Efiçienca e energjisë në Kosovë

  • View
    222

  • Download
    5

Embed Size (px)

Transcript

  • Efiienca e energjis n Kosov

    2012/04

    Analiz e kornizs ligjore dhe zbatueshmris s saj

  • Hulumtimi pr kt studim sht realizuar n kuadr t programit t Qeverisjes

    Demokratike q prkrahet nga Ambasada Britanike n Prishtin dhe programit pr

    Zhvillim t Qndrueshm q prkrahet nga Fondi i Vllezrve Rockefeller.

    Autor: Dardan Abazi, Darsei Canhasi, Burim Ejupi dhe Rinora

    Gojani

    Redaktor: Krenar Gashi

    Katalogimi n botim (CIP) Biblioteka Kombtare dhe Universitare e Kosovs 62-531.9:34(496.51) 621.3.095:34(496.51) Efiienca e energjis n Kosov : analiz e kornizs ligjore dhe zbatueshmris s saj 2012/04 / Dardan Abazi...[et al.]. Prishtin : Instituti pr Politika Zhvillimore, 2012. - 24 f. ; 30 cm. ISBN 978-9951-627-03-0

    Botim i Institutit pr Politika Zhvillimore (INDEP). T

    gjitha t drejtat jan t rezervuara. Asnj pjes e ktij botimi

    nuk guxon t riprodhohet, t ruhet n ndonj sistem t t dhnave apo t transmetohet, n asnj form apo mnyr,

    pa plqim paraprak nga botuesi. Botimi mund t

    shprndahet n form elektronike, por vetm n trsi dhe

    vetm pr qllime jokomerciale.

  • PRMBAJTJA

    1. HYRJE ............................................................................................................................................................. 4

    2. INFORMATA T PRGJITHSHME ........................................................................................................ 7

    3. POLITIKAT PR RRITJEN E EFIIENCS S ENERGJIS ........................................................... 9

    3.1. Ligji i Kosovs pr Efiiencn e Energjis ............................................................................................ 11

    3.1.1 Zbatimi i Ligjit pr Efiiencn e Energjis ................................................................................... 13

    4. ANALIZ KRAHASUESE E LIGJIT PR EFIIENCN E ENERGJIS S KOSOVS ME

    SHTETET E RAJONIT .................................................................................................................................. 14

    5. PRFUNDIMET ......................................................................................................................................... 20

    6. REKOMANDIMET .................................................................................................................................... 23

    7. ANEKSET .................................................................................................................................................... 25

    file:///C:/Users/AZTECH/Desktop/INDEP/INDEP%202012/1%20Publications/Analiza%20e%20Eficiences%20se%20Energjise/ALB/Analiza%20per%20Eficiencen_DC_8oct_TrackChanges.docx%23_Toc337546225

  • 3

    SHKURTESAT

    AKEE Agjencia e Kosovs pr Efiiencn e Energjis

    BE Bashkimi Evropian

    INDEP Instituti pr Politika Zhvillimore

    KEK Korporata Energjetike e Kosovs

    KOSTT Operatori i Sistemit t Transmisionit dhe t Tregut

    KTOE Kiloton naft ekuivalente

    MTOE Megaton naft ekuivalente

    MZHE Ministria e Zhvillimit Ekonomik

    TKE Traktati i Komunitetit t Energjis

    TOE Ton naft ekuivalente

    ZRRE Zyra e Rregullatorit t Energjis

  • 4

    1. HYRJE

    Energjia dhe burimet e mjaftueshme t energjis prbjn nj nga sfidat m t mdha t

    civilizimit njerzor, e sidomos t vendeve n zhvillim. Mungesa e burimeve t mjaftueshme t

    energjis dhe kapitalit pr ti shfrytzuar ato burime, ka ngritur nevojn pr shfrytzim sa m

    efiient t sasis ekzistuese t energjis. Kto shqetsime i shtohen problemeve t ngritjes s

    sasis t dioksidit t karbonit (CO2) t emetuar n atmosfer, nj problem i identifikuar global.

    Duke i pasur parasysh kto sfida, efiienca e energjis shihet si nj metod e mir pr t

    reduktuar dhe pr t vn nn kontroll nxitimin enorm n shfrytzimin e energjis.

    Shtetet dhe organizatat ndrkombtare prmes marrveshjeve t ndryshme, kan br hapa t

    rndsishm n drejtim t uljes s nivelit t konsumit global t energjis. Protokolli i Kyotos i

    vitit 1998 pr Konventn Korniz t Kombeve t Bashkuara mbi Ndryshimet Klimatike,

    prcakton q do shtet duhet t marr masa pr t rritur efiiencn e energjis n nivelin

    kombtar.1 Si rezultat, n drejtim t prmbushjes s ktyre objektivave pr efiiencn e energjis

    kan filluar t merren masa n shum vende t bots.

    Efiienca e energjis sht nj fush e gjer dhe nj objektiv jo i leht pr tu arritur, q

    nnkupton uljen e konsumit t energjis n nj territor t caktuar. Q nga baza ligjore, gjendja

    teknike e rrjetit e deri tek sjellja e konsumatorve, efiienca sht rezultat i shum faktorve. Ajo

    nnkupton t gjitha veprimet dhe aktivitetet q rezultojn me uljen e sasis s energjis t

    nevojshme pr ofrimin e nj shrbimi (nxehja, ndriimi, etj) ose mundsimi i nj aktiviteti.2

    Tregues i nivelit t efiiencs s energjis konsiderohet sasia e konsumuar e energjis n vit n

    krahasim me nivelin e bruto produktit vjetor pr kok banori (GDP).3 Nj krahasim i till

    mundson vlersimin e sasis s energjis s harxhuar pr totalin e prodhimeve n vend, duke

    paraqitur gjendjen e efiiencs n nj vend.

    Politika t shumta publike hartohen me qllim t rritjes s nivelit t kursimit t energjis.

    Investimet n aspektin teknik, masat stimuluese, informimi dhe vetdijesimi n kt fush jan

    pikat kryesore n rritjen e efiiencs. Investimet teknike n funksion t prodhimit dhe

    distribucionit efiient t energjis jan t nj rndsie t madhe n nj koh kur shum shtete

    humbasin sasi t mdha t energjis gjat procesit t shprndarjes.

    1 Organizata e Kombeve t Bashkuara. Protokolli i Kyotos, Konventa Korniz e Kombeve t Bashkuara pr Ndryshimin Klimatik. (1998) 2 Kshilli Botror i Energjis. Efienca e Energjis: Nj Plan pr Sukses. (2010). (Anglisht) 3 Ibid.

  • 5

    Investimet n efiiencn e energjis n Kosov, sikurse edhe gjith investimet tjera n prgjithsi,

    kan munguar pr gati dy dekada gjat kohs s represionit. Shkatrrimet q i jan br Kosovs

    gjat lufts s fundit bn q shoqria kosovare ti rreket nj rindrtimi t shpejt dhe t

    fuqishm. Pr shkak t zhvillimeve gjeopolitike, lufts dhe probleme t shumta ekonomike,

    Kosova besohet t jet e fundit nga vendet e rajonit sa i prket efiiencs s energjis.

    Banka Botrore disponon tabeln me t dhnat mbi humbjet e energjis n rrjetin e transmisionit

    dhe distribucionit pr shtete t ndryshme. N ato tabela shihet se edhe pse trendet jan n rnie,

    prap se prap humbjet gjat transmisionit dhe distribucionit mbesin t mdha. Humbjet teknike

    mbesin nj problem serioz edhe pr Kosovn.

    Shumica absolute e energjis n Kosov shpenzohet pr nevoja rezidenciale.4 Shumica absolute e

    shtpive n Kosov, prfshir ktu ndrtimet e vjetra por edhe ato t reja, nuk jan efiiente. Pr

    m shum, nj shumic e madhe e shtpive dhe banesave n Kosov prdorin energjin elektrike

    pr ngrohje, gj q e bn efiiencn e energjis t jet n nj nivel alarmant t ult. Autoritetet e

    Kosovs kan filluar planifikimin dhe hartimin e politikave publike sa i prket efiiencs n

    mnyr t mbrapsht, duke u nisur m shum nga krkesat q bhen nga Bashkimi Evorpian,

    sesa nga baza themelore e nevojs pr efiienc.

    Baza ligjore me t ciln Kosova sht prpjekur t rregulloj fushn e efiiencs s energjis ka

    filluar me Ligjin pr Energji Nr. 2004/8 n vitin 2004. Kjo korniz ligjore ka vazhduar me Ligjin

    pr Energjin Elektrike Nr. 03/L201, Ligji pr Rregullatorin e Energjis Nr. 03/L-185 dhe Ligji

    pr Energjin Nr. 03/L-184 q e shfuqizon dhe zvendson ligjin e vitit 2004. Ligji m i

    rndsishm, Ligji pr Efiiencn e Energjis, tenton t definoj n mnyr m specifike rolin

    dhe kompetencat e institucioneve si dhe sht qensor pr krijimin e bazs institucionale pr

    efiiencn e energjis. Sidoqoft, ligji pr efiiencn e energjis plotsohet edhe nga planet,

    strategjit, udhzimet dhe rregulloret e ndryshme q burojn nga ministria e linjs dhe

    institucionet tjera prgjegjse.

    Instituti pr Politika Zhvillimore (INDEP) ka monitoruar zbatimin e Ligjit pr Efiienc t

    Energjis. Nga analizimi i dokumenteve dhe t dhnave rezulton se t gjitha dokumentet zyrtare

    mundohen t prmbushin krkesat e dala nga Direktiva e Bashkimit Europian (BE) 2006/032

    mbi Efiiencn e Energjis. Zbatimi i tyre sht nj gj krejt tjetr, ku pr shkak t mungess s

    ciklit pr krijim t politikave, ligji nuk sht duke u zbatuar plotsisht. Sidoqoft, sfida t reja n

    fushn legjislative jan duke u shfaqur meq Bashkimi Evropian sht n fazn finale t miratimit

    4 Ekspertt vlersojn se mbi 80% t energjis shpenzohet pr nevoja amvisrie

  • 6

    t Direktivs 2011/0172 e cila ka parapar objektiva m t larta n fushn e efiiencs s

    energjis.

    Ky publikim analizon trthorazi dhe shkarazi elementet e politiks publike sa i prket efiiencs

    s energjis. Qllimi i publikimit sht t v n dukje problemet e ktyre elementeve duke hapur

    rrug pr studime tjera, m t thella, sa i prket prmirsimit t prgjithshm t politiks publike

    n kt sfer. Publikimi pasqyron gjendjen e tanishme kryesisht n aspektin ligjor por edhe at

    praktik t efiiencs, me qllim q t ndihmoj institucionet relevante n ndryshimin e politikave

    dhe marrjen e masave shtes n drejtim t arritjes s efiiencs s energjis. Fokus i veant i

    punimit sht aspekti legjislativ, ku analizohen Ligji pr Efiiencn e Energjis dhe Plani i Par

    Afat-Mesm i Veprimit i Kosovs pr Efiiencn e Energjis 2010-2012.

    Gjat prgatitje