C. Wright Mills - Toplumbilimsel Düşün

  • Published on
    26-Nov-2015

  • View
    327

  • Download
    9

Embed Size (px)

Transcript

<ul><li><p>C. W. MILLSTOPLUmBiLimSEL</p><p>Dneviren</p><p>nsal OSKAY</p><p>D 0 Rv n v n l n r rSTANBUL - 2007</p></li><li><p>DER YAYINEV</p><p>Molla Fenari Sokak,Der Han 40-42 ,34410 Caalolu - STANBUL.Tel: (0212) 527 01 65 - 511 51 90 Belgegeer: (0212) 511 47 76 w w w . deryayi nevi. come-posta:der@ deryayinevi.c o m .tr / in fo @ deryay inev i.com .tr </p><p>YAYIN NO: 278</p><p>Basm:Eren Ofset. Topkap-STANBUL.</p><p>ISBN 978 -975 -353 -195-5</p><p> DER YAYINLARI - Kasm 2007</p><p>Copyright Bu k itab n , T rk iye de yayn haklan D e r Y a y n e v i ne a it t ir . Her hakk sakld r. Yaynevim izden yazl izni a lnm adan ksmen veya tam am en a ln t yaplam az. H ibir ekilde kopya ed ilem ez; fotokopi, faksim ile veya baka b ir ekilde oaltlam az ve yaynlanam az.</p><p>Bu eviri, ilk kez 1959 ylnda Oxford University Press, New York; ve 1970 ylnda Pelican Booksda yaynlanan, C. Wright M ills'in The Sociological Imagination adl yaptnn ngilizce orjinalinden yaplmtr.</p></li><li><p>ikinci Bask in evirenin Sunusu:</p><p>Toplumbilimsel D n evcilletirmek isteyenlere kar, bugnk toplumsal sistem lerdeki varoluumuzun ussalla aykr yanlarn kavramak, aklam ak ve bizlere anlatm ak iin edebiyatn ve sosyal bilim lerin muhayyele zenginliini savunan C. W right M ills in aziz ansna sevgi ve saygyla.</p><p> . O.</p></li><li><p>H a rvey ve B ette iin...</p><p>Mills</p></li><li><p>Harvey ve Bette iin...</p><p>M ills</p></li><li><p>NDEKLER</p><p>1. Tem el: Y a da Toplum bilim den B eklenenler.......................... 11</p><p>2. Grand T eo ri ...................................................................................... 49</p><p>3. Soyutlanm Deneyim cilik ............................................................ 87</p><p>4. Pratikilik T ip le ri............................................................................. 129</p><p>5. Brokrat G re n e k ......................................................................... 167</p><p>6. Bilim F e ls e fe le ri............................................................................. 197</p><p>7. nsanlarn eitlilii.......................................................................219</p><p>8. Tarihin K u llan m ............................................................................235</p><p>9. Akl ve zgrlk z e r in e ........................................................... 271</p><p>10. S iyaset z e r in e ............................................................................ 291</p><p>E K : Dn Ustal ze rin e .............................................................321</p><p>A n a rk e n .......................................................................................... 373</p></li><li><p>GR</p><p>TEMEL YA DA TOPLUMBLMDEN BEKLENENLER</p><p>Gnmz insan iin yaad zel hayat bile iinden klmas g bilinmezliklerle doludur. Gndelik hayatnda karlat glklerle ba edemediini gren sradan insan, bu duygusunda hakldr da: Sradan insann bilebildikleri, kavray, g ve iktidar iinin, ailesinin ve komuluk ilikilerinin dar kalplaryla snrldr; toplumdaki dier hayat kesimlerinde ise, sradan insann alk olmad, yaamad bir hayat yaanmaktadr. Toplumsal hayatn bu kesiminde sradan insan olan bitenlerin seyircisi durumundadr. Toplumsal hayatn bu kesiminde geerli olan ihtiraslar ve sorunlar, sradan insann toplumsal hayat kesimine doru yayldka, bireyin toplumsal yaam karsndaki aknl ve gszl de artmaktadr.</p><p>ada insann bu gszlk ve aknlk duygularnn temelinde kiisel nitelikte olmayan, gnmzde kta geniliine varm toplumlarn sosyal yaplarnda oluan deiimler bulunmaktadr. ada tarih ve bu tarihin olgular, bir bakma, birey" dediimiz varlklarn baarlarn ve baarszlklarn da yanstmaktadr. Toplum sanayilemi bir toplum biimine geince, kyl bireyden ii birey olmakta; feodal bey ise ya silinip ortadan kalkmakta, ya da iadam olmaktadr. Bir toplumsal snfn durumunun iyiye ya da ktye gidii, bireyin i bulup alabilmesini ya da alamam asn belirleyebilmektedir. Toplum bir savala kar karya kald</p></li><li><p>nda, o gne dek sigorta memurluu yapan bir birey roket bataryasnda grev almakta; tezghtarken radarc olmakta; kadnlar kocalarndan yoksun yaam aya, ocuklar babasz bir aile ortamnda bymeye balam aktadrlar. Grlyor ki, toplumu ve bireyi birlikte ele almadka, ne bireyin hayatn, ne de toplumun tarihini tam kavrayabiliriz.</p><p>Ne var ki, genellikle, insanlar karlatklar sorunlar, glkleri, felaketleri tarihsel deimeler ya da kurumsal elikiler ve atklar asndan dnp deerlendirmemektedirler. Esenlik ve mutluluk iinde yaadklarnda, bunun toplumun o gnk durumu sayesinde olduunu fark etmemektedirler. Srdrdkleri yaam biimi ile dnya tarihinin geliim izgisi arasnda ne denli youn ve karmak bir bant olduunu kavraya- mamaktadrlar. Birey olarak yaadklar tarih dneminde oluturacaklar insan trnn belirlenmesinde, oluumunda yer aldklar tarihin biimlendirilmesinde bu iki deiken arasndaki ilikilerin ne denli nem tadn kavrayamamaktadrlar. Gnmz toplumunda sradan insanlar bireyle toplum, biyografi ile tarih bireyin kendisi ile dndaki dnya arasndaki bu karlkl etkileimleri sezecek, anlayacak dnsel yetenei kazanabilmi deillerdir. Bu nedenle de, birey olarak kar karya kaldklar sorunlar, glkleri, felaketleri temellerindeki yapsal biim-deiimleri asndan ele alp deerlendirememektedirler.</p><p>Aslnda bunlarn alacak, anlalmas g bir yan yoktur. Tarihin hangi dneminde bu denli kapsaml ve yldrm hzyla gereklemekte olan deiimlerle karlalmtr? Hele Amerikan toplumunda yaayanlar, dier toplumlarda yaayanlarn bugn hzla tarih ol</p></li><li><p>mu olgular sayd olgulara benzeyen bylesine katastrof nitelii tayan olgularla hi karlamamlardr. Gnm zde, nerede olursa olsun, insanolunu etkileyen tarih artk dpedz dnyann da tarihi olma niteliini kazanm bulunmaktadr. Gnmzn bu ortamnda, yaadnz u dnemde tek bir kuan yaam sresi iinde insanln altda biri feodal ve geri bir toplumsal yaantdan koparak modern, ileri, am a rknt verici yepyeni bir yaant izgisine gemitir. Smrgelere siyasal bam szlk tannm; emperyalizm yeni ve daha az gze batan bir biim almtr. Bu dnemde devrimler olmu ve olmaktadr; insanlarn yeni yeni oto- ritelerce evrilip kuatldklarn grmektedirler. Ortaya totaliteryan toplumlar kmakta; bazlar yklp paralanmakta, bazlar ise dev byklkleri ile varlklarn srdrmektedir. iki yzyllk bir gemie dayanan kapitalizmin, toplumlar sanayilemi toplum yapsna eritirmekte tek yol olmad; kapitalizmin bu konuda izlenebilecek yollardan sadece birini oluturduu anlalm bulunmaktadr. Umut dolu iki yzyllk bir dnemden sonra, biimsel demokrasi bile insanln ancak ok kk bir blm iinde snrl kalmtr. Geri kalm lkelerde ise, eski ve khne yaam biimi meydan terk etmeye; kitleler, ne olduu tam olarak akla kavuturulamam yeni yeni istemler ve umutlar peinde komaya balamlardr. Geri kalm lkelerin hepsinde de otorite ve iddet kullanmnn ara ve kurumlan kapsamlar ynnden total, biimleri ynnden ise brokratik bir nitelik kazanmlardr. nsanln geleceini etkileyecek nitelikteki kararlarn alnd gnmzde, iki uta yer alan iki sper-devlet tm glerini egdmle- erek, ellerindeki akl a lm az gce gvenerek yeni bir dnya savann hazrlklar ile uramaktadrlar.</p></li><li><p>Tarihin gnmzde biimlenme hznn ok artmas nedeniyle, insann kendince stn tuttuu deerlere gre kendini deitirmesine; bu yeni deerlere denk bir kiilik kazanmasna olanak kalmam bulunmaktadr. Ayrca, bu hzl deiim sreci iinde, bireyin ne gibi deerleri stn tutacan ve ne gibi deerlere balanmas gerektiini anlamas da glemektedir. Bireyler, bu durumda, panik lsnde bir aknlkla karlamasalar bile, eski duygularn, eski dncelerin kp gittiini her an duyup yaamakta; hibir zaman normal bir durgunluk ve dinlenginlik kazanmamaktadrlar. Bu nedenle, ada insann birden bire nne kan bu yeni dnya karsnda kendini gsz hissetmesine amamak gerekmektedir. Gnmz insan, yaad tarih dneminin kendi hayat asndan tad anlam kavrayamamaktadr. Kendi zdenliini korumak iin moral duyarln yitirmekte; kendi zel yaamnn dndakiler ile, kendinden bakalar ile ilgilenmemeyi tek kar yol saymaktadrlar. Bu durumda da, kendini yalnzlk iinde hissetmekte; iine dt bu kapan karsnda ylgnla, umutsuzlua srklenmektedir.</p><p>ada insann bu durumdan kurtulmasna eitli yerlerden edindii bilgiler de yetmemektedir. Yaadmz Gerekler anda, bireylere yneltilen bilgiler, ou kez, bireyin canl tutabilecei dikkati zerinde de baat duruma gemekte; bireyin zmseyemeyecei bir hacme ulamaktadrlar. Dier yandan, gene ada insann dnce yeteneklerini gelitirmesi de buna yetmemektedir. Bu alandaki abalar, kiinin snrl moral enerjisinin tkenmesinden baka bir sonu vermemektedir.</p><p>Gnmz insannn gereksindii ey, kendisinin dndaki dnyada ve kendi benliinde olup bitenleri an</p></li><li><p>lamasn salayacak dnsel bir nitelik kazanmak; by- lece, nnde bulduu bilgilerden bu amala yararlanabilmek iin gelikin bir dnce dzeyince kabilecek duruma gelebilmektedir. Bu dnsel nitelii ise, gazeteciler, bilim adamlar, sanatlar, okuyucular, yaynevi sahipleri, daha iyi anlasnlar diye toplumbilimsel dn (imgelem, muhayyele, imagination) yetenei olarak tanmlamak istiyorum.</p><p>1</p><p>Toplumbilimsel dn yeteneine sahip olanlar tarihsel dnem lere ve bu dnemlerin olgularna, bunlarn deiik ve ok saydaki insann i yaam ve dsal kariyerleri asndan tad anlam lar ynnden bakabilme yetenei kazanmlardr. Toplumbilimsel dn yeteneine sahip olanlar, insanlarn yaadklar gndelik hayatn kemekei iinde kendi toplumsal konumlar (pozisyon) hakknda nasl yanl ve yanltc bir bilinsizlik iinde bulunduklarn gz nnde tutmak gerektiini bilirler. Modern toplumun erevesi ve iskeleti ite bu kemeke iinde olumakta; eit eit bireylerin psikolojileri gene bu kemeke iinde deerlendirilmekte, formle edilmektedir. Bireylerin kiisel huzursuzluklarnn toplumda aka grlen sorunlar olarak deerlendirilmesinde, kamunun iinde bulunduu ilgisizlik ve kaytszln kaldrlp, kamusal sorunlara kar ilgi duymasn salam akta da gene bunlardan yararlanlmaktadr.</p><p>Toplumbilimsel dn yeteneine sahip olan bir kimsenin bu yetenei aracl ile varaca ilk sonu bu, ayn zamanda, toplumbilimsel dncenin temelini oluturan toplum biliminden alnacak ilk ders olmaktadr insann</p></li><li><p>kendi yaamnn anlamn kavrayabilmesi ve geleceini grebilmesi iin, bizzat kendisini de yaad tarih dnemi iinde ele almas; ve hayatta yararlanabilecei olanaklarn farkna varabilmesi iin, farkl toplumsal koul ve konumda yaayan dier insanlarn durumlarn da grebilmesi, bilmesi gerektiidir. Bu, baz bakmdan ibret verici nitelikte, baz bakmlardan da ok aydnlatc bir ders olmaktadr, insann ycelme ya da dmlk umutluluk ya da umutsuzluk konusunda, zulmden zevk duyma sapklnda, ya da akln gzel llnde nerelere kadar gidebileceini, neler yapabileceini tam olarak bilmiyoruz. Fakat bugn iin bildiimiz bir ey varsa o da udur ki, insan doas denen ey rknt verecek kadar geni; iinde her eye yer verecek kadar byk bir eydir. Bugn biliyoruz ki, kuaktan kuaa, insanolu u ya da bu tr bir toplumda yaamakta; her insan belirli bir biyografi oluturmakta, bu biyografisini tarihin belli bir diliminde yazp noktalamaktadr, ite bu kk mrc iledir ki, nedenli kk ller iinde olursa olsun, toplumunun ve tarihsel durumunun rn olan insanolu, ayn anda yaad toplumun biimleniine de katkda bulunmu olmaktadr.</p><p>Tarihle biyografiyi kavramak, bu ikisi arasndaki ilikileri anlayabilmek iin de toplumbilimsel dnceye sahip olm amz gerekmektedir. Bu kitaptaki uramz ve temel sorunumuz da budur. Byle bir uray yklenmek, byle bir sorunu temel sorun olarak benimsemek klasik toplumsal irdelemeciliin ii saylabilir. Herbert Spencer gibi tam bir dnce zenginlii rnei olan dnrlerin; E.A. Ross gibi hakszla kafa tutmay seven, dorucunun dorucusu toplumbilimcilerin; August Comte ve Emile Durkheim n; karmak ve gelikin Kari Mannheimn zelliidir bu. Bylesi konularla</p></li><li><p>uramak Karl Marxin dnsel yetkinliinde, Thorstein Veblenin alayc am a ok zekice yazlm eserlerinde; Joseph Schumpeter'in ok ynl gereklik kurgulamalarnda; W .E .H . Leckynin psikolojik ynden yeniliklerle dolu eserlerinde; Marx Weber'in ak ve gl anlatmnda da temel tutum olmaktadr. nsan ve toplum zerine yaplm deerli ada aratrma ve incelemelerin hepsinde bu tutum grlmektedir: nsan ve toplumu birlikte ele almak; bunlar birlikte deerlendirmek tutumu hepsinde vardr.</p><p>Biyografi ve tarih sorunlarn ele almayan; toplum iinde bunlarn kendi aralarndaki balantya nem vermeyen bir toplumsal inceleme ya da aratrma entelektel ynden yklenmesi gereken grevi yerine getirmi saylamaz. Toplumsal sorunlar klasik toplumbilim anlayyla ele alan aratrmaclarn, incelemek istedikleri toplumsal gerekliin snrlar ne denli dar ya da geni olursa olsun, yaptklar ii bir tem ele dayandra- bilmek iin srekli olarak u tr soruya cevap aram alar gerekmektedir;</p><p>(1) inceledikleri toplum, bir btn olarak, nasl bir yapya sahiptir? Toplumun eleri nelerdir ve bunlar kendi aralarnda birbiriyle nasl bir balant iine konum- ianmlardr? inceleme yaptklar toplum ile dier toplumsal dzenler arasnda ne gibi farkllklar vardr? inceleme yaptklar toplumda, toplumun devam ve toplumun deiimi asndan, belirli herhangi bir e ne gibi bir anlam tamaktadr?</p><p>(2) insanlk tarihinde, inceledikleri bu toplumun yeri nedir? nceledikleri toplumun deiimi nasl bir mekanie sahiptir? Bir tm olarak insanln gelimesi a</p></li><li><p>s n d a n , inceledikleri toplum nasl bir yere ve anlama sahiptir? nceledikleri toplumun herhangi bir yan ya da esi, olutuu tarih dnemine ne gibi etkilerde bulunmu, bu dnemin ne gibi etkileri altnda kalmtr? Aratrmac olarak kendisinin yaad tarih dnemi ile, tarihin dier dnemleri arasnda ne gibi farkllklar vardr? Yaad dnemin insanlk tarihini oluturmakta izledii yolun temel zellikleri nelerdir?</p><p>(3) Yaanlan tarih dneminde, iinde yaanlan toplumda baat insan tipleri nedir? Hangi yeni insan tipleri baat duruma gemek zeredir? Bu insanlarn seimleri, biimlendirilmeleri, zgr klnmalar ya da bask altnda tutulmalar, duyarl ya da duygusuz klnmalar hangi yollarla gerekletirilmektedir? Yaanan tarih dneminde, yaanan toplumda incelenen edimlerden ve karakterlerden ne tr insan doalar ortaya kmaktadr? ncelenen her bir toplumsal e, bu insan doas asndan ne anlam tamaktadr?</p><p>Ele alnan sorunun, ilgilenilen konunun bir byk devlet, bir aile, bir hapishane, bir dinsel inan sistemi, ya da bir edebiyat akm olmasnn nemi yoktur; nice toplum bilimciler bu gibi sorunlar ele almlardr. Toplumdaki insan ele alan klasik almalarn entelektel ynden en yce rneklerinde hep bunlara benzer sorunlar zerinde durulmutur. Toplumbilimsel dn yetenei olan her dnen kafann zerinde durmadan yapamayaca sorunlardr bunlar. Bu tr dn yetenei sayesinde ayn soruna deiik perspektiflerden ba- klabilmekte; siyasal adan olduu gibi, psikolojik adan da soruna bakmak gerektii anlalabilmekte; tek bir ailenin incelenmesiyle yola kldktan sonra, dnyadaki eitli devletlerin ulusal bteleri arasnda karlatrmalar yaplmakta; dinsel eitim yapan okullardan</p></li><li><p>askeri kurululara ve orduya kadar eitli kurumlar zerinde durulabilmekte; petrol sanayiinden tutun da ada iire kadar her konu da incelemeler yaplabilmektedir. Toplumbilimsel dn yetenei sayesinde, kiisellikle ilgisiz en uzak, en soyut sorunlardan, en kiisel, insann benlii ile en yakndan ilgili sorunlara kadar ok deiik konular ve bunlar arasndaki ilikiler zerine eilinmektedir. Byle bir anlayn temelinde ise, kiinin iinde kendi benliini ve niteliini kazand toplumu ve kendi tarihsel dnemi iindeki toplumsal ve tarihsel anlam kavramak tutkusu bulunmaktadr.</p><p>nsanolu bugn dnyada olup bitenlerin anlamna varmak; toplum iinde biyografi ile tarihin karlkl etkileimi olan kendi...</p></li></ul>