Dan pobjede nad faizmom i Dan Evrope

  • Published on
    03-Jul-2015

  • View
    59

  • Download
    2

Transcript

Povodom 9. maja - Dana pobjede nad faizmom i Dana Evrope Ponedjeljak, 09 Svibanj 2011 06:42Historiografski zapis o prvom osloboenju Kaknja u Drugom svjetskom ratu: Po dolasku u Sebinje prikupljeni su podaci o neprijatelju u Kaknju i eljeznikim stanicama izmeu Visokog i Lave, te o mostovima i gazovima na rijeci Bosni. Izdata je naredba tabovima brigada za napad na neprijateljska uporita od eljeznike stanice Lava do Porijeana. etvrta brigada je imala zadatak da pree rijeku Bosnu kod sela Grab i da porui prugu u to veoj duini. Prva brigada je imala zadatak da likvidira neprijatelja u atiima, u Doboju i Kaknju, da porui mostove na rijeci Bosni i Rudnik Kakanj. Udarna brigada bataljona imala je zadatak da zauzme i porui eljezniku stanicu u Jehovini i Modrinju. Napad na prugu i mostove poeo je 28. juna 1943. godine izmeu 23 i 24 sata. etvrta brigada je prela mostove bez otpora. Udarna grupa brzo je likvidirala neprijatelja na stanicama, dok se kod Prve brigade neprijatelj due zadrao u jednoj kui u Kaknju i kod eljeznikog mosta u Doboju gdje se branio iz tri bunkera. Rezultati akcije su bili: Uniten Rudnik Kakanj, trafostanica koja je strujom napajala rudnike Kakanj i Brezu, mostovi na pruzi i rijeci Bosni, est eljeznikih stanica, etiri eljeznike kompozicije, etiri lokomotive i 80 vagona. Onesposobljena je pruga u duini od 30 kilometara, desetine vagona su survane sa poruenog mosta u Kaknju u rijeku Bosnu. Osman Dafi je poginuo hrabro i junaki u osvit slobode Od prvih ustanikih dana Osman Dafi je pomagao partizanima na Kozari. Mobilisan je 1941. godine u domobrane, kao komandir strae na Urijama, na periferiji Prijedora, prema Kozari, partizanima je dostavljao podatke o neprijatelju, sanitetski materijal, oruje i municiju. Izmeu 15. i 16. maja 1942.godine Prijedor je prvi put osloboen. Sa partizanima je u akciji bio i Osman Dafi, te njegov brat Mustafa Dafi i saborac Esad Kapetanovi. Uslijedila je odmazda neprijatelja tokom koje su sve trojica uhapeni i prebaeni u logor Stara Gradika. S obzirom da je postojala jaka partijska veza uspjeli su se izvui iz logora i vratiti u redove partizana. Poetkom 1944. godine Osman Dafi je postavljen za komandira Kozarake ete. Krajem 1944.godine, nakon osloboenja Prijedora i Banja Luke, Osman je imenovan zakomandanta Treeg bataljona Osme krajike brigade. Da bi se jake neprijateljske snage razvukle i oslabila njihova borbena efikasnost Trei bataljon Osme brigade etvrte divizije je dobio zadatak, sa drugim bataljonima, da se prebaci na desnu obalu rijeke Bosne i da dejstvuje na sektoru Visoko-Vare-Zenica. Trei bataljon kojim je komandovao Osman Dafi ve 1. januara 1945.godine oslobodio je jako uporite Vare. Napad jedinica Osme krajike brigade na Kakanj uslijedio je 30.marta 1945.godine. Prvi i Trei bataljon Osme krajike brigade napadali su na kotu 375 (groblje i kapela). Drugog dana borbe jurialo se sedam puta. Osman Dafi bi iao prvi u juriu, zvao je i kuhare, i sve iz taba, da krenu za njim. Neprijatelj je bio najavio predaju pokazivanjem bijelih maramica iz bunkera. Bila je to varka. Nijemci se nisu predavali, opet je poeo juri. Osman Dafi je naiao pored ranjenog njemakog oficira koji je na njega pucao iz pitolja. Metak je Osmana pogodio s lijeve strane lica, pored nosa, a izaao na desnoj, pored uha. Pritrao je njegov roak Hasan Dafi i podigao ga. Osman je samo rekao: A. Sahranjen je naveer u selu Pope. U Kaknju, na koti 532 - Orasi, u prvi sumrak 31. marta 1945.godine, ostao jezauvijek hrabri partizanski komandant Osman Dafi.17. jula 1943. godine formiran VFPOVisoko-fojniki partizanski odred (VFPO) je formiran 17. jula 1943. godine u selu HanIvnica kod Kreeva. Odred je od formiranja bio sastavljen od boraca iz Sarajeva, Visokog, Kaknja, Varea, Breze, Fojnice, Busovae, Ilijaa, Kiseljaka, Hadia i Ilide. Formiran je poslije V neprijateljske ofanzive i dolaska na teren Visoko - Fojnica Kreevo Pete narodnooslobodilake udarne divizije. Prva sjednica taba Odreda i njegovo konstituisanje bilo je u Kreevu. tab su sainjavali : Milorad Novosel - komandant odreda, Aza Koluder komesar, Danilo taka zamjenik komesara, Akif Saletovi - intendant i Edo Amrozi obavjetajni oficir Odreda. Odmah poslije sjednice taba poele su borbene aktivnosti u cilju izvrenja postavljenih zadataka. Za nekoliko dana Odred je izvrio vie uspjenih akcija kaoto je razbijanje njemake patrole u Godui, kojom prilikom su ubijena 4 njemaka vojnika, jedan je zarobljen; razoruanje domobrana u Blauju, tom prilikom je zarobljeno 35 domobrana, zaplijenjena su 4 pukomitraljeza, 4 sanduka municije i 30 puaka. Odred je uestvovao i u akciji paljenja neprijateljskih aviona u Rajlovcu. U ljeto 1944. godine Odred je unitio preko 10 vozova sa 200 vagona, preko 100 kamiona i drugih motornih vozila. Na prugama Sarajevo- Lava i Sarajevo-Konjic Odred je stalno ometao saobraaj, ruio manje mostove i propuste i izvrio preko 50 prekida saobraaja. Pored toga vodio je i esto borbe sa posadama neprijateljskih garnizona u Kiseljaku, Busovai, Lavi, Kaknju i Visokom. Preko Visoko-fojnikog partizanskog odreda Vladimir Peri-Valter dolazio je u Vrhovni tab u Jajce. Preko veza na terenu u Odred su se slivali podaci o saobraaju, o neprijateljskim jedinicama, oznaavali su se ciljevi bombardovanja od strane partizanske i saveznike avijacije. Odred je rasformiran 24. decembra 1944. godine. Historiografija je zabiljeila i pogibiju Glie Jankovia, komandanta Visoko-fojnikog partizanskog odreda:Februar 1944. godine. Zima, ali bez snijega. Mrkla no, prst pred okom se ne vidi.Kolona partizana Visoko-fojnikog partizanskog odreda maruje prema selu Bukva u blizini Kreeva. Znali su da se u blizini nalazi ustaka postaja, ali niko nije oekivao iznenaenje. Na elu kolone, kao i obino, komandant Glia Jankovi, mada je komandni kadar uvijek trebao ii pozadi jedinice. Ali Glia se nije na to obazirao. Imao je obiaj rei: Drugovi, ne pogaa svaki metak i obino se smijeio. Bezbroj bitaka je Glia proao i metak ga nije pogaao. Ali ta no bila je kobna za neustraivog komandanta. I dok je kolona kroz tminu polako nastupala bez ikakvog znaka odjeknuo je pucanj. Ustaki straar opalio je samo jedan metak i to nasumice, ali i on je bio dovoljan da ugasi ivot hrabrom partizanskom komandantu. U visini sljepoonice metak je probio njegovu kapu titovku. Glia je roen 1916. godine u Osijeku kod Ilide. Ve 1941. godine stupio je u NOB. Isticao se velikim junatvom pa je od vodnika u semizovakoj eti Odreda Zvijezda ubrzo postao komandir Visoke ete, a zatim zamjenik komandira etvrte ete Prvog bataljona este istonobosanske proleterske brigade. Od avgusta 1943. godine pa sve do pogibije Glia Jankovi je bio na dunosti komandira Visoko-fojnikog partizanskog odreda. O Gliinim podvizima priali su partizani i narod u krajevima gdje je njegova jedinica vodila bitke. Dugo se pamtio njegov podvig kada je unitio tenk prilikom juria na ustako uporite kod Han Pijeska, a zatim od ustaa oteo teki mitraljez i po njima osuo vatru nanijevi im teke gubitke. Bio je poznat po tome to je od neprijatelja otimao oruje i tako se njegova jedinica naoruavala. Slovo o Fadilu Dogdibegoviu Dikanu Jesen 1939. godine. Vesele, bezbrinim djetinjstvom zamamljene, oi ivahnih djeaka u kakanjskom Doboju pomno upijaju svaku gestikulaciju kakanjskog Mostarca Fadila Dogdibegovia Dikana. Taman se vratio iz Mostara gdje je pohaao Gimnaziju. Pria o ratu, tamo negdje u Evropi. Pominje i Crvenu armiju, a djeija mata raa slike vojnika, koji mora da imaju crvene uniforme. I pjesma se ula tih dana u Doboju. Na krilima predratnog mostarskog revolucionarnog zanosa Fadil je pjevuio Bileanku ija je interpretacija odavala snagu ideja koje su ga nadahnjivale. Ve oko 1940. godine postojalo je jezgro omladinaca koje se formiralo oko krojakog radnika Avde Iirlije i Fadila Dogdibegovia. andarmima to nije promaklo. Avdo je protjeran, a Fadil je osjetio da je zapaen i obiljeen. 1942. godine Fadil se zaposlio u Rudniku. Zbog ilegalnog rada ubrzo je uhapen i sproveden u Visoko. Puten je zahvaljujui intervenciji komandanta Rudnika, inae simpatizeraNarodnooslobodilakog pokreta. Ipak, veze sa partizanima su stalne. Iz Rudnika, ilegalnim putem, odlazi znaajna pomo za potrebe borbe. Prvo osloboenje Kaknja, 29. juna 1943. godine, bio je krupan dogaaj za Kakanj. Ivo Lola Ribar je oduevio narod svojim govorom u krugu Rudnika, kod stare Direkcije. U glavama mnogih prisutnih iz temelja se promijenio odnos prema NOP-u. Nakon ovog dogaaja neprijatelj pojaava svoje snage u Kaknju. U Doboj dolazi bataljon Nijemaca, a ustaka vlast osniva tzv. seosku miliciju. Meutim, NOP sve vie jaa. Fadil je glavna veza sa Visoko-fojnikim partizanskim odredom. Fadilova lina hrabrost bila je velika. Pod vrlo tekim uslovima ilegalnog rada ostao je u Kaknju i Rudniku sve do februara 1945. godine kada se pridruio borbama za osloboenje. Poslije rata je radio u Rudniku kao pomonik direktora za kapitalnu izgradnju. Pored svih obaveza, onako veseljak i vjeiti optimsta, okree se i kulturno-prosvjetnom radu. 12. januara 1950. godine jednoglasno je izabran za predsjednika prvog Radnikog savjeta Rudnika, i ujedno u BiH. U tom trenutku imao je samo 27 godina. Tragina smrt 8.marta 1952. godine prekinula je njegov ivot i rad kada je bio u punom naponu snage i stvaralatva.Stanislav Traup je 1942. godine organizovao prolazak partizana kroz jamu OrasiStanislav Traup je roen 1915. godine u Kaknju gdje je proveo djetinjstvo i zavrio osnovnu kolu. Kao fiziki radnik radio je u Staroj jami. Zbog njenog zdravlja i tekih uslova rada,poslije godinu dana, kada je prebolio tifus, preao je na slubu u Potu kao inovnik. Poslije okupacije zemlje 1941. godine pozvan je kao domobran na dvomjesenu vjebu u Sarajevo. Kasnije kao vojnik, partizanima je, putem svoga brata Franje u Kaknju, slao oruje, municiju, sanitetski i ostali materijal. 6. maja 1942. godine Odred je trebao da napadne Kakanj. Zbog toga je Traup kao obavjetavac upuen na nekoliko dana prije u Kakanj. Bez obzira na veliki broj neprijateljskih vojnika koji su bili stacionirani u Kaknju, Traup organizuje prolazak jednog dijela partizana kroz jamu Orasi i tako omoguava napad na neprijatelja sa lea. Poslije uspjeno zavrenog zadatka, treeg maja uveer poao je nazad u Odred. U meuvremenu, dok se nalazio u Kaknju, u Odredu se desila etnika izdaja. Izdajnici-etnici znajui za autoritet kojeg je uivao Traup, i znajui za vezu kojom e se on vratiti, saekali su ga u Subotinju i iz kukavike zasjede ubili. ivot Stanislava Traupa ugasio se u osvit zore 5 . maja 1942. godine. Historiografski zapis o Melenti BonjakuMelenta Bonjak je roen 1911. godine u selu Bosna, opina Kakanj. Osnovnu kolu je zavrio u Biljeevu, radio je u Rudniku Kakanj, prvo na Separaciji, a zatim u Staroj jami. U Kaknju je ostao do rudarske katastrofe 1934. godine kada prelazi na rad u eljezaru Zenica. Po dolasku NDH aktivno je radio na organizovanju ustanka. Poslije otputanja iz eljezare, sredinom 1941. godine, odlazi u svoje rodno selo Bosna, ali ubrzo biva uhapen od strane ustakih vlasti. Zahvaljujui poznanstvu sa jednim ustaom bio je puten. Bonjak nastavlja sa pripremama za ustanak, prvo na terenu Vidue, Saranovia i drugih sela u okolini Modrinja, a zatim prelazi na teren Ponihova i Draia, poetkom jeseni 1941. godine. Uesnik je prvihborbi na Sebinju, Perinom Hanu i Draiu. Jedan je od prvih komandira partizanskih eta na kakanjskom podruju. U Zenikom partizanskom odredu ostaje do etnikog pua maja 1942. godine. Polovinom maja 1942. godine stupa u grupu udarnih bataljona od kojih se u augustu iste godine formirala esta istonobosanska brigada. U ovoj Brigadi biva postavljen za komandira ete. Krajem 1942. godine postavljen je za zamjenika komandanta bataljona. U borbama se isticao kao primjeran borac. Poginuo je u borbi na Miliima kod Vlasenice marta 1943. godine. P.S. Na fotosu su borci Prvog bataljona este istonobosanske brigade kod Vrbnikih koliba za vrijeme Bitke na Sutjesci. Historiografski zapis o Mehmedu SkopljakuMehmed Skopljak je roen 1922. godine u Visokom. Nakon zavrene osnovne kole stupio je na izuavanje krojakog zanata. Meutim, zbog njenog zdravlja trogodinje naukovanje je ostavilo odraza na njegov krhki organizam. Zbog toga je napustio ovaj zanat i otiao u Kakanj da radi kod brata u trgovini. Bilo je to 1936. godine, a u Kaknju je ostao do 1941. godine. 1941. godine odlazi u Sarajevu po nalogu antifaistikog pokreta da radi takoe u bratovoj radnji. Ubrzo odlazi na podruje Konjica i Mostara gdje formira miliciju za koju od Talijana dobija oruja. Oruje je poslije proslijedio partizanskom odredu. Aprila 1942. godine dok je boravio u Bjelimiima kod Konjica desila se izdaja milicije pa orunici opkoljavaju kuu u kojoj se nalazio Mehmed Skopljak i njegovih 6 saboraca. Razvila se estoka borba, neprijatelj pali kuu, pa su Mehmed Skopljak i saborci bili prisiljeni pokuati proboj. Tom prilikom orunici Mehmeda Skopljaka hvataju ivog i odmah ga ubijaju. Rudijev put od Esena do Kaknja Rudolf Rudi Mali je roen 1912. godine u Esenu u Njemakoj, poznatom rudarskom centru gdje mu je otac, porijeklom Slovenac iz Kamnika, doao u potrazi za poslom i kao rudar radio. Bile su to sudbonosne godine kada se pripremao i uskoro otpoeo Prvi svjetski rat u koji je uao i Rudijev otac. Njegova majka sa djecom vraa se u Kamnik gdje doekuje kraj rata i povratak supruga koji je bio u etverogodinjem zarobljenitvu. Opet su poslije toga uslijedila potucanja u borbi za posao. Tako je za porodicu Mali jedna usputna stanica bila Banja Luka u kojoj su se zadrali sedam godina. Godine 1936. Rudi je krenuo u paniju,meutim, uhvaen je na granici pa je morao odleati est mjeseci u logoru u Francuskoj. Nakon toga bio je protjeran u Kamnik odakle su mu bili roditelji. Odatle je, meutim, morao ii za roditeljima jer su se u meuvremenu oni nastanili u Kaknju. Doavi u Kakanj Rudi je radio kao kova u Staroj jami, a kasnije je bio loa na lokomotivi u Novoj jami. U Kaknju ga je 1941. godine zatekao rat. Bio je zatvaran, ali je, zahvaljujui sretnoj okolnosti da je imao rodni list ispisan na njemakom jeziku, bio puten na slobodu. Po izlasku iz zatvora pomagao je NOP zajedno sa svojom suprugom Danicom. 1942. godine ukljuuje se u Zeniki partizanski odred. 4. maja 1942. godine muki je ubijen od strane etnika jer je u tom periodu Odred zahvatila sramna etnika izdaja.Prvi obrauni Zenikog partizanskog odreda sa neprijateljemDraii, siromano seoce sa nekoliko desetina kua, bilo je od novembra 1941. do januara 1942. godine sjedite taba Prve ete Zenikog partizanskog odreda. U decembru 1941. godine osnovana je jo jedna manja eta. Ona je zauzela poloaj oko Bijelih Voda. I brzo je doao okraj. Ve ranije neprijatelj je znao za okupljanje partizana i formiranje odreda. Oni su odluili da se partizanske jedinice jo u zametku unite. Jednog decembarskog dana 1941. godine krenulo je oko 40 neprijateljskih vojnika na Draie. Seljaci iz najblieg sela neprimjetno su ih proveli do jedne zgrade u kojoj se nalazio tab. Rafal neprijateljskogmitraljeza sve je iznenadio. U zgradi se zateklo 19 partizana koji su odmah istrali i na ivici ume prihvatili borbu. Prvi obraun sa neprijateljem nije dugo trajao. Opijenog strijeljanjem i pokoljem nevinih ljudi, nenaviknutog na otpor, neprijatelja je zbunio siloviti protivnapad partizana. Poslije kratke borbe neprijateljski vojnici su poeli da bjee. Sedamnaestogodinji mladi Momilo Karkelja, sa pokvarenim pitoljem bez metaka, gonio je etvoricu naoruanih neprijateljskih vojnika. Kao nagradu za dranje u borbi dobio je ispravnu puku. Prije velike borbe nekoliko dana uzastopno neprijateljski avioni bombardovali su selo. Kau da su se partizani toliko navikli da su znali kada ih bombarduje pilot, pristalica NOP-a, a kada faista, jer je u Rajlovcu meu pilotima bilo mnogo simpatizera NOB-a. Poslije prvog okraja, zasjede na prilazima selu bdjele su i nou.