CÂU HỎI VÀ VIỆC SỬ DỤNG CÂU HỎI TRONG DẠY HỌC

  • Published on
    27-Dec-2016

  • View
    223

  • Download
    7

Embed Size (px)

Transcript

<ul><li><p>Tp ch Nghin cu Khoa hc 2005:3 157-166 Trng i hc Cn Th </p><p> 157 </p><p>CU HI V VIC S DNG CU HI TRONG DY HC </p><p>L Phc Lc1 </p><p>ABSTRACT </p><p>We have a lot of argument about the renovation of our teaching methods; however, a very </p><p>effective tool for teaching, especially for the Positve Teaching Methods, hasnt been mentioned. </p><p>That is questions and the use of questions in the process of teaching. For teaching, many kinds of </p><p>questions such as questions from teacher to student, student to student, questions for evaluations, </p><p>questions for exploring ideas,... as well as strategies for using the questions are not interesting to </p><p>most teachers. Seriously discussing this problem will be a contribution for the process of </p><p>renovating the teaching methods in high schools. </p><p>Keywords: Question type, the use of questions </p><p>Title: Questions and the use of questions in the process of teaching </p><p>TM TT </p><p>Chng ta ni rt nhiu v vic thay i phng php dy hc, song mt phng tin c lc </p><p>c s dng trong dy hc, c bit l trong cc phng php dy hc tch cc vn cha c </p><p> cp ng mc, l cu hi v vn s dng cu hi trong qu trnh dy hc. Trong dy </p><p>hc, cu hi dng giao tip thy tr, tr tr, cu hi dng nh gi kt qu hc tp, cu </p><p>hi dng khai thc kin thc, pht trin t duy cho ngi hccng nh cc chin lc s </p><p>dng cu hi l nhng vn khng c nhiu ngi quan tm. Vic nghim tc bn n nhng </p><p>ni dung ny cng l thit thc gp phn thay i phng php dy hc trong nh trng. </p><p>T khoa: Loi cu hi, y ngha l lun dy hc, s dng cu hi </p><p>Cu hi trong i thng biu hin s mong mun tm ti, hiu bit ca con ngi t </p><p>thu mi bt u tp ni. Con ngi pht trin tr tu ca mnh theo tui tc, iu </p><p>cng c th hin qua kh nng cu trc cu hi ca h: t n gin (lc nh) n phc </p><p>tp (khi trng thnh), k c hnh thc cu hi ln ni dung cn tr li. Mt a tr, trc </p><p>mt vt l ch c th hi Ci g y? m cu tr li ch cn mt danh t. Khi trng </p><p>thnh, n c th hi thm T u co ci ny? hoc Lm th no to ra c ci </p><p>ny?Song, mt ngi c tri thc, c th hi Ci ny c cu to nh th no?, </p><p>S tn ti ca ci ny co mi lin h g i vi s vt xung quanh? hay, thm ch </p><p>Co th thay th no bng mt ci khc c khng? Nhng loi cu hi nh vy </p><p>cng l ngun gc c kho tng tri thc ca nhn loi ngy nay. </p><p>V vy, trong qu trnh dy hc, ngi gio vin phi dng cu hi mt cch gng mu </p><p>v c khoa hc, va t chc dy hc tt, va dy cho hc sinh cch s dng cu hi </p><p>cho vic nhn thc t nhin v x hi. C th coi cu hi l mt v kh sc bn cho c </p><p>thy ln tr trong qu trnh dy hc. Vi ngha , bi vit s nu mt s quan nim v </p><p>vic phn loi cu hi v mt s cch s dng cu hi thng thy trong dy hc tch cc. </p><p>1 CC KIU PHN LOI CU HI </p><p>Nhiu nh nghin cu cu hi cc lnh vc khc nhau (gio dc, ngn ng, nghin cu </p><p>khoa hc, khoa hc hnh s..) c cch phn loi cu hi khc nhau da trn nhng c s </p><p>phn loi ring cho cc lnh vc y. y chng ti ch cp n vic phn loi cc cu </p><p>hi kha cnh l lun dy hc nhm gip cho ngi gio vin c thc hn khi cu trc </p><p> 1 Khoa S Phm </p></li><li><p>Tp ch Nghin cu Khoa hc 2005:3 157-166 Trng i hc Cn Th </p><p> 158 </p><p>v s dng chng sao cho ng i tng, ng nh ra trong gio n v ng </p><p>mc ch trong kim tra v nh gi. C th c nhiu cch phn loi, y chng ti a </p><p>ra mt s kiu phn loi ring ca mnh. </p><p>1.1 Phn loi cu hi theo mc tiu l lun dy hc ca bi hc </p><p>1.1.1 Cc cu hi cho mc tiu khai thc kin thc </p><p>(a) Cu hi hc sinh cng xy dng bi ging: </p><p>Cc cu hi ny thng t xen k bi ging, theo mch pht trin ca bi ging hc </p><p>sinh t khai thc ni dung tip theo, thay v thy c th ging hoc trnh by tt c, nh: </p><p>yu cu hc sinh t rt ra kt lun, hc sinh t tm v d minh ho ni dung, hc sinh l </p><p>gii mt vn n gin. Nu c mt h thng cu hi cho mc ch ny th l </p><p>phng php dy hc m thoi gi m (xem mc 2.3). </p><p>(b) Cu hi hc sinh tho lun: </p><p>Cc cu hi ny c th coi l phng tin hc sinh lm vic nhm, yu cu hc sinh </p><p>nh gi mt qui trnh lm vic, phn loi, so snh..(L Phc Lc, 2004). </p><p>(c) Cu hi hc sinh khm ph: </p><p>Cc cu hi ny l nhng tnh hung, yu cu hc sinh trao i, khm ph trong mt thi </p><p>gian ngn 2-3 pht (L Phc Lc, 2000). Cu hi khm ph (hay nhim v khm ph) </p><p>cn chun b trc trong gio n, c cu trc sao cho cha ng tnh hung buc hc sinh </p><p>phi cng trao i ngn c li gii (L Phc Lc, 2004). </p><p>1.1.2 Cc cu hi dng kim tra kin thc, k nng </p><p>Thng thng, nhng cu hi ny dng kim tra bi c hoc kim tra s chun b bi </p><p>ca hc sinh nh (kim tra u gi). Nhng vn ny c trnh by kh chi tit </p><p>trong bi ging nh gi gio dc (L Phc Lc, 2005). </p><p>1.1.3 Cu hi l phng tin giao tip ch yu gia thy v tr </p><p>Trong dy hc tch cc, giao tip gia thy v tr tuy khng c ngha v mt nhn thc </p><p>nhng rt c ngha v phng din phng php dy hc. N th hin s quan tm ca </p><p>thy n tr, s bao qut lp hc trong sut tit hc ng thi cng l s nhc nh, ng </p><p>vin hc sinh hc tp. </p><p>V d: </p><p>- Em c hiu thy ni g khng? </p><p>- Hnh nh em c thc mc g, phi khng?... </p><p>1.1.4 Cu hi nhm thu ht s ch ca hc sinh vo bi hc </p><p>Dng loi cu hi ny chng t gio vin c ngh thut dy hc cao. Khi cn nhc nh </p><p> li ko hc sinh vo bi ging (khi hc sinh mt mi, mt tp trung), thay v dng </p><p>mnh lnh (hy ch .., hy trt t..), gio vin a ra nhng yu cu buc hc sinh phi </p><p>ch tin trnh ca bi ging mi c th hon thnh nhim v. </p><p>V d: </p><p>- Hy nhc li nhn xt m bnva pht biu! </p><p>- Thy mun bit kin ca cc em v cu chuyn m thy s k sau y. </p></li><li><p>Tp ch Nghin cu Khoa hc 2005:3 157-166 Trng i hc Cn Th </p><p> 159 </p><p>1.2 Phn loi cu hi theo mc pht trin tr tu </p><p>Trong dy hc tch cc, chng ta cn khai thc ti a s ng gp vo bi ging ca hc </p><p>sinh. S ng gp y khng ch u tin cho hc sinh kh gii m phi huy ng c hc </p><p>sinh yu km. V vy, cn thit k nhiu loi cu hi ng vi cc mc v nng lc tr </p><p>tu ca hc sinh s dng cho tng i tng c th. Vic lm ny khng nhng c </p><p>ngha v phng php dy hc m cn c ngha v tm l. Hc sinh km tr li c </p><p>cu hi ca thy s tng thm lng t tin cng nh c thm ng c hc tp. Khi thit k </p><p>bi kim tra t lun cng cn phi hp cc loi cu hi sao cho khng c hc sinh no b </p><p>giy trng ng thi c th pht hin c hc sinh gii, xut sc. Nhng bi kim tra </p><p>nh vy c th dng phn loi hc sinh kh chnh xc (xem 2.2). </p><p>1.2.1 Cu hi bnh thng </p><p>Ch bnh thng y va mang ngha v ni dung tr li khng c g sng to va </p><p>mang ngha n gin v cu trc. Tuy nhin, trong cc cu hi ny cn c ch dn hoc </p><p>gii hn yu cu ca gio vin hc sinh d nh hng, khng b hoang mang. </p><p>Cu hi ch kim tra tr nh (bit v lp li): </p><p>- T tnh cht ng nht ca thi gian, hy suy ra nh lut bo ton c nng.( Sch gio khoa Vt l 10) </p><p> y l mt cu trong mt bi t lun. Tuy c yu cu suy ra nhng thc cht sinh vin </p><p>ch cn hc thuc lng vn trong bi ging ca thy. </p><p>- Hy trnh by s sn xut ra mt liu tinh gieo cho heo ci (ch ch thch r, khng gii thch).( Sch gio khoa Vt l 10). </p><p>Cu hi ny c gii hn r cho ngi tr li. </p><p>- Cc bi ton p dng l thuyt mi hc mt cch my mc (cc bi tp gii theo mu hoc bi tp p dng thun ty nh cng thc) . </p><p>1.2.2 Cu hi tnh hung </p><p>Trong dy hc tch cc, cc hot ng ca hc sinh trong lp tp trung nhiu vo vic </p><p>gii quyt cc tnh hung hc tp m cc tnh hung y thng thng xut pht t nhng </p><p>yu cu (cu hi) ca gio vin c chun b trc trong gio n. Cc cu hi tnh </p><p>hung l nhng cu hi c cha ng mt tr ngi trong nhn thc: gia bit v cha </p><p>bit, gia bit cha chnh xc vi bit chnh xc, mt s gii thch, mt s tm kim v d </p><p>trong thc t, mt phn on ci mi..). </p><p>- Tnh hnh KT-XH Php trc nm 1789 c nhng biu hin tr tr no bo hiu cho mt cuc chnh bin s n ra? </p><p> Tr ngi: tm kim v chn la. </p><p>- Nhn xt s bin thin tnh acid-base ca oxid cao trong cng mt chu k v cc ocid ca cng mt nguyn t vi s oxy ho khc nhau. Cho v d.( kim tra hc k </p><p>HCT nm 2004, 2005) </p><p> Tr ngi: tm v d ng. </p><p>- Kt qu ca vic nh gi ri ro kim sot c nh hng nh th no n bng chng cn thu thp?( kim tra hc k HCT nm 2004, 2005) </p><p>Tr ngi: phn on. </p><p>- Bi ton vn dng tng hp. </p><p>Tr ngi: phn tch, tru tng ho..tm li gii ng. </p></li><li><p>Tp ch Nghin cu Khoa hc 2005:3 157-166 Trng i hc Cn Th </p><p> 160 </p><p>1.2.3 Cu hi m Trong qu trnh dy hc, ngi gio vin cng cn khai thc s ng gp ty theo nng </p><p>lc ca hc sinh, ngha l cn c nhng cu hi cc em tr li theo s hiu hit ca c </p><p>nhn. i khi gio vin dng cu hi loi ny mc kh hc sinh suy ngh m </p><p>cha c cu tr li no ng, thm ch khng c cu tr li no. Cu hi nh vy gi l </p><p>cu hi treo, nhm nu tnh hung, tp trung s ch ca hc sinh vo bi ging mi </p><p>hoc on bi ging tip theo. </p><p>- Hy k nhng ng dng trong k thut c lin quan n hin tng n v nhit ca vt rn. ( kim tra hc k HCT nm 2004, 2005) </p><p>Hc sinh tham gia bi ging, hc sinh cng kh th v d cng sc so v cng c nhiu v d. </p><p>- chun b ging bi Chin dch in Bin Ph, gio vin c th k chuyn bi cnh lch s ca cuc khng chin chng Php ca qun v dn ta vo nhng thng </p><p>u nm 1954, c bit l vic la chn v chun b cn c a in Bin Ph ca </p><p>qun i vin chinh Php lc by gi. </p><p>Cu hi c t ra: Trc tnh hnh , ng ta lm g tip tc a cuc khng </p><p>chin n thng li cui cng? (Cu hi treo m u bi ging) </p><p>1.3 Phn loi cu hi theo kin thc tr li v mc t duy </p><p>C s phn loi cu hi l: </p><p>- Kin thc m hc sinh phi tr li: mc kh d v dung lng nhiu t. </p><p>- Mc truy xut cc hot ng t duy ca hc sinh tr li cu hi. </p><p>Theo kiu phn loi ny, c 4 loi cu hi. </p><p>1.3.1 Cu hi loi pht biu (loi 1) </p><p>- Kin thc: c sn, ngn (mt nh ngha, mt khi nim, mt qui lut hc) </p><p>- Mc t duy: Khng sng to, ch cn ti hin, lp li hoc bt chc. </p><p>Mu cu hi: </p><p>- Hy nhc li ( pht biu)... </p><p>Mm ho cu hi: Em cho bit, ....... c nh ngha nh th no? </p><p>- Hy cho bit kt qu o c t th nghim... </p><p>Mm ho: Em c th cho bit kt qu o ca th nghim c khng? </p><p>- Hy cho mt v d khc v...! </p><p>Mm ho: Em c th cho mt v d khc v... c khng? </p><p>1.3.2 Cu hi loi trnh by (loi 2) </p><p>- Kin thc: n gin (trnh by hoc m t mt vn , mt s kin mi c xem, c nghe,) </p><p>- Mc t duy: pht biu khng theo khun mu c sn, c la chn v s dng ngn ng ca bn thn. </p><p>Mu cu hi: </p><p>- Hy m t..! Hy trnh by...! Hy chng minh..! </p><p>Em c th m t (trnh by, chng minh) c khng? </p><p>- Chuyn g s xy ra nu....? </p></li><li><p>Tp ch Nghin cu Khoa hc 2005:3 157-166 Trng i hc Cn Th </p><p> 161 </p><p>1.3.3 Cu hi loi gii thch (loi 3) </p><p>- Kin thc: phi tr li nhiu, phc tp. </p><p>- Mc t duy: truy xut cc hot ng t duy, t cu trc cu tr li. </p><p>Tuy nhin, to iu kin cho hc sinh suy ngh, tm cch tr li, trong cu hi ny c </p><p>ngm cha mt s gi . C hai cch t cu hi: </p><p>(a) Cch t cu hi c dng t hi trc tip: </p><p>T hi + ni dung hi c ngm cha s gi . </p><p>- Ti sao sa mc Gobi li hnh thnh vng kh hu n i? </p><p>- Sa mc Gobi hnh thnh vng kh hu n i, ti sao? </p><p>- Hy l gii, vo bui sng, khi sng tan th tr li lnh i? </p><p>- Vo bui sng, khi sng tan th tr li lnh i, ti sao? </p><p>- Trc sc mnh nh th ch tre ca qun Thanh tin v Thng Long thnh, phi chng Ng Th Nhm ngh rt qun v ni Tam ip l v cn c? </p><p>(b) Cch t cu hi dng t mnh lnh: </p><p>Mnh lnh+ ni dung cn tr li + gi ! </p><p>- Hy so snh, th v lc ca ta v ch dn n vic M phi k hip nh Pari nm 1973 vi chng ta! </p><p>- Hy gii thch (hoc l gii), ch ng vng, mt ng li nghing v pha tm chnh khc ca cung ng! </p><p>- Hy gii thch (hoc l gii), chnh sch s dng nng lng ca Nht Bn trong nhng nm 60 gp phn lm cho nn kinh t ca nc ny pht trin thn k" ! </p><p>Nhng cm t gch di l ngm gi cho hc sinh. </p><p>1.3.4 Cu hi loi lun chng (loi 4) </p><p>- Kin thc: phi tr li nhiu, phc tp </p><p>- Mc t duy: truy xut cc hot ng t duy, t tm cc phng n tr li, t cu trc cu tr li, c sng to. </p><p>Cu hi loi ny i hi hc sinh c nng lc t duy cao. Tnh sng to y l: t tm </p><p>cc phng n tr li, phng n ti u, t bin lun li gii (nu cn). </p><p>(a) Loi cu hi c mt phng n ti u: </p><p>(i) Hy su tm cc loi cy a phng em v lp bng phn loi hp l nht cho chng. </p><p>(ii) Mt bi ton, mt bi tp vt l, ho hc mang tnh tng hp, ch c mt cch gii duy nht, , mt bi lun, mtbi th, truyn ngn theo ch c yu </p><p>cu... </p><p>(b) Loi cu hi c nhiu phng n gii quyt: </p><p>(i) Lm th no m bo an ton giao thng on ng cong? </p><p>(ii) (C 4 phng n: mt ng nghing, gim vn tc, tng ma st mt ng, i nghing). </p><p>(iii)Hy trnh by phng n xy dng vn trng cho Trng em phc v </p><p>cho vic hc mn sinh vt ! (Nhiu phng n). </p></li><li><p>Tp ch Nghin cu Khoa hc 2005:3 157-166 Trng i hc Cn Th </p><p> 162 </p><p>Cch phn 4 loi cu hi ny l tng hp hai cch phn loi trn. Tnh u vit ca cch </p><p>phn loi ny l: </p><p>- Gio vin c th xut pht t ni dung cn c (cu tr li ca hc sinh) cu trc cu hi. </p><p>- To iu kin cho gio vin khi c pht trin t duy hc sinh. </p><p>- To iu kin cho gio vin c mu cu hi cho i tng c th nhm to ng lc trong hc tp ca hc sinh, nht l cc hc sinh yu km, m bo nguyn tc v tnh </p><p>va sc trong dy hc. </p><p>1.4 Nhng lu khi cu trc cu hi </p><p>D l loi no, khi cu trc cu hi cng cn phi ht sc cn trng hc sinh khng </p><p>hiu sai cu hi: </p><p>(a) Cn kim tra li nhiu ln trnh vic tha, thiu t ng. Cn t tr li trc nh li kh d, phm vi tr li, nh thi gian cho ph hp i tng tr li. </p><p>i vi cu hi cho kim tra vit cng phi nghim ngt hn trong vn ny. </p><p>(b) Trong m thoi, cn chun b cu gi s dng khi cn thit. </p><p>(c) H thng cu hi trong phng php m thoi cn c hng mc ch r rng v c dn dt t d n kh, t n gin n phc tp. </p><p>(d) Hnh vn n gin, ng ng php, ch n tnh logic ca cu hi cu hi c trong sng, n tr. </p><p>Cn trnh: </p><p>(a) Hi chung chung: </p><p>(i) Ti sao li c sa mc Gobi? </p><p>(ii) Ti sao bui sng lnh? </p><p>(iii)Tnh hnh KT v XH Php trc nm 1789 biu hin nh th no? </p><p> (So snh vi cc cu hi tng t cc v d trn) </p><p>(b) Yu cu khng r: </p><p>Nu mt s phong tc p trong np sng VH truyn thng ca dn tc. ( kim </p><p>tra hc k HCT nm 2004, 2005) </p><p>Cn phn bit: Nu l cu hi vn p trong gi hc th cu hi ny vn thng dng. </p><p>Hc sinh c th pht biu mt hay nhiu phong tc th khng c vn g. Song nu </p><p>dng cu hi ny kim tra vit th kh c th nh thang im cho bi lm. </p><p>Cho bit cc bc quan trng trong vic s dng phn mm Microsoft Project </p><p>qun l thi cng mt hay nhiu cng trnh? ( kim tra hc k HCT nm 2004, </p><p>2005 c sa) </p><p>(c) Phm vi tr li qu rng: </p><p>Ti sao nn kinh t Nht Bn li pht trin "thn k" vo nhng nm 60? Hy gii </p><p>thch. </p><p>2 CHIN LC S DNG CU HI </p><p> ngha l lun dy hc ca cu hi l vic s dng chng nh th no trong qu trnh </p><p>dy hc. Mt phn ngha y xut pht t cch la chn cu hi v cu trc cu hi nh </p></li><li><p>Tp ch Nghin cu Khoa hc 2005:3 157-166 Trng i hc Cn Th </p><p> 163 </p><p> c ni n cui mc 1.3.4. Trong phn ny, chng ti s ngh mt s kiu s </p><p>dng cu hi trong dy hc m chng ti gi l chin lc s dng cu hi. </p><p>2.1 S dng cu hi ph hp i tng hc sinh </p><p>Kiu phn loi theo 1.3 chnh l nhm mc ch s dng ny. R rng l, mt hc sinh </p><p>km khng th tr li cu hi loi gii thch v lun chng (loi 3 v loi 4), trong </p><p>khi, cc phng php dy hc tch cc, ngi gio vin cn s i thoi vi mi hc </p><p>sinh nhm kch thch , c bit l i vi hc sinh c hc lc yu, nht nht to ng </p><p>lc trong hc tp cho cc em ny. Cu hi loi pht biu v trnh by(loi 1 v 2) rt </p><p>cn trong i thoi hoc trong kim tra u gi i vi nhng loi hc sinh ny. Cu hi </p><p>loi 3 v 4 nn dnh cho hc sinh kh gii trong i thoi, kim tra u gi hoc s dng </p><p>trong kim tra vit (s ni n mc 2.2.). </p><p>Mt vi v d: </p><p>(a) kim tra hc sinh v ngha ca chin thng in Bin Ph, c th hi: </p><p>(i) Hy a ra mt s con s chng minh rng chin thng in Bin Ph l </p><p>rt to ln! (Hc sinh yu km khng th nh ht ngha to ln ca chin </p><p>thng in Bin Ph, song c th cc em nh mt vi con s, mt vi ngha.. </p><p> l ch chng ta c th khai thc s ng gp ca cc em vo bi ging </p><p>hoc nh gi s c gng ca cc em ny trong gi dy). </p><p>(ii) Trnh by nhng ngha lch s ca chin thng in Bin Ph. (Hc sinh trung bnh c th lm c vic ny. Cu ny c th dung kim tra vit). </p><p>(iii)Chin thng in Bin Ph lm thay i tng quan lc lng gia ta v ch </p><p>nh th no lc by gi? (Dnh cho hc sinh kh gii trong i thoi hoc </p><p>kim tra vit phn loi). </p><p>(iv) C ngi ni, chin thng in Bin Ph l ting chung im cho hi kt ca ch ngha thc dn c trn ton th gii. Hy l gii cu ! (Dnh cho </p><p>hc sinh kh gii, t lun). </p><p>...</p></li></ul>