Boost! next

  • Published on
    08-Jul-2015

  • View
    42

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<p>OPDRACHTGEVERSSCHAP IN DE 21STE EEUW</p> <p>herfst 2007 | # 60</p> <p>Architectuur Lokaal is het landelijke kenniscentrum voor cultureel opdrachtgeverschap en architectuurbeleid. Vanuit een onafhankelijke positie leggen wij verbindingen tussen partijen die bij de bouw betrokken zijn. Voor opdrachtgevers als gemeenten, woningcorporaties en projectontwikkelaars organiseren wij excursies, discussies en andere programma's op maat. Terugkerende thema's zijn de culturele betekenis van het opdrachtgeverschap en het belang van samenwerking tussen opdrachtgever en ontwerper. Architectuur Lokaal beheert het landelijke Steunpunt Ontwerpwedstrijden, dat uitschrijvers van prijsvragen behulpzaam is bij de selectie van ontwerpers en projectontwikkelaars.</p> <p>REDAC T I O NEEL</p> <p>BouwcultuurMet zijn ontwikkelingsproject, Het Bolwerk in Utrecht, heeft Edwin Oostmeijer een complexe opgave in beschermd stadgezicht uitgevoerd. Hij won daarmee de Gouden Piramide, rijksprijs voor excellent opdrachtgeverschap. In Loenen aan de Vecht bleek hij ook een complexe sanerings opgave aan te kunnen. Het is de vraag, of deze afzonderlijke ervaringen voldoende zijn om geselecteerd te worden voor een Europese aanbestedingsprocedure, waarbij gevraagd wordt om een combinatie van beide: heeft hij ervaring met een binnenstedelijke sanering langs Middel eeuws water? Wethouder Adri Duivesteijn worstelt intussen met de exotische driehoeksmossel. Almere heeft de grootste bouwopgave van Nederland, maar wanneer de stad tot in het IJsselmeer zou uit breiden mogen de mosselen daar geen last van hebben. Als hun voortplanting wordt verstoord, dient de gemeente te zorgen voor compenserende maatregelen binnen de gemeente zelf. Maar wanneer de mosselen het probleem oplossen door de gemeentegrens over te steken, is dat niet rechtsgeldig en worden de bouwplannen stopgezet: Niemand die dat ziet hoor, onder water, die mossel ziet het zelf ook niet. Maar een jurist wl. Twee willekeurige illustraties van de wondere wereld van de Nederlandse bouwpraktijk, waar het klimaat wordt bepaald door de wens om resultaten te meten en risicos te mijden. Nederland heeft een sterke traditie van ruimtelijk ontwerp, maar de verhoudingen in de bouw veranderen en daarmee de manier waarop ons land wordt gemaakt. Het denken over opdrachtgeverschap en ontwerp is toe aan actualisering. Vaak wordt gesproken over opdrachtgeverschap alsof we nog in de 20ste eeuw leven, terwijl veranderingen die zich ruim 15 jaar geleden al aftekenden zich in de bouwpraktijk hebben doorgezet. Juist bij grote en beeldbepalende projecten is de traditionele manier van werken op zijn retour. Daarom is het de vraag in hoeverre gangbare opvattingen over het opdrachtgeverschap en de rol van architecten nog aansluiten bij de actuele verhoudingen. Is het huidige martktdenken te rijmen met de breed gedeelde overtuiging dat goede resultaten staan of vallen met persoonlijk inbreng, betrokkenheid en bevlogenheid? Om op dergelijke themas greep te krijgen houdt Architectuur Lokaal met BOOST! next de ontwikkelingen van de afgelopen jaren tegen het licht. Wie wil werken aan een betekenisvolle inrichting van ons land en aan een sterke positie van de Nederlandse architectuur, moet zich afvragen hoe we komen tot een bouwcultuur waarin overheden, opdrachtgevers en ontwerpers de durf en ambitie hebben om hun nek uit te steken. En hoe die cultuur dan ook door de bevolking kan worden gedragen. Daarvoor zijn ook vanuit het rijk stimulansen nodig. Het is positief dat minister Plasterk, als eerste verantwoordelijke voor het architectuurbeleid, een goed opdrachtklimaat als n van de hoofdpunten van zijn architectuurbeleid heeft genoemd. En dat het voornemen van de ministers van OCW en VROM om opnieuw een architectuurnota op te stellen, breed is ondersteund door de Tweede Kamer. Architectuur Lokaal roept de wethouders van Nederland op om hierbij aan te sluiten en hun bestuurskracht te versterken, zodat zij ook in de huidige verhoudingen in het bouwproces recht kunnen doen aan het culturele belang van wat er in Nederland wordt gebouwd. Cilly Jansen directeur Architectuur Lokaal</p> <p>COLOFONBOOST! next Opdrachtgeverschap in de 21ste eeuw is een speciale uitgave van het kwartaaltijdschrift van Architectuur Lokaal en volgt op de manifestatie BOOST! Impuls voor publiek opdrachtgeverschap.</p> <p>ARCHITECTUUR LOKAAL Verschijnt 4x per jaar Tussen de Bogen 18 1013 JB Amsterdam 020 - 530 40 00 info@arch-lokaal.nl www.arch-lokaal.nl www.ontwerpwedstrijden.nl Teksten Dirk Bergvelt, Architectuur Lokaal Hans van Rossum, RIGO Research en Advies Eindredactie Cilly Jansen, Architectuur Lokaal Vormgeving CO3, Irma Bannenberg, Woltera Niemeijer, Amsterdam Fotografie Pag. 03: Maarten van Schaik Pag. 12: Architectuur Lokaal Pag. 06, 23: BLINKfotografie Pag. omslag, 02, 44, 51, 52: Marcel van den Bergh</p> <p>Fotos wethouders: Achtkarspelen: Studio Van der Grift Anna Paulowna: John Oud Baarn: Zandvoort Baarn Bergen NH: Habro Fotografie Bergen Goes: Fotostudio Hans Nijs Hendrik Ido Ambacht: Willem de Hoog Fotografie Hilversum: Kastermans Hulst: Duo-Foto Katwijk: Marille van Delft Meerlo Wanssum: Frido Smeets Meerssen: Bert Ramakers Midden Drenthe: Marlies Fotografie Noordwijk: Thea van der Heuvel Oosterhout: Harry van Aperloo Oostflakkee: Wim van Vossen jr. Rotterdam Feijenoord: Rob Kamminga Scheemda: Ida F. Mulder Spijkenisse: Bas van der Wel Waalwijk: Maria van der Heyden Weert: Cor Damhuis Wijk bij Duurstede: Hans Dirksen Zaltbommel: Bas Moerman Zundert: Sandragrafie Overige fotos wethouders: betreffende gemeenten Druk Die Keure, Brugge Uitgave Architectuur Lokaal, Amsterdam, november 2007 Oplage 6500 ISSN 1385-0482 Abonnement Een abonnement op het tijdschrift Architectuur Lokaal is kosteloos verkrijgbaar op aanvraag.</p> <p>Met dank aan Thijs Asselbergs, Architectuurcentrale Thijs Asselbergs Daan Bakker, DAF Architecten John Bosch, Van den Oever, Zaaijer &amp; partners architecten Cees Brandjes, Klous &amp; Brandjes Architecten Elma van Boxel, ZUS Zones Urbaines Sensibles Tom Frantzen, Frantzen et al architecten Mikel van Gelderen, Zeinstra Van Gelderen Architecten Theo Hauben, Urban Affairs Ton Idsinga, publicist Robert van Kats, Van Kats Architecten Maarten Kloos, ARCAM Bastiaan Knuijt, Bastiaan architect en consult Bjarne Mastenbroek, seArch Bert van Meggelen, Bureau Maatwerk Edwin Oostmeijer, Edwin Oostmeijer Projectontwikkeling Taco Postma, INBO Carel de Reus, Johan Matser Projectontwikkeling Janny Rodermond, Stimuleringsfonds voor Architectuur Jeroen van Schooten, Meyer en Van Schooten Architecten Karin Schrederhof, Vestia Danille Segers, Equipe Architectuur en Urbanisme Willem Smink, vm. wethouder Groningen Marja van der Tas, vm. wethouder Apeldoorn Endry van Velzen, De Nijl Architecten Marc Visser, s@m architectuurmanagement Lenny Vulperhorst, AEF Johan de Wachter, Johan de Wachter Architecten Herma de Wijn, De Wijn Architecten Alle wethouders ruimtelijke ordening van Nederland</p> <p>TERUGBLIK</p> <p>BOOST! Impuls voor publiek opdracht geverschap is mede mogelijk gemaakt door * de Alliantie * AM * Bouwfonds * Atelier Rijksbouwmeester * Cultuurfonds Bank Nederlandse Gemeenten * Dura Vermeer Groep NV * Gemeente Amsterdam / Dienst Ruimtelijke Ordening * Heijmans Vastgoed * ING Real Estate The Netherlands * Johan Matser Projectontwikkeling * De Key / De Principaal * Kristal * Ministerie van Economische Zaken * Ministerie van VROM * Het Oosten * Stimuleringsfonds voor Architectuur * TCN Property Projects * Vestia Groep *</p> <p>Inhoud</p> <p>ANALYSE 06 OpDRACHTgEVERSCHAp IN DE 21 STE EEUw | Een jaar geleden organiseerde Architectuur Lokaal</p> <p>de landelijke manifestatie BOOST! Impuls voor publiek opdrachtgeverschap. De nieuwe gemeentebestuurders en raadsleden werden uitgenodigd om hun bouwopgaven bespreken met de partners die zij nodig hebben om tot goede resultaten te komen: zowel ontwerpers als projectontwikkelaars en woningcorporaties met wie zij het opdrachtgeverschap delen. Architectuur Lokaal organiseerde vervolggesprekken onder de noemer BOOST! next over ieders rol in het bouwproces. Het scala aan opvattingen onder ontwerpers, opdrachtgevers en bestuurders bleek breed. Wel vond iedereen dat een goede samenwerking tussen gemeenten, markt en ontwerpers nodig is voor ruimtelijke kwaliteit in Nederland. Dat vraagt om beter zicht op de bouwpraktijk waarin architectuur in de 21ste eeuw tot stand komt. Een analyse van Architectuur Lokaal in samenwerking met RIGO Research en Advies.OpROEp 2 OpROEp A AN DE NEDERL ANDSE gEMEENTEN | Er mag dan veel zijn veranderd in de praktijk van2 </p> <p>het opdrachtgeverschap, ook in de toekomst blijven de gemeenten verantwoordelijk voor het gros van wat er in ons land gebouwd wordt. Daarom roept Architectuur Lokaal de gemeenten op, hun bestuurskracht te versterken en zich in de 21ste eeuw opnieuw als een sterke partner in het bouwproces te manifesteren.</p> <p>12</p> <p>1</p> <p>1</p> <p>2 OpROEp A AN DE REgERINg | Ook nationaal moet worden gewerkt aan een betekenisvolle en</p> <p>duurzame inrichting van Nederland. In de notitie over het nieuwe cultuurbeleid, Kunst van Leven, kondigt minister Plasterk van OCW onder het motto Mooier Nederland aan, dat hij samen met22 2 2</p> <p>minister Cramer van VROM het initiatief neemt tot een nieuwe regeringsnota over architectuur. Deze nota zal naar verwachting in het voorjaar van 2008 verschijnen. Het voornemen van de bewindslieden is in de Tweede Kamer breed ondersteund. Architectuur Lokaal roept het kabinet op om in de nieuwe beleidsperiode aan lokale opdrachtgevers de nodige ondersteuning te bieden.</p> <p>2</p> <p>26 69 wETHOUDERS RUIMTELIjKE ORDENINg | Het opdrachtgeverschap van de Nederlandse</p> <p>gemeenten is in de praktijk meestal in handen van de wethouders. Maar wie zijn dat eigenlijk? Architectuur Lokaal stelt de 469 wethouders ruimtelijke ordening van alle Nederlandse gemeenten,2 </p> <p>deelgemeenten en stadsdelen aan u voor.pRAKTIjK OpDRACHTgEVERSCHAp STADSHART ALMERE | Almere is niet de gemiddelde Nederlandse</p> <p>gemeente. Ook is de bouw van een nieuw stadshart geen alledaagse opgave. Maar juist omdat dit project bijzonder is in omvang, in architectonische ambitie en in gemeentelijke inzet, worden ervaringen uitvergroot. Met dit praktijkvoorbeeld kunnen bestuurders hun voordeel doen.TERUgBLIK 6 OpDRACHTgEVERSCHAp IN DE 20 STE EEUw | Twee historische documenten. 20 jaar geleden deed</p> <p>de Werkgroep 5x5 in zijn manifest Wonen in de jaren 90 een oproep aan de gemeenten tot Kwaliteit van Stedebouw en Volkshuisvesting. De acties van de Werkgroep 5x5 droegen bij aan de komst van de eerste architectuurnota Ruimte voor Architectuur. In 1993 deden de architectuurinstellingen, verenigd in het Platform Architectuur Lokaal, een appl aan de gemeenten om de inzet te verbreden tot architectuurbeleid en daartoe de nodige instrumenten te ontwikkelen.</p> <p>Opdrachtgeverschap</p> <p>A N A LY S E TERUGBLIK</p> <p>BOOST! next Opdrachtgeverschap in Nederland, 2 oktober 2007. Van linksboven naar rechtsonder: Ton Idsinga (publicist), Carel de Reus (Johan Matser Projectontwikkeling), Lenny Vulperhorst (AEF), Jeroen van Schooten (Meyer en Van Schooten Architecten), Willem Smink (vm. wethouder Groningen), Thijs Asselbergs (Architectuurcentrale Thijs Asselbergs), Edwin Oostmeijer (Edwin Oostmeijer Projectontwikkeling), Hans van Rossum (RIGO), Janny Rodermond (Stimuleringsfonds voor Architectuur), Cilly Jansen (Architectuur Lokaal), Herma de Wijn (De Wijn Architecten), Indira van 't Klooster (Architectuur Lokaal), Marja van der Tas (vm. wethouder Apeldoorn), Endry van Velzen (De Nijl Architecten), Karin Schrederhof (vh. Vestia) en Dirk Bergvelt (Architectuur Lokaal).</p> <p>6</p> <p>in de 21 eeuwsteDe eerste architectuurnota Ruimte voor Architectuur bood in 1991 een impuls voor lokale bestuurders. Er is sindsdien veel gebeurd in de wereld van de publieke opdrachtgevers. De verbreding van het architectuurbeleid viel samen met verdergaande decentralisatie (maar ook samenvoeging van gemeenten), de invoering van het dualisme en een toenemend belang van regionale opgaven die vragen om interlokale besluitvorming. Daarbij komen dan nog de bredere maatschappelijke ontwikkelingen. Het opdrachtgeverschap en de verantwoordelijkheid voor wat in ons land wordt gebouwd en herontwikkeld is er niet simpeler op geworden. Nog steeds neemt de wethouder belangrijke beslissingen, maar sinds de dualisering is de stem van de gemeenteraad zwaarder gaan tellen. Bestuurders moeten leiding geven, ook over wijkontwikkeling, maar gemeenten bouwen geen woningen. Wanneer gemeenten wel zelf bouwen, krijgen ze te maken met een ingewikkeld krachtenveld waarin afzonderlijke spelers slechts een deel van de uitkomst bepalen. Minister Plasterk gaat ervan uit, dat Nederland mooier kan worden, als lokale overheden burgers meer betrekken bij de besluitvorming over ruimtelijke ontwikkelingen. Volgens Plasterk zouden gemeenten hun burgers daarbij ook ontwerpen moeten voorleggen, zij het niet in de vorm van referenda. De minister meent dat zowel deskundigen als burgers zich moeten uitspreken over de ontwerpen, maar dat politieke bestuurders moeten beslissen.1 Dat is een goed uitgangspunt. We constateren ook dat wethouders - en inmiddels ook gemeenteraden - zich meer beraden op hun rol in het architectuurbeleid. Om te weten wat de mogelijkheden zijn is zicht nodig op de veranderende bouwpraktijk. Daarom nam Architectuur Lokaal het initiatief om het opdrachtgeverschap in de 21ste eeuw in kaart te brengen.</p> <p>A N A LY S E</p> <p>Opdrachtgever en architectHerma de Wijn omschreef vanuit haar ervaring op het Atelier Rijksbouwmeester de kenmerken van een goede opdrachtgever.2 Persoonlijke kwaliteiten als gedreven, veeleisend en inspirerend staan voorop. Daarnaast zijn vaardigheden nodig zoals het vermogen om de opdracht helder te formuleren. De opdrachtgever moet in staat zijn om het ontwerp- en bouwproces optimaal te laten verlopen. De kwaliteiten die De Wijn noemt zijn succesfactoren voor de traditionele samenwerking tussen bouwheer en architect. Het traditionele bouwproces bestaat nog, maar de bouwpraktijk kent meer variatie dan vroeger. De diversiteit in het opdrachtgeverschap heeft bij de Gouden Piramide, rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap, geleid tot een onderscheid tussen het microniveau van architectuur en het </p> <p>1. Harmen Bockma, Kirsten Hannema, Plasterk wil burger bij architectuur betrekken, De Volkskrant, 23 augustus 2007. 2. Opdrachtgeverschap in de zorg in Bouwen aan de architectuur van de zorg, redactie Peter Michiel Schaap e.a., Groningen 2007, p. 134.</p> <p> macroniveau van gebiedsontwikkeling. Ook binnen de schaalniveaus is diversiteit ontstaan.Om de huidige situatie te begrijpen moeten we terug naar de 19e eeuw, in Nederland een periode van industrialisering. De bouw bleef een speciale tak van nijverheid, omdat de productie telkens opnieuw werd georganiseerd in wisselende verbanden van opdrachtgevers, architecten en aannemers. Zo ontstond de aanpak die we nu het traditionele bouwproces noemen. De opdrachtgever heeft hierbij...</p>