człowiek w relacji do zwierząt, roślin i maszyn w kulturze

  • View
    213

  • Download
    1

Embed Size (px)

Transcript

  • CZOWIEK W RELACJIDO ZWIERZT, ROLINI MASZYN W KULTURZE

    Tom 2

    Od humanizmu do posthumanizmu

    1

  • 2

    NR 3193

  • CZOWIEK W RELACJIDO ZWIERZT, ROLINI MASZYN W KULTURZE

    Tom 2

    Od humanizmu do posthumanizmu

    pod redakcj naukow

    JUSTYNY TYMIENIECKIEJ-SUCHANEK

    Wydawnictwo Uniwersytetu lskiego Katowice 2014

    3

  • Redaktor serii: Historia Literatur SowiaskichBOENA TOKARZ

    RecenzenciPIOTR FAST

    HONORATA KORPIKIEWICZMICHA OSTROWICKI

    4

  • Spis treci

    Sowo wstpne (Justyna Tymieniecka-Suchanek) . . . . . . . . . . 9

    Midzy mitologi a folklorem

    - - . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15

    OLGA KIELAKLudowe rytuay wobec zwierzt domowych. Przykad KROWY . . . . . 33

    W literackim krajobrazie (nie)organicznych bytw wielorakich

    BRYGIDA PUDEKOBird Imagery in Turgenevs A Sportsmans Sketches and Conrads The Mirror ofthe Sea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49

    MONIKA RZECZYCKAMinera rolina zwierz czowiek. Spirala kosmicznej ewolucji w rosyj-skim pimiennictwie ezoterycznym pocztku XX wieku . . . . . . . . 62

    PAWE PASIEKABestiarium Franza Kafki . . . . . . . . . . . . . . . . . 72

    DOMINIK ANTONIKZwierzta Brunona Schulza. Ku nieobliczalnym wymiarom istnienia . . . . 94

    PAULINA MALICKAW poetyckim zoo Eugenia Montalego . . . . . . . . . . . . . 108

    MONIKA I. ZIELISKACzowiek las zwierz w opowieci-bajce Borisa Siergunienkowa Leny ko 123

    5

  • JAROSAW WACHWspistnienie ludzi i zwierzt w epice Wiesawa Myliwskiego analiza relacjimidzygatunkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133

    ANETA CHMIELwiadectwo pewnego malakologa. Figura limaka w powieci Vincenza ConsolaUmiech nieznanego marynarza . . . . . . . . . . . . . . . 149

    GRAYNA PIETRUSZEWSKA-KOBIELAPowiatowska posthumanistyczna? . . . . . . . . . . . . . . 160

    IWONA GRALEWICZ-WOLNYFatyga odygi. Wisawa Szymborska wobec milczenia rolin . . . . . . 177

    IRENA GRSKACzowiek wobec tego, co nie-ludzkie, w twrczoci Wisawy Szymborskiej i Ta-deusza Rewicza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187

    KATARZYNA ARCISZEWSKASymbolika przemiany czowieka w zwierz we wspczesnej literaturze rosyjskiej 204

    . . . 218

    MARIA DBROWSKA-CZOCHJadc do Rinari . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229

    ANNA N. WILKKot-ofiara i koza-zbawca, czyli odwrcenie symboliki zwierzcej w Okresie doj-rzewania Anny Starobiniec . . . . . . . . . . . . . . . . 242

    MONIKA BASZCZAKDramatyczne twory niby-ludzkie . . . . . . . . . . . . . . 250

    O przekraczaniu antropocentrycznych granic w filozofii

    AGATA KOCISKARelacja ja Ty z bytami nieosobowymi. Filozofia Martina Bubera jako mylprekursorska wobec posthumanizmu . . . . . . . . . . . . . 269

    KRZYSZTOF KROPACZEWSKIWschodniosowiaskie interpretacje tendencji posthumanistycznych w kontekcierosyjskiego kosmizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281

    KATARZYNA RYBISKARozwaania Emila Ciorana na temat: Dlaczego nie miabym zamieni siz kwiatem? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296

    JUSTYNA SCHOLLENBERGERPrzestrzenie ko-egzystencji dyskurs posthumanizmu wobec tezy o relacyjnymsposobie istnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311

    Spis treci6

  • JOANNA FRCKOWIAKBiokomunikacja: moliwoci porozumienia w stawaniu si ze zwierztami . . 324

    MICHA KASPRZAKAutoteliczni nie-ludzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332

    Wok sztuki

    PAWE MARCINKIEWICZEstetyka natury w malarstwie i sztukach wizualnych: krtki rys historyczny . . 347

    EWA SZKUDLAREKMuszki wok lampy estetyka owadziego wiata w twrczoci StanisawaIgnacego Witkiewicza . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361

    MAGORZATA LISZEWSKALudzkie, pozaludzkie i odczowieczone. Wizerunki obcoci jako projekcje ludz-kich lkw i rda fascynacji . . . . . . . . . . . . . . . 376

    EWELINA WALGGenesis z naturykultury. Filtrowanie wiatw . . . . . . . . . . . 388

    Nowe zagadnienia z zakresu prawa

    KAMIL MUZYKAZarys prawa w odniesieniu do sztucznych inteligencji i osb emulowanych . . 401

    Zwierzta w powojennej historii wojskowoci

    IRENEUSZ BIENIECKIPotrzeba chwili czy wysza konieczno? Szkolenie i wykorzystanie psw su-bowych w ochronie granicy w latach 19451991 w wietle dokumentw WojskOchrony Pogranicza . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411

    Noty o Autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423

    Indeks osobowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 429

    Spis treci 7

  • Sowo wstpne

    Z przyjemnoci prezentujemy Pastwu drugi tom Od humanizmu doposthumanizmu zbiorowej monografii interdyscyplinarnej Czowiek w relacjido zwierzt, rolin i maszyn w kulturze. Stanowi on problemow kontynuacjpierwszej czci, eksponujcej aspekt post- i transhumanistyczny. Oba tomyczy pytanie o nasze bycie z innymi, rozpatrywane w ujciu kultury wyso-kiej i niskiej w rnych konfiguracjach, z uwzgldnieniem jednej lub wszyst-kich trzech relacji: czowiek zwierz (czowiek wobec zwierzt/jako zwierz,zwierzca strona ludzkiej natury, porozumienie midzygatunkowe i inne),czowiek rolina (czowiek wobec rolin/jako rolina, rolinna strona ludzkiejnatury, rol-inna wraliwo i inne), czowiek maszyna rozumiana jako huma-noid techniczny bd dwoisty byt organiczno-nieorganiczny (cyborg, sztucznainteligencja itp.)1.

    Proponowana monografia zawiera rne materiaowo, formalnie i warsztato-wo teksty, wrd ktrych znajduj si bardzo odmienne pod wzgldem styli-stycznym formy: artykuy i rozprawy naukowe, felietony oraz eseje, a nawet ra-port. Owa rnorodno wynika z tego, e autorzy s specjalistami wieludziedzin. By moe ksika ta speni oczekiwania zwizane z interdyscyplinar-nym postrzeganiem i badaniem rzeczywistoci. Mam nadziej, e przyczyni sido przeorganizowania i przewartociowania naszego mylenia o publikacjachnaukowych w ogle pozwoli dostrzec, e wskie specjalizacyjne studia adre-sowane tylko do filologw odchodz w zapomnienie, wkrtce przestan mieracj bytu z uwagi na dominujc w nauce tendencj do holistycznego ujmowa-nia wiata. Udzia w tym przedsiwziciu wydawniczym reprezentanta biologiii przedstawicieli filozofii przyrody (w tomie pierwszym) potwierdza zasadno

    9

    1 Szerzej o tej problematyce badawczej traktuje wprowadzenie napisane do tomu pierwszegoniniejszej monografii. Zob. J. TYMIENIECKA-SUCHANEK: Sowo wstpne. W: Czowiek w relacji dozwierzt, rolin i maszyn w kulturze. Red. nauk. J. TYMIENIECKA-SUCHANEK. T. 1: Aspekt posthu-manistyczny i transhumanistyczny. Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu lskiego, 2014,s. 913.

  • prowadzenia bada mieszczcych si w nurcie trzeciej kultury, ktra poszu-kuje powiza humanistyki i nauk przyrodniczych. Niniejsza monografia jakointerdyscyplinarny zbir artykuw jest bowiem rodzajem dyskusji ich autorw:biologa, bioetykw i filozofw przyrody z humanistami reprezentujcymi rnedziedziny wiedzy, i staje si ona dowodem na to, e idea trzeciej kulturyw obszarze polskich ponaddyscyplinarnych bada od czystej epistemologii prze-chodzi do praktyki ycia naukowego. To wany nie waham si uy takiegookrelenia krok na drodze ku bio-logicznoci w nauce oraz ku przeamywaniuparadygmatu segregowania specjalnoci i, jak si okazuje, nie ostatni2.

    Drugi tom monografii przenosi akcent na ukazanie kierunku, w ktrympoda ludzka kultura na drodze ku posthumanistycznym przemianom, co po-zwala przeledzi interesujce zjawisko polegajce na tym, e czowiek opusz-cza uprzywilejowane miejsce w wiecie z istoty jedynej w staje si istotjedn z (Michai Epstein). Autorzy zamieszczonych w prezentowanej publika-cji artykuw docieraj do (pra)rde myli posthumanizmu, doszukuj si pre-kursorskich wobec niej zjawisk w dawnej kulturze codziennoci (np. w folklo-rze) oraz w literaturze, filozofii i malarstwie (poczwszy od drugiej poowyXIX wieku, a skoczywszy na wspczesnoci). Oprcz tekstw eksplorujcychantycypacje posthumanistyki w szeroko rozumianej kulturze znalazy si tu teartykuy odzwierciedlajce idee nieantropocentryczne w wiatopogldzie utwo-rw literackich, w koncepcjach i teoriach filozoficznych, w zamyle sztuki wi-zualnej i filmowej drugiej poowy XX wieku, a wic te, ktre nie zmieciy siw tomie pierwszym. A zatem w porwnaniu z poprzednim w tomie drugimmamy do czynienia ze znacznie szerszym i bogatszym wachlarzem tematycz-no-problemowym.

    T polifoni wzbogacaj dwa ostatnie teksty, wymagajce poszerzenia spisutreci, dla kadego z osobna, o dwie odrbne czci (prawo i wojskowo), po-niewa rni si one tematyk, a zwaszcza stylem narracji od poprzednich fi-lozoficznych, kulturoznawczych oraz literaturoznawczych rozwaa. W pierw-szym omwiono aspekty prawne uznania sztucznej inteligencji za osobowoposiadajc prawa i obowizki, podobnie jak czowiek. Ten szkic z pograniczaprawa uzmysawia, e wczeniej czy pniej w nowoczesnej rzeczywistoci, ponadaniu praw ludziom, zwierztom, a nawet rolinom3, czowiek bdzie musia

    Sowo wstpne10

    2 wiadczy o tym Oglnopolska Konferencja Naukowa Biological turn. Idee biologiiw humanistyce wspczesnej, zorganizowana przez dr hab. Dobrosaw Wowicz-Zikowsk,prof. U, i mgr Emili Wieczorkowsk (Instytut Nauk o Kulturze i Studiw InterdyscyplinarnychUniwersytetu lskiego) w Katowicach w dniach 2223 maja 2014 roku, w ktrej nieprzypad-kowo bray udzia osoby, w tym piszca te sowa, publikujce w niniejszej monografii.

    3 W latach 20022005 ukazay si prace Robina Attfielda i Charlesa Cockella uzasadniajceprzyznanie praw drzewom, mikroorganizmom i dzikim istotom, nieobjtym etyk ekologiczn.Pisze o tym .. : . , , 2008. Pra-c o prawach drzew opublikowa Christopher D. Stone ju w 1974 roku. Zob. K. : ? 2001, T. 1, s. 5660.

  • zmierzy si z problemem regulacji prawnych w stosunku do bytw sztucznych(technologicznych). Kolejny artyku w formie sprawozdawczej relacjonuje wa-runki pracy psw subowych. Wnosi cenne informacje o kondycji czworono-gw, poniewa czytelnik, prze