Dunya Dısı Yasam

  • View
    217

  • Download
    2

Embed Size (px)

DESCRIPTION

DNYA DII YAAM OCAK 2003 SAYISININ CRETSZ EKDR HHAAZZIIRRLLAAYYAANN :: PPRROOFF.. DDRR.. MMEEHHMMEETT EEMMNN ZZEELL aannaakkkkaallee 1188 MMaarrtt nniivveerrssiitteessii -- AAssttrrooffiizziikk AArraattrrmmaa MMeerrkkeezzii BBoolluu AABBddeenn iizziinnllii 2 Ocak 2003 BLM ve TEKNK

Transcript

  • OCAK 2003 SAYISININ CRETSZ EKDRHHAAZZIIRRLLAAYYAANN :: PPRROOFF.. DDRR.. MMEEHHMMEETT EEMMNN ZZEELL

    aannaakkkkaallee 1188 MMaarrtt nniivveerrssiitteessii -- AAssttrrooffiizziikk AArraattrrmmaa MMeerrkkeezziiBBoolluu AABBddeenn iizziinnllii

    DNYA DIIYAAM

    DNYA DIIYAAM

  • Evrende yaamn varlnnaratrlmas, profesyonelbilimciler kadar, hayatn herkesiminden insanlar iin de enmerak uyandran konulardan biri.Sanrm, yerd yaamla, heleakll yaamla temas kurulmashaberiyle heyecanlanmayacak okaz insan vardr. Biroumuz iinbu, belki insanln yaayabileceien nemli olay. ok heyecanl birmacera olmasnn tesinde, bylebir keif, bilim, teknoloji veyksek bir olaslkla, aynzamanda toplumsal konulardayeni bilgilere kaynaklk edecektir.Tarihte bundan daha nemli okaz baka kilometre tadnlebilir. Aslnda bu temasya da keifle sadece gemitarihimizi daha iyi anlamaklakalmayz, geleceimizin olastarihi hakknda da ok nemliipular elde etmi oluruz...

    Yerd yaam konusu sonyllarda baz nemli yenigelimelere kaynaklk etmitir.Bunlar arasnda, son yllardagkbilimcilerin kefettii, bugnsaylar 100 aan gezegeni olan(ou Gne-benzeri) yldzlarsaylabilir. Marstan dthesaplanan bir meteorda, bugezegende de yaamn balamolabileceine dair ipular eldeedilmi bulunuyor. Ay zerinde,Marsta, Jpiterin aylarnda vehatta Gnee en yakn gezegenolan Merkrde donmu haldesuyun bulunabilecei yolundaipular elde edildi. Internettekurulan ve Californianiversitesinin SETI (YerdAkll Yaam Aratrma)Enstitsne bal bir sitede, tmmerakllara ak bir sitenin(http://setiathome.ssl.berkeley.edu) milyonlar aan ziyaretisi var

    ve bunlar, kendi kiiselbilgisayarlarnn bo zamanlarn(belki de ou zamanlarn!) buaratrmalarda kullanlmas iingnderilen program ve verianalizlerine ayryorlar. (imdiyekadar bu siteye ayrlan bilgisayarzaman 300.000 yl dzeyinde!) .NASA 1992de kurup i politiknedenlerle kapatmak zorundakald SETI Enstitsn, yenidenve gnmz olanaklar veanlayyla, Astrobiyoloji Enstitsadyla tekrar balatma veprofesyonel almalardestekleme karar ald. Son yllarakadar yalnzca radyo teleskoplarlayrtlen SETI almalar, artkoptik teleskoplarla da Optik-SETI(OSETI) olarak yrtlyor.1962den beri eitli dzeylerdeve aralarla yaplan SETIalmalarndan elde edilensonularn deerlendirilmesi

    2 Ocak 2003BLM veTEKNK

    KAPIDA BR

  • almalar da younlamakta.te yandan, konunun zndeki

    byleyici ekicilik, her yataki veher konudaki rencileri bilimirenmeye ve anlamaya tevikeden bir mknats grevi destlenmi. Dnya d yaamaratrma ok farkl bilimsel veteknolojik disiplinleri birlikte elealmay ve bunlarn sentezinigerektiriyor. Bu alanlar, temelfizik, kimya, biyoloji ve astronomiyannda, iklim ve atmosferbilimleri, ekoloji, evrim, uzayyolculuu teknolojileri, radyoteleskoplarn ileyi ilkeleri,bilgisayar teknolojileri, sinyalanalizi, kriptoloji, hatta dil vedilin doas.... gibi, hemen genibir listeye ulamakta. Bu nedenle,Dnya d yaam konusu,dnyada eitli dzeylerdekieitim kurumlarnda (bata ortaretim ve niversitelerde olmakzere) yaygn olarak okutulan birkonu haline gelmi durumda. Buderslere kaytlardan, konunungenleri zellikle ektiini veonlar bilim renmeyezendirdiini anlyoruz.

    Ne yazk ki, bu konudaTrkede ok az gvenilir yaynbulunuyor. Ayrca konu, UFOlarve benzeri olaylarn uyandrdilgi nedeniyle, kolaylkla bilimdmecralara da kaydrlabilmekte,bilimsel dayana olmayaniddialara kaynaklk edebilmekte.Dnya d yaam aratrmalarnntemeli ve bugnk durumuhakknda, dar kapsaml da olsa,bilimsel ereveyi veren bir zethazrlayarak Bilim Teknik

    okuyucularna sunmayamaladm. Bu yazyhazrlarken de, daha nce eitlidergilerde yazdm yazlar,konferanslarda sunduumtebliler yannda, bu konudaokutulan ders kitaplarndan,bilimsel ve popler ulusal veuluslararas dergilerden deyararlandm. Yine de buradasunulann, sadece ufak bir

    balang olduunudnyorum. TBTAK Bilim veTeknik okuyucular, dergilerindebu konuda kan gncel yazlarzaten merakla takip ediyorlar.Onlardan alacamz katk, tepkive uyarlara bakarak, konunundaha geni olarak ele alnacabir yaynn hazrlanmaszamannn da geldiikansndaym....

    3Ocak 2003 BLM veTEKNK

    R M VAR?

  • 4 Ocak 2003BLM veTEKNK

    Tarihsel Notlar

    Tarih boyunca farkl kltrler, gk-lerde var olabilecek akll ve gl var-lklar dnmlerdir. Birok efsaneve hikayede gklerden gelen ziyareti-ler, insanln kendini evrenin bir par-as olarak grebilme arzusunun gs-tergesi olarak alnabilir. Son be yzylda bat dnyasnda oluan Dnyad yaamla ilgili grler gezegeni-mizin evrendeki tek yaam adas vebtn varln ve evrenin merkezi olu-undan, dnya benzeri ok sayda ge-zegen olduuna kadar deien bir yel-pazede yer ald. rnein 17. yzylda,bilim yardmyla doann anlalmas-nn zevkine en ok varld bir d-nemde, Gne Sistemi gezegenlerininkendi sakinleri olduu gr genikabul gryordu. Hollandal tannmfiziki Huygens, dier dnyalardakihayat zerine bir kitap yazmt. Bukitabnda, o gezegenlerin ngrlebi-len koullarnda yaamlarn srdre-bilecek canllar tahmin etmeye al-yordu. 18. yzylda Fransz hiciv yaza-r Voltaire, kahvaltsnda koca dalarmidesine indiren dev bir Satrnlyhayal ediyordu!

    19. yzylda gelikin teleskoplarlayaplan gzlemlerden, Vensten ved gezegenlerden farkl olarak,Marsn yzeyinin dorudan gzlene-

    bildii, kutuplarnda dnyannkinebenzer mevsimlere iaret eden dei-ikliklerin olduu anlayordu. Yzy-ln sonlarnda, talyan Schiaparelliningzlemleri ve bu srada Mars yzeyin-de gzlemlediini dnd kanal-lar, daha sonraki yzylada sarkacaktartmalara kaynaklk edecektir. Ame-rikal Percival Lowell, Arizonada kur-duu kendi zel gzlemevinde Marsgzlemeye, byk bir tutkuyla kanal-larn oluturduunu hissetii a ay-rntl ekilde haritalandrmaya, Marsyzeyindeki renk deiikliklerini taki-be giriti! Ancak ayn dnemler vesonrasnda gelitirilen ada astrofi-zik gzlem ve tekniklerinden elde edi-len sonular, Marsta yaam iddialar-n desteklemiyordu! rnein, gezege-nin yzey scakl, suyun donma s-caklnn ok altndayd. Olduka in-ce olduu ortaya kan Mars atmosfe-rinde, yaam ve su kanallar iin ge-rekli su buhar ve oksijen de grn-myordu!

    Marsn yaam iin hi de uygun bir

    ortam olmadn gsteren bilimselbulgulara karn, bu gezegende ileribir uygarla sahip canllar olduu d-ncesi halk nezdinde o kadar ok i-lenmi ve kabul edilmi durumdaydki, 30 Ekim 1938de ABDde bu konu-da bir radyo dramatizasyonu srasndaciddi ve byk bir panik yaand. Pa-niin nedeni oyuncu Orson Wellesinradyo iin adapte ettii, ngiliz yazarH.G.Wellsin War of the Worlds(Dnyalar Sava) adl romanyd! Or-tam o kadar uygun ve oyun o kadarinandrcyd ki, binlerce dinleyici,New Jersey eyaletine indii ilan edilenMarsl igalcilerden kamak ya da on-lar karlamak iin evlerini terkedipyollara dklmt!

    Bu olay, insann dnya tesi varlk-lara olan ilgisinin ve bu varlklarn ni-yetleriyle ilgili olarak alar iinde ge-litirdii nyarglarnn ok nemli birgstergesi. zetlemek gerekirse, bizinsanlar, genelde Dnya d canllarnbizden daha akll, daha gl ve dahagrgl olmalarn beklemekteyiz! An-cak, sevgi dolu ve nazik olup olmaya-caklar, diktatrce davranp davran-mayacaklar konusunda kukular yada belirsizlikler iinde saylrz. Kesin-likle beklediimiz bir dier zellik debizi ilgin ve incelemeye deer bulma-lar olabilir. Belki de bu yzden, binyllar boyu gklere yerletirdiimizst-glerimizi ve tanrlarmz herzaman sevdik ve onlardan korktuk. Onedenle, bizden ileri ya da deiik ya-am ekilleri hakknda da benzeri duy-gular gelitirmi olmamz anlalabilir!

    Marsla ilgili gelimelerin bundansonras olduka yakn tarih olarak he-nz belleklerimizde olduundan (ora-ya gnderilen onlarca uzay arac,1976 Viking yaam bulma deneyleri,

    Neyi, Niin, Na

  • Mars kutuplarndaki ve toprann al-tndaki buz halde suyun varl, ge-mite denizleri olan bir Mars olasl,Mars yzeyinin ayrntl haritalanmasalmalar...) daha iyi biliniyor. Onuniin burada tekrarlanmayacak. Ancak,bugn Gne Sistemi iinde yaamnMars yzeyi zerinde balam olabile-cei yolundaki ciddi ipular var.Yaamn Jpiterin aylarndan Europave Ganymede gibi yzeylerini kapla-yan buz tabakas altndaki sv sudanokyanuslar ierdii hesaplanan yerler-de ve Satrnn uydusu, Gne siste-mindeki atmosfere sahip tek ay olanTitann yzeyinde bulunduu hesap-lanan hidrokarbon (etan ve metan) de-nizlerinde de balam olabilecei, bukonularn uzman bilimcilerce ne s-rlmekte.

    Bilimsel Perspektif Ele aldmz Dnya d yaam

    konusu ok-ynl bir bilmece duru-munda. Bir yandan srecin tek rneiolarak bildiimiz biimiyle yaam veonun yeryzndeki serveni zerineelimizde salam ipular var. te yan-dan da ayn srecin Dnya dndaolas dier ortaya klarna, dalm-na gzatmak, onlar hakknda dahafazla bilgi edinmek istiyoruz. O za-man, yaamn yeryzndeki fosil ka-ytlarndan ve halen ulat evreler-den yararlanmak ve dier ngrler-de bulunmak olasdr. Bu tahmin vespeklasyonlar, bilimsel verilere da-yanmak zorunda. Snrsz speklas-yonla, bilimsel veri ve bulgulara daya-nan speklasyon arasnda nemli fark-lar olduu hemen grlr. Bilgiyleynlendirilen ve hayal gcnden ok,fizik yasalaryla snrlanan bilimseltahminler sreci, bazen skc bile bu-lunabilir. Ancak, gemi baarlarn-dan da hz alan bilim, anlayabildikleri-mizden ve eldeki verilerden yola ka-rak, anlayamadklarmz ve fakat bil-mek istediklerimiz hakknda bize tekyol gsterici olarak grevini srd-ryor.

    5Ocak 2003 BLM veTEKNK

    19. yzylda sonlarnda balayan ve dnyakamu oyunu uzun sreler megul eden, Marstauygarlk kurmu akll bir yaam olduu yolun-daki beklenti ve tahminler, zellikle 1970lerdebu gezegene gnderilen uzay aralarndan alnanresimler nda artk duyulmaz olmuken,1990l yllarda bu gezegende mikrop dzeyindeyaam olabilecei tartmalar balad. Bu tart-mann nedeniyse, Antartikada Allan Hill blge-sinde 1984te bulunan ve 1996da analizi ta-mamlanan, 2 kg arlnda ALH84001 kod adlmeteor zerinde yaplan aratrmalard. Meteor-daki oval ve uzun yapl, fosillemi ekillerinyeryznde bulunan ve nano-bakteri denen yap-lara ok benzedikleri, ayrca, bu tr mikrobik ya-plarca yaratlabilecek eitli kimyasal bileikler-le birarada bulunduklar gzlendi.

    Bugn Mars yzeyinde sv suyun olmad bi-lindiine gre, bu yaplar Marsn gnmzde-kinden ok daha nemli ve scak olan gemiindeortaya km olmal. Marsn, erken