DÜNYADA VE TÜRKİYE'DE YOKSULLUK VE KADINLAR

  • Published on
    29-Jan-2017

  • View
    217

  • Download
    4

Embed Size (px)

Transcript

  • Journal of Yasar University, 3(11), 2661-2698

    2661

    DNYADA VE TRKYEDE YOKSULLUK VE KADINLAR

    POVERTY AND WOMEN IN WORLD AND TURKEY

    Yrd. Do. Dr. Mustafa ZTRK, Ara.Gr. Baak Il ETN

    Z

    En genel anlamyla insanlarn temel gereksinimlerini karlama olanana sahip

    bulunmamas, kiilerin yaayabilecekleri minimum yaam standartlarna sahip olamamas

    eklinde tanmlanabilecek yoksulluk olgusu, isizlik, yoksunluk, ayrmclk, sosyal dlanma

    gibi olgularla da hem i ie hem de etkileim iindedir. Yoksulluktan en fazla en fazla

    etkilenen kesimlerin banda ise kadnlar ve ocuklar gelmektedir. ou lkede alma

    yaamna yeterli dzeyde katlamayan; katlanlarn ise ou zaman eitli ayrmclklara

    maruz kald kadnlara ynelik almalar gnmzde daha da nemli hale gelmitir. Gerek

    ulusal ve gerekse de uluslar aras kurulularn en nemli abalarnn banda, yoksulluu

    engelleyecek ve/veya azaltacak politikalar retmek gelmektedir. Bunlarn baarlamamas

    durumunda ise, en azndan mmkn olduu lde yoksulluun etkilerinin en aza indirilmesi

    gerekmektedir. Bu balamda yoksulluktan en fazla etkilenen kadnlara ynelik politikalarn

    hayata geirilmesi daha nemli ve hayati hale gelmitir.

    Anahtar Kelimeler: Yoksulluk, Kadnlar, Ayrmclk, Mikrokredi, Yoksullukla Mcadele

    Politikalar.

    ABSTRACT

    The phenomenon of poverty which can be defined as not having opportunities to get

    basic needs and minimum living standards has both togetherness and interaction with the

    concepts of unemployment, deprivation, discrimination, and social exclusion. The leading

    groups most affected by the poverty are women and children. Studies about women became Sleyman Demirel niversitesi, ktisadi ve dari Bilimler Fakltesi, alma Ekonomisi ve Endstri likileri Blm stanbul niversitesi, ktisat Fakltesi, alma Ekonomisi ve Endstri likileri Blm

  • DNYADA VE TRKYEDE YOKSULLUK VE KADINLAR POVERTY AND WOMENS IN WORLD AND TURKEY

    ztrk, etin, 2009

    2662

    important lately which mainly stress that women as a group participate adequate levels of

    working life at a lower rate than men in many countries. Although in some countries, labor

    force participation for women is relatively high, there are some considerable signs that

    women are highly discriminated. Both national and international organizations target to

    produce policies which aim to prevent or alleviate poverty. In case of failure, it is required to

    minimize the negative effects of poverty as much as possible. In this context policies for

    women who are mostly affected by the poverty became more important and vital.

    Key Words: Poverty, Women, Discrimination, Microcredit, Policies of Struggle Against

    Poverty.

    GR

    Getiimiz elli yllk zaman dilimi, teknolojik ve ekonomik gelime srecinin hzla

    yaand bir dnem nitelii tamaktadr. Bununla birlikte geni kitlelerin muzdarip olduu

    yoksulluk azalmann tesinde, daha iddetli hissedilmeye balanan bir olgu olarak gndemde

    yer almaktadr.

    Esas itibariyle objektif ve zerinde gr birliine varlan bir tanm olmamakla

    birlikte yoksulluk terimi, belirli bir gelir seviyesinin altnda kalanlar iin kullanlmaktadr.

    Yoksulluk daha ok yeterli gelir ve tketimi gerekletirebilmeden yoksunluk durumunu ifade

    eden statik bir kavramdr. Dier bir ifade ile yoksulluk; fiziksel, ruhsal ve toplumsal bir

    engellilik halidir. Temelde azgelimilik ile ilintilendirilen yoksulluk, aslnda tm dnya

    lkelerinde sosyal birlikteliin nnde bir engel, ekonomik gelimiliin ardnda brakt bir

    kara bir tablo olarak canlln korumaktadr. Bununla birlikte yoksulluk konusuna olan resmi

    ilginin artmas, ksmen son zamanlardaki ekonomik durgunluun Avrupa btnleme srecine

    zarar verebilecek bir takm sosyal etkilere yol aabilecei kaygs ile ilikilendirilebilir.

    Yoksullukla mcadele politikalar ve bu politikalarn baarl bir ekilde

    uygulanabilmesi, geni kitlelerin ve zellikle kadnlarn sonularndan etkilendii yoksulluk

    ve kaynaklara eriememe konularnda gereken tedbirlerin alnmas iin ayr bir neme

    sahiptir.

  • Journal of Yasar University, 3(11), 2661-2698

    2663

    Bu almann amac; gnmzde en nemli gndem maddelerinden birini tekil eden

    yoksulluk ve yoksulluktan en ok etkilenen gruplardan biri olan kadnlarn yoksulluunu

    eitli ynleriyle irdelemek ve yoksullukla mcadele politikalar kapsamnda

    deerlendirmektir.

    alma blmden olumaktadr. lk blmde genel itibariyle yoksulluk, sosyal

    dlanma kavramlar ve yoksulluun nedenleri ele alnacaktr. kinci blmde yoksulluktan en

    ok etkilenen kesimler balamnda kadnlar ve yoksulluk konusu; istihdam, igcne katlm

    oranlar, enformel sektr, toplumsal cinsiyet, gelir dalm ve yoksulluu derinletiren

    ayrmclk gibi gstergelerin nda incelenecektir. Son olarak yoksullukla mcadele

    politikalar, bu politikalarn etkinlii ve uygulanabilirlii tartlacaktr.

    I. YOKSULLUK

    A. Kavram Olarak Yoksulluk

    zellikle lkemizde son yaanan krizlerden sonra, gerek akademik evrelerde gerekse

    medyada en ok tartlan konulardan birini yoksulluk oluturmutur. Medyann, krizle

    birlikte daha da artan yoksulluu yapsal bir sorun olarak deil, krizin almasyla atlatlacak

    dnemsel bir sorun olarak ele almasna karn; yoksulluk konusu hala zerine sz sylenmesi

    ve aklanmas zor bir kavram olarak akademik evrelerin nnde durmaktadr.

    Yoksulluun objektif ve zerinde gr birliine varlan bir tanm yoktur. Zira

    zenginlik ve yoksulluk, temelde ahsi niteliktedir. Bu konuda tek bir tanm yapmak, tek bir

    kriter bulmak, tek bir yaklam gelitirmek olanakszdr. lkelerin gelimilik dereceleri,

    igc yaplarndaki farkllklar, geleneksel dayanma kurumlarnn varln srdrp

    srdrmemesi ve daha bir dizi etken, yoksulluk konusunda tek bir yaklam gelitirilmesini

    engellemektedir. Nitekim gerek Afrikada kuraklk nedeniyle alk yaayan bir kadn, gerek

    Latin Amerikada teneke evlerde oturan ve ounlukla enformel sektrde alan bir ii,

    gerekse de Pariste yaayan ama yakacak paras olmad iin snma sorunu yaayan bir yal

    yoksul kategorisine girmektedir. Yukarda verilen rneklerden de grlebilecei gibi her bir

  • DNYADA VE TRKYEDE YOKSULLUK VE KADINLAR POVERTY AND WOMENS IN WORLD AND TURKEY

    ztrk, etin, 2009

    2664

    rnekteki yoksulluun zm yollar farkl olmaktadr. Bu yzden yoksulluk greceli bir

    kavramdr.1

    En genel anlamyla yoksulluk insanlarn temel gereksinimlerini karlama olanana

    sahip bulunamamas, kiilerin yaayabilecekleri minimum yaam standartlarnn

    olmamasdr.2 Bir dier tanma gre ise yoksulluk statsne sahip olan insanlar, toplumsal

    refah dzeyi ve toplumsal yaam standardnn mutlak ya da greli olarak minimum bir

    dzeyinin altnda bulunmaktadrlar.3

    Dnya Bankas yoksulluu daha ok parasal gelir asndan tanmlamaktadr. O halde

    yoksul kelimesi, belirli bir gelir seviyesinin altnda kalanlar iin kullanlmaktadr. nl

    kalknma iktisats Amartya Sen; yoksulluu belirli bir asgari kabiliyeti devam ettirememe

    eklinde tanmlamaktadr.4

    Yoksulluk tanmnn, yoksulluk dzeyinin, yoksulluk profilinin ve bunlarn zaman

    iindeki deiiminin doru olarak belirlenebilmesi, yoksullukla mcadele politikalarnn

    oluturulmas, deerlendirilmesi ve baarl bir ekilde sonulandrlmas bakmndan nemli

    bir nkouldur.5 Bu konuda tanm, kstas ve lm yntemleri aratrmaclar ve bilim

    adamlar tarafndan ayrntl olarak ele alnm; szkonusu tanm, kstas ve yntemler eitli

    eletirilere tabi tutulmutur.

    retim yapsnda ve teknolojide nemli atlmlar yapan ve kimi yazarlar tarafndan en

    zengin dnemi yaad sylenen gnmz dnyasnda, halen yer alan yoksulluk sorunu

    yllardan beri neminden hibir ey kaybetmemitir. zellikle azgelimi lkeler yoksulluk

    sorunuyla szcn tam anlamyla boumakta, bu sorunun zm konusunda areler

    aramaktadr. Yoksulluk, temelde bir azgelimilik sorunu olmakla birlikte, gelimi lkelerde

    de nemli bir sorun olarak gndem tekil etmektedir. 1980 ve 1990l yllarda nemli bir art

    gsteren yoksulluk, Avrupann sosyal birlikteliini tehdit eden boyutlara ulamtr.

    1 Sevda Demirbilek, Sosyal Gvenlik Sosyolojisi, Legal Yaynclk, stanbul, Nisan 2005, s. 248. 2 Abdlkadir enkal, Kreselleme Srecinde Sosyal Politika, Alfa Yaynlar, stanbul, Austos 2005, s. 392. 3 TSAD, Trkiyede Bireysel Gelir Dalm ve Yoksulluk, TSAD Yaynlar, stanbul, Aralk 2000, s. 95. 4 Aye Meral Uzun, Yoksulluk Olgusu ve Dnya Bankas, C.. ktisadi ve dari Bilimler Dergisi, C. 4, S. 2.,

    2003, s. 156. 5 Fikret enses, Kresellemenin teki Yz: Yoksulluk, 3. B., letiim Yaynlar, stanbul, 2003, s. 61.

  • Journal of Yasar University, 3(11), 2661-2698

    2665

    Dnyadaki yoksul insan saysnn belli bal btn ltlere gre art eilimi iinde

    olduu ve nlem alnmad takdirde daha da artaca konusunda bir konsenss olumutur.

    Bununla birlikte, yoksulluun ksa dnemde azalaca ynnde ciddi iaretler de

    bulunmamaktadr.6 Yakn corafyadan bir rnek vermek gerekirse, OECDnin 2002 ylnda

    yapt almaya gre, OECD lkeleri iinde Trkiye, Meksikadan sonra GN katsaysnn7

    1e en yakn olduu lkedir. Trkiyede piyasalarda ortaya kan gelirin %70i en zengin

    %30luk dilime giderken, en yoksul %30luk dilimin elde ettii gelir sadece %8dir. Kuzey ve

    Bat Avrupa lkelerine gidildike gini katsays 0a daha yaklamaktadr. En zengin %30luk

    dilimin en az pay ald lke ise Danimarkadr.8 Mutlak anlamda yoksulluk sorunun en az

    hissedildii blge Avrupa olmasna karn, greli olarak yaklaldnda 2001 yl itibariyle

    (yeni katlan lkeler hari tutulduunda) Fransa nfusu kadar (yaklak 60