Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,OEMC, FNUD, UNDP - 2011)

  • Published on
    08-Apr-2018

  • View
    241

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    1/43

    IZANY KATANORA VANONAONIVERSITE

    Madagasikara

    Rakitra Soa Iombonana

    MINISTERANNY FANABEAZAM-PIRENENAFOIBENNY FANABEAZAM-BAHOAKA HO OLOMPIRENENA

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    2/43

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    3/43

    IZANY KATANORA VANONA

    ONIVERSITE

    Madagasikara

    Rakitra Soa Iombonana

    MINISTERANNY FANABEAZAM-PIRENENAFOIBENNY FANABEAZAM-BAHOAKA HO OLOMPIRENENA

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    4/43

    4

    Fampidirana

    Navoaka ho anareo tanora ity boky ity dia ianareo mpianatra eny aminnyAmbaratonga Ambony, mba hanampiana anareo hiaina sy hampihatra ny ZonnyOlombelona hahavita andraikitra aminny fainanareo andavanandro. Rehea tanterakaizany dia ho hita taratra eo aminny sehatra rehetra ny anananny frenena tanora matotra,vanona sy tomponandraikitra, manomboka eo aminny ankohonana ka hatrany aminnyfrenena, mandalo aminny okontany, Kaominina sy ny aritra ary any aminny aritany.

    Zava-dehibe eo aminny fainanareo tanora ny fakarana eo aminny fanaranaAmbaratonga Ambony. Izany mantsy no maney sy manomana anareo hiditra eoaminny sehatry ny asa ka hahitanareo ahombiazana ary hahatonga anareo ho tena vatonasondrotry ny tany sy kitro iaharanny ampandrosoam-pirenena.

    Ho anohizana ny ea natomboka tany aminny Ambaratonga Fototra syAmbaratonga Faharoa, dia manomana anareo tanora hiatrika ny maha-olompirenenaihany koa ny Anjerimanontolo. Anisanizany ny anabeazana momba ny ZonnyOlombelona izay ototry ny anajana ny aina sy ny ahamendrehanny maha-olombelona.Hohalalinina koa araka izany ny anabeazana momba ny fandeerana, ny ady aminnyanavakavahana sy anilikilihana.

    Koa ny tanora eny aminny Anjerimanontolo dia tokony hahaehy ireto sokajinaZonny Olombelona samihaa ireto :

    - Zonny isam-batanolona sy plitika

    - Zo ara-toe-karena sy farahamonina ary kolontsaina

    - Zo hiray hina

    Izany andalinana ny ahalalana ea norantovina teo aloha izany no hahatonga

    anareo tanora ho olompirenena mandray andraikitra sy mitondra ny anjara biriky eoaminny ampandrosoana ny frenena.

    FOIBENNY FANABEAZAM-BAHOAKA HO OLOMPIRENENA

    MINISTERANNY FANABEAZAM-PIRENENA

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    5/43

    5

    I. NY FE-TAONA MAHAOLONDEHIBE

    Manoloana ny lalna : 18 taona

    Manomboka eo dia tomponandraikitra aminizay ataonareo ianareotanora, izany hoe tsy iantohanny ray aman-dreny intsony. Noho izany dia ea

    iharanny sazy ianareo raha mandika lalna.

    Manoloana ny raisana ara-nofo : 18 taona

    Tomombana ara-batana ianareo tanora ka aaka miteraka. Ny fraisana ara-noo alohanio e-potoana io dia sady mety hiteraka ahasimbana ara-batana noraranny lalna ka mahavoasazy izay manao izany.

    Manoloana ny dianana :- olompirenena eno 18 taona :

    Manana kara-panondrom-pirenena,

    voasorata anaty lisitry ny mpifdy,

    mizaka ny zonny isambatanolona sy ny zo plitika

    Mpifdy

    - olompirenena eno 21taona : Mpifdy

    Hofdina : Lehibem-pokontany, Benny tanna, lehibenny aritra,mpanolotsaina, solombavambahoaka

    - olompirenena eno 35 taona : Filoham-pirenena

    - Loholona dia ny lalna no mamarita azy

    Manoloana ny fanambadiana : 18 taona

    Mahaleo tena ianareo tanora ka tsy mila fahiana na anekenny ray aman-dreny raha hiroso aminny anambadiana

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    6/43

    6

    II. MOMBA NY ZONNY OLOMBELONA

    A. NY FIVOARANY ARA-TANTARAHitantsika aminio aana eto ambany io ny lalana lavitra nolalovana vao tonga

    taminny Fanambarna maneran-tany ny zonny olombelona (Dclaration Universelle

    des Droits de lHomme)

    IREO RAZAMBENNY RIJAN-TENY MOMBA NY ZONNY OLOMBELONA

    Taona Anarany

    1628 Petition o Rights

    1679 Habeas Corpus

    1689 Bill o Rights Angleterre

    1776 Bill o Rights Virginie1789 Fanambarna ny Zonny Olombelona sy ny Olompirenena

    1948 Fanambarna Maneran-tany ny Zonny Olombelona

    Ny vokatra mahatsiravina sy mamoa-doza nateraky ny ady lehibe roa teo aminnyfainanny olombelona sy ny tontolo iainana no nahatonga ny mpitondra anjakanamaneran-tany hivondrona ka nanangana ny Firenena mikambana mba tsy hisiannyady sy ny zavatra mamohehatra intsony. Anisanny nekena taminizany ny Fanambarnamaneran-tany ny Zonny Olombelona ary dia noraketina ho lalna iraisam-pirenena

    izany.

    B. NY FAMARITANA NY ZON NY OLOMBELONA

    Ny Zonny Olombelona dia ny zo mahaolona ny olona tsirairay. Ny olombelonarehetra tsy misy anavahana eo aminny lafny frazanana, volonkoditra, toe-batana,ahaizana amam-pahalalana, sosialy, ananana, na eo aminny mahalahy na mahavavy,na eo aminny lafny fnoana amam-pivavahana, na frenena niaviana, na oto-kevitra

    ijoroana, dia manana io zo io avokoa.Ny ananana ireo zo ireo no antoky ny ahombiazanny fvelarana sy ftomboanaaminny mahaolona eno ny olona. Ireo zo ireo ihany koa dia manome ahaahana nyolona hanao zavatra iray ary miantoka ny andriampahalemana, ny demkrasia ary nyfraisan-kina.

    Azo sokajina telo ny zonny olombelona ekenny fanakaviambe iraisam-pirenena : zonny isam-batan olona sy plitika, zo eo aminny lafny toe-karena, farahamonina sy kolontsaina, zo hiray hina.

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    7/43

    7

    D. IREO TOMPONANDRAIKITRA AMINNY ZONNY OLOMBELONAIdealy iraisanny olombelona sy ny frenen-drehetra ny ampivelarana sy ny

    ampiroboroboana ny farovana ny zonny olombelona. Noho izany ny olona tsirairay, nyfkambanana sy ny farahamonim-pirenena ary ny Fanjakana dia samy tomponandraikitraavokoa araka ny Fanambarna natao momba ny zo sy ny andraikitry ny olona tsirairayna ao anatinny fkambanana, vondronolona na ONG, ary ny anjakana ho annyanandratana sy farovana ny zonny olombelona sy ny zo ototra ekena maneran-tany(Fanapahan-kevitry ny Fivoriambe 53/144).

    Aminny alalanny ampianarana sy ny anabeazana momba ny zonny olombelonano aahana mampivelatra ny anajana ireo zo sy ahaahana. Ny epetra raisina kosa nomiantoka ny anekena sy ampiharana azy aminny olona tsirairay. Ohatra: beazina nyolona hahalala a manana zo haneho hevitra izy; epetra raisina kosa ny anomezanaanjara ftenenana azy sy ny anajany ny zonny haa.

    1. Ireo santionana rijan-teny tsara ho fantatra LALANA IRAISAM-PIRENENA MOMBA NY ZONNY OLOMBELONA,

    LALAMPANORENANA,

    LALANA MALAGASY,

    Didim-pitondrana laharana aha-1111 taminny 28 Martsa 1966 : Mandrara nytanora sy ny ankizivavy latsaky ny 18 taona hamonjy lanonana aminny alina,andihizana sy ny mitovy endrika aminizany.

    Andininy voalohany : Ny amonjena lanonana aminny alina, ny andihizanasy ny mitovy endrika aminizany dia voarara ho anny tanora sy ny ankizivavylatsaky ny 18 taona tsy arahinny ray aman-dreniny.

    2. Hafatra ho anaoMba hahatanteraka ny ampiharana ny zonny olombelona dia ilaina ianao, ilaina

    ny olona tsirairay, hangataka tsy an-kiato ny farovana ny zonny olombelona, hanandratrasy hanaja ary hiaro azy. Aza hadinoina a ny ftaizana hahalala ny zonny olombelonano manome lanja ny soatoavina sy omba feritreretana, ary koa mampirisika ny olon-drehetra hampanaja ny zony manokana sy ny anny haa.

    Ianao no aaka mampivelatra ny ahaantaranny haa ny maha-tomponandraikitraanao sy hanova ny zonny olombelona ho tena zava-misy eo anivonny faraha-moninasy eo anivonny frenena. Ny anabeazana ny olona hanaja ny zonny olombelona mantsydia tena manampy tokoa mba tsy hisianny anazimbazimbana sy ny anosihosena nyzonny olombelona sy hahaahana mamorona farahamonina mitana ny ahamarinana,ara-dalna, manaraka ftsipika sy manaja ary manao zava-dehibe ny zonny olombelona.

    Adidinao ary ny miaina ao anaty anajana ny zo aman-kasinny olombelona. Ary

    entano ny namana hanao toy izany koa !

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    8/43

    8

    E. NY ADIDINAO AMINNY ZONNY OLOMBELONA!

    Mampiroborobo ny zonny olombelona

    manaja ny zo aman-kasinny olombelona,

    manandratra ny farovana ny zonny olombelona,

    mandinika, miady hevitra, mijery ny anajana ny zonny olombelona,

    manaparitaka sy mampahalala ny zonny olombelona sy ny fvoarany,

    mikaroka sy manely ny vaovao rehetra momba ny zonny olombelona,

    mamolavola oto-kevitra sy hevi-baovao momba ny zonny olombelona,

    mianerasera aminny fkambanana iraisam-pirenena mahakasika ny zonnyolombelona.

    Manohitra ny anitsakitsahana ny zonny olombelona

    mandray anjara aminny raharaham-panjakana, mitsikera ny tsy ampiharanana ny tsy anajana ny zonny olombelona ka manolo-kevitra hanatsarana nyomba fasa,

    mitaky sy mirotsaka an-tsehatra miaro raha misy anitsakitsahana ny zonnyolombelona,

    mametraka ftarainana momba ny anitsakitsahana ny zonny olombelona arymanaraka ny fvoaranny raharaha ahalalana na mianaraka aminny lalnavelona na tsia ny zava-misy,

    manampy sy manoro hevitra ary manohana ny farovana ny zonny olombelona.

    Mampihatra ny zonny olombelona

    mampianaraka ny asa aman-draharaha aminny lalna velona,

    manaja ny zonny haa ary miaina ny zonny tena,

    misafdy ny asa milamina hiadiana aminny anosihosena ny zonny olombelona,

    manao hetsika milamina hanoherana ny sakana aminny ampiharana ny

    zonny olombelona.

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    9/43

    9

    III - NY ZOKO

    AMPIASAIKO NY ZOKO NA LAHY AHO NA VAVY

    1. Zo mahaolompirenenaa) Ny hasinny mahaolombelona sy ny tovian-jo ary ny

    fahafahana :

    And. 1- Teraka ho aaka sy hitovy zo aman-kasina ny olona rehetra,

    And. 2- Zo sy ahalalahana mitovy, tsy misy avakavaka.

    b) Fiarovana ny aina sy ny fahafahanny isam-batanolona :

    And. 3- Zo ho velona aina, hanam-pahalalahana ary harovana,And. 4- Fiarovana aminny anandevozana na anompoana,

    And. 5- Zo tsy hampijalina na sazina aminny alalanny ftondrana eno hasiahana syanambaniana,

    And. 6- Zo hitaky ny ankatoavana ny maha-olona araka ny voaaritry ny lalna.

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    10/43

    10

    d) Manoloana ny lalna sy ny Fitsarana

    And. 7- Zo mitovy eo anatrehanny lalna,

    And.8- Zo hitory aminny ftsarana raha voahosy ny zo ototra,

    And. 9- Zo harovana aminny fsamborana na anagadrana na anaovana sesitany tsyaminantony,

    And. 10- Zo hohenoina eo aminny ftsarana mahaleotena sy tsy miangatra,And. 11- Zo hoheverina ho tsy meloka raha tsy voatsara.

    e) Eo aminny arahamonina

    And. 12- Zo hohajaina aminny fainany manokana,

    And. 13- Zo hivezivezy ao anatinny frenena, handao ny tanindrazana sy hiorim-ponenana any aminny tany haa,

    And.14- Zo hialokaloka any aminny frenen-kaa,And. 15- Zo hizaka zom-pirenena iray,

    And. 16- Zo hanorin-tokantrano rehea eno taona ara-dalana, na lahy na vavy,

    And. 17- Zo hanana ananana manokana na itambarana aminny haa.

    And. 18 - Zo hanana ahalalahana aminnyheviny sy ny fsainany ary ny fvavahany,

    And.19 - Zo hanambara ny heviny an-kalalahana ary hahazo vaovao aminnyalalanireo ftaovam-piandraisana misy,

    And. 21 - Zo handray anjara aminnyftantanana ny raharaham-panjakana syzo hifdy.

    g) Zo ara-piarahamoninaAnd. 20 - Zo hiditra amina fkambanana syhivory an-kalalahana,

    (miandraika aminny ahalalahana ara-potokevitra),

    And. 22 - Zo harovana aminny voina,hahazo fantohana ara-tssialy ka hiainaam-pahamendrehana,

    And. 24 - Zo hiala sasatra sy hiala voly,And. 28 - Zo hivelatra ao anatina raftramitandro ny flaminana sy ny ahaahanaototra voalaza ao anatinny Fanambarana.

    f) Eo aminny fanehoan-kevitra sy plitika

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    11/43

    11

    h) Zo ara-toekarena

    And. 23- Zo hanana asa sy hisafdy izany malalaka, zo hahazo karama mitovy aminnyasa mitovy, zo hanorina na ho mpikambana amina sendika,

    And. 25- Zo hanana ari-piainana mendrika (sakao, ftafana, onenana,ahasalamana, ftsaboana sy kojakoja ilaina rehetra).

    i) Zo ara-kolontsaina

    And. 26- Zo hahazo anabeazana sy ampianarana.

    And. 27- Zo handray anjara aminireo fhetsiketsehana ara-kolontsaina ary koaaminny ampivelarana ara-panahy, ara-tsaina, ara-batana ka hahazotombotsoa avy aminizany.

    j) Fotokevitra iorenanny Firenena Mikambana sy mamaritrany andraikitry ny olombelona tsirairay eo aminny

    arahamonina

    And.29- Adidinny tsirairay ny manaiky sy manaja ny zo sy ny ahaahanny haa kahahaahanizy ireo mivelatra sy miaina an-kalalahana.

    And. 30- Tsy misy epetra na dia iray aza aminity Fanambarana ity azonny Fanjakanana vondronolona, na olon-tsotra heverina ho manome aheana azyhandrava ireo zo am-pahalalahana voatanisa ireo.

    2. Ny fampiharana ny zonny olombelona

    a) Eo aminny tenanareo

    Manan-jo hiaina ianareo,

    manan-jo hanana ahamendrehana sy hohajaina,

    aaka mivezivezy malalaka eto aminny frenena,

    manan-jo hanan-javatra ho anareo manokana,

    antatrareo a arovanny lalna ianareo ka tsy misy aaka miditra an-keriny aoan-tranonareo raha tsy manana ahazoan-dalana mazava (kara-panondrom-pirenena sy karatra maha-plisy), indrindra alohanny aminny 5 ora marainasy aorianny aminny 7 ora hariva,

    manan-jo hiditra na hanorina fkambanana ianareo ary aaka mivory malalaka,

    manan-jo hanita-pahalalana hahatraranareo ny tanjona irinareo,

    manan-jo hiasa,

    manan-jo hahazo vaovao sy hiampizara izany aminny haa. Zonareo ny miala voly.

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    12/43

    12

    b) Eo aminny ankohonana

    Zonareo ny hotafana, ny hotsaboina raha marary,

    Zonareo ny maneho hevitra,

    Zonareo ny manana nofnoy sy maminavina ny hoavinareo,

    aaka mandray anjara aminny ampandrosoana ny fainam-pianakaviana

    ianareo.d) Eo aminny fokontany

    manan-jo hahazo ireo taratasim-panjakana momba anareo ianareo :anamarinam-ponenana, taratasy anamarinam-pahavelomana, sns.

    manan-jo hifdy sy hofdina ianareo raha mahaeno ny epetra ara-taona,

    manan-jo hahaantatra ny ftantanam-bolanny Fokontany ianareo ,

    aaka mandroso sosokevitra sy mandray anjara eno aminny ampandrosoana

    ny fainam-piarahamonina ianareo.e) Eo aminny kaominina, faritra, faritany, renena

    manan-jo hifdy sy hofdiana ianareo,

    zonareo ny mandroso sosokevitra sy mandray anjara eno aminnyampandrosoana ny kaominina, ny aritra sy ny frenena,

    manan-jo hahaantatra ny ftantanam-bolanny kaominina ianareo.

  • 8/7/2019 Bokikely momba ny fanabeazana ho olompirenena vanona sy ny zon'olombelona - Izany ka Tanora Vanona (MEN,

    13/43

    13

    IV. NY ANDRAIKITRAREO

    TANTERAHINAREO NY ANDRAIKITRAREO

    a) Eo aminny tenanareo

    Tandrovinareo ny ainareo, ny hasina mahaolona anareo ary nyahamendrehanareo ka arovinareo tsy hoviravirainny haa ny tenanareo(vohoka tsy irina, anambadiana alohanny otoana voatondronny lalna),

    arovanareo aminny loza samihaa ny tenanareo (loza voajanahary, lozam-piamoivoizana),

    hajainareo ny teny nomenareo,

    ikelezanareo aina ny fanaranareo,

    kolokoloinareo ny tenanareo ho salama sy tomady,

    mikaroka...

Recommended

View more >