Dergi 15.09 Sayi 3 Copy

  • Published on
    18-Jun-2015

  • View
    142

  • Download
    1

Transcript

Zaman var olmaktr, yaamaktr. Bunu iindir ki, zaman saniyelerden, hatta saliselerden balayan ve alara uzanan dilimlere ayrlarak anlatlr olmutur. mrden bir yln daha gemesi sona doru bir adm daha yaklamak olarak alglanabilecei gibi, olgunlamaya, gelimeye, birikime doru atlm bir adm olarak da anlalabilir. Yani biraz daha fazla donanml olmann bir gstergesidir adeta. Byle bir anlayla yeni bir ylda daha sizlerle birlikte olmak istiyor ve imdiden heyecan ve mutluluunu yayoruz. Her yl, nmze zlmeye aday yeni sorun yumaklar sererken yeni mitler ve yeni olanaklar da getiriyor... unu unutmaynz bir damla der yere, ard sra den bin damlay takiben gl olur, deniz olur. El ele tutuurlar okyanus olur. Saln tanmnda da yer ald gibi salk, bedenen saln yannda ruhen de salkl olmak demektir. Bunlar birbirinden ayrlamaz. Bunun iin hastalar btn olarak deerlendirmeli ve her trl sorunlarna sivil toplum rgtleri olarak zm retmek amalarmz arasnda olmaldr. Bu ayn zamanda salk alanlarnn daha bilinli olmalarn, hasta haklar ve sorumluluklar yannda alanlarnda ne tr haklara sahip olduu, hasta sorumluluklarnn neler olduu retir ve ynlendirir lkemizde her konuda olduu gibi bu konuda da bir ok eksiinin olduu ak olarak ortadadr. Deerli meslektalarm salk alanlar olarak hayat sizin iin neyi ifade ediyor? Hastalarnza verdiiniz doru sonular m? ya da mesleiniz iin yaptnz ve onu deerli klmak iin verdiiniz kutsal emekleriniz mi ya da hastalarnza altnz tahlillerin ne kadar doru olduumu? Bizler hastalarmza dorular vermek uruna bir ok uygulamalar yapar ok zorluklara katlanrz, u kanlmaz gerei unutmamanz mit ederim; Saptanan hedeflere sadece bu sahada grevli olan sayl kiilerin gayreti ile deil, top yekn bir seferberlik sonucu ulaabileceimizi unutmaynz. Bu yolda nmze kan btn engelleri ortadan kaldrmak, yada amak iin tm gcmzle alyoruz. Bunu baarmak hep birlikte olacaktr. nce bunun farkna varmal ve mesleimizin gcne inanmamz gerekmektedir. Teknoloji ve bilimdeki tm gelimelere ramen, tm dnyada, salk alanndaki en nemli kayna salkl insan gc oluturmaktadr. Bu nedenle, lkelerin salk hizmetlerini planlamada, sunma ve gelitirme srelerinde zellikle zerinde durmas gereken en nemli konu salk eleman saysdr. Etkili ve verimli bir salk hizmeti sunmann gereklerinden biri olan yeterli say ve nitelikte salk

personelinin doru zamanda ve doru yerde istihdam edilmesi, kukusuz hedeflenen hizmet kalitesine ulamay da beraberinde getirecektir. nemli olan salk personelinin saysal artnn yan sra gerek mezuniyet ncesi gerekse hizmet ii eitimlerle daha nitelikli hizmet verir hale getirilmesidir. AB srecinde; son yllarda zerinde dikkatle durulan konularn banda gelmekte ise de alanlarn kendi mesleklerini icra etmeleri dorultusunda tatmin edici bir adm atlamam, bu durum kiilerin eitimlerini alarak mezun olduu meslei icra etmek yerine, kurumlarn ihtiyac dorultusunda altrlma yoluna gidilmitir. Buda motivasyonu drerek tkenmilik ve i doyum eksikliini ortaya karmtr. Bu nedenle, salk personeli, nitelikli insan gc politikalarnda dnyadaki gelimeler ve uygulamalar da titizlikle izlenmeli ve bilimsel ilkeler erevesinde, yenilikler uygulanan ya da uygulanacak politikalara adapte edilmeye allmal. AB tarama kriterinde belirtildii gibi; ebe, hemire deildir, hemire ,ebe deildir ve buna gre tm mesleklerin tanmlar ve standartlar tekrar yaplmal, salk hizmetleri snfnda alan personellerin grevlerinin dnda almalarna msaade edilmemelidir. AB uyum mevzuat almalar asndan yeni mesleklerin tanmlar yaplmal 1219 sayl kanun ve 1983 ylnda yaymlanan yatakl kurumlar ynetmeliindeki meslek tanmlar yaplan mesleklerin standartlar tekrar yaplarak deitirilmeli ve gnmz artlarna uyarlanmaldr. Bunun lkemizde salk insan gc politikalarnn gelitirilmesine ve salk hizmetlerinin verimli ve kaliteli sunulmasna olanak salayaca net olarak ortadadr. Toplumun salk dzeyini ykseltmek, daha salkl ve daha iyi bir dnyada yaamak ve gelecek nesillerin daha iyi artlarda bymesini salamak, btn insanlarn ve btn lkelerin zlemini ektii bir olgudur. Devletin grevi, vatandan salkl bir ortamda yaamasn salamak, ona saln koruma bilinci vermek ve bunun iin gerekli altyapy oluturmaktr. Trk toplumunun salk dzeyi ile Trkiye'de salk hizmetlerinin mevcut durumu dikkate alnarak, ncelikli salk hedefleri ve bu hedeflere ulamak iin stratejilerin belirlenmesi ilgili btn kurum ve kurulularn katlm ile gerekletirilmelidir. Bu kurum ve kurulularn belirlenen dorultuda faaliyetler planlayp uygulamas, "Herkese Salk" amacna ulamay salamaldr. Trkiye Cumhuriyeti Anayasas'nn salkla ilgili hkmleri yledir: MADDE 41; Aile Trk toplumunun temelidir. Devlet, ailenin huzur ve refah ile zellikle anann ve ocuklarn

korunmas ve aile planlamas retimi ile uygulamasn salamak iin gerekli tedbirleri alr, tekilat kurar. MADDE 56; Herkes, salkl ve dengeli bir evrede yaama hakkna sahiptir. evreyi gelitirmek, evre saln korumak ve evre kirlenmesini nlemek Devletin ve vatandalarn devidir. Devlet, herkesin hayatn, beden ve ruh sal iinde srdrmesini salamak; insan ve madde gcnde tasarruf ve verimi artrarak, i birliini gerekletirmek amacyla salk kurulularn tek elden planlayp hizmet vermesini dzenler. Devlet bu grevini kamu ve zel kesimlerdeki salk ve sosyal kurumlarndan yararlanarak, onlar denetleyerek yerine getirir. Salk hizmetlerinin yaygn bir ekilde yerine getirilmesi iin kanunla genel salk sigortas kurulabilir. lkemizde Salk alannda yetimi eleman saysnda yaanan sorunlar; 1- Kamu kurulularnda tam gn almann salanamam olmasdr. Bu sorunu zmek amac ile eitli yntemler denenmi ise de kesin bir zm retilememitir. 2-Var olan insan gcnn; blgeler, kurumlar ve hizmet alanlarnda dengesiz dalm olmasdr. Bu sorunu gidermek zere eitli yntemlere (mecburi hizmet, zendirme ve tayinlerde blgesel, kurumsal sralama ve snrlama,uzmanlk belgesi alabilmek iin kura sonucu kan illerde alma zorunluluu vb.) bavurulmu olmasna karn, sorun varln srdrmektedir. Buna zel hastaneler ve dier zel kurulular tarafndan verilen astronomik rakamlar yerini de almtr. Ayrca lkemizde doktor andan bahsedilirken Salk Bakanl Merkez ve Tarada llerde Salk Mdrlklerinde doktorlar altrlmakta yani mesleinden uzak masa banda evrak ilerinde altrlarak doktor ann daha da katlanarak artmasna sebep olunmaktadr. Buralarda bu konuda eitim alan Salk daresi,Salk Kurumlar letmecilii mezunlar,Gevher Nesibe Mezunlar(n Lisans ve Lisans ) buralarda kullanld zaman ve adam kayrmaclndan vazgeildiinde lkemizdeki hekim a bir nebze olsun kapatlacaktr. Yani dardan ithal hekim aramak yerine mevcut olan hekimlerimizi hastanelerde ve dier salk kurulularnda kullanarak bu sorun ksmi olarak alm olacaktr. Ayn konu salk hizmetlerinde alan dier meslek alanlarnn da birbirinin iini yaptrmak yerine kiilerin eitimini aldklar yerde ve mesleini icra etme hakk tannarak yaptrlmasdr. Sn. Babakan Recep Tayip ERDOAN ve Sn. Salk Bakan Recep AKDA tarafndan yaymlanan 9155 sayl genelgeler ve Salk Bakanl tarafndan yaymlanan Yatakl kurumlar Ynetmeliinde meslek tanmlarnda hi kimsenin grevi dnda altrlmayaca sz konusu iken bugn Salk Bakanl ve zel Kurulu hastanelerinde herkes herkesin iini yapar duruma getirilmi ve Salk Bakanl tarafndan bu konular denetlenmemi ve hep gz ard edilmitir. Biz Salk Bakanl ve l Salk Mdrlklerini gnlk gazetelerde verilen eleman ilanlar ksmn takip etmelerini rica ediyoruz. Salk Bakanl ile yaptmz yazmalar sonucunda kimlerin hangi meslei icra edecei aka belirtilmiken tara tekilatlarnda buna uyulmamaktadr. Dileimiz halen zel ve kamu hastanelerinde meslek

icras noktasndaki skntlarn meslektalarmzdan yana zlmesidir. Doktorlara tannan dner sermaye ayrcalnn dier salk hizmetleri snfnda alanlara da tannmas dileimizdir. Bakanlmz tarafndan yaplan uygulama ile doktorlarmz 4.000-5.000 YTL alrken Salk Hizmetleri snfnda alanlara 300-500 YTL deme yaplmaktadr. Salk eer bir btnse yaratlan bu snf ayrcal nedendir. Biz doktorlarmz bu paralar almasnlar demiyoruz ama en azndan dier salk hizmetleri snfnda alanlarn kat saylar artrlarak, hayat standartlarna katkda bulunacak meblalara getirilmesinin salanmasn talep ediyoruz. Ayrca dner sermaye ad altnda verilen demelerin emekli deneimize yanstlmas en byk temennimizdir. 4/B ile ie alnan salk hizmetlerinde alan meslektalarmz kurum idaresinin verecei kararla ilerine son verilebilmekte hatta yarg karar olmasna ramen iine son verilen meslektalarmz grevlerine balatlmamaktadr. 4/B ile atamas yaplan salk alanlarna atama haklarnn verilmesi ve T.C. Anayasas ile garanti altna alnan aile btnlnn bu salk alanlarna iade edilmesi gereklidir. 4/B li olarak atamas yaplan Salk personelinin askere gitmesi halinde ie dnme garantisi yoktur. Bu durumda olan salk alanlarnn greve balamalarndaki sknt ortadan kaldrlmaldr. Vekil olarak greve balayan Ebe ve Hemirelere de dner sermaye verilmelidir. 4924 olarak akl kadrolu atanan meslektalarmza da tayin haklarnn tannmasdr. Bunlarn altnda yatan ana unsur; meslek odamzn olmaydr. Anayasann 135 maddesinde Meslek oda kurma hakk olmasna ramen Salk Bakanlnn buna duyarsz kalm olmasdr. AB tarama srecinde Meslek odas ve Mesleki Birliklerin olumas ve bunlarn kurulmasnn nlerinin almas hususu mevcutken bu konu da gz ard edilmekte ve ertelenmektedir. Bizler lkemizde dier meslek guruplar gibi meslek odamz ve meslek birliklerimizi kurarak mesleimizi en iyi ekilde ve adil artlar altnda yapmak istiyoruz. Meslek odas kurulduu takdirde bu tr olumsuzluklar rahatlkla yaplamayaca iin buna hep seyirci kalnmaktadr. Sn Salk Bakan Recep AKDA'dan tm salk alanlar adna Salk Personeli meslek oda kanunun bir an nce yasallamas konusunda atlmda bulunmasn talep etmekteyiz. imdiden tm Trk halknn ve meslektalarmzn Kurban Bayramlarn ve Yeni Yllarn Kutlar nice mutlu ve salkl yllar dilerim.

SAYGILARIMLA Hseyin AYHAN Tbbi Laboratuvar Teknisyenleri ve Teknikerleri Dernei Bakan

Kimyasal yntemler Titrimetri(volmetri): inde znm maddenin konsantrasyonu bilinmeyen bir zeltinin belirli bir volmyle reaksiyona girebilen bir baka maddenin bilinen konsantrasyonlu zeltisinin volmlerini karlatrma suretiyle zelti konsantrasyonu tayinidir. Normalitesi bilinen bir asid zeltisi yardmyla bir alkali zeltinin normalitesini tayin, alkalimetri olarak bilinir; normalitesi bilinen bir alkali zeltisi yardmyla bir asid zeltinin normalitesini tayin de asidimetri olarak bilinir. Oksidimetri: Oksitlenme reaksiyonlarna dayanan miktar tayin yntemidir; manganometri ve iyodometri nemlidir. keltme yntemleri: kelme reaksiyonlarna dayanan miktar tayin yntemidir; argentometri ve cuprometri nemlidir. Kompleksometri: Kompleksleme olaylarna dayanan bir titrimetri yntemidir.

Trbidimetri: Bir zeltinin bulanklk derecesini bulank ortama 90o'lik a ile gelen n zeltiden geen miktarn(n absorpsiyona uramayan ksm ve difraksiyon nn bir ksm) fotometre ile lme suretiyle, bulankl oluturan maddenin konsantrasyonunu tayin yntemidir. Refraktometri: I kuvvetle kran zeltilerin krma indekslerini lp karlatrma suretiyle konsantrasyon tayin yntemidir. Polarimetri: Asimetrik karbonlu ve dolaysyla optike aktif maddelerin zeltilerinin polarlm n dzlemini evirme derecelerini lp karlatrma suretiyle konsantrasyon tayin yntemidir. Gazometri: Gaz halindeki maddelerin olutuu reaksiyonlarda oluan gazn volmlerini lme esasna dayanan miktar tayin yntemidir. Spektrofotometri: Ik kayna ile prizma arasna yerletirilen renkli maddenin k spektrumunun baz renklerini absorplamas ve konsantrasyona gre spektrumda zayf veya kuvvetli bant gstermesi zelliine dayanan miktar tayin yntemidir. Spektrofotometri ve kolorimetri e anlaml olarak kullanlmaktadr. Florometri: Bir maddenin bir zeltide ok kk konsantrasyonlarda bile UV etkisi altnda kuvvetli floresans verme zelliklerine dayanan miktar tayin yntemidir. Elektroforez: Asid ortamda katyon olarak bazik ortamda ise anyon olarak davranan maddelerin elektrik alanda farkl hzlarda gme zelliklerine dayanan miktar tayin ve ayrma yntemidir. Kromatografi: Porlu ortamda hareketli bir zc iinde, soltlerin farkl hzlarda gme zelliklerine dayanan miktar tayin ve ayrma yntemidir. Gaz kromatografisi ve yksek performans likit kromatografisi(HPLC) yaygn olarak kullanlr. Otoanaliz: eitli yntemleri kullanan otoanalizr aletleriyle miktar tayin yntemidir.

Fiziksel yntemler Gravimetri: Tartm yntemidir. Kolorimetri: Renk llmesi esasna dayanan miktar tayin yntemidir; bir zeltide konsantrasyonu belli olmayan bir madde tarafndan oluturulan rengin ayn maddenin bilinen konsantrasyondaki zeltisinin rengi ile karlatrlmas suretiyle konsantrasyon tayinidir. Kolorimetri yerine spektrofotometri terimi de kullanlmaktadr. Fotometri: Belirli bir spektrumdaki k iddetinin llmesine dayanan miktar tayin yntemleridir. Absorpsiyon fotometrisi ve alev fotometrisi nemlidir. Nefelometri: Bir zeltinin bulanklk derecesini bulank ortama 90o'lik a ile gelen n difraksiyonunu lme suretiyle, bulankl oluturan maddenin konsantrasyonunu tayin yntemidir.

Hipotalamus hormonlar Hipofiz hormonlar n lop hormonlar Orta lop hormonu Arka lop hormonlar Tiroit hormonlar Paratiroit hormonu Pankreas kormonlar Bbrek st bezi hormonlar Adrenal korteks hormonlar Adrenal medlla hormonlar Cinsiyet bezleri hormonlar Erkek cinsiyet hormonlar Dii cinsiyet hormonlar Gastrointestinal ve dier doku hormonlar

Hormonlarn tanmalarHormonlar, kanda serbest veya proteinlere bal olarak bulunurlar. Hidrofilik zellikli katekolaminler ve peptit/protein yapl hormonlarn byk ounluu serbest olarak bulunurlar Hidrofobik zellikli tiroit hormonlar ile steroid hormonlar proteinlere bal olarak bulunurlar

Hormon reseptrleriHormonlar, zgl reseptrlerinin bulunduu bir veya birka dokuda (hedef dokular) etki gsterirler. Reseptrler, plazma membrannda, sitoplazmada veya ekirdekte bulunurlar. Reseptrler, ounlukla glikoprotein yapsndadrlar, hormonu tanr ve balarlar. Hormon-reseptr kompleksinin oluumuyla hcre ii metabolik olay etkileyecek sinyal oluumu mekanizmas uyarlr.

Yaplarna gre hormonlarPeptitler ve proteinler: Hipotalamus, hipofiz, paratiroit, pankreas, mide-barsak sistemi ve baz plasenta hormonlar Steroidler: Adrenal korteks ve gonadlardan salglanan hormonlar ile baz plasenta hormonlar Amino asit trevi hormonlar: Adrenal medlla hormonlar: Katekolaminler,Tiroit hormonlar Eikozanoidler Retinoidler NO

Hormonlarn yklmPeptit/protein yapl hormonlarn byk blm reseptr aracl endositoz ile hcre iine alndktan sonra lizozomlarda hidroliz edilmektedir. Oksitosin ve anjiotensin gibi kk molekl arlkl baz peptit hormonlarn proteolizi plazmada olur. Katekolaminler, steroidler ve tiroid hormonlar, zgl enzimatik deiiklikler ile inaktive edilmektedirler.

Depolanan ve depolanmayan hormonlarPeptit ve protein yapl hormonlar, granll endoplazmik retikulumda sentez edildikten sonra Golgi sisteminde membranz vezikller iinde depolanrlar Katekolaminler, suda znr zellikli proteinler olan kromograninler ve ATP ile birlikte granllerde depolanrlar Tiroglobulin yapsndaki tiroit hormonlar, tiroit folliklleri iinde depolanrlar Steroid hormonlar, sentez sonras hemen salglanrlar, depolanmazlar

Endokrin fonksiyon bozukluklarYetersiz miktarda hormon salglanmas: Hormona zg hipofonksiyon belirtileri ile karakterize Ar miktarda hormon salglanmas: Hormona zg hiperfonksiyon belirtileri ile karakterize Hormona kar doku duyarllnda azalma: Reseptr veya postreseptr mekanizmalardaki bozukluklar nedeniyle olur; dolamdaki hormon dzeyi artar. Hormona zg hipofonksiyon belirtileri ile karakterize.

Hormonlarn salglanmalarnn dzenlenmesiHormonlarn salglanmas, 1) sinir sistemi ile 2) negatif ve pozitif feedback mekanizmalar ile kontrol edilmektedir. Hormon salglanmasnn feedback dzenlenmesi, kandaki kimyasal maddelerle ve tropik hormonlarla olabilir. Hormon salglanmasnn kandaki kimyasal maddelerle dzenlenmesi

Hipotalamus hormonlarSupraoptik ve paraventrikler ekirdekte oluanlar Antidiretik hormon (ADH, vazopressin) Oksitosin (pitosin) Oksitosin, Doumun balangcnda uterus dz kasnn kaslmasn kolaylatrr, laktasyonda stn dar akmasna yol aar. ADH, Bbrein distal ve kollektr tplerinde suyun geri emilimini hzlandrr, periferik arteriyol ve kapillerlerde vazokonstriksiyona neden olur. Bu hormonlar, nrofizinler denilen tayc proteinler araclyla sinir aksonlarnda arka hipofize tanrlar ve burada depolanrlar (arka hipofiz hormonlar).

Peptiderjik nronlardan salglanan, Adenohipofiz hormonlarnn sekresyonunu dzenleyen hormonlar Tirotropin salglatc hormon (TRH) Kortikotropin salglatc hormon (CRH) Gonadotropin salglatc hormon (GnRH) Byme hormonu salglatc hormon (GHRH) Somatostadin (Byme hormonu salnmn inhibe edici hormon) Prolaktin salglatc hormon (PRH) Prolaktin salnmn inhibe edici hormon (PIH) TRH, n hipofizden tirotropinin sentez ve salnmn uyarr. CRH, n hipofizden ACTH salgsn nuyarr. GHRH, n hipofizden byme hormonu sentez ve salnmn uyarr. Somatostadin, n hipofizden byme hormonu sentez ve salnmn inhibe eder. PRH, Prolaktin salglanmasn uyarr. PIH, Prolaktin salglanmasn inhibe eder. GnRH, n hipofizin gonadotropik hormonlar olan LH ve FSH salglanmasn uyarr.

hamileliin ilk 4-6 haftasnda korpus luteumun devamllndan sorumludur. Somatotrop hormon (GH, byme hormonu), skelet byme hz ve vcut arlndaki art kontrol eder. Normal byme iin gereklidir. Bymeye olan etkilerine inslin benzeri byme faktrleri ailesinden (somatomedinler) zellikle IGF-1 araclk eder. Karbonhidrat, lipit, azot, mineral metabolizmalar zerine etkilidir. Kan glukoz dzeyini artrr, lipolizi hzlandrr. nsanlarda iskelet bymesinin tamamlanmasndan sonra grlen adenohipofiz adenomunda GH sentezinin art akromegaliye yol aar. Ellerde ve ayaklarda, yzde zellikle burunda, kafatasnn baz alanlar ile i organlarda byme grlr. Hipofiz adenomunun puberte ncesinde kemik bymesi tamamlanmadan gelimesine bal olarak uzun kemiklerde ar byme grlmesine gigantizm (devlik) ad verilmektedir. Byme hormonunun yetersiz salverilmesi Dwarfizm (ccelik) ile sonlanr. Prolaktin, hamilelikte meme dokusunda kendine zg reseptrlerine balanarak laktalbmin dahil baz st proteinlerinin sentezini uyarr. Laktasyonun balamas ve devamll iin gereklidir. Erkeklerde fizyolojik dozlarda normal testosteron retiminin devamllna katkda bulunur, sperm motilitesini ve fertiliteyi etkiler. Hipofizin prolaktin salglayan bir tmrne (prolaktinoma) bal olarak hiperprolaktinemi ve sonuta menstrel dzensizlik ile meme bezlerinden st gelmesi (galaktore) olur. Plasental laktojen (hPL), GH ve PRL gibi somatomammotropin ailesinden bir hormondur. Plasentadan salglanr. Laktojenik ve luteotropik etkilidir.Somatotrop hormona (GH) benzer etkiler gsterir.

n hipofiz hormonlarOpiyomelanokortin ailesi Kortikotropin (ACTH) Melanosit stimle edici hormon (MSH) -endorfin Glikoprotein ailesi Tirotropin (TSH) Gonadotropinler Luteinizan hormon (LH) Follikl stimle edici hormon (FSH) Somatomammotropin ailesi Somatotrop hormon (Byme hormonu, GH) Prolaktin (PRL) Kortikotropin (ACTH), adrenal steroidlerin sentez ve salglanmasn artrr. zellikle kortizoln sentez ve salverilmesini dzenler. Melanosit stimle edici hormon (MSH), kurbaa gibi trlerde nemlidir, insanlarda fetal yaam ve gebelikte bulunduu ileri srlmektedir. -endorfinin beslenme ve seksel davranlarn yan sra renme olayn etkiledii ne srlmektedir. Tiroid stimle edici hormon (TSH), tiroid bezinde tiroid hormonlarnn sentezinin tm aamalarnda etki gsterir. Plazma iyodunun tiroid tarafndan alnp tutulmasndan balayarak iyodun organifikasyonu, mono ve diiyodotirozinlerin elemesini, tiroglobulinin endositozunu ve proteolize uramas sonucu T3 ve T4 salglanmasn etkiler LH, kadnlarda scaklk art ve strus ile ilikilidir, over follikllerinin son olgunlamasn, atlamasn ve atlayan follikllerin korpus luteuma dnmelerini salamaktadr. Erkeklerde testosteron salglayan leydig hcrelerini uyarr. FSH, Kadnlarda graaf follikllerinin bymesini uyarr. Erkeklerde seminifer tp epitelini uyararak olgun sperm hcreleri ile spermatositlerin saysal artna yol aar. Koryonik gonadotropin (hCG), plasentada sentez edilir,

Epifiz hormonu (melatonin)Melatonin, epifizde triptofan amino asidinden, serotonin zerinden sentez edilir.Antioksidan enzim sentezini uyarmaktadr.

Gastrointestinal hormonlar ve dier doku hormonlarGastrointestinal sistemde bulunan farkl endokrin hcrelerden sentez edilen ok sayda polipeptide gastrointestinal hormonlar ad verilir. Bunlarn bir blm hipotalamusta ve sinir sisteminde de bulunurlar: Gastrin Kolesistokinin-pankreozimin (CCK-PZ) Sekretin Gastrik inhibitr polipeptit Vazoaktif intestinal polipeptit (VP) Somatostatin Motilin Pankreatik polipeptit Enkefalinler gastrointestinal hormonlarn bazlardr.

Timus hormonlar (Timozinler)T-lenfositlerinin olgunlama srelerinde etkili olurlar. Byme-gelime, kalsiyum ve fosfor metabolizmas zerine etkileri de gsterilmitir.

EritropoietinGlikoprotein yapsndadr. Krmz kan hcrelerinin olumasn ve olgunlamasn hzlandrr.

Tiroit hormonlarFollikler hcrelerden sentezlenen hormonlar: Tiroksin (T4, tetraiyodotironin) T3 (triiyodotironin) amino asit trevi hormonlardr. Tiroit hormonlarnn sentez ve salnm, hipofizden salglanan TSH tarafndan dzenlenir. iyot da dzenleyici bir faktr olarak kabul edilir. Tiroit hormonlar, kanda serum proteinlerine balanarak tanrlar. Tayclarn en nemlisi glikoprotein yapsndaki tiroksin balayc globulin (TBG)dir. Serbest ekilleri aktiftir.

Karbonhidrat metabolizmasna etkileri: Glukoz emilimini hzlandrrlar. Ya metabolizmasna etkileri: Ya dokusunda lipolizi uyarrlar. Protein metabolizmasna etkileri: Protein sentez hzn artrrlar. Ancak dk dozlarda katabolik etkilidirler Bymeye etkileri: Normal byme ve gelimede rolleri vardr. Tiroit ilevleri ile ilgili bozukluklar: Tiroit hormon retiminin basklanmasyla hipotiroidi, tiroid hormon retiminin uyarlmasyla hipertiroidi ortaya kar. Neonatal tiroit yetmezliinde (kretenizm) byme geri kalr ve beyin olgunlaamaz. Hipertiroidide Graves hastal ve tirotoksikoz geliebilir. Parat hormon Kalsitonin Kalsitriol (1,25-dihidroksikolekalsiferol)

Parat hormonParatiroit esas hcrelerinden salglanr. Polipeptit yapsndadr. Serum iyonize kalsiyum dzeyini artrr.

Tiroit hormonlarnn etkileri:Genel metabolik etkileri: Organ ve dokularda hcresel tepkimeleri hzlandrrlar

Mikroskobun ilevi; plak gzle grlmeyecek kklkteki cisimlerin grntsn byterek,gzle grnr hale getirmek ve onlarn ayrntl bir ekilde incelenmesine olanak salamaktr. Bunu, yapsndaki byteler (mercekler) aracl ile yapar. Dolays ile, mikroskop,znde bir byteler sistemidir. Objektifteki byte tarafndan bytlerek,ekillendirilen cismin grnts, okler tarafndan ikinci kez bytlerek yeterli bykle ular ve dzeltilir. Bylece, gzle grlemeyen cisimlerin incelenmesi olanana kavuulmu olunur.

1) Dayanak, d blm; mikroskobun optik paralarnn zerine monte edildii, taban / ayak, kol / tutamak ve tabla gibi, metal paralardan oluan ksmdr. 2) blm, optik sistem, tp; mikroskobun byte, ayna ve benzeri cam paralar (optik sistemi) ile bunlarn yerletirildii borulardan / tplerden oluan ksmdr. DAYANAK DI BLM a) Ayak / taban: Adndan da anlalaca zere, mikroskoba ayak grevi gren metal paradr. eitli ekillerde (U veya V) olabilirse de bunun bir nemi yoktur. Dardan k alan mikroskoplarda, k kaynandan gelen nlar yanstan ayna, sabit lambal mikroskoplarda ise, lamba ayan iki kolu arasna monte edilmitir b) Tutamak / kol : Kimisi sabit, kimisi ise eklemli olarak ayaa balanm, mikroskop tpn tutan ve mikroskobu tamak iin kullanlan metal paradr. c) Kzak: Tutaman yannda, biri mikroskobun tpn, dieri ise kondansatr hareket ettirmek zere, iki kzak vardr. Tp aa yukar hareket ettiren kzak, objektifin preparata yaklap uzaklamasn salar. Kondansatr aa yukar hareket ettiren kzak ise,kondansatrn preparata yaklap uzaklamasn salar. Baz tiplerde kondansatr hareket ettiren kzak yoktur. Tpn ve kondansatrn bu hareketleri sayesinde, mikroskobun ayar yaplarak, cismin grnts netletirilir.Mikroskobun tpn hareket ettiren kzan vidasna ayar vidas denir. Ayar vidas iki tanedir. Bunlardan biri kaba ayar vidas (makro vida), dieri ise, ince ayar vidasdr (mikro vida). Adlarndan da anlalaca zere, kaba ayar vidas, mikroskop tpn objektifi daha hzl ve byk adml hareket ettirir ve kaba ayar yapmaya yarar (preparat yerletirmek iin objektifi yukarya kaldrma ve objektifi aaya indirerek immersiyon yama daldrma gibi). nce ayar vidas ise, objektifi ok yava ve kk adml hareket ettirir. Dolays ile de, daha ince ve detayl ayar yapar. Preparattaki alann grntsn tam netletirmek ve paraziti grmek iin bu vidadan yararlanlr. d) Tabla: Obje masas olarak da adlandrlr. zerine, preparat lam yerletirmeye yarayan metal paradr. Tablann, sabit ve hareketli olanlar vardr. Ortasnda, pupilla ad verilen, yuvarlak bir delik bulunur. Aadan gelen k, bu delikten geerek, incelenecek cismi aydnlatr. Tabla zerinde incelenecek preperat lamn tutan / sabitletiren maalar ve onu saa sola / ileri geri hareket ettiren araba bulunur. Araba, tabla zerindeki lam ileri - geri ve saa - sola hareket ettiren, bylece preparatm eitli alanlarn objektifin altna / grntye getirerek, farkl alanlar

Mikroskobun, cismin grntsn, bytme gcne; mikroskobun ayrm (resolsyon) bytme gc denir. Mikroskoplarn bu gc, mikroskobun trne gre deiir ve okler ile objektifin bytme glerinin birbiri ile arplmasyla hesaplanr. Bu g, o mikroskop ile, hangi kklkteki cisimlerin incelenebileceini gsterir. Mikroskoplarn, k mikroskobu ve elektron mikroskobu olmak zere, balca iki tr vardr. Bunlar, farkl amalarla kullanlr. Ik mikroskobu: Ayrm gc 0. 25 - 0.5 mikron arasnda deien; yani bu kklkteki cisimleri inceleme olana veren mikroskoplardr. Cisim grntsn en ok 900 1000 kat kadar bytrler. Ik mikroskobunun, kendi iinde, iki tipi vardr: a) klasik / basit k mikroskobu, b) zel k mikroskoplar (mmersiyon, koloni, karanlk alan, faz kontrast, ultraviole, florosein, polarizasyon, stereo gibi). Stma laboratuarnda immersiyon mikroskobu kullanlmaktadr. Elektron mikroskobu: Bunlar, elektron akm ile alan ve ayrm gc 2 - 2 0 angstromolan, ok daha gl mikroskoplardr. Daha kk cisimlerin incelenmesinde kullanlrlar. Transmission ve Scanning olmak zere iki tipi vardr. 2.1. Ik Mikroskobunun Paralar ve Bu Paralarn levleri Btn k mikroskoplarnn yapm ilkeleri ayn olup, bunlar iki ana ksmdan oluur:

incelememize olanak salayan dzenektir. ki vidas vardr. Bunlardan birisi saa - sola harekete, dieri ise ileri geri harekete kumanda eder. BLM, OPTK SSTEM Mikroskobun byteleri ve aynalar gibi cam paralar ile bunlarn yerletirildii borulardan (tplerden) ibaret olan optik sistem, iki ana ksmdan oluur; 1) okler ve objektiften oluan, mikroskop tp ya da esas optik ksm, 2) kondansatr, ayna ve lamba'dan oluan yardmc optik ksm. a) Okler (mikroskop tpnn gze bakan ucu): Mikroskobun, gze yakn olan byteci ve bu bytecin yerletirildii tpe bu ad verilir. Bu tplerin yanlarnda 3x, 5x,10x,20x gibi rakamlar yazldr. Bunlar, oklerin bytme gcn gsterir.Mikroskobun tipine gre, tek ya da iki adet okler tp bulunur. Tek tpl / oklerli olan, dolays ile tek gzle baklan, mikroskoplara monookler mikroskop, ift oklerli; yani iki gzle baklanlara ise, binookler mikroskop denir. Binookler mikroskoplarda, iki okleri birbirine yaklap uzaklatran bir dzenek vardr. Bu sayede, iki okler arasndaki uzaklk ayarlanabilir. Bylece, oklerler arasndaki uzaklk, inceleme yapan kiinin iki gz arasndaki uzakla gre, ayarlanabilir. b) Objektifler (mikroskop tpnn lama bakan ucu): Bu ksmda, iki ile drt arasnda deien sayda, delikleri olan bir dner balk (revolver) bulunur. Bytelerin bulunduu tpler (objektifler) bu dner balk zerindeki deliklere monte edilir. Her bir tpn kenarnda,10x - 40x - 62x - 90x - 100x gibi rakamlar yazldr. Bunlar, tpte bulunan bytecin (objektifin) bytme gcn gsterir. Dner balk, bu bytmelerden / objektiflerden arzu edilenin kullanlmasna olanak salar. mmersiyon ya kullanlarak yaplan incelemelerde; dier bir anlatmla, stma kan ve paraziti incelemesinde, 90 x 100x bytmeli olan immersiyon objektifleri kullanlr. Stma kan incelemelerinde, ok fazla bytmeye gerek yoktur. Bu nedenle de, 5x - 8x -10x bytmeli okler ile 90x - 100x bytmeli immersiyon objektifi kullanlr. Dolays ile,stma kan incelemesinde bytme 500 - 800 - 1000 kadardr. Rutin incelemelerde genellikle 500 - 800 bytme tercih edilir. c) Kondansatr: Ik kaynandan gelen toplayan ve tabla deliinden (pupilden) geirerek, preperat lamnn st yzeyine / incelenecek cismin zerine dren aygttr. Altnda szge (filtre), stnde ise diyafram (aydnlatma kaynandan gelen nlar demet halindetoplayan aygt) bulunur. Yannda bulunan kk bir kol (diyafram ayar kolu) yardm ile, diyaframn deliinin genilii bytlp kltlebilir, ya da alp kapatlabilir. Bylece, arzu edilen k miktar ayarlanabilir. Stma kan incelenmesinde diyafram tam ak pozisyonda tutulur.Kondansatr, kondansatr ayar vidas yardm ile, kzak zerinde aa

yukar, hareketettirilebilir. Bylece, nlarn toplanma yerinin cismi zerinde olmas salanr. ukur ayna kullanlrken kondansatr tamamen aaya indirilir veya sklerek karlr. Dz aynada ise iyice yukarya kaldrlarak, preparat lamna yaklatrlr. d) Ayna: Kendi, sabit k kayna / lambas bulunmayan ve d bir kaynaktan k alan mikroskoplarda bulunur. ki ayak arasna, kondansatrn altna ve hareket edilecek ekilde monte edilen, yuvarlak ve iki yzl bir aynadr. Ik kaynandan gelen klar kondansatre yanstmaya yarar. Bir yz dz, deer yz ise ukur aynadr. ukur taraf, boyamaszve kaba preparatlarn incelenmesinde, kk bytmeli objektiflerle ve kondansatrkarlarak kullanlr. Dz taraf ise yksek bytmeli objektiflerde kullanlr. Dolays ile immersiyon objektifi ile dz taraf kullanlr. Daha ak bir anlatmla, stma paraziti incelemelerinde aynann dz taraf yukarda olmaldr. e) Lamba: Mikroskoba k salayan, aydnlatma kaynadr. Ik mikroskoplar iin en uygun k kayna elektirik lambasdr. Mikroskoptan ayr, portatif lambalar olabilecei gibi, mikroskobun ayaklar arasna monte edilmi sabit lambalar da olabilir. MKROSKOP AYARI VE MKROSKOBK NCELEME LEMLER I ) Mikroskop kutusundan karlarak masaya yerletirilir. 2) Mikroskobun paralarnn tam olup olmad ve harereket edip etmedii kontrol edilir. 3) Lamba portatif ise, yeri ve ykseklii kontrol edilir, ayarlanr ve altrlr. 4) Kondansatrn en st konumda, diyaframn tamamen ak, aynann dz ksmnn yukarda olup olmad, kontrol edilir. Uygunsuz olan ayar var ise dzeltilir. 5) Binokler mikroskopta oklerlerin aral, incelemeyi yapan kiinin gz aralna gre ayarlanr. 6) Mikroskobun k ayan \c temizlii kontrol edilir. Kir, leke varsa temizlenir. 7) Yayma preparat, kan stte kalacak ekilde, tablaya yerletirilir ve maalarla sabitlenir. 8) En kk bytmeli objiktif ile, grntnn netlii salanr. 9) plak gzle, mikroskobun solundan bakarak, bir damla immersiyon ya damlatlr. 10) Balk dndrlmek suretiyle, immersiyon objektifinin yaa dalmas salanr. 11) nce ayar vidas ile grnt netletirilir. Grnt netliinin test edilmesi iin, lokosit grlnceye kadar, araba vidasnn yardm ile, alan hareket ettirilir ve bir lokosit bulunarak grnt netlii kontrol edilir. Grntnn netliinden emin olduktan sonra, yukarda anlatld biimde, tarama iine geilir. 12) Bir el ince ayar vidasnda, dier el arabann vidasnda olacak eklide alan taramas yaplr.

Her preparatta en az 100 mikroskop alan taranmadan. 200 mikroskop alan taracadanpreparat negatif olarak deerlendirilmemelidir. 13) Preparatn incelenmesi bittikten sonra, mikroskobun tp kaba ayar vidas ile en st konuma kadar kaldrlr. ncelemenin sonucu ilgili forma kayt edilir. Bir sonraki preparat inceleme ilemine balanr. 14) Gnlk alma bittikten sonra, mikroskobun temizlii yaplr. zellikle immersiyon bulann kalmamasna zen gsterilir. rts rtlerek kutusuna kaldrlr. Mikroskobun Bakm Bir mikroskoptan iyi grnt elde edilmesi; a) Mikroskobun bakmna, b) Optik ksmlarn temizliine, c) Lamn, kaliteli ve temiz olmasna, d) Ik kaynann iyi olmas ve iyi ayarlanmasna, e) Uygun ayna, okler objektif kullanlmasna, f) Kondansatrn iyi ayarlanmasna, baldr. Yukarda sralanan kurallardan da anlalaca zere; bir mikroskoptan, iyi bir grnt elde edilmesi, byk oranda, mikroskobun bakm, temizlii ve ayarlanmas ile ilgilidir. Bu nedenle, mikroskobun temizlik ve bakmna nem

vermek gerekir. En ksa ve ak ifadesi ile, hem iyi grnt elde etmek hem de mikroskobun mrn uzatmak iin; mikroskoplarn kullanlmadan nce ve kullanldktan sonra ok dikkatli bir ekilde temizlenmesi zorunludur. Preparat incelemelerinden sonra, bata immersiyon objektifi olmak zere, mikroskobun herhangi bir yerinde, immersiyon bula braklmamaldr. mmersiyon ya bulak ve kalntlarn temizlemek iin, ok az miktarda ksilol ile nemlendirilmi gaz bez kullanlr. Bu ilem srasnda, gaz bez fazla slatlm olmamaldr. Eer fazla slatlr ise; gaz bezden taan ksilol objektifin iine girerek ona zarar verir. Oklere immersiyon buluturulmamas, zen gsterilecek dier bir konudur. Mikroskobun d ksmlarnn temizlenmesinde; toz bezi, gazl bez gibi yumuak ve pamuklu bezler kullanlr. Optik ksmlarn temizliinde ise, mercek kd veya gazl bez kullanlr. Optik ksma alkol asla dememelidir. Mikroskoptaki bytelerin dman; toz, nem ve dikkatsiz kullanmdr. Mikroskoplarn byteleri tozlu, nemli ve yksek scakla maruz olarak braklr ise, bir yl iinde, bozulur ve zelliini kaybeder. Mikroskobu asla gnete veya scakta brakmaynz. Gnlk alma bittikten ve mikroskobun temizlii tamamlandktan sonra,mikroskobun rts rtlmeli ve kabna yerletirilerek muhafaza edilmelidir.

Patoloji tp biliminin ortasnda yer alan ve hastalklarn patternleri, sebebleri, mekanizmalar, etkileri zerine alan bir bilim daldr. Geleneksel bir uygulama ile patolojiyi genel ve sistemik patoloji olarak iki blmde inceleriz.Genel patolojide hastalklar srasnda normal d uyaranlara kar hcrelerin ve dokularn reaksiyonlarn incelerken; sistemik patolojide az ya da ok iyi bilinen bir uyarana kar zellemi organ ve dokularn spesifik yantlar incelenir. Pathology is the study of disease Patolojide hastalklarn balca drt farkl yn birlikte incelenir. 1. Sebeb: Etyoloji 2. Hastaln geliim mekanizmas: Patogenez 3. Organ ve dokulardaki yapsal deiiklikler: Morfolojik deiiklikler 4. Morfolojik deiikliklerin fonksiyonel sonular: Klinik grnm Pathology is the study of the patterns, causes, mechanisms and effects of ilness(disease) Hastane uygulamalarnda patoloji terimi daha dar bir anlamda kullanlr . Klinik patoloji Anatomik patoloji cerrahi patoloji, sitoloji, hematopatoloji ve otopsi patolojisi gibi alt blmlere ayrlr. Ayrca spesifik gereksinimlere zg patoloji alt tipler de bulunur.Forensic ve experimental patoloji gibi.. PATOLOJ: Tm canllar hcre denen temel birimden oluur. Canllarn gelimilik derecelerine gre tekbir hcreden bunlarn oluturduu dokulardan veya sistemlerden

olumu olabilir. Patoloji bu yapdaki btn canllarn (bitkiler ve hayvanlar) hastalk adn verdiimiz normalden sapm doku zelliklerinin makroskobik,mikroskobik ve kimyasal yntemlerle incelenmesidir. zel olarak da patoloji bunlarn deiikliklerin (hastalklar)doku dzeyinde inceler. DOKU TAKB: Dokularn mikroskobik incelemeye hazr hale getirilmesi ilemidir. u basamaklardan oluur. Fiksasyon Dehidratasyon effaflatrma Gmme FKSASYON Doku elemanlarnn zelliklerini koruya bilmesi iin yaplr. Materyal bekletilmeden fiksatife alnmaldr. Patolojide nerilen tek fiksatif yoktur. Dokuda yaplacak incelemelere ve dokunun zelliine gre farkl fiksatifler kullanlabilmektedir. Rutinde en yaygn kullanlan(Ntral) FORMALN dir. Carnoy,Bouin,Zenkar,Hollande,B5 fiksasyonda en fazla kullanlan dier fiksatiflerdir. Alkol ksa sre iin transport amac ile yukardaki fiksatifler bulunmad takdirde tercih edile bilen bir fiksatiftir. Doku uzun sre alokolde kalrsa korur,doal olarakda morfolojisi bozulur. Kemik ve benzeri dokular dekalsifikasyon (Kalsiyum tuzlarndan kurtarma) ileminden sonra fiksatife konulur.

DEHDRATASYON Doku ierisinde bulunan suyun alnmas ilemidir. Dereceli alkollerle yaplr. Dk dereceli alkolden yksee doru yaplr. Aseton ve genel zcler (tetrahidrofuran v.b) de dehidratasyonda kullanlr. EFFAFLATIRMA Dokuyu alkolden ve dier dehidratasyon maddelerinden kurtarp parafine geii kolaylatran takip aamasdr. En yaygn kullanlan effaflatrc KSLOL dr. Tuluen,Benzen,Klorofrom v.b. Maddelerde effaflatrma aamasnda kullanlr. GMME Dokular effaflatrma aamasndan sonra parafine alnr. Dokuyu sertletirip bloklamaya hazr hale getirir. DOKU TAKP LEM Elden ve mikrodalgalarda takip edilebildii gibi, rutinde OTOTEKNKONLAR kullanlmaktadr.

OTOTEKNKONLAR Ak sistem ve kapal sistem olarak ikiye ayrlr. Laboratuvar artlarna ve cihazlar arasndaki farkllklara gre deiiklikler gsterse de doku takip ilemi yukarda belirtilen aamalara uygun olarak gerekletirilir. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. Formalin %10'luk Formalin %10 luk Alkol %70 Alkol %80 Alkol %90 Alkol %96 Absol Alkol Ksilol Ksilol Parafin Parafin Parafin 30dk 30dk 30dk 30dk 30dk 30dk 30dk 2 saat 2 saat 1 saat 1 saat 1 saat 1 saat 1 saat 1 saat 1 Saat 1 saat 1.5 saat 1.5 saat

Mineraller Sodyum (Na) Potasyum (K) Klor (Cl) Magnezyum (Mg) Kalsiyum (Ca) Fosfor (P) Bakr (Cu) Demir (Fe) inko (Zn) Kobalt (Co) Molibden (Mo) Manganez (Mn) Kadmiyum (Cd) Lityum (Li) Selenyum (Se) Krom (Cr) Nikel (Ni) Vanadyum (V) Arsenik (As) Silisyum (Si) Bor (B) Kkrt (S) yot (I) Flor (F)NA+ K+ CA2+ MG2+ CLHCO3HPO42-NEML ELEKTROLTLERDR.

3)Doku veya biyolojik svlarda ULTRATRACE dzeyde mevcut bulunan fakat esensiyel olup olmad bilinmeyenler Lityum (Li) Nikel (Ni) Vanadyum (V) Silisyum (Si) 4) Toksik Elementler (Cd) ,(Ar),(Hg) Gei Elementleri Grup III (Al) Grup IV (Pb) Vcutta Gnlk bulunan miktar gereksinim g/kg g/gn mg/kg g/kg mg/gn _g/gn

Major (Makro) Elementler Mikro elementler; z elementler Ultra z elementler

Elektrolitlerin fonksiyonlar Elektrolitler, vcut svlarnda znm olarak bulunan ykl taneciklerdir. Elektrolitler, Ozmotik basncn dzenlenmesinde rol oynarlar. Suyun vcut sv blklerine dalmnda etkili olurlar.

MAKRO ELEMENTLER Sodyum (Na) Potasyum (K) Klor (Cl) Magnezyum (Mg) Kalsiyum (Ca) HPO42Fosfor-Fosfat MKROELEMENTLER ESENSYEL ELEMENTLER 1)Esenesiyel elementler(RDA da belirlenmi) inko (Zn) yot (I) Selenyum (Se) Demir (Fe) 2) Esensiyel ancak RDA belirlenmemi Gei elementleri Bakr (Cu) Krom (Cr) Kobalt (Co) Molibden (Mo) Manganez (Mn) GrupVII halojen: Flor (F)

Elektrolitler, Ozmotik basncn dzenlenmesinde rol oynarlar. Suyun vcut sv blklerine dalmnda etkili olurlar.

Asit-baz dengesinin dzenlenmesinde etkindirler. Kalp ve kas ilevlerinin dzenlenmesinde rol oynarlar.

Oksidoredksiyon dzenlenmesine Metabolik olaylar Katalizde kofaktr

olaylarnn katkda bulunurlar. etkilerler. grevi stlenirler.

Erikin salkl bir insanda serum sodyum dzeyinin normal deeri 1407,3 mEq/L Serum sodyum dzeyinin normalden yksek olmas hipernatremi olarak tanmlanr. Serum sodyum dzeyinin normalden dk olmas hiponatremi olarak tanmlanr

Potasyum (K+)vcutta zellikle hcre iinde bulunur; intraselllerin temel katyonudur. Potasyumun ilevleri: sodyumun ekstraselllerdeki ilevlerini intraselllerde stlenir glikolitik yolda grevli pirvat kinaz aktifleyen bir katyondur doku hcrelerinin fazlalamasn salayc etkisi vardr. Ekstraselllerde kas aktivitesi ve zellikle kardiyak aktivite asndan nem tar kas-sinir uyarlmasnda rol oynar; kas-sinir uyar denkleminin pay ksmnda yer alr. diretik etkisi vardr Erikin salkl bir insanda serum potasyum dzeyinin normal deeri 3,5-5,1 mEq/L Serum potasyum dzeyinin normalden yksek olmas hiperpotasemi (hiperkalemi) olarak tanmlanr. Serum potasyum dzeyinin normalden dk olmas hipopotasemi (hipokalemi) olarak tanmlanr.

Sodyum (Na)vcutta zellikle ekstraselller svda temel katyon olarak bulunur Hcre ii sv ile hcreler aras sv arasndaki sodyum konsantrasyon fark, Na+-K+ ATPaz ile salanan aktif tanmn bir sonucudur. Sodyumun ilevleri: ozmotik basncn dzenlenmesinde etkilidir; suyun dalmnda rol oynar asit-baz dengesinin dzenlenmesinde Cl ve HCO3 ile birlikte rol oynar Sodyum, hcre zar geirgenliini dzenler nemli bileikler ve hcrelerin yapsnda yer alr kas-sinir uyarlmasnda rol oynar; kassinir uyar denkleminin pay ksmnda yer alr

Klorr (Cl-)Temel ekstraselller anyondur. Proteinat ve dier anyonlarn bulunduu yerde klorr iyonu azdr.

Plazmada %5 mg zerinde magnezyum bulunmas anestezi yapar insanda serum magnezyum dzeyinin normal deeri 1,73,0 mg/dL Serum magnezyum dzeyinin normalden yksek olmas hipermagnezemi olarak tanmlanr Plazmada %5 mg zerinde magnezyum bulunmas anestezi yapar Serum magnezyum dzeyinin normalden dk olmas hipomagnezemi olarak tanmlanr

Kalsiyum (Ca)Vcutta iskelet sistemi bata olmak zere yumuak dokularda ve hcre d svlarda bulunur. skelet sistemi, hcre ii ve hcre d svlara kalsiyum salayan ana depo olarak fonksiyon grmektedir.

Plazmada HCO3 Plazmada HCO3 konsantrasyonu artnca klorr kaymas diye tanmlanan olayla klorr iyonu eritrositlerin iine kaar. Plazmada bikarbonat konsantrasyonu azalnca da klorr iyonu plazmaya geri dner.

Klorrn ilevleri:plazma ozmotik basncnn dzenlenmesine katkda bulunur asit-baz dengesinin dzenlenmesinde rol alr su metabolizmasnn dzenlenmesine katkda bulunur amilaz aktifler mide zsuyunda HCl oluumuna katlr Erikin salkl bir insanda serum klorr dzeyinin normal deeri 98-108 mEq/L Serum klorr dzeyinin normalden yksek olmas hiperkloremi olarak tanmlanr Serum klorr dzeyinin normalden dk olmas hipokloremi olarak tanmlanr. Plazma kalsiyumunun yaklak olarak %50 kadar serbest halde, %40 kadar proteine bal, %10 kadar ise bikarbonat, laktat, fosfat ve sitrat gibi diffze olabilen kk anyonlarla kompleks oluturmutur. Plazmada serbest (iyonize) kalsiyum fizyolojik olarak aktiftir. Kalsiyumun ilevleri: Kemiklerin ve dilerin oluumunda yap ta olarak yer alr Kapiller damarlarn ve membranlarn geirgenliini azaltr Normal kas kaslmas iin gereklidir Kann phtlamas iin gereklidir hormonal etkinliklerin balatlmasnda ikinci haberci olarak rol oynar sinir impulslarnn naklinde etkindir. Plazma iyonize kalsiyum konsantrasyonu, kas-sinir uyar denkleminin payda ksmnda yer alr lipaz, ATPaz, sksinat dehidrojenaz gibi baz enzimlerin aktivatrdr Erikin salkl bir insanda serum total kalsiyum dzeyinin normal deeri 8,511,5 mg/dL

Magnezyum (Mg)Potasyum ile birlikte temel intraselller katyonlardandr Magnezyumun ilevleri: Enerji transferi, depolanm ve kullanm ile ilgili enzimatik reaksiyonlarn katalizinden sorumludur. Hcre solunumu, glikoliz, kalsiyum ve sodyum gibi dier katyonlarn membrandan tanmasnda nemli bir kofaktrdr. Hcre ii kalsiyum iyon konsantrasyonunun dinlenme srasnda dk tutulmasn salamaktadr. Sinir impulslarnn iletilmesinde gerekli olan asetil kolinin sentezinde ve yklmasnda rol oynar Kas-sinir uyar denkleminin payda ksmnda yer alr; sinir sisteminin ar duyarlln azaltr.

Serum kalsiyum dzeyinin normalden yksek olmas hiperkalsemi olarak tanmlanr Serum kalsiyum dzeyinin normalden dk olmas hipokalsemi olarak tanmlanr

norganik fosforun ilevleri:kemik ve dilerin oluumunda kalsiyum ile birlikte rol alr kann normal kalsiyum konsantrasyonunun korunmasnda gereklidir nkleik asitlerin yap talarndandr asit-baz dengesinin dzenlenmesinde rol alr; H2PO4 / HPO42 tampon sistemi bbreklerde nemli bir tampon sistemidir enerjinin hcre aktivitesine transfer edilmesinde ve karbonhidrat metabolizmasnda gereklidir; ATP ve fosforile metabolik rnlerin yap talarndandr Erikin salkl bir insanda serum inorganik fosfor dzeyinin normal deeri 2,5-4,5 mg/dL Serum inorganik fosfor dzeyinin normalden yksek olmas hiperfosfatemi olarak tanmlanr Serum inorganik fosfor dzeyinin normalden dk olmas hipofosfatemi olarak tanmlanr.

Fosfor (P)Fizyolojik olarak hcre ii ve dnda fonksiyon grr, ana deposu iskelet sistemidir. Hcre d svda inorganik fosfat eklinde ounlukla primer fosfat (H2PO4) ve sekonder fosfat (HPO42) olarak bulunur.

nflamasyon (iltihap), organizmada enfeksiyz, fiziksel, kimyasal ve dier etkenlerin neden olduu doku hasarna kar, selller ve hormonal dzeyde oluan, gl ve abartlm bir fizyopatolojik cevaptr. nflamasyon; hcre hasarna yol aan etkeni olduu kadar, ykm sonucunda ortaya kan nekrotik doku ve hcreleri de ortadan kaldrmay amalayan koruyucu bir yanttr. Bu yolla, dokuda hasar oluturan etken (r; bakteri) ve ortaya kan rnleri (r; immn kompleksler) yok edilerek veya zararl etkenler bulunduklar yerde snrl tutularak kontrol salanabilir1. nflamasyon hasarlanm dokularn onarmn ve yenilenmesini salar. Ancak her iki olay da belirgin bir hasar oluturma potansiyeli tamaktadr. Romatoid artrit ve ateroskleroz gibi kronik hastalklarda, bcek srmalarna veya ilalara kar oluan ve hayat tehdit eden anaflaktik yantlarn temelinde iltihabi yantlar vardr. Ayrca, perikard boluunda bakteriye bal inflamasyonu izleyen skarlama, kalp dokusunu kaln bir fibrz doku ile evreleyerek kalp fonksiyonlarnda daimi bir bozuklua neden olabilmektedir. nflamasyon oluumunda grevli pek ok hcresel eleman vardr. Bunlar dolamdaki hcreler ve plasma proteinleri, vaskler duvar hcreleri, ekstraselller matriks (ECM) ve burada bulunan hcrelerdir. Dolamdaki hcreler, orjinini kemik iliinden alan polimorf nkleer lkositler (ntrofiller), eozinofiller, bazofiller, lenfositler, monositler ve trombositlerdir. Dolamdaki proteinler ise ounlukla karacier tarafndan sentezlenen phtlama faktrleri, kininojenler ve kompleman kompenentleridir. Vaskler duvar hcreleri, kanla direkt temasta olan endotelyal hcreler ve daha alt blgede yerlemi olan ve damarlara tonusunu veren dz kas hcreleridir. Ba dokusu hcreleri, invazyona kar gzc olan mast hcreleri, makrofajlar ve lenfositlere ek olarak ekstraselller matriksi sentezleyen ve yaray doldurmak zere prolifere olabilen fibroblastlardan olumaktadr. Ekstraselller matriks (ECM) ise fibrz yapl proteinlerden (kollojen ve elastin gibi), jel oluturan proteoglikanlardan ve adezyon glikoproteinlerden (fibronektin) olumaktadr. Bu yaplarn tm lokal hasar onarp, normal doku fonksiyonunu oluturmak iin hareket etmektedirler. nflamasyon srasnda plasma ve ba dokusu hcrelerinden salnan kimyasal mediyatrler inflamasyonu glendirmenin yan sra sonradan oluan vaskler ve hcresel yantlar regle ederler. Doku hasarna neden olan etken ortamdan uzaklatrlnca inflamasyon sonlanarak, mediyatrler dalr, katabolize olur veya inhibe edilirler2. nflamasyon oluumunda organizmann reaksiyonu genel ve yerel olmak zere iki ekilde gereklemektedir. Genel sistemik reaksiyon akut faz

cevabn oluturur. Akut faz cevab, ate, ntrofilik lkositoz, akut faz proteinlerinde art, eritrosit sedimentasyonunda hzlanma ve vaskler permeabilite art ile karakterizedir. Daha ge dnemde antikor yapm gerekleebilir. Kapiller damar duvarnda permeabilite art sonucu bol miktarda sv interstisyel arala szar (dem). Oluan kemotaktik uyaranlarn etkisi ile damar duvarndaki marginasyon ynndan lkositler diyapedes yoluyla dokulara geerek inflamasyon alannda toplanrlar1. Bunun sonucunda, inflamasyon olaynn sergilendii lokal blgede inflamasyonun kardinal belirtileri oluur. Blge ier (tumor), kzarr (rubor), ss artar (kalor) ve arr (dolor). Bu bulgulara beinci bulgu olarak fonksiyon kayb eklenebilir. Vaskler sistem olmazsa inflamatuar yant gerekleemez, nk lkositler ve plazma proteinleri zedelenen blgeye damar yolu ile tanarak eitli antijen ve mikroorganizmalar vcuttan uzaklatrlmaya allr. Yani inflamatuar proseste kan damarlar reaksiyonun merkezini oluturur. Bu proseste dokuda hafiften ar dereceye kadar deien doku travmalar gzlenir. Bu nedenle inflamatuar prosesin kontrol dna kamamas ve amac aan tablolarn gelimemesi gerekir. Genelde minimal dzeyde oluan doku travmalar inflmatuar prosese onarm prosesininde eklenmesi ile geliir. Bylece zedelenmi doku, ya parankim hcrelerinin rejenerasyonu ya da ba dokusu hcrelerinin skar oluturmas ile onarlm olur. nflamasyonla ilgili snflandrmalarda eitli parametreler gznne alnmaktadr. En ok kullanlan parametre inflamatuar prosesin sresi gznne alnarak yaplan snflandrmadr. nflamasyon olay, birka dakika veya saat devam ediyorsa akut, birka gn ile hafta aras sryorsa subakut, daha uzun sre, rnein aylarca devam ediyorsa kronik olarak adlandrlmaktadr3. AKUT NFLAMASYON Akut inflamasyon, lkositlerin zedelenme blgesine ulamas ile oluan zedelenmeye kar ani ve erken olarak oluan bir yanttr. Ksa sreli olarak gelien bu olay, plazma sv ve protein eksdasyonu, belirgin ntrofil lkosit birikimi ile karakterizedir. Lkositler zedelenme blgesine geldiklerinde inavaze olan mikroorganizmay temizlerler ve bu srada nekrotik dokular ortadan kaldrmaya ynelik ilemler balar. Bu ilemler iki byk komponentten olumaktadr. Bunlar vaskler deiikler ve hcresel olaylar eklinde snflandrlmaktadr. Akut inflamasyon kimyasal mediyatrler tarafndan regle edilmektedir. Vaskler deiikler ve hcresel olaylar akut inflamasyonun be klasik lokal bulgusundan nn

grlmesine neden olur: blge ier (tumor), kzarr (rubor), ss artar (kalor). Akut inflamasyonun dier iki nemli zellii olan ar (dolor) ve fonksiyon kayb, mediyatr salnm ve lkosite bal zedelenme sonucu olumaktadr. Akut infalmasyonda vaskler deiiklikler vazodilatasyon ve kapiler yataa sekonder kan akm ile karakterizedir. Damar geirgenliinin artmas proteinden zengin bir sv olan eksudann ekstravaskler svya szmas ile sonulanmaktadr (dem). Hcresel olaylarda ise lkositler zellikle ntrofiller adezyon moleklleri ile endotele balanrlar. Daha sonra buradan ayrlp kemotatik faktrlerin etkisi ile hasarl blgeye g ederler. Hasarl blgede zedeleyici ajan fagosite edilerek yok edilmektedir2. Akut nflamatuar Cevabn mediyatrleri: nflamasyonun her aamasnda rol alan mediyatrler plazma ya da hcre kkenli olabilirler. Plazma kkenli olanlar prekrsr ekilde bulunurken hcre kkenli olanlar hcre iinde intraselller granllerde depolanabilirler (mast hcrelerindeki histamin gibi). Trombositler, ntrofiller, monosit-makrofajlar ve mast hcreleri en ok kken oluturan hcrelerdir. Mediyatrler hedef hcredeki spesifik reseptrlere balanarak etki gsterirler. Ancak bazlar dorudan enzimatik veya toksik aktiviteye sahiptirler. Mediyatrler bir yada birka hcre zerine etki gsterebildikleri gibi ok yaygn aktivitede gsterebilirler3. Akut inflamasyonda yer alan lokal ve sistemik mediyatrler aadaki ekilde zetlenmitir:

Akut inflamasyonda grev alan tm mediyatrler biraraya getirildiinde inflamatuar cevap drt evrede aadaki tabloda zetlenebilir3: Balang evresi: Lkotrienler, prosaglandinler, kininler, C5a, histamin, nropeptid, IL-1, TNF grev almaktadr. Endotelyal adezyon proteinlerinin yapm ve damarlardan sznt indklenmektedir. Toplanma evresi: Lkotrienler, PAF, C5a, IL-8, koloni stimle eden faktr, IL-1 ve TNF grev almaktadr. Adezyon proteinleri, kemotaksi ve lkosit proliferasyonu indklenmektedir. Ortadan kaldrma evresi: nterferonlar, IL-2, IL-4, IL-5, IL-6, IL-8, IL-1, TNF grev almaktadr. Lkosit aktivasyonu, lenfositik proliferasyon, antikor sentezlenmesi gereklemektedir. Onarm evresi: FGF, PDGF, TGF-, IL-6, IL-1 ve TNF grev almaktadr. Fibroblastik proliferasyon ve kollojen yapm grlr. Akut nflamasyonun Seyri: Zedelenmenin iddeti ve yapsna, yerine, etkilenen dokuya, konan yant gsterebilme potansiyeline gre akut inflamasyonun sonular deise de, akut inflamasyon 3 olaslktan biri ile sonulanmaktadr a. Rezolsyon: Zedelenme snrl veya ksa sreli ise doku hasar az ve dokunun rejenrasyon yetenei varsa onarm prosesi gerekleir. Bu sre, kimyasal meditrlerin ntralizasyonu, vaskler geirgenliin normale dnmesi ve damar dna kan ntrofillerin apopitozisini takiben lkosit gnden azalma ile sonulanmaktadr. Daha sonra dem svs ve inflatuar yanta katlan hcreler ortadan kaldrlr. b. Skarlama veya fibrozis: nflamasyonun rejenere olmayan dokularda meydana gelmesi veya dokuda hasar varsa olumaktadr. Ba dokusu art ile karakterizedir (fibrozis). Abse oluumu, ntrofillerin youn infiltrasyonu veya bakteriyel, fungal infeksiyonlar sonucu ortaya kmaktadr. Sonuta iddetli doku hasar sonucu oluan absenin tek olas sonucu skarlamadr.. c. Kronik inflamasyona ilerleme: Akut inflamasyonu takiben gelimektedir. Baz durumlarda kronik inflamasyon zedelenmenin banda da gerekleebilir (viral infeksiyonlar ve otoimmn hastalklar). Dokuda zedelenmenin derecesine ve dokunun yeniden byme kapasitesine bal olarak kronik inflamasyon normal yap ve fonksiyonlarn yeniden kazanlmas (rejenerasyon) ile sonulanr. KRONK NFLAMASYON Kronik inflamasyon, aktif inflamasyon ve iyileme srelerinin birlikte grld uzun sreli bir olay olarak kabul edilmektedir kronik inflamasyonun zellikleri aadaki balklar altnda zetlenebilir:

ekil 1. nflamasyonun mediyatrleri2

nflamasyonun bir ok etkisi phtlama sistemi, kompleman ve kininler olarak tanmlanan ve birbirleriyle ilikili faktr tarafndan dzenlenmektedir. Bunlarn hepsi Hageman faktr ile aktive edilir. Hageman faktr intrinsik phtlama dngsnn XII. Faktrdr. AA metabolitleri inflamasyon ve hemostaz zerine etkilidirler. Bunlar ksa bir zaman aralnda fnksiyonel olan hormonlar olarak deerlendirilebilir. Oluturulduklar yerde lokal olarak etkilidirler ve daha sonra ok hzl olarak spontan veya enzimatik olarak yok edilebilirler. AA metabolitleri inflamasyon srasnda artar bunlarn sentezini inhibe eden maddeler inflamatuar yantda azaltrlar2.

Mononkleer hcre infiltrasyonu; kronik inflamatuar hcreler olarak tanmlanan bu hcreler makrofajlar, lenfositler ve plazma hcrelerinden olumaktadr. nflamatuar hcreler tarafndan gerekletirilen doku ykm Yeni damar proliferasyonu (anjiyogenezis) ve fibrozisi ieren onarm Kronik inflamasyona neden olan zedeleyici etkenler akut inflamasyona neden olan etkenlerden daha az toksik olmalarna ramen iyileme srecindeki herhangi bir yetersizlik daha uzun sreli bir hasara neden olabilmektedir. Fibrozis bir ok kronik inflamatuar hastaln ortak zellii olup organ disfonksiyonunun en nemli nedenlerinden biridir. Viral enfeksiyonlar, inat mikrobial enfeksiyonlar, potansiyel toksik ajanlara uzun sre maruz kalma ve oto immn hastalklar kronik inflamasyona neden olan etkenlerdir. Kronik inflamasyonda makrofajlar, lenfositler, plazma hcreleri, eosinofiller ve mast hcreleri rol oynamaktadr. Kronik inflamasyonda aktif olan makrofajlar biyolojik olarak bir ok mediatr salglamaktadr. Bu mediatrler kontrol edilmezlerse kronik inflamasyonun karakteristik zellikleri olan doku destrksiyonunu ve fibrozisini olutururlar. Bu mediatrler unlardr: asit ve ntral proteazlar, kompleman komponentleri ve koagulasyon faktrleri, reaktif oksijen rnleri ve NO, AA metabolitleri ve sitokinler'dir (IL-1 ve TNF). GRANLAMATZ NFLAMASYON: Kronik inflmasyonun ayr bir eklidir. Bym epitel hcresine benzer bir grntde (epiteloid) aktive makrofajlarn kmelenmesi ile karekterizedir. Granlomlar bata tberkloz olmak zere az sayda patolojik durumda grlmektedir. Granlomlar belirli mikroorganizmlara kar (Mycobacterium tuberculosis,

Treponema pallidum ve mantarlar) t hcre yantnda olumaktadrlar. Bazen granlomlar paralanmas g olan cisimlere kar oluabilir (diki materyali, meme implantlar). Bu durumda yabanc cisim granolomlar olarak adlandrlrlar. Granulom oluumu zararl etkeni her zaman ortadan kaldrmaz ancak onu bir duvar gibi sararak bulunduu yerde hapseder. NFLAMASYONUN SSTEMK ETKLER Bir kii iddetli viral hastala yakaland zaman iltihabn sistemik etkilerinin tm akut faz reaksiyonlar olarak tanmlanmaktadr. Ate iltihabn sitemik etkilerinden en belirgin olandr. Dierleri uykuya eilim, itahszlk, hipotansiyon, eitli proteinlerin hepatik sentezi ve kanda lkosit profilinde (lkositoz) deiiklikleri iermektedir. Sitokinler akut faz reaksiyonlarnn en nemli mediyatrleri olup zellikle IL-1, IL-6 ve TNF bu reaksiyonlarda major rol oynamaktadr. Bu mediatrler dngsel olarak salnrlar. IL-1 ve TNF benzer etkiye sahip olup bunlar hipotalamusun s dzenleyici merkezlerine etkilidirler ve atei yksekltirler (aspirin ve NSA'ler atei bu nedenle drrler). IL-6 bir ok karacier proteinin zellikle fibrinojenin sentezini uyarmaktadr. Artm fibrinojen seviyeleri, eritrositlerin daha kolay agltine olmalarna neden olmaktadr. Bu da inflamasyonda eritrosit sedimentasyon hznn ykselme nedenini aklamaktadr2. Kaynaklar: 1. Klturgay K. mmnoloji 2003. Nobel & Gne Kitabevi, 3. Bask. 221-225, 2003. 2. Kumar V, Cotran RS and Robbins SL. Basic pathology. W.B.S.S 7 th pub, Philadelphia. p33-61, 2003. 3. Ustaelebi . Temel ve klinik mirobiyoloji. Gne kitabevi. 237-242, 1999.

Reaktif maliyeti yok,nk reaktif hazrlama yok. Btn reaktifler her an kullanma hazr slaytlarn zerinde bulunmaktadr. Kvet ykama solsyonlar yok. Diyonize su pompalama sistemleri yok. Sonularn verimlilii,RAPORLANABLR HASTA SONUCU %97'dir. Bu da test birim maliyetinin son derece ekonomik olduunun gstergesidir. yon selektifn elektrodlar slaytlarn zerinde bulunduundan sistemin ayr bir elektrolit modlne ihtiyac yoktur. Kitlerin kullanm iin hazrlk yaplmasna gerek yoktur. Ayrca cihaz kullanm son derece kolay olup mdahale gerektirmeksizin 24 saat hi kapanmadan hizmet verebilir. Bir metrekplk alana 430.000 test smaktadr. Hasta sonular yksek doruluktadr. *Slaytlar lipemik ve hemolize numunelerin sebep olduu interferansn yan etkilerini ortadan kaldran filtreler mevcuttur. * 6 ay kalibrasyon gerektirmez. *Her hasta ve her test iin ayr slayt ve numune pipet ucu kulland iin cross-kontaminasyon mmkn deildir. *ok gelimi pipetleme sistemi numunedeki fibrin oluumunu,hava kabarcn ve yetersiz numune miktarn alglamakta ve kullancy uyarmaktadr. Dnyadaki btn yeterlilik ve artrma ve taramalar VTROS KURU KMYA OTOANALZRLERENN tm sistemler iinde doruluk derecesi en yksek sistemler olduunu bilimsel olarak gstermektedir. Sv inkbasyona gerek duyulmadndan dolay teknik bakm onarm masraflar asgari dizeydedir. Olas teknik arzalarn kullanc tarafndan ekran zerinden giderilmesine olanak tanr.

Bozulan ve kullanlmayan reaktifler ek maliyet getirir. Ykama solsyonlar ve dier sarflarn getirdii maliyet. Sv sistemlerde mutlaka gerekiyor. SIVI SSTEMLERDE VERMLLK ORTALAMA %60'dr. Dolaysyla testlerin tekrarlanma says ve zorunluluu ok daha fazladr.EK MALYET Ayrca ISE modlne ihtiya duyar.EK MALYET Daha fazla zaman,yksek iletme gideri. Sv sistemlerde reaktifler ve sarflarn tutaca yer dnlrse ok daha fazla yer ve stok maliyeti ortaya kmaktadr. Sv sistemlerde zellikle hemoglobulin,lipid ve bilirubib gibi byk molekllerden kaynaklanan interferans riski her zaman vardr. Sv sistemler iin byle bir referans sistemden sz etmek mmkn deildir. Ayn sistemlerin bile farkl laboratuvar sonular arasnda belirgin bir sapma olabilmektedir. Teknik bakm ve onarm masraflar yksektir. Servis mhendisine ihtiya duyar.

Numune Aspirasyonunda tek kullanmlk pipet ular kullanld iin numeler aras bulamalardan kaynaklanan test tekrar gerekmez Numune probunda pht dedektr vardr.Phtl numunelerden kaynaklanan reaktif ve numune kayb kesinlikle nlenir. Cihaz zerine yklenen seyreltme svs ile gerek numune seyreltmesi Her ebatta numume tp iin adaptr gerektirmeden yerletire bilme zellii

Sinyal tehis teknii olarak Enhanced Chemiluminescense kullanlr.Bu teknoloji ulalabilen en yksek hasasiyeti salar. Vitros ECQ intellicheck teknolojisi ilem gren her bir numuneyi olas hatalardan arndrmak amacyla kalite kontroln yapar ve laboratuvar iin rapor edilen hasta neticelerini en st seviyede gvenilir olmasn salar. Reaktifler cihaz zerinde 2-8c arasnda saklanr. Cihaz saatte 90 test hzna sahiptir.

Asit idrarda grlebilen kristaller Hafif asit, ntral veya hafif alkalik idrarda grlebilen kristaller Ntral veya alkalik idrarda grlebilen kristaller Alkalik idrarda grlebilen kristaller

Hafif asid, ntral veya hafif alkalik idrarda grlebilen kristaller, kalsiyum oksalat kristalleri, tersiyer kalsiyum fosfat kristalleri, sulfonamidler olabilir. Kalsiyum oksalat kristalleri, iddetle kran zarf, nadiren halter veya biskvi eklindedirler; byklkleri deiiktir; ikterik idrarda sar renkli grlrler; sk grlen ekilli elemanlardr. Tersiyer kalsiyum fosfat kristalleri, renksiz, genellikle bir ucu kama eklinde sivri ineler eklindedirler; sivri ular biraraya toplanarak rozet ekli oluturabilirler. Sulfonamidler, makroskopik olarak sar bir kelti olutururlar; mikroskopta amorf veya sar yeil renkli ine, halter, yldz ekillerinde grlrler. Ntral veya alkalik idrarda grlebilen kristaller, magnezyum fosfat, kalsiyum karbonat kristalleri olabilir. Magnezyum fosfat kristalleri, makroskopik olarak btn renkleri veren yanar dner ince pulcuklardr; ince bir ya tabakasn hatrlatrlar. mikroskopta kenarlar krlm lameller dzensiz dizilmi grnm verirler. Kalsiyum karbonat kristalleri, makroskopik olarak nadiren fosfatlar gibi bir kelti olutururlar; mikroskopta amorf tanecikler veya kre eklinde grlrler; genellikle halter eklinde birbirleri ile birlemilerdir. Alkalik idrarda grlebilen kristaller, Amorf fosfat, Tripel fosfat(amonyum magnezyum fosfat), Amonyum rat olabilir. Amorf fosfat, makroskopik olarak bol bulunan lkositler gibi kelti olutururlar; mikroskopta ince taneli renksiz kitleler olarak grlrler. Amorf ekilde grlr. Byk kmeler haline ince granller eklinde grlr.Santrifj sonras tpn dibinde beyaz bir kelek oluur.

drar sedimentinde kristaller; idrar pH'na gre eitli olabilirler:Asid idrarda grlebilen kristaller, amorf rat, rik asid kristalleri, sistin kristalleri, lsin kristalleri, tirozin kristalleri olabilir. Amorf rat, makroskopik olarak balk renginde kelti oluturur; mikroskopta kk tanecikler halinde ve genellikle kk topluluklar oluturmu halde grlrler; silindir eklinde de toplanabilirler ve bu durumda granle silendirlerden g ayrdedilirler. rik asid kristalleri, makroskopik olarak sarmtrak kahverengi tanecikler eklinde idrar toplama kabnn kenarlarnda tannabilirler. mikroskopta sarmtrak kahverengi veya krmz renkte, eitli boy ve ekillerde grlrler; bilei ta, halter, f ekilleri sktr ve rozet eklinde toplanma eilimi gsterirler. Sistin kristalleri, rik asid kristallerine benzerler; fazla kran sekiz keli plaklar eklindedirler ve genellikle birbirini rtm olarak bulunurlar. Lsin kristalleri, nadirdirler; kre eklindedirler ve genellikle radiyer veya konsantrik hatlara sahiptirler. Tirozin kristalleri, ince ineler eklindedirler. Sar- krmz ve renksizdirler. Demetlenmi ineler eklindedir. Tek olarak da bulunabilir Tirozin aminoasittir. Nefronlardan geri emilir.

Tripel fosfat(amonyum magnezyum fosfat), idrar abuk soumusa kar tanesine benzer, yava soumusa tabuta benzer prizmalar eklinde grlrler. Amonyum rat, yer elmas veya algama benzer ekillerde grlrler. drar sedimentinin incelenmesinde eitli kaynakl hatalar olabilir: Hzl ve uzun sre santrifj, silendirleri bozabilir. Santrifjden sonra santrifj tpnn dibinde kalan sedimentinalkalanarak sspansiyon haline getirilmesi iyi yaplmam olabilir. Lamelin altnda hava kabarc kalmas ve lamelin dna idrar tamas hatal deerlendirmeye neden olabilir. Eritrositler, mantar hcreleri, rat kristalleri ve ya damlalar ile kartrlabilirler; ayrc tan u ekilde yaplr. Lamelin kenarna %3'lk asetik asid damlatlmasyla eritrositler erirler; mantar hcreleri genellikle zincir oluturmu halde grlrler ve asetik asidde erimezler; rat kristalleri koyu kahverengi ve eitli byklktedirler; ya damlalar iddetle krarlar, eitli byklktedirler ve genellikle ovaldirler. Paralanm lkositler amorf fosfatlar ile kartrlabilirler; ayrc tan u ekilde yaplr. Lamelin kenarna %3'lk asetik asid damlatlmasyla fosfatlar, eriyerek kaybolurlar. Silendirler, dk dansiteli, alkalik ve uzun sre beklemekle bakteri remi idrar rneklerinde hzla bozulurlar; bbrek yetmezliine bal olarak idrar konsantre ve asid olamyorsa birka NaCl kristali veya birka damla konsantre HCl eklenmek suretiyle silendirler korunabilir. Silendiroidler ve psdosilendirler, silendir sanlabilirler; ayrc tan u ekilde yaplr. Silendiroidler musin veya epitel hcrelerinden oluurlar, erit eklinde ve ular prtkldr; psdosilendirler asetik asidle eriyen fosfat veya stmakla eriyen ratlardan oluan ekilli elemanlardr. Normal idrarda da bir miktar bulunabilen ve durmakla ken mks, mikroskopta uzun ve saydam eritler eklinde grlr, kristalleri ve hatta hcreleri rtebilir.

MAYALAR Dz- renksiz- ileri refraktil (yeilimsi) dir. rili ufakldr. Nadiren tek tek grlr, genelde tomurcuklanr ve zincir yapma eilimindedir. Kart yaplar ve ayrm: Eritrosit Lkosit Ya damlacklar Normali: Normalde idrarda bulunmaz. Patolojisi: drara mantar gemesi (mantarri) denir. Nedenleri: Vajen ve retra orjinlidir. DM, Vaginal kandidiasis , reterovaginal- vesicovaginal fistller PARAZTLER Trikomonas vaginalis: Trofozoitleri, n ksmdan kan drt kams ve hareket halinde daha iyi grlen dalgal zar karekteristiktir. 10-30um uzunluunda, 5-15um geniliindedir. Kist ekli grlmez. Shistosoma haematobium: drarda sadece yumurtas grlr ve beraberinde de hematri bulunur. nce kabuklu, oval, bir uta dikenli olan yumurtalar 150160um uzunluunda ve 40-60um geniliindedir Enterobius vermicularis (Kl kurdu): Yumurtalar 50-60um uzunluundaa ve 20-30um geniliindedir. Genellikle "D" harfi eklinde grlr. Kaln effaf kabuu bulunur. inde genellikle larva ayrt edilir.

drar sedimentinde bakteri, mantar ve parazit hcreleriBAKTERLER Genelde basil (ubuk) eklinde grlr (en sk E.coli) , nadiren kok (oval) eklinde de grlr. Basilin her iki ucu kaln ve canl ise hareketlidirdrara bakteri gemesi (bakteriri) denir. Etkeni saptamak nemlidir: %75 etken E.Coli'dir. Kaynak retra, barsak, kan, lenfdir. drar mikroorganizmalarn yaamasna uygun bir ortamdr. drar rneini alnmas, transportu srasnda, bekletilmesi ile bakteri kontaminasyonu olabilir. Kontaminasyon ayrm:

drar yollar talardrarda bulunan kalsiyum fosfat, rik asid gibi baz maddeler, koruyucu kolloidlerin etkisiyle ar doymu zeltiler halinde kmeden atlabilmektedirler. Ancak, idrarda koruyucu kolloidlerin azalmas durumunda, normalde ar doymu zeltiler halinde atlan maddeler idrar yollarnda kerler ve idrar yollar talarn olutururlar. drar yollar talar, fosfat talar, oksalat talar, rat talar, miks talar olabilir. Fosfat talar, ak renkli toprak gibidirler; elle kolayca ezilirler. Oksalat talar, prtkl yzeyli, esmer renklidirler; ok serttirler. rat talar, dzgn yzeyli, esmer renkli, kk talardr; serttirler. Miks talar, fosfatoksalat veya oksalat-rat karm talardr.

Fosfat talar, ak renkli toprak gibidirler. Elle kolayca ezilirler. Oksalat talar, prtkl yzeyli, esmer renklidirler. ok serttirler. rat talar, dzgn yzeyli, esmer renkli, kk talardr. Serttirler. Miks talar, fosfat-oksalat veya oksalat-rat karm talardr

Bir idrar yolu tann oksalat ta olup olmadnn incelenmesi-Toz haline getirilmi tatan bir deney tpne bir miktar konur -1/10 orannda sulandrlm HCl'den 4 mL eklenerek kaynar dereceye kadar stlr. -Karm scakken szlr ve szntye 1 mL %16 mg'lk KMnO4 zeltisi eklenir. -zeltinin 10 dakika iinde renksizlemesi tan oksalat ta olduunu gsterir. Normal idrarda bulunan inorganik katyon ve anyonlar Sodyum idrarda 4-6 g/24 saat veya 50-166 mEq/L Potasyum idrarda 2-3 g/24 saat veya 47-67 mEq/L Magnezyum idrarda 0,4 g/24 saat olarak bulunur Fosfat idrarda 1,2 g/24 saat olarak bulunur Kalsiyum idrarda 0,5 g/24 saat olarak bulunur. Sulkowitch deneyi ile tanmlanr; 5 mL idrar zerine 5 mL Sulkowitch reaktifi (amonyum oksalat+asetik asit) ilave edilir. Kalsiyum oksalattan ileri gelen bulanklk olutuu gzlenir Klorr idrarda 6-10 g/24 saat olarak sodyum tuzu eklinde drarda klorr tanmlanmas bir miktar idrar zerine birka damla konsantre nitrik asit damlatlr iddetli bir beyaz bulanklk oluuncaya kadar 0,1N AgNO3 eklenir. Slfat idrarda 0,8 g/24 saat olarak bulunur drarda slfat ve slfrik asit esterlerinin tanmlanmas 2 mL idrar zerine 1-2 damla 2N HCl ve BaCl2 zeltisi damlatlr. Beyaz kelti (BaSO4) olutuu gzlenir. Normal idrarda bulunan organik maddeler azotlu organik maddeler azotsuz organik maddeler Normal idrarda bulunan azotlu organik maddeler re Kreatinin rik asit robilin Enzimler azotlu hormon ve vitaminler hidroksiprolin Kreatin hipprik asit ndikan robilinojen amino asitler Prinler re; idrarda 15-20 g/24 saat olarak bulunur.drarda re tanmlanmas ;2-3 mL idrara 1 mL NaOBr ilavesiyle azot gaz k gzlenir Kreatinin; idrarda 0,5-1,0 g/24 saat olarak bulunur. drarda 24 saatlik kreatinin ekskresyonu olduka sabittir ve kas kitlesiyle orantldr. Jaff tepkimesi ile idrarda kreatinin tanmlanmas; 2-3 mL idrar zerine 1 mL doymu pikrik asit ve 1 rik asit; idrarda 0,7 g/24 saat olarak bulunur Hipprik asit; Benzoil glisin yapsndadr idrarda 0,6 g/24 saat olarak bulunur Hidroksiprolin; bymekte olanlarn idrarnda, kollajen metabolizmasnn fazlal nedeniyle bol miktarda Ehrlich yntemi ile idrarda robilinojen arama deneyi robilinojenin, Ehrlich reaktifi ile krmz renk oluturmas prensibine dayanr.

drar yollar talarnda sklk:-Oksalat talar % 56 -Tripel fosfat talar % 26,5 -Fosfat talar % 13,5 -rik asit talar % 4

Bir idrar yolu tann fosfat ta olup olmadnn incelenmesiFosfatn, amonyum molibdat ile stma sonucunda suda g znen, sar renkli amonyum fosfomolibdat oluturmas prensibine dayanr. -drar yolu ta havanda ezilerek toz haline getirilir ve bir deney tpne bu tozdan bir miktar konur. -Deney tpndeki idrar yolu ta zerine 1 mL konsantre HNO3 eklenerek kartrlr ve ta tozu zlr. -Tpteki karm zerine 2 mL %12,5'lik amonyum molibdat zeltisi eklenir ve kartrlr. -Tpteki son karm, kaynama noktasna kadar stlr, Istlan son karmda limon sars bir renk ve kelti oluumu gzlenirse idrar yolu tann fosfat ta olduu sonucuna varlr. stenirse lam-lamel arasna alnan kelti mikroskopta incelenerek ine demeti eklinde fosfat kristalleri grlebilir. Bir idrar yolu tann rat ta olup olmadnn incelenmesi (mrexid deneyi) rik asit ile nitrik asidin birlikte stlmas sonucunda purpurik asit olumas prensibine dayanr. -drar yolu ta havanda ezilerek toz haline getirilir ve bir porselen kapsle bu tozdan bir miktar konur. -Kapsldeki idrar yolu ta zerine 1-2 damla konsantre HNO3 damlatlr. -Porselen kapsl bir saayak zerinde, iindeki madde kuruyuncaya kadar stlr ve sonra soutulur. Souyan kapsldeki leke zerine 1 damla NaOH damlatlr. - mavi-meneke renk gzlenirse idrar yolu tann rat ta olduu sonucuna varlr. Deneyde NaOH yerine amonyak zeltisi kullanlsayd rat ta ile mavi-meneke renk yerine mor renk olutuu gzlenirdi.

Bir deney tpne taze ve bilirubinsiz idrar konur. drar bilirubinli ise, 10 mL'sine 5 mL %10'luk BaCl2 eklenip kartrldktan sonra szlerek bilirubinsizletirilir.Tpteki bilirubinsiz idrar zerine 1 mL Ehrlich reaktifi (2 g pdimetil aminobenzaldehit, 100 mL %20'lik HCl'de zlerek hazrlanr) eklenip kartrlr ve birka dakika beklenir. Tpteki karmda krmz renk oluup olumadna baklr: Tpteki karmda krmz renk oluumu gzlenirse idrarda robilinojen artmtr. Tpteki karmda krmz renk oluumu gzlenmezse tp stlr. Istma sonucunda krmz renk oluumu gzlenirse idrarda robilinojen normaldir. Istmaya ramen krmz renk oluumu gzlenmezse idrarda robilinojen (_-)'dir.

bulunan maddeler azotlu maddeler azotsuz maddeler bileimi kesin olarak belirlenmemi ancak reaksiyonlar belirlenmi olan maddeler Sodyum, potasyum, kalsiyum gibi normalde idrarda bulunan baz azotsuz inorganik maddeler baz patolojik durumlarda idrarda artabilirler, baz patolojik durumlarda ise idrarda azalabilirler. Kanda re gibi azotlu organik maddelerin fazla miktarda art azotemi olarak tanmlanr. Prerenal, renal, postrenal nedenlere bal olabilir.Azotemide kanda artan maddelerin idrarda da art olur. Basic Medical Laboratory Techniques, Delmar, 2000 Bishop, Clinical Chemistry Principles, Prosedures, Correlations; Lippincott, 2000 Clinical Chemistry, Concepts and Applications; Saunders, 1993 Henry, Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods; Saunders, 1996 Lehman, Manual of Clinical Laboratory Science; Saunders, 1998 Atlas ilaveli Nefroloji, Erdem Erek, Emek, 1988 Tietz, Textbook of Clinical Chemistry 1999

Normal idrarda bulunan azotsuz organik maddelerglukuronik asit oksalik asit sitrik asit laktik asit Fenoller Krezoller Vitaminler steroidler ve dier hormonlar

drarda patolojik durumlardrarda normal olarak kan maddelerin miktarlarnda artma veya azalma Organizmann salkl koullarnda idrarda kmad kabul edilen, ancak baz patolojik durumlarda idrarda

Salk bakanlna bal kurulularda dner sermaye gelirlerinden Datlan ek demenin datmnda bir adaletsizlik olduu kesindir ve bunu iyiletirme ynnde bir adm atlmamaktadr rnek verecek olursak. Bizler daha nceden SSK bnyesinde alyorduk 19/02/2005 tarihinde 5283 sayl kanunla SSK hastanelerini salk bakanlna baladlar ve personellerin zlk ve mali haklarnda herhangi bir kayp olmayaca ngrlyordu ancak nce alm olduumuz havuz paras ad altndaki deneimiz kesildi sonra fazla mesai paramz kesildi. Daha sonra ylda iki asgari cret tutarndaki ikramiyemiz kesildi, sonunda maalarmz 19 ubat 2005 tarihinde sabitlendi, maalarmzda alm olduumuz ek demeler dner sermaye ye mahsup edilerek bizler madur edildik. Burada zellikle madur edilen doktor d personellerdir. nk dner sermaye gelirlerinden datlan ek deme tamamen doktor tabanldr ve burada doktor yapt alma puanlandrlm ve performans kriteri oluturulmutur oysa salk bir ekip iidir. Bir doktor ne kadar nemliyse bir hemire o kadar nemlidir bir yardmc hizmetler snf personeli o kadar nemlidir bir genel idare personeli o kadar nemlidir sakn yanl anlalmasn bizler doktorlar fazla alyor diye kzmyoruz sorunumuz bizlerin az ald ynnde nk ilgili ynetmelikte bir Uzman Doktor maann taban aylk hari parametrelerini yedi kat alrken bu dier personelde 1,5 katdr ve bu da bir doktor 5000 ylt alrken bir personel'in 350 ytl ek deme almasdr.

Bunu kurumun st ynetimine ilettiimizde bizlere verilen cevap maliye bakanlnn izin vermediidir. Oysa ki ayn Maliye Bakanl kendi personeline 400 ytl kadar mesai paras verebilmektedir. Ayn maliye bakanl SGK da alan personele verilen mesai paras, ikramiye, havuz paras ve dier farklara ses karmamaktadr. Yine ayn maliye bakanl sadece Salk Bakanl personeline verilecek olan rakamlara m kar bunu anlamakta zorlanyorum. zelikle SSK dan devir olan personellerin zlk ve mali haklarnda byk kayplar olduu aikardr. Bata bal bulunduumuz Salk Bakanln ve sonra Maliye Bakanl en sonunda da btn bakanlarn bal olduu Baabakanln bu konuya bir an nce bir zm bulup bizlerin bu maduriyeti giderilmelidir. Daha nce beraber grev yaptmz SGK personeliyle ayn maa alrken u anda aramzda 300 ytl maa fark olumutur. (ikramiye, havuz paras hari) Salk Bakanlnda kalmamz bizlere pahalya mal oldu ama biz salk alanlar btn bu olumsuzluklara ramen grevimizi en iyi ekilde yapmaya bundan sonrada zveri ile devam edeceiz. Bundan hi kimsenin phesi olmasn. Bu duygu ve dncelerle siz salklarn kurban bayramn kutlar lkemize, milletimize, islam alemine ve btn insanla hayrlar getirmesini yce RABBMDEN niyaz ederim. Mahm stanbul Eitim ve Aratrma Hastanesi

Enfeksiyon: nsan vcuduna giren mikroorganizmalarn reyip, oalarak vcutta istenmeyen etki ve belirtiler (hastalk) oluturmasdr. HASTALIKLARIN BULAMA YOLLARI: Dorudan temas, Dolayl temas, Hava ile Aralarla Vektrle Dorudan Temas: Enfekte kiinin duyarl kii (konak) ile dorudan temasyla oluan bulama eklidir. rnek; cinsel iliki, pme, kan nakli, yaraya dokunma vs. Bu yolla: AIDS, Hepatit B,frengi (bel soukluu), sifilis, vb hastalklar bulamaktadr. DOLAYLI TEMAS: Enfeksiyonla bulam nesnelerle, enfeksiyonun, konakya bulamasdr. Hava yoluyla bulama: Uzun sre akta canl kalabilen mikroorganizmalarn hava, toz veya damlackla duyarl konakya bulamasdr. TBC (tberkloz-verem), grip, souk algnl, ocuk hastalklarnn ounluu bu yolla yaylmaktadr. ksrp-aksrrken azn elle kapatlmas ve karda bulunan kiilerin yzne doru haprlmamas hava yoluyla yaylmay nler. ARALARLA BULAMA: Enfeksiyonla bulam nesnelerle meydana gelen bulamadr. rnein; Hepatit A, enfekte yiyeceklerle; Tetanos, pasl ivi ve toprakla; ou hastalklar iyi sterilize edilmemi malzemelerle bularlar. VEKTRLERLE BULAMA Baz mikroorganizmalar baz hayvanlarda geliimlerini tamamlayarak olgunlarlar ve insanda hastalk olutururlar. rnek; stma mikrobu, sivrisinekte (anofel cinsi) sivrisinein sokmas sonucu insana geerek hastalk oluturmaktadr. Veba (fare), kuduz (kedi-kpek-fare), akcier kisti (iyi pimemi hayvan etleri) vektrlerle bulaan dier hastalklardr. HEPATT B VRS NEDR ? Hepatit-B virs'nn neden olduu, birincil olarak karacierde iltihap ve karacier hcre hasaryla seyreden bir hastalktr. Hepatit-B virs; karaciere yerleir. Yalnz insanlarda hastalk yapabilen bir DNA virsdr.

HEPATT B VE C VRS pme, sarlma, yemek yemeyle bulamaz. Kan ile temas olasl olan di fras, tra ba, trnak makas gibi materyallerin ortak kullanm ve korumasz cinsel ilikiyle bulaabilir. Hepatit iki ekilde grlr. Akut hepatit ikayetler daha grltldr. Halsizlik, bulant kusma, idrar renginde koyulama, gz aklarnda sararma balca belirtilerdir. Mzmin kronik hepatitte ise ikayetler genellikle siliktir. Halsizlik, itahszlk, karn ars olabilir. Hepatit B ve C virs tayan kiilerden hangi durumlarda virs bulama tehlikesi yoktur? Kannda Hepatit B veya C virs bulunan biri ile arkadalk yapyor veya ayn evde yayorsanz huzurlu birlikteliiniz iin hangi durumlarda size virsn bulama tehlikesi olmadn bilmeniz gerekir. Kucaklap, yanak yanaa gelme hatta yanaklar pme ile virs bulamaz (dudak pmesinde, azda uuk, kanama varsa ok dikkatli olmak gerekir). Aksrma, ksrme, Hepatit B ve C virs tayan kiilerden hangi durumlarda virs bulama tehlikesi yoktur? El skma ile virs bulamaz. Virs tayan biri ile evde, iyerinde ortak kullanlan tm mutfak eyalarndan, yeme ime kaplarndan, su bardandan, su iilen fskiyelerden virs bulamaz. Yzme havuzlarnda virs tayan biri ile ayn havuzda yzmek ile Hepatit B veya C virslernn bulat bilimsel olarak kantlanmamtr. HEPATT B VRS Hepatit iki ekilde grlr. Akut hepatit: ikayetler daha grltldr. Halsizlik, bulant kusma, idrar renginde koyulama, gz aklarnda sararma balca belirtilerdir. Hepatit B Virs Mzmin kronik hepatitte ise: ikayetler genellikle siliktir. Halsizlik, itahszlk, karn ars olabilir. Hepatit B ve C bulama kayna Kan ile temas gerektiren te alma ne yaralanmalar, Damar yolundan ila kullanm (enjektr paylam) Transfzyonlar (kan nakli) Hemodiyaliz Tkrk Cinsel temas Anal / oral sex Doum srasnda anneden bebee Kulak deldirtme Akupunktur / dvme

HEPATT B-C Bulama kayna Kannda hepatit virs tayan annenin, doum sonu bebekle yakn temas ile hatta emzirmekle bile virsn bulat ynnde deiik grler vardr. Hepatit B virs tayan biri ile korunmasz cinsel ilikide bulunma, virs bulatrabilir. Hepatit C de bu risk daha azdr. Bbrek hemodiyaliz makinesinde tedavi gren hastalar, virs kolayca alabilir. Birka kiinin birlikte kulland ve yeteri kadar steril olmayan manikr, pedikr, makas, pens ve trpler ile yada rastgele ine ile buruna veya gbek kenarna delik atrma ile virs alabilir . Kula kpe takmak iin deldirmekle virs kolayca bulaabilir. Kiilerin enfekte ineler ile cilt altna boyal dvme yaptrmalar sonucu virs bulaabilir. Kullanlan boyalarn virs ierme olasl da vardr Damar yolu ile uyuturucu madde kullanmnda enjektr birka kiinin birlikte kullanmas ile virus bulaabilir. Hemireler, hastabakclar, kan bankasnda ve laboratuvarlarda alanlar ile doktor ve di hekimleri, enfekte kan ile her an karlama durumunda olduklarndan, virs alma riski tamaktadrlar. Virus tayan insanlarn di fras, tra makinas, hatta ruj gibi ahsi eyalarn kullanmakla virus bulaabilir. Hepatit A Bulama yollar 1-Kiiden kiiye 2-Besinler ve su yoluyla 3-Parenteral yol ile bulama 4-Perinatal gei Hepatit A virusu nasl bular? Hepatit A virusu, sindirim kanal yoluyla bular. Virs, hastaln balangcndan sonra 14 gn kadar hastann dksnda bulunur. Bu dknn kirlettii; sular, sebze ve meyveler, kirli sularla ykanm her trl gda (pimeden yenenler) bulama ortamdr. Yzme havuzlar ve tuvaletler A virusu ve dier hastalklar ynnden mutlaka ilalanmaldr . Mikroplar; 24 saat iinde 1 milyondan daha fazla sayya ular!!! EL VE TIRNAK TEMZL VE BAKIMI Trnan etten ayrldktan sonraki blmnn altnda kir ve ya kolayca birikir. Ayrca burada mikroplar barnabilir, barsak parazitlerinin yumurtalar da bulunabilir. Bulac hastalklardan korunma Trnaklarn dzenli kesilmesi, banyo yaparken de trnak fras ile fralanarak temizlenmesi gerekir. Trnak yemek, bu nedenle de sala zararl bir alkanlktr. El trnaklar yarm ay biiminde, ayak trnaklar ise dz olarak kesilir. Ayak trnaklarnn yarm ay biiminde kesilmesi trnak batmalarna neden olabilir. BESNLERN SALIK VE TEMZLK KURALLARINA UYGUN LEM GRMES Salam, zedelenmemi, bozuk olmayan besinler seilmeli ve satn alnmaldr. Sebze ve meyveler iyi ykanmaldr.

Hastalk yapabilecek pheli besinler, zellikle kflenmi olanlar yenilmemelidir. ORTAM HJYENN SALAMAK N; Hazrlama, saklama ve servis srasnda ellerimizle birlikte, kullanlan ara- gerelerde de mikroorganizmalarn oalmas nlenmelidir. Mutfak ve yemek yenen yerlerin temizliine zen gsterilmelidir. i yenecek sebze ve meyveler, piirilecek taze sebze ve kuru meyveler, temizlenmi ve pimeye hazr tavuk, balk, para etler ve yumurta iyice ykanmaldr. Sebze ve meyveler toz ve topraklarndan ve ila kalntlarndan temizlenmek iin bir mddet su dolu kapta bekletildikten sonra,Bol su ile birka kez ykanmaldr. Hepatit A Risk altndaki bireyler: Salk koullarnn yetersiz olduu ortamlarda toplu yaayanlar Askeri birlikler, kreler, renci yurtlar Zeka gerilii olanlar barndran kurumlar Gelimi lkelerden endemik alanlara seyahat edenler Damar ii ila kullanclar nsan atklar ile dorudan temasta olan kanalizasyon iileri ve p toplayclar Hepatit C Bulama yollar Epidemiyolojik zellikleri hepatit B gibidir Kan ve kan rnlerinin transfzyonu Sk temas ntravenz ila kullanm Seksel yol Perinatal bulama Korunma Genel nlemler alnmal Donr kanlarnda Anti HCV baklmas nerilmektedir. As yoktur. Spesifik immunglobulini bulunmamaktadr. Korunmada standart immunglobulinlerin elde edildii, kan havuzunda yeterince hepatit C bakl varsa etkili olabilecei ne srlmektedir. Hastalktan korunmann en iyi yolu bulamaya kar tedbir alnmasdr. HV VRS ( AIDS ) Bulama Yollar Cinsel yolla bulama en nemli bulama yoludur. Bulama iin HIV pozitif kiiyle yaplan tek bir cinsel temas yeterlidir. Korunmasz cinsel temasta; virsn enfekte erkekten kadna bulama riski, enfekte kadndan erkee bulama riskinden fazladr. Rektal iliki ile bula riski daha yksektir. KAN VE KAN RNLER LE BULAMA Kan ve Kan rnleri transfzyonu Organ transplantasyonu Enjektr ve dier aletlerle bulama Damar ii madde kullananlar nemli risk grubudur Salk personeline bulama: ne,enjektr gibi kesici delici aletlerin batmas

ANNEDEN BEBEE BULAMA Gebelik sresince, Doum srasnda, Doumdan sonra emzirmekle. HV ERKEN DNEM BELRTLER Klinik olarak; Ate, Aklanamayan kilo kayb, Tekrarlayan diyare, Halsizlik, Ba ars ve benzeri semptomlar, Hasta asemptomatik de olabilir, Cinsel yolla bulaaya kar korunma Genital ve oral mukoza membranlarnn cinsel iliki srasnda kan, semen, vajinal ve servikal sekresyonlarla temasnn azaltlmas Kondom kullanmnn tevik edilmesi ve yaygnlatrlmas Cinsel yolla bulaan dier hastalklarn tedavisi Gvenli cinsel temasn yaygnlatrlmas (tek eli cinsel yaam veya uygun ve gvenli cinsel e seimi)

Kan ve kan rnleriyle bulaa kar korunma Damar ii madde kullananlarda Bu alkanln nlenmesi ve tedavi edilmesi Ortak enjektr kullanm risklerinin anlatlmas Kondom kullanmnn salanmas Steril enjektr kullanmnn salanmas ve Eitim Anneden bebee geite kar korunma HIV pozitif kadna doum kontrol yntemleri retilmelidir Hamile kalan HIV pozitif kadna erken dnemde krtaj yaplmaldr. Bebei dourmakta srarl ise gebeliin son trimestrnda anneye, doumdan sonra da bebee antiretroviral tedavi balanmaldr. Elektif sezaryan uygulanrsa bebee HIV geii 4-5 kat azalr Virusun anne st ile geii gsterildiinden emzirme nerilmez.

Kan plazmasndaki znm kat maddelerin byk ounluunu proteinler oluturmaktadr. Salkl erikin bir insanda kan plazma veya serumunun total protein dzeyi ortalama 7 g/dL (5,7-8,0 g/dL) kadardr.Total plazma proteininin 3,5-5,0 g/dL kadarn serum albmin, 2,5-3,2 g/dL kadarn globlinler oluturur. % g total protein - %g albmin =% g total globlin Plazma proteinlerinin birok fonksiyonu vardr: Kann ozmotik ve onkotik basncn salamaya katk Plazmada bulunan birok maddeyi ilgili yerlere tama Plazma suyunu damar yata iinde tutma Kan viskozitesine etki Asit-baz dengesini srdrmeye katk Kann sspansiyon stabilitesinin srdrlmesi Dokularn protein ihtiyacn karlama Organizmay enfeksiyon ve zararl maddelere kar koruma eitli yntemler kullanlarak kan plazmasnda 300 farkl protein varl gsterilmitir. Bu proteinlerin bazlar sadece baz fizyolojik veya patolojik durumlarda plazmada bulunurlar. Normalde intraselller svlarda bulunan baz znen proteinler, hcre hasar olduunda ekstraselller ve intravaskler svlara geebilirler. Salkl bir kiinin aylar veya yllarca takip edilen protein deerleri, ancak %0,5 g kadar bir sapma gsterir. Bilinen kiisel normal deerde %0,8 g ve daha fazla bir total protein deeri deiiklii, deer normal snrlar iinde bulunsa dahi patolojik olarak deerlendirilmelidir. Hiperproteinemi nedenleri 1) Plazma su ieriinin azald hemokonsantrasyon durumlarnda greceli olarak hiperproteinemi (relatif hiperproteinemi) ortaya kabilir. 2) Paraproteinlerin ortaya kna bal olarak hiperproteinemi ortaya kabilir. 3) Baz kronik hastalklarda ALFA globlin artna bal olarak hiperproteinemi ortaya kar. Hemokonsantrasyon durumlar: ishal ve kusma ile sindirim kanalndan su kayb scak ortamda ve ateli hastalklarda deri yoluyla su kayb bbrek yetersizlii tuz kaybettiren nefrit diyabetes mellitus diretikle tedavi durumlar poliri halinde bbrekler yoluyla su kayb su alnmasnn kstlanmas Paraproteinlerin ortaya k: multipl miyelom lenforetikler sistem maligniteleri romatoid artrit gibi otoimmn hastalklar ar kronik enfeksiyonlar karacier sirozunda

Serum total protein konsantrasyonundaki artma ve azalmalar disproteinemi olarak adlandrlr. Disproteinemiler, hiperproteinemi (serum protein konsantrasyonu art) ve hipoproteinemi (serum protein konsantrasyonu azal) olmak zere iki trdr. Normalde kanda bulunmayan ve zel fonksiyonlar olmayan proteinlerin varlna paraproteinemi ad verilir. globlin art olan baz kronik hastalklar: ar kronik poliartrit, endokarditis lenta, tberkloz gibi kronik iltihabi olaylar stma, Kala-azar, lepra, filariazis gibi eitli tropikal hastalklar karacier sirozu-sarkoidoz romatoit artrit (RA) ve sistemik lupus eritematozus (SLE) gibi otoimmun hastalklar Hipoproteinemi nedenleri 1) Plazma su ieriinin artt hemodilsyon durumlarnda greceli olarak hipoproteinemi (relatif hipoproteinemi) ortaya kar. 2) Ar protein kayb olduu durumlar 3) Protein sentezinde azalma olduu durumlar 4) Protein metabolizmas bozukluuna bal olarak esansiyel hipoproteinemi olabilir. Hemodilsyon durumlar: tuz tutulmas ve ar sv almna bal olarak gelien ar hidratasyon (su zehirlenmesi) durumu kalp yetmezlii durumu kann sv verilen koldan alnmas durumu Ar protein kayb durumlar: Nefrotik sendrom, kronik glomerlonefrit,... Yanklar, sulanan yara ve deri lezyonlar, psriazis... Protein kaybettirici enteropati, mide polibi, lseratif gastrit,... Cerrahi ve travmatik oklar. Vcut boluklarndan ar sv boaltlmas. Hipertiroidizm. Ayarlanmam diyabetes mellitus. Gebelik toksemileri Protein sentezinde azalma durumlar: Kwashiorkor iddetli malabsorpsiyon durumlar proteinden fakir beslenme ar karacier hastalklar Protein tayin metodlar Total protein ve albuminin kantitatif tayini Globulin=Total protein-albumin Proteinlerin elektroforezle ayrlmas Spesifik proteinlerin immnokimyasal metodlarla tayini Kjeldahl metodu: Btn protein molekllerinin saf polipeptit zincirinden ibaret olup yaklak %16 orannda azot ierdikleri varsaymna dayanr.

Biret metodu: Serumda mevcut proteinlerin kimyasal olarak ayn ekilde reaksiyona girdikleri varsaymna dayanr. Proteinler, deriik alkali ortamda bakr iyonlar ile meneke renginde kompleks olutururlar. Lowry metodu, turbidimetrik ve nefelometrik tayin gibi hassas metodlar da vardr. Albumin, hem biret metodu hem de bromkrezol yeili veya bromkrezol moru gibi boyalarla verdii reaksiyonlara dayanlarak tayin edilir. Plazma veya serum proteinlerini birbirinden ayrmak iin byklk, ktle, elektrik yk veya dier molekllere olan affinite gibi zelliklerinin farkllndan yararlanlmaktadr. Proteinlerin saflatrlmasnda ve kantitatif tayininde kullanlan yntemlerden bazlar, fraksiyonel ktrme, diyaliz ve ultrafiltrasyon, eitli kromatografi yntemleri, eitli elektroforez yntemleri ve ultrasantrifgasyondur. Bu yntemler arasnda rutin almalarda en sk uygulanan selloz asetat elektroforezidir. Protein elektroforezi Rutin olarak serum proteinlerinin elektroforezi yaplmaktadr. Serum proteinlerinin elektroforezi iin, bir selloz asetat band zerine az miktarda serum ekilir ve belirli bir zaman sresi boyunca bu banda pH' 8,6 olan bir tampon zelti iinde doru elektrik akm uygulanr. lem sonunda serum proteinleri, anoda doru farkl gme hzlarna gre fraksiyonlara ayrlrlar. Serum protein fraksiyonlar, selloz asetat bandn boyanp kurutulmasyla grnr hale getirilirler. Serum proteinlerinin elektroforezinde anoda en hzl gen fraksiyon, prealbmin ve albmindir, en yava gen fraksiyon globlin fraksiyonudur. Prealbmin fraksiyonu rutin serum proteinleri elektroforezinde farkedilmez.

Prealbmin Prealbmin, karacierde sentezlenir. Prealbmin molekl zerinde retinol balayan proteini balayacak yerler ve tiroksin balayabilecek bir yer bulunur. Oral kontraseptif kullananlarda, gebelerde, inflamatuvar olaylarda, malign tmrlerde, malntrisyonda, karacier hastalklarnda serum prealbmin dzeyi azalr. Serum albmin Serum albmin, karacierde sentezlenir. Serum albminin nemli ilevleri vardr: a) Bilirubin, uzun zincirli ya asitleri, T3, T4, kortizol, aldosteron, Ca2+, Cu2+ ve baz ilalar tar. b) Endojen amino asit deposu olarak grev grr. c) Plazma onkotik basncnn devamlln salar. d) Kann viskozitesini etkiler. Serum albmin dzeyinin normal snrlardan dk olmas hipoalbminemi olarak tanmlanr. Serum albmin dzeyi 2,0 g/dL'nin altna dtnde dem geliir. 1 -globlin 1-globlin fraksiyonunun nemli proteinleri: 1-antitripsin 1-antikimotripsin 1-asit glikoprotein (orosomukoid) alfa fetoprotein (AFP) 1-antitripsin, karacier parankim hcreleri, mononklear seri hcreler ve alveoler makrofajlarda sentezlenir. Nadir olarak grlen kaltmsal 1-antitripsin eksiklii, klinik olarak amfizem ve neonatal kolestatik sarlk ile karakterizedir. Alfa fetoprotein (AFP), fetsn ana proteinidir; karacierde sentezlenir. Hepatoselller karsinom ve dier karacier hastalklarnda, gebelikte, testis ve ovaryum kanserlerinda, mide kanserinde serum alfa fetoprotein (AFP) dzeyi artar. 2 -globlin 1- ve 2-globlinler arasnda g eden balca serum proteinleri, tiroksin balayan globlin ve seruloplazmindir. 2-globlin fraksiyonunun nemli proteinleri 2makrogloblin ve haptoglobindir. Tiroksin balayan globlin, bir glikoproteindir; tiroid hormonlar olan T3 ve T4 iin temel taycdr. Seruloplazmin, daha ok 2-globlin fraksiyonunda gzlenen, %10 civarnda karbonhidrat ieren bir bakrl proteindir. Wilson hastalnda ve malntrisyonda serum seruloplazmin dzeyi azalr. 2-makrogloblin, 2-globlin fraksiyonunun byk ounluunu oluturur. 2-makrogloblin, plazmann en nemli proteaz inhibitrlerinden biridir. Haptoglobin, karacierde sentezlenen ve eritrosit dndaki serbest hemoglobini balayan plazma glikoproteinidir. -globlin -globlin fraksiyonunun nemli proteinleri, hemopeksin ve transferrin (siderofilin)'dir.

Elektroforez ilemi sonunda selloz asetat bant zerinde elde edilen serum protein fraksiyonlar, bandn bir dansitometrede okutulmas suretiyle kantitatif olarak belirlenebilir. Elektroforez ilemi sonunda elde edilen serum protein fraksiyonlar, eitli proteinleri ierirler.

Hemopeksin, %20 orannda karbonhidrat ieren bir glikoproteindir. Hemopeksin, serbest hem balar. Hemhemopeksin kompleksi, olutuktan sonra karacier tarafndan tutulur ve yklr. Karacierde, hem-hemopeksin kompleksi yapsndaki hem grubunun demiri ferritine verilmekte ve hemin geri kalan ksm bilirubine evrilmektedir. Transferrin, apotransferrin denilen proteine 2 adet Fe3+ iyonu balanmasyla olumu gerek bir demir taycsdr; az miktarda bakr, inko, kobalt ve kalsiyum da tar. Transferrinin plazmaya girecek olan demiri balama yeteneine total demir balama kapasitesi (TDBK, TIBC) denir. Normal koullarda transferrinin yaklak %33' demirle doymu durumdadr. Transferrinin yardan fazlas demirle doyduunda plazma demirinin bir ksm albmin ve dier plazma proteinlerine balanr. -globlin -globlin fraksiyonunun nemli proteinleri immnogloblinler (antikorlar), C1q kompleman sistem proteini ve C-reaktif protein (CRP)'dir. Akut ve kronik karacier hastalklar, kronik enfeksiyonlar, akut diffz glomerlonefrit, sarkoidoz, karsinom ve otoimmn hastalklarda serum -globlin fraksiyonu artar. Nefrotik sendrom, ar malabsorpsiyon ve malntrisyon, primer immn yetmezlik ve sekonder immn yetmezlik durumlarnda serum -globlin fraksiyonu azalr.

Akut inflamasyon

Kronik inflamasyon

Hepatit

Renal protein kayb

nsanlarda grlen hastalklarn tan veya ayrc tansnn yaplmas ve saaltmn izlenmesinde enzimatik lmlerin uygulanmas ile ilgilenen bilim dal, klinik enzimoloji olarak adlandrlmaktadr. Enzimatik lmler iin uygun biyolojik materyaller biyolojik svlar: Kan, BOS, amniyon svs, idrar, seminal sv eritrositler lkositler doku biyopsi rnekleri doku hcre kltrleri Kan enzimlerinin aktivite tayinlerinde dikkat edilecekler Kan, antikoagulansz tpe (dz tp) alnmaldr Kan genellikle venden alnr Kan alrken hemolizden kanmaldr Kan, phtlamasndan hemen sonra santrifj edilerek serum ayrlmaldr Gnlk taze kan kullanlmas en iyisidir Enzim aktiviteleri, enzim nitesi cinsinden verilir. 1 enzim nitesi, optimal artlarda (optimal s ve optimal pH) 1 mikromol substrat 1 dakikada rne dntren enzim aktivitesidir; buna internasyonal nite ad verilir. Gnmzde enzim lm birimi olarak genelde bu nite kullanlr; IU veya ksaca U eklinde ksaltlr. 1 saniyede 1 mol substrat rne dntren enzim aktivitesine 1 katal veya 1 SI nitesi denir. Baz enzimler iin Bodansky nitesi, Rietman-Frankel nitesi gibi zel nite tarifleri vardr. Klinik tanda nemli olan serum enzimleri transaminazlar (AST ve ALT) laktat dehidrojenaz (LDH, LD) kreatin kinaz (CK, CPK) fosfatazlar (ALP ve ACP) amilaz (AMS) lipaz (LPS) gama glutamiltransferaz (GGT, -GT) aldolaz (ALS) 52-nkleotidaz (52-NT) lsin aminopeptidaz (LAP) psdokolinesteraz (ChE) glukoz-6-fosfat dehidrojenaz (G-6-PD) Hcresel enzimler: LDH, AST, ALT, ALP, v.b. Salglanan enzimler: Pankreas enzimleri Plazmaya zg enzimler: Phtlama faktrleri, fibrinolitik faktrler

Hcresel enzimler eitli nedenlerle hcre dna karlar: -Hcre membran hasar -Hcre lm -Enzim retiminde art Tanda kullanlacak enzimlerde aranan zellikler: -Dokuya zg olmaldr. -Yar mr ok ksa olmamaldr. -lm yntemi pratik olmaldr. Enzimatik tan alanlar kalp ve akcier hastalklar karacier hastalklar kas hastalklar kemik hastalklar pankreas hastalklar maligniteler genetik hastalklar hematolojik hastalklar zehirlenmeler Kalp ve akcier hastalklarnn tansnda yararl enzimler total kreatin kinaz (CK, CPK) CK-MB aspartat transaminaz (AST) laktat dehidrojenaz (LD, LDH) Karacier hastalklarnn tansnda yararl enzimler transaminazlar (ALT, AST) LDH GGT (-GT) ALP 52-nkleotidaz (52-NT) lsin aminopeptidaz (LAP) Kas hastalklarnn tansnda yararl enzimler CK LDH aldolaz AST Kemik hastalklarnn tansnda yararl enzimler alkalen fosfataz (ALP) asit fosfataz (ACP) Osteoblastik aktivite art ile karakterize kemik hastalklarnda ALP ykselir Osteoklastik kemik hastalklarnda ALP yannda ACP da ykselir.

Pankreas hastalklarnn tansnda yararl enzimler -amilaz lipaz Malignitelerin tansnda yararl enzimler organ spesifik enzimler ACP, ALP, GGT, 52-nkleotidaz, lsin aminopeptidaz (LAP), -amilaz ve lipaz organ spesifik olmayan enzimler LDH, aldolaz, fosfoheksoz izomeraz Genetik hastalklarn tansnda yararl enzimler fenilalanin hidroksilaz, galaktoz-1-fosfat ridiltransferaz, glukoz-6-fosfataz gibi birok enzim Hematolojik hastalklarn tansnda yararl enzimler anaerobik glikoliz ile ilgili baz enzimler pentoz fosfat yolu ile ilgili baz enzimler glutatyon metabolizmas ile ilgili baz enzimler adenozin deaminaz gibi prin ve pirimidin katabolizmas enzimleri Na+/K+ ATPaz lesitin kolesterol ail transferaz (LCAT) methemoglobin redktaz ........ Zehirlenmelerin tansnda yararl enzimler Organik fosfor bileikleri ile zehirlenme durumlarnda serum kolinesteraz (ChE) dzeyi dk bulunur Transaminazlar Transaminazlar, amino asitlerle keto asitlerin birbirine dnmn katalizleyen enzimlerdir. Klinik nemi olan transaminazlar aspartat transaminaz (AST) ve alanin transaminazdr (ALT).

AST'nin %40 kadar mitokondrilerde lokalizedir, ALT'nin ise tamam sitoplazmadadr. Akut hepatitte hasar daha ok sitoplazmik olduundan ALT art daha fazladr. Fosfatazlar Fosfatazlar, fosfat esterlerini ykan hidroliz enzimleridirler. Klinik nemi olan fosfatazlar, alkalen fosfataz (ALP) ve asit fosfatazdr (ACP). ALP pH=9 ve ACP pH=5'de optimum aktivite gstermektedir. ALP, en fazla kemiklerde bulunur; osteoblastik aktivite (kemik yapm) srasnda kandaki seviyesi ok fazladr. Safra yolu tkanmalarnda karacierde daha fazla ALP sentezlenir. Dolaysyla safra yolu tkanmalarnda ALP'n kan seviyesi nemli oranda ykselir. Ekstrahepatik tkanmalarda meydana gelen ykselme, intrahepatik tkanmalardakinden ok daha fazladr. ALP aktivitesi, eskiden kolorimetrik Bessey-Lowry metodu ile tayin edilirdi; gnmzde kinetik metotla tayin edilmektedir. ACP, en fazla prostatta bulunur; prostat dnda kemik, eritrosit, dalak, granlosit ve pankreasta bulunur. Prostatik ACP aktivitesi sodyum tartaratla inhibe edilir. Total ACP tayini yapldktan sonra sodyum tartaratla inhibisyon yaplr ve tekrar ACP tayini yaplr; bu, nonprostatik ACP aktivitesidir. Prostatik ACP (PAP)= Total ACP-Nonprostataik ACP 5'-Nkleotidaz (5'-NT) 5'-NT, sadece AMP gibi nkleozid-5'-fosfatlara etki eden bir fosfatazdr. 5'-NT'n klinik nemi, serum dzeyinin hepatobiliyer hastalklarda normalin 2-6 kat kadar artmasndadr. 5'-NT, hepatobiliyer hastalklarda ALP ile ayn ekilde etkilenir; fakat 5'-NT'deki art daha belirgindir ve ALP'a gre daha uzun sre yksek kalr. 5'-NT aktivitesi, kolorimetrik ve kinetik UV metotlarla llebilir. Piyasada kinetik metotla alan ve otoanalizrlere uyarlanabilen ticari kitler bulunmaktadr. Laktat dehidrogenaz (LDH) LDH, anaerobik glikolizin son enzimi olup pirvatn laktata dnmn katalize eder. LDH, zellikle kalp kas, eritrositler, bbrek, iskelet kas, karacier ve akcierde yaygndr. LDH'n, be izoenzimi vardr. LDH1, LDH2 ve LDH3, en ok kalp kas, eritrosit ve bbrekte bulunur. LDH4 ve LDH5, en ok izgili kas ve karacierde bulunur. LDH-X (LDH-6) ad verilen farkl bir izoenzimi de vardr. Serum LDH aktivitesi, miyokard infarkts, akut hepatit, kas zedelenmeleri, pnmoni, hemolitik anemilerde artar.

Transaminazlar, zellikle eritrosit, kalp kas, karacier ve akcierde daha fazla bulunurlar. Bu organlarda meydana gelebilecek yaygn doku harabiyetinde bu enzimler kana geer ve kandaki konsantrasyonlar artar. Klinik bakmdan transaminazlar, zellikle hepatitlerde ve sarlklarda nem kazanr. Karacier hcrelerinde

Serum LDH aktivitesi tayini iin end-point ve kinetik metotlar vardr. Kinetik metot, kolorimetrik metoda gre daha hassas, linearitesi daha fazla ve deney sresi ok daha ksadr. LDH tayininde kullanlan substrat, katalize ettii reaksiyona gre laktat+NAD+ veya pirvat+NADH olabilir. Substrat olarak laktat kullanan yntem LDH-L ve pirvat kullanan yntem LDH-P olarak adlandrlr. LDH-L ve LDH-P yntemlerinin normal deerleri birbirinden farkldr. nk reaksiyon hz her iki yne doru eit deildir. Kreatin kinaz (CK) CK, kreatin ile ATP arasnda geri dnml bir reaksiyonla fosfat transferi yapar. Bu reaksiyon, kas kaslmas iin gerekli olan enerjiyi salar. Kreatin kinazn izomeri vardr: CK-1 (CK-BB), beyin, prostat, akcier, barsak, mesane, plasenta ve tiroidde bulunur. CK-2 (CK-MB), balca kalp kasnda bulunur. CK-3 (CK-MM) balca iskelet ve kalp kasnda bulunur. Serum CK aktivitesi, iskelet kasnn her eit distrofilerinde normalden ok yksektir. CK ve CK-MB'nin klinikte en ok kullanldklar yer, miyokard infarktsnn tehisidir. Her ikisi de artar. zellikle CK-MB'nin art ayrc tehis bakmndan ok nemlidir. CK tayini iin ticari kitler vardr. CK-MB tayini, ya elektroforezle veya CK-MB iin zel olarak imal edilmi ticari kitlerle yaplr. CK-MB kiti seiminde ok dikkatli olmaldr. Gamma glutamil transferaz (GGT) GGT ( GT), peptitlerden ve dier bileiklerden glutamil grubunu herhangi bir akseptre transfer eder; gamma glutamil transpeptidaz diye de bilinir. GGT, kas hcreleri hari btn hcrelerde ve serumda bulunur. ncelikle hcre zarna yerlemitir; amino asitlerin ve peptitlerin hcre iine tanmasn salar. Serumdaki GGT'nin ana kayna hepatobilier sistemdir. Btn karacier hastalklarnda serum GGT aktivitesi artar. GGT, tkanma sarl, kolanjitis ve kolesistit tehisinde ALP'dan daha kymetlidir. nk daha erken ykselir ve daha uzun sre yksek kalr. Serum GGT aktivitesi, ar iicilerde ve alkolik karacier sirozunda da artar. Prostat bezinde de GGT miktar olduka fazladr. GGT tayini iin ticari kitler vardr. Amilaz Amilaz, niastay bir disakkarit olan maltoza hidroliz eder. Amilaz, tkrk bezleri ve pankreas tarafndan salglanr; bir ksm kana geer ve idrarla atlr.

zellikle akut pankreatitte serum amilaz aktivitesi artar. Kan veya idrar amilaz hem kolorimetrik hem de kinetik enzimatik olarak tayin edilebilir. Piyasada her iki metoda dayal ticari kitler bulunmaktadr. Caraway metodu, amilaz aktivitesi tayininde kullanlan kolorimetrik metottur. Bu metot otoanalizrlere uyarlanamaz. Lipaz Lipaz, trigliseridleri hidrolizleyen enzimdir. Kandaki lipazn ou pankreas kaynakldr. Akut pankreatitten sonra serum lipaz seviyesi 2-12 saat iinde normalin drt katndan fazla artar ve 48-72 saat iinde normale dner. Bazen serum amilaz seviyesine gre ok daha uzun sre yksek kalabilir. Serum lipaz aktivitesi, titrimetrik veya turbidimetrik metotlarla tayin edilebilir. Gnmzde en ok kullanlan turbidimetrik metotlara dayal ticari kitlerdir. Kolinesterazlar Kolinesterazlar, asetilkolin asetilhidrolaz (asetilkolinesteraz, gerek kolinesteraz, kolinesteraz I) ve ailkolin ailhidrolaz (yalanc kolinesteraz, psdokolinesteraz, kolinesteraz II) olmak zere iki tanedir. Her ikisi de asetilkolini hidrolize ederler. Psdokolinesteraz, karacier, pankreas, kalp, beynin beyaz maddesi ve serumda bulunur. Klinik amala serumda tayin edilen bu enzimdir. Serum psdokolinesteraz aktivitesi tayini, karacier fonksiyon testi olarak kullanlmakla beraber asl nemi organik fosfor bileikleri (bcek zehiri) ile olan zehirlenmeleri ortaya koymak ve genetik varyantlarna sahip hastalar tehis etmektir. Doutan kolinesteraz aktivitesi dk olan hastalarda ameliyatlarda kas gevetici olarak kullanlan sksinilkolinin yeterli hzda yklamamas nedeniyle uzam apne periyodu gzlenir. Psdokolinesteraz aktivitesi lm, eitli metotlarla olabilmektedir. Glukoz-6-fosfat dehidrogenaz (G-6-PD) G-6-PD, pentoz fosfat yolunun ilk enzimidir; glukoz-6fosfatn ykseltgenmesini salar. Koenzimi NADP'dir ve bu yolla NADPH retilir. G-6-PD enzimi, eritrositler iin hayati neme sahiptir. nk bu enzim eksikliinde NADPH retimi yetersiz olur; okside glutatyonun (GSSG) indirgenmi glutatyona (GSH) dnm ve sonuta H2O2'nin ortadan kaldrlmas yetersiz olur. eitli proteinler zarar grr ve hemoliz gerekleir. G-6-PD tayini ykanm eritrositlerde yaplr.

Seroloji, antijen-antikor reaksiyonlarnn in vitro gsterilmesidir. Hematolojide seroloji, kan gruplarnn tannmas ve tayini asndan olduka nemlidir. Kan gruplarnn en nemlisi, 1900'de Landsteiner tarafndan kefedilen AB0 sistemidir 0 grubu kan eritrositlerinde antijen zellii olmayan H maddesi bulunur. A grubu kan eritrositlerinde A antijeni bulunur. B grubu kan eritrositlerinde B antijeni bulunur. AB grubu kan eritrositlerinde hem A hem B antijeni bulunur.

Kan gruplar iin 1939'da Levine ve Stetson tarafndan Rh sistemi ileri srlmtr. Rhesus maymunlarnn eritrositlerinin tavanlara zerk edilmesiyle elde edilen antiserum, insanlarn byk ounluunun eritrositlerini agltine eder. Byle kiiler ve eritrositlere Rh pozitif denir.

A grubu kan serumunda B antijenine kar antikor bulunur. B grubu kan serumunda A antijenine kar antikor bulunur. AB grubu kan serumunda A veya B antijenlerine kar antikor yoktur. 0 grubu kan serumunda hem A hem B antijenlerine kar antikor bulunur. Irklara gre deimekle beraber, kan gruplarndan 0 ve A gruplar %40-45 arasnda B grubu %10 ve AB grubu %3-5 arasnda bulunur. Kan serumundaki anti A ve anti B antikorlar nedeniyle, kan transfzyonunda alc ile vericinin kan gruplar ayn olmaldr0 grubu kiiler genel verici olarak kabul edilirler. Fakat bu kiilerin serumunda anti-A ve anti-B antikorlar vardr. A veya B grubundan alclara 0 grubu kan acil durumlar dnda verilmemelidir. Grubu belli olmayan eritrositlerdeki A veya B antijenlerinin varln, anti-A ve anti-B serumlaryla karlatrldnda meydana gelen agltinasyon reaksiyonuyla tayin etmek mmkndr.

Kan grubu tayini iin yntem olarak hem lam yntemi hem tp yntemi kabul edilebilir. Antiserum olarak titresi yksek olan gerek gG ve gerek doal (gM) antikorlar birlikte ieren reaktifler sadece doal antikor ierenlerden daha iyi sonu vermektedir. Lam yntemi ile Rh kan grubu tayininde kullanlan antiserumlarda gG yapsnda antikorlar bulunur. Bu antikorlarn %0,9 NaCl zeltisi ile sulandrlnca veya 37o C'den dk slarda agltinasyon vermeyeceini bilmek gerekir. Lam yntemi ile AB0 kan grubu tayini: ki tane temiz lam hazrlanr. Birinci lam grup tayini iin, ikinci lam ise kontrol iindir.

-Birinci lamn A yazlan tarafna bir damla anti-A serumu,

B yazlan tarafna bir damla anti-B serumu konur.

Taze kan rneinden %0,9'luk NaCl ile hazrlanan %10'luk eritrosit sspansiyonundan birer damla, birincilamlarn yanndaki anti-A ve

anti-B serumlarnn yanna ve ikinci lama konur. Her damla iin ayr ubuk kullanlarak tahta ubuklarla anti-A ve antiB serumlarn yanndaki kan damlalar kartrlr. Sonra lamlar hafife ne ve arkaya doru hareket ettirilerek sallanr.- Birka saniye iinde agltinasyon oluup olumadna makroskopik ve mikroskopik olarak baklr. Eer sadece anti-A ile agltinasyon varsa, kan grubu A dr. Eer sadece anti-B ile agltinasyon varsa, kan grubu B dir. Eer hem anti-A hem anti-B ile agltinasyon varsa, kan grubu AB dir. Eer gerek anti-A gerek anti-B ile agltinasyon yoksa, kan grubu 0 dr. Lam yntemi ile Rh kan grubu tayini: Temiz bir lam zerine bir damla anti-D serum konur.AntiD serum zerine iki damla eritrosit sspansiyonu veya tam kan eklenir.- Bir krdan veya benzeri bir ubukla eritrosit sspansiyonu ile anti-D serum kartrlr.

kanlar ayn grupta olduu zaman kullanlr. Test oda scaklnda yapldndan ancak AB0 grubundaki antikorlar saptanabilir; Rh antikorlar bu yntemle saptanamaz.Test sonucunda agltinasyon saptanrsa, alcnn ve vericinin kan gruplar arasnda bir uygunsuzluk var demektir; kan gruplar tekrar tayin edilmelidir. Eer alcnn kan grubu A, B veya AB, vericinin kan grubu 0 ise kk apraz karlatrma testinde agltinasyon grlr. Bunun nedeni, vericinin serumundaki antikorlardr. Ancak kan naklinde nemli olan, alcnn serumunda vericinin eritrositlerine kar antikor olmamasdr; vericinin antikorlarnn alcnn eritrositleriyle birlemesi nemli deildir. Otoimmun hemolitik anemilerin tans iin yararl bir serolojik test Coombs testidir Coombs testi, direkt ve indirekt olmak zere iki ekilde yaplr. Direkt coombs testinde, duyarllam eritrositlerin ortaya karlmasna allr: 2 cc okzalatl veya sitratl kan alnr. Bol fizyolojik serumla eritrositler defa ykanr. Son ykamadan sonra st ksm atlr ve tpn i cidar szge kad ile kurutulur. Kalan hcrelerin zerine 2 damla coombs test serumu (ticari olarak bulunur) damlatlr. Tp iyice alkalanr ve 1000 rpm ile bir dakika santrifj edilir. Agltinasyon grlrse sonu pozitifdir. ndirekt coombs testinde, hasta serumunda serbest antikorlarn bulunup bulunmad aratrlr. Hastadan serum, okzalatl veya sitratl plazma alnr. 0 Rh (+) bir kandan fizyolojik serumla %2'lik sspansiyon hazrlanr. Bir deney tpne 2 damla 0 Rh (+) eritrosit sspansiyonun- dan konur ve zerine 2 damla hasta serumu eklenir. 37o C'de bir saat inkbe edilir. Tp ierii serum fizyolojikle defa ykanr. Tpteki pellet zerine 2 damla coombs test serumu eklenir ve hafife kartrlr. Oda scaklnda 15 dakika bekletilir. 2000 rpm ile bir dakika santrifj edilir. Agltinasyon olursa test pozitifdir.

Lam zel s kutusu zerine konur ve hafife sallanr. ki dakika iinde reaksiyon okunur. Agltinasyon varsa kan grubu Rh pozitifdir. Rh hastal olan yeni doanlarda, yanl olarak agltinasyon grlmez. Bu durum, bebekteki btn antijenik reseptr noktalarnn annenin antikorlaryla kaplanmasndan ileri gelir. Her kan naklinden nce yaplmas gereken en nemli test, cross-match (apraz karlatrma) dr. apraz karlatrma, byk apraz karlatrma ve kk apraz karlatrma olmak zere iki ekilde olabilir. Byk apraz karlatrma testinde, alcnn serumu vericinin eritrositleriyle kartrlr ve arkasndan Coombs antiserumu kullanlarak eritrositler zerinde antikorlar bulunup bulunmad aratrlr. Ne yaz ki memleketimizde bu yntem henz yaygn kullanlmamaktadr. Kk apraz karlatrma testinde, bir lam zerinde vericiyle alcnn kanlarndan birer damla kartrlr ve agltinasyon olup olmadna baklr. Kk apraz karlatrma testi, alc ve vericinin

Total lipid tayini ile serumda tm lipidler (trigliserid, fosfolipid, kolesterol, ya asidi, v.s.) tayin edilmi olur. Trigliserid tayininin yapld laboratuvarlarda total lipid tayinine gerek yoktur. nk total lipid seviyesinde meydana gelen deiiklikler genellikle trigliserid seviyesindeki deiiklikleri yanstr. Total lipid tayininde kullanlan iki metot vardr: Sulfo vanilik asit metodu Kunkel fenol metodu Trigliseridler Trigliseridler, gliseroln tane hidroksil grubu ile ya asitlerinin oluturduklar esterlerdir.

Kan kolesterolnn artt haller: Ateroskleroz Karacier hastalklar Bbrek hastalklar Diabetes mellitus Hipotiroidi Lsemi Kan kolesterolnn azald haller: Hipertiroidizm Terminal portal siroz Terminal remi Anemiler nfeksiyonlar Kolesterol, kloroformlu ortamda H2SO4 ile krmz renk verir; buna Salkowsky reaksiyonu denir.Kolesterol, kloroformlu ortamda slfrik asit+asetik anhidrit ile yeil renk meydana getirir; buna Liebermann-Burchard reaksiyonu ad verilir Kolesterol, kimyasal metotlarla veya enzimatik olarak tayin edilebilir. Bu metotlar ya direkt ya da indirektirler. Direkt metotlarda dorudan serum veya plazma kullanlr ve bunlar otoanalizrlere uyarlanabilir olduklarndan tercih edilirler. Kolesterol tayin metotlar: Enzimatik olmayan metotlar Liebermann-Burchard metodu Deproteinizasyonlu kolorimetrik metot (Zak metodu) B) Enzimatik metot: Kolesterol esteri, kolesterol esterazla hidroliz edilerek serbest kolesterol elde edilir. Kolesterol oksidaz, oksijen kullanarak H2O2 oluumunu salar. H2O2 , eitli bileiklerle renkli kompleks oluturur; bu da 500 nm'de okunur. Lipoproteinler Lipoproteinler, lipidlerin plazmada tanma ekilleridirler. Lipoproteinlerdeki protein olan apolipoproteinler (apoproteinler), apo A, apo B, apo C, apo D, apo E gibi adlandrlrlar. Lipoproteinler, elektroforez, ultrasantrifj, ultrafiltrasyon ve elektron mikroskobik yntemlerle birbirlerinden ayrlrlar. Ultrasantrifjdeki younluklarna gre lipoproteinler,ilomikronlar, VLDL, IDL, LDL, HDL, Lp (a) eklinde alt gruplara ayrlrlar. Lipoproteinler, elektroforezdeki ayrlmalarna gre ilomikronlar (tok kiilerde grlr),BETA lipoprotein (LDL), pre bETA lipoprotein (VLDL), BETA lipoprotein (HDL) eklinde alt gruplara ayrlrlar. ilomikronlar, eksojen (diyet) kaynakl lipidlerin

Trigliseridler, enzimatik metotlara dayal ticari kit kullanlarak tayin edilirler.Trigliserid lm ncesi 12 saatlik alk gerekmektedir. Total kolesterol Kolesterol, steroid yapda kat bir alkoldr; 17.karbon atomuna bal hidrokarbon yan zincirinden dolay lipid zellii gsterir

Kolesterol, dardan alnd gibi, vcutta asetil-CoA'dan da kolayca sentezlenir.Kolesterol, safra asitleri, D vitamini ve steroid hormonlarn sentezinde kullanlr. Ayrca hcre zarlarnn yapsna katlr.Normal plazma kolesterolnn %70'i ya asitleri ile esterlemi (ester kolesterol), %30'u da serbest haldedir.Serum total kolesterol miktar yala ilgilidir; 45 yan altndakilerde %120-240 mg arasndadr. 45-60 yalar arasnda %260 mg'n zerine kadar kabilir. 60 yandan sonra dmeye balar. Genel olarak erkeklerdeki total kolesterol miktar kadnlardakinden daha yksektir. Miyokard infarkts geiren kiilerde, infarktsten 24 saat sonra kan kolesterol iddetle azalr ve birka hafta dk seyreder.Kan kolesterol seviyesi kolesterolemi tabiri ile ifade edilir. Kanda kolesteroln artmasna hiperkolesterolemi, azalmasna ise hipokolesterolemi ad verilir.

tanmasn salarlar. Barsak epitel hcrelerinde sentezlenir ve lenf akmna kararak dolama girerler. Bileimlerinde en fazla trigliserid, en az protein bulunur.ilomikronlar, dolamda damar endotelinde bulunan lipoprotein lipaz enzimi etkisiyle yaplarnda bulunan trigliseridlerin byk ksmn kaybederler; geriye ilomikron kalntlar kalr. VLDL (ok dk dansiteli lipoprotein) endojen trigliserid bakmndan olduka zengindir. Karacierde sentezlenir. Fonksiyonu, karacierde sentezlenen trigliserid ve kolesterol ekstrahepatik dokulara tamaktr. LDL (dk dansiteli lipoprotein) VLDL art olarak damar iinde sentezlenir. Ekstrahepatik dokularda ve karacierde reseptrleri bulunur. Bu reseptrlere yapsnda bulunan apo B-100 vastasyla balanarak katabolize olur. Plazmada LDL'nin artt durumlarda makrofajlar tarafndan reseptr aracsz olarak alnr ve kpk hcreleri oluur. Kpk hcre oluumu da ateroskleroza sebep olur. HDL (yksek dansiteli lipoprotein) dokulardan karaciere kolesterol tamaktadr. HDL kitlesinin %50'si protein, %30'u fosfolipid, %20'si kolesteroldr.HDL'nin artmas organizmann lehine, azalmas ise aleyhinedir. Lp (a), LDL'ye benzeyen bir lipoproteindir. Balca apolipoproteini apo B-100'dr. zellikle karbohidrat kalntlar bakmndan zengin olup fonksiyonu tam olarak bilinmemektedir. Ateroskleroz riski ile ilikili olduu tahmin edilmektedir. Apolipoproteinler (Apo A), Apo AI, Apo AII ve Apo AIV olmak zere tiptir. HDL'nin major proteinleridirler.Apo AI, LCAT enziminin aktivasyonunda ve bylece ekstrahepatik dokulardan karaciere serbest kolesteroln HDL'de esterletirilmek suretiyle tanmasnda rol oynar. Apo AI'in artmas organizmann lehinedir. Apo B, HDL dndaki btn lipoproteinlerin bata gelen proteinidir. Apo B-100, Apo B-48, Apo B-26, Apo B-74 olmak zere drt tipi vardr. Apo B-100 ounlukla karacierde sentezlenir, Apo B-48 barsak duvarnda sentezlenir.Apo B'nin artmas organizmann aleyhinedir.Apo B-100, LDL'nin reseptrlerine balanmasnda nemli rol oynar. Apo C, Alk durumunda VLDL ve HDL'nin yapsnda bulunur. Apo CI, Apo CII, Apo CIII olmak zere tipi vardr. Apo CII, ilomikron ve VLDL katabolizmasn salayan ekstrahepatik lipoprotein lipazn aktivasyonunda nemli rol oynar. Apo CI, LCAT'n aktivasyonunda etkilidir. Apo C'lerin nemli zellikleri, lipoproteinler arasnda transfer edilebilmeleridir. HDL'den VLDL ve ilomikronlara, bunlardan da HDL'ye transfer edilirler. Apo D, Lipoproteinler arasnda kolesterol esterleri ve trigliseridlerin transferinde rol oynamaktadr. Bu yzden kolesterol ester transfer proteini de

denmektedir.Kolesterol esterlerinin HDL'den trigliseridce zengin lipoproteinlere transferini salar; buna karlk trigliseridi de HDL'ye transfer eder. Apo E, karacierde sentezlenir. Plazmada HDL'nin yapsna katlr. LCAT etkisiyle HDL'de ester kolesterol birikince Apo E de HDL'den ayrlarak VLDL ve ilomikronlara transfer edilir.ilomikron artklar ve IDL'nin hepatik reseptrleri tarafndan tannmalarn Apo E salar.Apo E'nin, Apo EI, Apo EII, Apo EIII, Apo EIV ve Apo EV olmak zere be eidi vardr. HDL-Kolesterol tayini; Serumdaki VLDL, LDL ve varsa ilomikronlar ktrlr. stte kalan spernatanda kolesterol tayini yaplr. Bu kolesterol HDL-kolesteroldr. Serum trigliserid konsantrasyonu 400 mg/dL'yi getii durumlarda HDL dndaki lipoproteinlerin kmesi yetersiz olur ve sonular hatal yksek kar. Bu durumda numune _ orannda dile edildikten sonra allmaldr.ktrmesiz HDL-Kolesterol tayin yntemleri de gelitirilmitir. VLDL-Kolesterol tayini; VLDL, en iyi ultrasantrifjle tayin edilir. Fakat u formlle de hesaplanabilir: VLDL=Trigliserid/5 LDL-Kolesterol tayini LDL-kolesterol, hazr ticari kitlerle tayin edilir. Serum trigliserid konsantrasyonunun 400 mg/dL'den dk olduu durumlarda Friedewald formlyle hesaplanabilir: LDL-kolesterol=Total kolesterol-(TG/5)-(HDL-kolesterol) Lipoprotein elektroforezi

A karnna yaplan lipoprotein elektroforezinde lipoproteinler, alfa, prebeta ve beta olmak zere banda ayrlrlar. Lipid metabolizmas bozukluklar Kan lipid dzeyi lipidemi veya lipemi tabirleriyle ifade edilir.Kan lipidlerinin normal snrlarda olmasna normolipidemi, normal snrlarn zerinde olmasna hiperlipidemi, normal snrlarn altnda olmasna hipolipidemi denir. Lipoproteinlerin normalden fazla olmasna hiperlipoproteinemi, normalden dk olmasna hipolipoproteinemi denir. Lipid depo hastalklarna lipidoz, lipidlerin vcutta anormal dalmna lipodistrofi denir.Mukolipidoz, hem mukopolisakkaridoz hem de sfingolipidozda ortak olan nitelikleri bir araya getiren hastalklardr.