju slivovima Crnog i Jadranskog mora. Od ukupne povrine BiH koja iznosi 51.129 km2, Crnomorskom, odnosno slivu rijeke Save pripada 38.719 km2, dok slivu Jadranskog mora pripada 12.410 km2. U Crnomorski sliv, koji ini 75% podruja Bosne i Hercegovine spadaju slivovi slijedeih rijeka: </p><p> Neposredni sliv rijeke Save Une Vrbasa Bosne Drine, </p><p>dok u Jadranski sliv, koji zauzima 25% teritorija Bosne i Hercegovine spadaju slivovi rijeka: </p><p> Neretve Trebinjice Cetine Krke. </p><p>Kao to se moe primijetiti, povrine Bosne i Hercegovine pripada Crnomorskom slivu, a Jadranskom slivu. Prema podacima iz 1991. godine, u Crnomorskom slivu, u BiH je ivjelo 4.012.266 stanovnika, a u Jadranskom slivu u BiH 515.360 stanovnika. </p><p>JJJeeezzzeeerrraaa 666000,,,666%%% </p><p>RRRiiijjjeeekkkeee 000,,,444%%% </p><p>AAAtttmmmooosssfffeeerrraaa iii vvvooodddaaa uuu bbbiii lll jjjkkkaaammmaaa iii zzzeeemmmllljjj iii </p><p>333999%%% </p><p>OOOssstttaaalllooo 111%%% </p><p>NNNeeedddooossstttuuupppnnnaaa pppooodddzzzeeemmmnnnaaa vvvooodddaaa </p><p>222222%%% </p><p>PPPooolllooovvviii iii gggllleeeeeerrriii 777777%%% </p><p>OOOkkkeeeaaannniii 999777,,,555%%% </p><p>SSSvvvjjjeeeaaa vvvooodddaaa 222,,,555%%% </p></li><li><p> 6</p><p>Sa druge strane, od ukupne koliine vode koja otjee godinje sa teritorija BiH (1.155 m3/s), 63% (722 m3/s) otjee rijekom Savom, a 37% (433 m3/s) prema Jadranskom moru. </p><p>Slivovi u Bosni i Hercegovini </p><p>Specifini prosjeni proticaji </p><p>Sliv Po povrini sliva (litara u sekundi po km2) </p><p>Po stanovniku (litara u sekundi po stanovniku) </p><p>Neposredni sliv Save u BiH 11,44 0,099</p><p>Una u BiH 26,29 0,387</p><p>Vrbas 20,67 0,257</p><p>Bosna 15,59 0,089</p><p>Drina u BiH 17,13 0,293</p><p>Ukupno Crnomorski sliv 18,65 0,180</p><p>Neretva i Trebinjica 39,76 0,921</p></li><li><p> 7</p><p>Cetina 13,48 0,392</p><p>Ukupno sliva Jadranskog mora 34,89 0,840</p><p>Ukupno BiH 22,59 0,255</p><p> Najvie vode u BiH, kao to se moe vidjeti iz tabele, ima u rijeci Neretvi (39,76 l/s/km2), dok je neposredni sliv rijeke Save u BiH najmanje vodan (11,44 l/s/km2). Analizirajui raspoloive koliine voda u odnosu na broj stanovnika, najkritinija situacija je u slivu rijeke Bosne (0,089 l/s/stanovniku). Naime, sliv rijeke Bosne zauzima 20% teritorije BiH na kome ivi oko 40% od ukupnog broja stanovnika, dok sa tog podruja otjee svega 14% ukupne koliine vode. Potpuno drugaija situacija je na podruju slivova rijeka Neretve i Trebinjice, gdje sa 20% teritorije BiH koju pokrivaju slivovi tih rijeka i gdje ivi oko 10% od ukupnog broja stanovnika, otjee ak 35% ukupne koliine vode. Na ostalim tokovima, odnosi su manje vie ujednaeni. Sliv rijeke Bosne, pored toga to ima malu vodnost i specifino otjecanje po stanovniku, ima i najloije karakteristike kvaliteta vode. </p><p>3. Upravljanje vodnim resursima u BiH Upravljanje vodnim resursima se openito dijeli na slijedee oblasti: </p><p> koritenje voda, zatita od voda i zatita voda. </p><p>Kako bi se upravljanje vodnim resursima to bolje pribliilo itaocu, u nastavku teksta dat je kratak pregled stanja u pojedinim sektorima upravljanja vodama Bosne i Hercegovine. </p><p>3.1. Vodosnabdijevanje stanovnitva Na prostorima BiH, vodosnabdijevanje stanovnitva putem javnih vodovoda datira jo iz perioda Rimskog carstva. U znaajnijem obimu, vodovodi datiraju iz tursko-osmanlijskog perioda, kada je polovinom XV stoljea u Sarajevu izgraen prvi javni vodovod, mnogo prije nego u drugim evropskim gradovima. Za vrijeme Austro-ugarske monarhije, izgraen je za ono vrijeme niz modernih vodovoda sa objektima za preiavanje vode, od kojih su neki i danas u funkciji. Prema dostupnim statistikim podacima samo 56% stanovnitva je obuhvaeno javnim vodovodima (u gradskim podrujima je pokrivenost 94% od ukupnog broja stanovnika, dok je u seoskim podrujima pokrivenost znatno manja i kree se oko 35%). Odreeni broj javnih vodovoda u gradovima, a pogotovo u selima, u sunim periodima godine nije u stanju zadovoljiti osnovne potrebe korisnika u koliinama vode, a esto ni u kvalitetu, zbog ega su gotovo redovne pojave redukcije vode, pa i zabrane njene upotrebe za pie. Jedan od uzronika redukcije vode jesu i gubici u samim vodovodima (prema podacima Asocijacije vodovoda u Bosni i Hercegovini u pojedinim vodovodima gubici iznose i do 80% ukupnih koliina zahvaene vode). U tim uslovima, izuzetno je teko osigurati ravnomjernu raspodjelu raspoloivih koliina vode svim potroaima, te osigurati osnovne higijenske uslove. Kao osnovni zadatak u cilju ostvarivanja preduslova za osiguravanje potreba u vodosnabdijevanju, postavlja se ouvanje i zatita voda. </p><p>3.2. Odvoenje gradskih otpadnih voda Djelatnost koja se bavi problematikom planiranja, projektovanja, graenja i koritenja objekata, ureaja i postrojenja za prijem, transport i preiavanje zagaenih voda, te njihovo isputanje u vodoprijemnik, ili naknadno koritenje, naziva se kanalizacija. Kanalizacija predstavlja dio tehnikog sistema, koji se nadovezuje na ljudsku potrebu za vodom u svakom segmentu ivota i </p></li><li><p> 8</p><p>aktivnosti, a kojim se osigurava kvalitetno prikupljanje i odvoenje otpadnih voda, te njihovo preiavanje. I pored tijesne povezanosti vodosnabdijevanja i kanalizacije, razvoj kanalizacionih sistema u veini sluajeva zaostaje za razvojem vodovodnih sistema. To se prije svega odnosi na zemlje u razvoju. Prioritetno je rjeavano vodosnabdijevanje naselja, a odvodnji i tretmanu otpadnih voda pristupalo se tek kada su problemi sanitarne zatite naselja narasli toliko da se njihovo rjeavanje nije moglo odlagati. U Bosni i Hercegovini je, kao to je ve navedeno, samo oko 56% ukupnog stanovnitva obuhvaeno javnim vodovodom (94% u gradovima i 35% u selima), a javnom kanalizacijom samo 35% (80% gradskog i 11% seoskog stanovnitva). Po ovim pokazateljima, Bosna i Hercegovina je bila na pretposljednjem mjestu od svih republika i pokrajina u bivoj Jugoslaviji. Jo je vee zaostajanje u odnosu na druge evropske drave (u vicarskoj je obuhvaenost populacije javnom kanalizacijom preko 95%). Broj gradskih postrojenja za preiavanje otpadnih voda u BiH je jako mali. Postrojenja koja su u pogonu se nalaze u Trebinju, Ljubukom, Grudama, Gradacu, elincu, Neumu i Srebreniku, dok su postrojenja u Sarajevu, Trnovu i Odaku izgraena, ali su van funkcije. Ovdje je bitno naglasiti da ekonomski razvoj BiH od Drugog svjetskog rata nije pratio adekvatan razvoj koritenja i zatite voda, odnosno voda nije tretirana kao ekonomska kategorija. Istraivanja su pokazala da je ve 1978. godine, u cilju dovoenja kvaliteta rijenih voda u propisane granice u BiH, bilo je potrebno smanjiti koliine otpada koji se unosi u rijeke za 81%. </p><p>3.3. Vodosnabdijevanje industrije i tretman industrijskih otpadnih voda 3.3.1. Vodosnabdijevanje industrije </p><p>Vodosnabdijevanje industrije obuhvata sve privredne djelatnosti, ukljuivo i potrebe za pitkom vodom radnika kod velikih industrijskih korisnika, tehnoloke i rashladne vode, kao i industrijalizovane poljoprivrede. Industrijski potroai koriste vodu iz javnih i/ili vlastitih vodovoda. Prvi vid potronje esto znaajno utie na raspoloive koliine vode za ostale korisnike. Potronja industrije moe biti tri i vie puta vea od potronje stanovnitva. Veina industrijskih korisnika u BiH je prije rata koristila vodu iz javnih vodovoda. Ukupna koliina vode svedena na stanovnika koji koristi vodu iz vodovodnog sistema, izraunata na bazi prijavljenih koliina za vodovode opinskih centara u BiH, 1985. godine iznosila je 420 litra/stanovnik/dan. Struktura je bila slijedea: domainstva 32% (134 l/stan/dan), privreda i ostala potronja 35% (147 l/stan/dan) i gubici vode 33% (139 l/s...</p></li></ul>