Cội nguồn cảm hứng

  • Published on
    19-Jun-2015

  • View
    722

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Tac gia: Nguyen Tran BatNguon: Chungta.com

Transcript

<p>I.</p> <p>Ci ngun cm hng</p> <p>Bi Quang Minh Hanoi Software JSC</p> <p>Cng bit nhiu v bn thn mnh... chng ta cng t do. a s mi ngi u cm nhn cm tnh rng quyn t do l quan trng vi bn thn, nhng h rt thiu nim c th v t do l g v a s nhm ln t do vi v chnh ph. n nay, cn rt nhiu ngi cha t ti trnh nhn thc rng t do l nn mng h tr thnh Con Ngi, l trnh lm ngi mc cao nht. Do truyn thng, do mc mun mn tip cn khi nim t do, do t duy u tr cha c t do soi ri vo cuc i mnh, m s ng chng ta khng t trau di v t do, khng pht hin ra hin tng no quanh ta t do khng c coi trng, thiu t do. Cng khng thiu ngi b ch p ln t do, mt quyn c bn ca mnh m khng my may nhn ra, phn ng li. iu phn nh chng ta ang thiu t duy ng v t do, v nhn vn lm ngi, v chnh ci ht nhn ca cuc sng; v cng chnh l chng ta ang sng m thiu gi tr t do, chng ta ang cn tm v n thc tnh bn thn, pht huy mi vai tr v gi tr c nhn khc. cng l thc trng chung biu hin s hn hp ca vn ha phng ng trong vic hiu bit sc so gi tr nn tng nht ca vn minh phng Ty - nay l vn minh ton nhn loi.Nhng ngi ng t b mt cht t do tm kim s an ton th khng xng ng c hng t do v an ton, v h s mt c hai th ... (Benjamin Franklin)</p> <p>Trong Tuyn ngn nhn quyn ca Lin Hp Quc nu ngay trong phn u ni dung khng nh t nim tin cc gi tr c bn nht ca con ngi, h tr cho s tin b x hi thit lp nn nhng iu kin tt p nht cho s t do c m rng nht: " Nhn thc rng, vic tha nhn phm gi vn c ca tt c cc thnh vin gia nh nhn loi v nhng quyn bnh ng khng th tc b ca h, to dng nn nn tng ca t do, cng l v ho bnh trn th gii. Nhn thc rng, vic chi t v mit th nhng quyn con ngi dn n nhng hnh ng man r, n thch thc lng tm nhn loi v s ng quang mt th gii, y, nhng thnh vin nhn loi s c t do ngn lun v t do tn ngng, thot khi s khng b v khn cng, c tn xng nh nguyn vng cao c nht ca con ngi. Nhn thc rng, tht cn thit nhng quyn con ngi phi c bo v bi mt th ch lut php, sao cho h khng phi b p buc cu vin n ci tt cng l s ni dy chng li chuyn ch v p bc. ... " Cng khng nh mnh, cng nhn thc su sc hn gi tr t do, con ngi cng c thng hoa, t n hnh phc. Trong qu trnh suy tng hin thc x hi, i su vo ni tm, nhiu ngi khm ph ra t do nh mt gi tr Thng ban cho chng ta c c nn mng tr thnh con ngi. S khm ph y to nn cm hng, kht vng v</p> <p>ng lc hin thc mi tim nng pht trin ca c nhn, vn ln t ti gi tr cao p nht cho bn thn. Mt trong s l tc gi Nguyn Trn Bt, ngi thm m tinh thn t do cao qu v dnh nhiu thi gian v tinh thn thc tnh, thu hiu, yu qu gi tr t do v chia s ti bn c. Qu trnh khm ph t do, cm hng v t do, i n t do c tc gi c c kt trong tc phm mi "Ci ngun cm hng", NXB Hi Nh vn, 11/2008. Cun sch hn 400 trang ny ng nh t tn l T do sinh ra con ngi. Sau Tuyn ngn c lp, vi ti, lu lm ri, Vit Nam li c mt tc phm, mt cun sch trn vn, su sc, c v t tng ln ngh thut v T do, gi tr nhn vn, nhn quyn. C th coi tc phm "Ci ngun cm hng" l mt s c gng ca tc gi gn vic m t, t duy v t do v gn vai tr ca n vi cht lng s phn mi ngi, vi nh gi cht lng t chc ca nh nc. Trong tc phm him c ny, tc gi khng nh h thng v nht qun mt x hi c tnh cht lng c bn l phi gip con ngi hnh thnh v khng nh tt c cc quyn ca c nhn h c th c bn lnh hiu, sng v i ph, hon thin cuc sng bn thn. Theo tc gi, con ngi cng nhn thc c t do cng phi cm thy mnh c trch nhim hn vi mnh, c trch nhim hn vi x hi t gic m khng b ai p t, khng a dua theo ai. Cun sch "Ci ngun cm hng" kn ngi c bi n lp lnh nhiu t tng trit hc. l mt tc phm tuyt vi, hon ho, li cun bt c ai v T do, v khm bn bn cht ca chnh chng ta v con ng mi ngi, chng ta, loi ngi tr nn sng t do hn, hnh phc hn. Bi vy, ti xin nhng bt bn c tm n cun sch, soi ri c nhn, x hi mnh vi quan im, t tng ca nn vn minh nhn loi, vi trnh pht trin hin i ca nhn loi. Tc gi Nguyn Trn Bt ca nhng li ca vi tnh yu t do ca mnh. cng l cch thc th hin mc t do cao nht ca ngi tr thc - hnh thc ngh thut, thm thy. Ti tin rng li ca s tip tc thi bng ln "Ci ngun cm hng" ca mi ngi Vit chng ta nh tinh thn bt khut ca Nelson Mandela, mt biu tng vn ha ca t do v bnh ng nhn loi: "S chin u l cuc i ti. Ti s tip tc chin u v t do cho n ngy cui cng ca cuc i ti" (Bi Quang Minh, Hanoi Software JSC)</p> <p>Mc lcLi tc gi Chng 1. Khi nim t do I. T do - gng mt p nht II. Nhng cm gic ca t do (Tnh yu t do, Tm hn v l phi, Cm hng v sng to, Danh d, Hnh phc) Chng 2. Khng gian tinh thn I. Ci Ti (Khi nim ci Ti, Min nng lc ca ci Ti, Ci Chng ta) II. Cu trc ca i sng tinh thn III. Nng lc hay gii hn ca t do IV. Tn gio v lng tin Chng 3. Gp vn t do I. Kh c x hi II. Ti sn tinh thn III. Ngi nh ca t do Chng 4. T do sinh ra con ngi I. Trng thi Tin con ngi hay l trng thi con ngi khng hon chnh II. Quy lut hnh thnh gi tr c nhn III. T do v cc quyn con ngi IV. Nhng phm hnh: T do, Bnh ng, Bc i Chng 5. Hnh trnh i tm t do Chng 6. Nhng thc t ph bin I. Trng thi n l mi II. Cc gii hn nhn to ca t do (Nh nc, H t tng, Vn ha, S ngho i) III. Khuyt tt ca i sng hin i (S tha ha ca ci Ti, Tham nhng, Bc lt, Lng hnh) Chng 7. Bin chng ca qu kh I. Con ngi v thi gian II. S chuyn ha ca qu kh (nh kin v nui tic, Thnh tu v tm l dng dng, Trin vng v tt yu) III. Nng lc i ti tng lai (Nng lc t gii phng, Nng lc ra khi qu kh ca cng ng, Nng lc trin vng) Chng 8. Hnh phc</p> <p>I. Hnh phc l g? (1. Hnh phc c phi l s tha mn? 2. Hnh phc nh l l phi tm hn) II. Min trin vng v hnh phc bn vng (1. Th no l hnh phc bn vng? 2. Hnh phc bn vng - min chung sng gia thnh tu v trin vng) III. S ha hp ca nhng khng gian t do - iu kin ca hnh phc Chng 9. Khng c s pht trin no i trc t do I. Con ngi - trung tm ca s pht trin II. T do v s pht trin III. Nhng chng ng pht trin Chng 10. C hi th t - Ton cu ha I. Ton cu ha, t sc p n c hi II. T do trong thi i ton cu ha (1. Nhn quyn, trng thi t do mang tnh ton cu, 2. S dch chuyn ca cc dng nng lc ) III. Nng lc t ch Chng 11. Chnh tr hc ca t do I. Nhng khng gian t do c bn II. Khuynh hng chnh tr ch o ca thi i Chng 12. T chc v rn luyn nn dn ch I. T chc v rn luyn nn dn ch, vn chung ca nhn loi II. Bin hiu bit v quyn thnh kht vng lm ch ca ngi dn III. Nh nc v gii hn ca hng dn chnh tr IV. Xy dng x hi dn s l khi phc trng thi t nhin ca x hi V. T chc phn bin x hi nh l yu t phc sinh cm hng x hi Li kt</p> <p>Li tc giKhi t bt vit quyn sch ny, ti nh con chim ht nhng ting ht c khch l bi m thanh t do ca cc bc tin bi nh John Locke, Baron de Montesquieu, Voltaire, Jean Jacques Rousseau, John Stuart Mill... Nhng ting ht y cn mang m hng ca dn tc Vit Nam, mt dn tc c lch s lu di, quyt lit trong vic ginh t do. Nhng ting ht y cht cha tnh yu i vi con ngi v thn phn con ngi. Nhng ting ht y l s trn tr trong qu trnh i tm nhng nhn t nh hng n i sng con ngi v s hnh thnh cc gi tr con ngi. Ti vit bng c tm lng ca mnh, bn ngoi mi ng c, k c ng c hn lm. Ti xin by t lng bit n i vi gio s Hong Ngc Hin, gio s Trn Ngc Hin v cc nh hot ng x hi khc, nhng ngi c nhng gp khoa hc cho cun sch ny. Ti xin by t lng bit n i vi Nh xut bn Hi nh vn k cng bin tp v a ra nhng gp xc ng. Ti cng xin cm n tt c nhng ngi ng h v to mi iu kin cun sch ny ra i. "... Nu chng ta dng cm, ti tn, t nhin th chng ta lun tm c nhng th cn cho cuc sng ca mnh. Nu chng ta d phng qu, cn thn qu, mc cm vi tng lai nhiu qu th chng ta khng vt i c nhng th khng cn gi tr. Con ngi cn c nim tin vo cuc sng ca mnh, mnh dn vt b nhng th khng cn cho tng lai. Hnh trang tng lai cng nh cng tt. Tng lai c hnh trang ca n v n cung cp ngay ca mi mt ngy cho chng ta..."</p> <p>Chuong 1: Khi nim t doI. T do - gng mt p nht II. Nhng cm gic ca t do (Tnh yu t do, Tm hn v l phi, Cm hng v sng to, Danh d, Hnh phc) I. T do - Gng mt p nht T xa n nay, t do lun l mt khi nim b n v tru tng i vi con ngi. ng nh tn gi, t do khng chu khun mnh vo bt k chic khung no, ngay c trong nhng n lc ca cc nh trit hc, cc nh khoa hc mi thi i nhm m t v l gii khi nim t do. C l v th, cho n nay, t do l ci g quen thuc m vn xa l i vi con ngi. Nhn thc ca nhn loi v t do mi ch dng li nhng pht hin ca cc nh trit hc thi k Khai sng. Trong khi , vi t cch l mt i tng trit hc quan trng, bn cnh nhng ni dung nguyn thu, khi nim t do vn ang khng ngng vn ng v ngy cng cha ng thm nhiu ni dung mi. T do va l bn cht t nhin, va l kht vng thng trc ca mi ngi. Ai cng yu t do, ai cng khao kht t do. T do mnh m v v i ch tm kim n tr thnh bn nng sng cn ca con ngi. Cng thiu t do, con ngi cng khao kht t do, ging nh s thm mun b thi thc bi cn kht khi khng c nc. Chnh v th, khng mt con ngi no yn phn sng trong s n dch ca ngi khc v khng mt dn tc no cam chu sng trong s km kp ca dn tc khc. Cc cuc khng chin chnh l gii phng con ngi ra khi s n dch v kim to. S mnh lit ca kht vng tm kim t do l mt trong nhng tiu chun o c s lnh mnh ca mt dn tc. Trong lch s pht trin ca nhn loi, Phng Ty l mnh t u tin c t do, kht vng t do ca con ngi c p ng v chnh s gp g ca con ngi vi t do to ra trng thi pht trin rc r. Kt qu ca qu trnh pht trin lu di ca vn minh phng Ty l: t do, vi t cch nh mt i tng th ca, c m t nh nhng thin thn bay bn trn i sng tinh thn con ngi; v, t do, vi t cch nh mt i tng trit hc, c c th ho thnh nhng nguyn tc cu to ra x hi, cu to ra nh nc. Quan im v t do ca phng Ty c th c tm tt nh sau: t do c coi l quyn t nhin ca con ngi, l khng gian vn c ca mi con ngi. Con ngi sinh ra c t do, t do nh ti sn hay vn t c ca mi ngi. Ct li ca vn ho phng Ty chnh l nhng t tng, quan im v ch ngha c nhn, thc nhn quyn v th ch dn ch. Da trn tinh thn tuyt i ca t do c nhn, phng Ty coi t do l cht xc tc c bn ca i sng, l nng lng to ra i sng con ngi v l tt yu, tr thnh linh hn ca mi s tin b v pht trin. T do ch c th ny n vng t m nhng nhn thc v t do cng nh mi quan tm</p> <p>dnh cho t do c m rng v khi su. iu ny ng vi phng Ty, ni cc hc gi bn v t do mt cch si ni v y cm hng, trong khi phng ng th gn nh xy ra iu ngc li, bi l hu ht cc hc gi u c khuynh hng thu hp khng gian t do ca con ngi. Khoa hc nhn thc phng ng cha lm r c khi nim t do cng nh xy dng phm tr t do ng n. Chnh v th, ngi phng ng cha hiu ng bn cht ca t do, vn xem t do nh mt ci g bn ngoi, bn trn cuc sng. Trong quan nim ca h, t do l ci cho php hay l ci c ban pht t trn xung, nh l mt n sng ca ng ti cao trao cho con ngi. Nhng nhn thc lch lc v m h nh th v t do lm hn ch rt nhiu nng lc pht trin ca mi c nhn cng nh ca c cng ng. Hay ni cch khc, phng ng lc hu v cha bao gi xem t do nh i tng chnh hay linh hn ca tin trnh pht trin x hi. Do , trong cc cuc ci cch, ci cn thay i trc tin phng ng l nhn thc v t do. iu quan trng nht m phng ng cn nhn thc l: t do khng phi l mt loi quyn c trao tng bi bt k ai, bt k lc lng no m n l ti sn t nhin ca con ngi. iu ny c ngha t do khng phi l khng gian cho php, khng mt nh nc no c quyn ban pht t do cho con ngi. Ni cch khc, con ngi phi ra khi trng thi nhn thc t do nh l s nhn nhng ca b trn i vi k di, tc l trng thi th ng n nhn t do. Cn phi khng nh t do khng phi l th g bn ngoi cuc sng, t do thuc v con ngi, t do gn lin vi con ngi vi tt c hnh hi c th ca n. T do l nh , t do l ng i, t do l bi c rng mnh mng, l thc n, l nc ung... T do l tt c nhng g lin quan n i sng con ngi k c vt cht ln tinh thn. T do mun hnh mun v v thing ling n mc khng c nh kin no tri buc c n, h b km kp bi nh kin l con ngi mt t do. T do l ci m tr tng tng ca con ngi lun vn ti, hay ni cch khc, trong tr tng tng ca mnh, con ngi lun cm thy ng sau n vn cn n. Nu ng sau n khng l g na, khng cn n th khng phi t do. T do l mt khng gian dnh cho mi c nhn, tu thuc vo kh nng ca mnh, mi c nhn u c quyn lm ch khng gian y, khai thc n v hn na l m rng n. C nhiu cch nh ngha v t do, mt trong nhng nh ngha ph bin nht l ca Hegel: T do l ci tt yu c nhn thc. T do y khng phi l th t do bn nng m l th t do trong mi tng quan vi ci tt yu, v ci tt yu c hiu l cc quy lut t nhin. nh ngha ny cho thy ranh gii gia trng thi t do v trng thi khng c t do chnh l s nhn thc c ci tt yu. Con ngi cng nhn thc c ci tt yu bao nhiu th cng t do by nhiu. Tuy nhin, trn thc t, khng phi ai cng hiu t do nh l kt qu ca vic nhn ra ci tt yu. Nhn thc v ci tt yu l mt nng lc v cng quan trng v l vic khng h n gin i vi con ngi. Khng phi ngu nhin, nhiu khi con ngi khng nhn ra ci tt yu hnh ng, do , phn ng con ngi vn khng hiu v t do v gi tr cao qu ca t do. C mt iu cn phi nhn nhn l ranh gii gia t do v khng t do rt mong manh, con ngi thng ch nhn ra t do khi vng phi ranh gii ca s thiu t do hay ni khc i, chng no cha vng phi cc ranh gii ca s thiu hoc mt t do th con ngi vn cha cm thy gi tr ca t do, ca cuc sng t do. Chnh v vy, con ngi cn nhng nh ngha</p> <p>gn gi hn v t do. Ti cho rng, t do l mt i lng c cht lng rng, mt tp hp rng, iu y c ngha, t do l mt khng gian, nhng ngi ta khng i lang thang trong m ngi ta i theo cc i hi. Con ngi lun hnh ng theo i hi ca tm hn mnh. Chnh s thc bch ca ngha v, ca nhng i hi ni ti trong i sng tm hn khin con ngi hnh ng. Khi con ngi hnh ng theo cc i hi m khng b ngn cn th lc , con ngi c t do. Nh vy, t do c biu hin u tin s ch ng. S ch ng khng xut hin mt cch ngu nhin m do s thc bch ca tm hn. Nu khng c s thc bch t bn trong tm hn tc l khng ch ng. Ch ng l iu kin ban u con ngi nhn c cm gic hnh phc khi thc thi cc quyn t do, ng thi, ch ng l trng thi m con ngi t c khi c t do hay c kinh nghim v t do. Chng ta c th cm nhn c con ngi t do l con ngi khng b l thuc, bit i tm ci ng, bit ngh n cng v bit xy dng cho mnh cng ngh hnh ng theo tr tng tng ca mnh. V th, t do c tp hp di hnh thc cc quyn to ra nhng khng gian chnh tr m y con ngi hnh ng da trn nhn thc ca mnh v cc tt yu. Ni cch khc, t do l khong khng gian m con ngi c c s thng nht gia ngh v hnh vi, con ngi yn tm v s tn ti ca mnh, v hnh ng ca mnh m khng chu s p t, kim ta ca bt k yu t no. Kt li, nh ngha v t do, ti cho rng t do l qu trnh dch chuyn song song ca ngh v hnh vi. Khi c s dch chuyn song song ca ngh v hnh vi th con ngi ch ng. ngh v hnh vi l hai thnh t cn bn ca t do, l t do nhn thc v t do hnh ng. Con ngi t do l con ngi c t do nhn thc v t do hnh ng trn tt c cc lnh vc ca i sng. Chng ta bit rng, th hin sng ca con ngi l hnh ng, nhng th hin sng ca ci trc hnh ng l ngh. T do nhn thc l nn tng con ngi i ti t do hnh ng. Khng c t do nhn thc, con ngi khng th c t do hnh ng bi v khi y, con ngi lun vp phi cc ranh gii v mt nhn thc, do vy, con ngi s cm thy b hn ch, b mt t do ngay t trong ngh ch khng ch trong hnh vi ca mnh. T do nhn thc s to iu kin cho s pht trin v dch chuyn ca ngh, trong khi , t do hnh ng s to iu kin cho s dch chuyn ca hnh vi tng ng v ph hp vi s dch chuyn ca ngh. Mt khc, t do nhn thc l iu kin tin quyt xy dng cc khng gian nhn thc ca mi c nhn, t mi hnh thnh mt vn m t duy ca cng ng. Khu vn ch a dng v phong ph chng no t do nhn thc c cng nhn nh mt trong nhng nguyn l cn bn nht. S phong ph v a dng v mt nhn thc s dn ti s phong ph v a dng ca hnh ng. chnh l nhn t to ra tnh a chiu ca cc khng gian kinh t, chnh tr v vn ho - iu kin cn v mi c nhn, mi cng ng, mi nh nc duy tr v pht trin s ng n ca mnh. n lt mnh, t do hnh ng li to iu kin cho vic m rng khng gian nhn thc ca mi c nhn v cng ng, bi thng qua t do hnh ng, con ngi c iu kin lm phong ph kinh nghim sng, kinh nghim vn ho ca mnh, v do , c th xc tin nhng ci mi v nhn thc v t iu chnh nhn thc ca mnh. y chnh l mi lin h hu c gia hai thnh t c bn nht ca t do. mt x hi m s dch chuyn song song ny din ra thun li trong mt trt t hi ho th x</p> <p>hi y s t ti trng thi t do. Tm li, t do khng h xa l, n l bn cht t nhin ca con ngi. T do gn lin vi i sng con ngi t qu kh, n hin ti, n tng lai nh mt cng c tn ti,...</p>