Chủ đề 5 CẢM XÚC VÀ TÌNH CẢM

  • Published on
    06-Feb-2017

  • View
    222

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • Hc vin Pht gio Vit Nam ti TP. HCM Tm l hc i cng

    ThS.Ng Minh Duy Ti liu lu hnh ni b 1

    Ch 5

    CM XC V TNH CM

    Trong qu trnh sng, con ngi tc ng vo th gii khch quan, ci to th gii,

    ci to x hi nhm phc v cho i sng, ng thi cng ci to chnh bn thn mnh.

    Khng nhng th, con ngi cn t thi ca mnh vi th gii. Khi nghe mt bn

    nhc, mt bi th hay, chng kin mt hon cnh thng tm con ngi u c nhng

    rung ng ca bn thn mnh. Khi tho mn hay khng c tho mn nhng nhu cu

    ca bn thn, con ngi cng c nhng cm xc tng ng. Nhng hin tng tm l

    biu l nhng rung ng, nhng thi ca con ngi i vi s vt hin tng gi l

    cm xc v tnh cm. Cm xc v tnh cm ca con ngi rt phong ph v a dng, th

    hin qua nhiu cung bc, cp khc nhau.

    6.1. Cm xc

    6.1.1. Khi nim cm xc

    Cm xc l nhng thi rung cm ca con ngi vi s vt hin tng c lin

    quan n vic tho mn hay khng tho mn nhng nhu cu c nhn. Hay ni mt cch

    khc, cm xc l nhng rung ng ca con ngi i vi hin thc, trong qu trnh tc

    ng tng h vi mi trng xung quanh v trong qu trnh tho mn nhu cu.

    Xc cm khc vi cm xc. Xc cm l t dng ch phn ng ca con vt, l s

    tri nghim th ng khi c tho mn nhu cu. V d: Con ch khi c cho n biu l

    xc cm hn h. Cm xc l t dng ch phn ng ca con ngi, gn lin vi hot

    ng c nh hng v s thch nghi. Cm xc ca con ngi chnh l xc cm c

    thc ho .Chng ta thng ni rng, ti cm thy bun, vui, gin d ch chng ta

    khng dng cm t ti xc thy

    6.1.2. c im ca cm xc

    a) Cm xc biu hin b ngoi rt r rng

  • Hc vin Pht gio Vit Nam ti TP. HCM Tm l hc i cng

    ThS.Ng Minh Duy Ti liu lu hnh ni b 2

    Cm xc th hin qua c ch, hnh vi, iu b v c nhng phn ng v mt sinh l.

    Nhng biu hin ny c th thy thng qua quan st trc tip. Chng ta c th nhn bit

    c ngi khc ang vui, bun, gin d, s hi, ngc nhin hay mng mng ti ti

    Tu theo loi cm xc m du hiu bc l s khc nhau.

    b) Cm xc rt a dng v phong ph

    T nhng cm xc c bn nhng di s tc ng ca cc kch thch khc nhau

    trong nhng iu kin, hon cnh khc nhau m cm xc ca con ngi cng c lc an

    xen, pha ln nhiu cm xc khc loi nhng cng tn ti trong mt thi im. V chnh

    iu ny to ra hng lot cc cm xc khc.

  • Hc vin Pht gio Vit Nam ti TP. HCM Tm l hc i cng

    ThS.Ng Minh Duy Ti liu lu hnh ni b 3

    6.1.3. Phn loi cm xc

    Cm xc, tnh cm l vn c nhiu nh tm l hc quan tm nghin cu. V

    th, cng c nhiu quan im khc nhau v s lng cc loi cm xc. Cn c vo tnh

    cht ca cm xc c th chia cm xc thnh 2 loi: cm xc tch cc v cm xc tiu cc.

    Cn c vo biu hin v ni dung, chng ta c th chia cm xc thnh 6 loi c bn: vui,

    bun, s hi, gin d, ngc nhin v gh tm

    Vui Bun S hi

  • Hc vin Pht gio Vit Nam ti TP. HCM Tm l hc i cng

    ThS.Ng Minh Duy Ti liu lu hnh ni b 4

    Gin d Ngc nhin Gh tm

    Xc ng v tm trng cng l mt dng ca cm xc. Tm trng c cng rung

    ng yu, thi gian ko di v c khuynh hng lan to. Xc ng c cng mnh,

    mnh lit, nht thi, t ngt, con ngi kh kim sot hnh vi ca bn thn.

    6.1.4. Vai tr ca cm xc

    6.1.4.1. Cm xc gip con ngi thch ng vi hon cnh

    Khi vui, bun, gin d to ra nhng bin i c v tm sinh l lm ph v

    trng thi cn bng vn c, to cm gic thoi mi hay kh chu cho bn thn. Cm xc

    gip cho con ly li trng thi qun bnh v mt tm l. Khi bun, chng ta khc ni

    bun s vi i, lng thy nh nhm hn. Khi vui, chng ta ci, ni nhiu v sau trng

    thi cn bng c ti lp Cm xc gip ta thch ng vi hon cnh sng.

    6.1.4.2. Cm xc gn lin vi nhu cu v vic tho mn nhu cu ca ch th

    Trng thi thiu ht s dn n nhng i hi cn phi tho mn tn ti v pht

    trin lm xut hin nhu cu. Nhu cu c tho mn s ny sinh cm xc tch cc

    (dng tnh), ngc li nhu cu khng c tho mn s ny sinh cm xc tiu cc (m

    tnh).

    6.1.4.3. Cm xc c th kch thch hay km hm hnh ng

    Khng g c th mnh bng sc mnh ca tnh yu thng v lng cm th. Cm

    xc c th cng c, lm tng thm sc mnh, tnh kin tr, khc phc mi kh khn t

    c mc ch ca ch th nhng cm xc cng c th km hm, c ch hnh ng ca

  • Hc vin Pht gio Vit Nam ti TP. HCM Tm l hc i cng

    ThS.Ng Minh Duy Ti liu lu hnh ni b 5

    ch th. Khi vui, chng ta lm vic hiu qu hn, khi gin d, cm th chng ta c th

    lm nhng vic m mnh khng kim sot c, khi yu thng ngi khc chng ta c

    th lm mi vic thm ch sn sng hy sinh c bn thn mnh Vy, kch thch hnh

    ng, hay c ch, km hm hot ng l tu thuc vo ni dung, tnh cht v hon nh

    ny sinh cm xc.

    6.1.4.4. Cm xc c mi quan h mt thit vi t duy

    Cm xc, t duy v hnh vi l ba yu t c mi quan h mt thit vi nhau. Khi

    chng ta t duy tch cc th s c cm xc tch cc v hnh vi ca chng ta cng th hin

    tch cc v ngc li. C ch t nh vi bn thn (self-talk) theo hng tch cc hay tiu

    cc cng s to ra cm xc tng ng. i thay i khi chng ta thay i, v thay i

    phi bt u t t duy. T duy thay i th cm xc cng thay i v cm xc cng tc

    ng ngc li t duy.

    6.1.4.5. ng vai tr quan trng trong hot ng giao tip

    Cm xc biu l qua hnh vi khi giao tip vi ngi khc. Cm xc tch cc s ph

    tan bu khng kh cng thng ngc li cm xc tiu cc trong giao tip s lm ny sinh

    phn ng phng v gia cc c nhn khi giao tip. Cm xc s truyn t thi , tm

    th, tnh hp tc v quan im ca c nhn khi giao tip. Giao tip bit th hin cm xc

    ph hp s mang li hiu qu.

    6.2. Tnh cm

    6.2.1. Khi nim tnh cm

    Tnh cm l thi cm xc n nh ca con ngi i vi s vt hin tng c

    lin quan n nhu cu v ng c ca h.

    Mt s quan im cho rng, cm xc v tnh cm ch l mt, iu ny cha chnh

    xc. Mc du cm xc v tnh cm u c nhng im ging nhau nhng chng khng

    ng nht vi nhau. S khc bit gia cm xc v tnh cm c th hin qua 3 c

    im: tnh n nh, tnh x hi v c s sinh l-thn kinh.

  • Hc vin Pht gio Vit Nam ti TP. HCM Tm l hc i cng

    ThS.Ng Minh Duy Ti liu lu hnh ni b 6

    V tnh n nh: Cm xc l qu trnh tm l, c tnh nht thi, gn vi tnh hung

    trong hin thc khch quan, ny sinh khi c s tc ng trc tip ca kch thch t mi

    trng. Tnh cm l thuc tnh tm l c tnh xc nh v n nh, tn ti trng thi

    tim tng, su lng v c bc l qua cm xc.

    V tnh x hi: Xc cm con vt v cm xc ca con ngi thc hin chc nng

    sinh vt gip c th nh hng v thch nghi vi mi trng vi t cch l mt c th.

    Tnh cm ch c ngi thc hin chc nng x hi, gip con ngi nh hng v thch

    nghi vi t cch l mt nhn cch.

    V c ch sinh l-thn kinh: Xc cm ca con vt v cm xc con ngi gn lin

    vi phn x v iu kin, vi bn nng, chu s chi phi ca h thng tn hiu th I. Tnh

    cm gn lin vi phn x c iu kin v chu s chi phi ca h thng tn hiu th II.

    6.2.2. c im ca tnh cm

    6.2.2.1. Tnh nhn thc:

    Tnh cm c hnh thnh trn c s nhng cm xc ca con ngi trong qu trnh

    nhn thc v i tng. Trong tnh cm, ch th lun nhn thc c nguyn nhn gy ra

    chng, nhn thc c rng ti sao mnh c tnh cm vi ngi ny m khng c tnh

    cm vi ngi khc. Ba yu t: nhn thc, rung ng v th hin cm xc lm ny sinh

    tnh cm.

    6.2.2.2. Tnh i tng:

    Tnh cm lun dnh cho, lun hng n mt i tng nht nh.

    6.2.2.3. Tnh n nh:

    Tnh cm l thuc tnh tm l. hnh thnh tnh cm vi mt ngi, chg ta cn

    mt khong thi gian nht nh ch khng th c tnh cm ngay khi gp i tng. Bn

    cht ca con ng hnh thnh tnh cm l qu trnh cng gp cc cm xc cng loi vi

  • Hc vin Pht gio Vit Nam ti TP. HCM Tm l hc i cng

    ThS.Ng Minh Duy Ti liu lu hnh ni b 7

    nhau. V th, mt khi c tnh cm vi ai, chng ta khng d qun ngi y, mun qun

    ngi y chng ta cng cn phi c thi gian ch khng th no mun qun l qun ngay.

    6.2.2.4. Tnh x hi:

    Tnh cm ch c con ngi, c hnh thnh trong qu trnh giao tip v din ra

    trong mi trng x hi ch khng phi l nhng phn ng sinh l n thun.

    6.2.3. Cc mc ca i sng tnh cm

    Mu sc xc cm ca cm gic l sc thi cm xc i km theo qu trnh cm gic.

    Mu sc xc cm ca cm gic mang tnh c th, nht thi, gn lin vi mt cm gic v

    khng c ch th thc mt cch r rng. V d: Vo mt cn phng c sn mu

    xanh nht to cho ta cm gic mt, thoi mi, d chu.

    6.2.4. Phn loi tnh cm

    6.2.4.1. Tnh cm cp thp

    Mu sc xc cm ca cm gic

    Cm xc

    Xc ng v tm trng

    Tnh cm

  • Hc vin Pht gio Vit Nam ti TP. HCM Tm l hc i cng

    ThS.Ng Minh Duy Ti liu lu hnh ni b 8

    Tnh cm cp thp ch yu c lin quan n vic tho mn nhng nhu cu mang

    tnh t nhin ca con ngi (nhu cu c th).

    6.2.4.2. Tnh cm cp cao

    Tnh cm cp cao c lin quan n vic tho mn cc nhu cu x hi, nhu cu tinh

    thn.

    6.2.4.3. Tnh cm o c:

    Tnh cm o c biu th thi ca con ngi i vi cc yu cu o c, hnh

    vi o c trong quan h gia ngi vi ngi (tnh mu t, tnh anh em, tnh cha con)

    6.2.4.4. Tnh cm tr tu

    Tnh cm tr tu c ny sinh trong qu trnh hot ng nhn thc,