Eğitim Teknolojilerinde Temel Kavramlar

  • Published on
    29-Jan-2017

  • View
    220

  • Download
    3

Transcript

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    1

    1.ETM TEKNOLOJLERNDE TEMEL KAVRAMLAR1

    RENM KAZANIMLARI:

    Bu blm bitirdiinizde;

    retim teknolojisi temel kavramlar

    retim teknolojisi amalar

    retim teknolojisi kapsam

    retim teknolojisi geliim sreci

    konularnda fikir sahibi olacaksnz.

    1 Bu blm Halil Ersoy tarafndan hazrlanmtr.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    2

    1.1. Giri

    ster zorunlulukla ister merak yznden, hayatmz boyunca srekli bir

    eyler reniriz. Ancak edindiimiz bilgilerin ounu rencilik

    hayatmzn getii yllarda okullarda ya da niversitelerde reniriz.

    Buralarda renme nceden planlanm hedefler dorultusunda,

    konularnda bilgi sahibi retmenler tarafndan, yine nceden

    belirlenmi etkinlikler ile gerekletirilir. Aldmz bu eitim ve

    retim, gnmzde iinde yaadmz toplumda var olabilmek, bunun

    tesinde, hayatta koyduumuz hedeflerimize ulamak iin

    kanlmazdr. retim bir sanattr ve her sanat dalnda olduu gibi

    retim alannda da incelikler vardr. renmenin ve retmenin

    baarl olabilmesi iin kiisel ngrlerin tesinde bilimsel ve teorik

    bilgiye ihtiya vardr. Bu bilimsel bilginin bir ksmn retim

    teknolojileri kapsamaktadr. Disiplinler aras bir alma alan olan

    retim teknolojileri bu incelikleri ortaya karmak ve yaymak

    amacyla ortaya km bir alandr.

    retim teknolojileri, dier birok benzeri kavramla birlikte

    tartlmakta, gncel konu ve teknolojilere gre hem tanm hem

    ieriinin deitii bir alandr. zleyen ksmlarda, ncelikle retim

    teknolojilerinin ne olduu ve ne olmad tartlacaktr. Daha sonra

    tanmnn ngrd alt kavramlar ve bunlarn arasndaki ilikiler ele

    alnacaktr.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    3

    1.2. retim Teknolojisi

    retim teknolojileri kavram farkl kaynaklarda farkl ekilde

    tanmlanabilmekte, zellikle teknoloji kelimesi farkl armlara yol

    amaktadr. En basit ifade ile retim teknolojisi nasl reteceiz

    sorusuna verilen yanttr. Daha bilimsel tanm iin ncelikle retim

    teknolojisinin temelini oluturan renme, retim, eitim ve dier

    kavramlara tanm getirelim.

    1.2.1. renme

    renme, bireyin yeni bilgi, becerileri ve tutum kazanmasdr (Heinic,

    2002). Kazanlmak istenen bilgi, beceri ve tutum, konu ile ilgili farkl

    etkileimler sonucunda gerekleir. Bazen okuyarak ya da izleyerek,

    bazen bizzat uygulayarak, bazen de zerinde tartmalar yaparak,

    bireyler konuyu renmeye alrlar. Bireylerdeki bu kazanmlara ya

    da deiimlere ulamak iin izlenecek yol birok faktre gre

    deiebilir. Hedeflenen konu, bireyin ya, nbilgileri, iinde bulunulan

    ortam ve imknlar, retmenin bilgi ve becerileri gibi birok faktr

    renmeyi farkllatrmakta, dolaysyla farkl retim yntemleri,

    teknikleri, kuramlar ve teknolojileri gerektirmektedir.

    renme konusu neden nemlidir? renme konusu, srekli renmek

    isteyen ve dier bireylerin renmelerine yardm eden ve ynlendiren

    herkes iin nemlidir. renmenin ne olduunu ve nasl gerekletiini

    anlayarak ve renme srecine etki eden faktrleri inceleyerek bu

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    4

    olayn daha etkin bir ekilde gereklemesi salanabilir. Bu bilgilerle

    donanm bir birey, doru davran, teknik ve teknolojileri kullanarak

    retimin nitel ve nicel olarak etkinliinin artmasna neden olabilir.

    retmen ve renciler bu srecin etkinliinin artrlmas amac ile pek

    ok faktr ele alabilir. retimin tasarlanmas, gelitirilmesi ve

    uygulanmas iin gerekli planlamann yaplmas, retim ieriinin

    uygun yntemler kullanlarak aktarlmas ve retim ktlarnn

    deerlendirilmesi bu faktrlere rnek olarak verilebilir. retimin

    etkinliinin, yeterliinin ve ekiciliinin artrlmas iin yaplan tm

    almalar, temelde daha kalc bir renme salanmas amacyla

    yaplmaktadr ve renme konusu bu nedenle nemlidir.

    1.2.2. renme Aamalar

    renme; planlama, uygulama ve deerlendirme aamalarndan oluur.

    Bu 3 aama birbiri ile son derece bamldr.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    5

    Planlama aamas, ne retilecek veya neyin renilmesine

    gereksinim duyulmakta ve bu renme nasl, ne zaman ve niye

    gerekleecek konularna odaklanmaktadr. Bu aama sonucunda

    belirlenen amaca ulamak iin gerekli bir taslak, bir ders plan veya

    neyin gelitirileceine dair bir plan ortaya kar. Bu plan rencilerin

    hlihazrda hangi bilgi ve becerilerle donanm olduklarn ve ne tr

    yeni bilgi ve beceriler kazanmalar gerektiini ortaya koyarak, bu iki

    durum arasndaki fark azaltmaya ynelik neriler ierir. Bu plan

    bilginin gelitirilmesini, sunulmasn ve renci tarafndan

    alglanmasn byk lde etkiler.

    Uygulama aamasnda hazrlanm olan plan uygulamaya konulur. Bu

    aamada, karar verilen ierik ve durumsal snrllklar dahilinde farkl

    retim yaklamlar, teknikleri ve medya balamnda retim

    materyallerinin seimini, derlenmesini veya oluturulmasn ierir.

    Deerlendirme aamasnda, hem kullanlan materyallerin

    etkinliinin, hem de rencilerin renme dzeylerinin

    deerlendirilmesi yaplr. Plan, gelitirilme ve uygulama sreleri ile

    birlikte ele alnr ve gerekli deiiklikler ortaya karlr. Belirlenen

    ama ve gelinen nokta arasnda karlatrma yapmak ve nerilen

    gncelleme ve dzeltmeleri gerekletirmek iin en uygun sretir.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    6

    1.2.3. retim

    retim, bireylerin belirli kazanmlar renmeleri iin planlanan,

    kastl ve sistematik olarak uygulanan etkinliklerdir. renme

    kavramyla birlikte dnldnde, retim bir bakasnn deiimi

    iin planlamalar ngrrken, renme daha ok bireysel kazanmlar

    hedeflemektedir. Okullardaki uygulamalarda bu iki kavram ayn

    etkinlikleri renci ve retmen asndan tanmlarlar.

    1.2.4. Eitim

    Tpk renme gibi, eitim de bireyin bilgi, beceri ve tutumlarnda

    deiiklie yol aan istendik deiim srecidir. Ancak eitim kelimesi

    daha genel kazanmlar, iinde bulunulan toplumun beklentilerinin ve

    kltrn tayan deiiklikleri ifade eder. Bu ekilde eitim, retimini

    kapsayan daha genel bir kavramdr. rnein bir rencinin nasl tarih

    dersi alaca, tarih retiminin nasl planlandna ve uygulandna

    baldr. Ancak ilkokuldan niversiteye kadar ald tm tarih

    derslerinde (birden fazla ve farkl tarih retimi) baarl olmu ise, bu

    renciye iyi bir tarih eitimi alm denilebilir.

    te taraftan eitim, vatandalk eitimi, anne baba eitimi, mzik

    eitimi gibi okul dndaki hayatmza ynelik kazanmlar iinde

    kullanlr. Bu eitimler de kendi ilerinde farkl retim yntemleri

    ierebilir.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    7

    1.2.5. Teknoloji

    Teknoloji bilimsel ya da sistematik bilgilerin pratik alanlara sistemli bir

    ekilde uygulanmasdr (Heinic ve dierleri, 1993). rnein

    insanolunun bilgiyi nasl aklnda tutabildii ve zihninin nasl altn

    aklamaya alan bilisel teoriler nda aklda kalmas kolay anlatm

    teknikleri ve hatrlanmas kolay resimler kullanmak gibi yntem ve ara

    gerelere teknoloji diyebiliriz. zellikle bilgi anda daha ok

    elektronik cihazlar anlatmak iin kullanlan teknoloji kelimesi hem

    somut objeleri hem de yntemleri ifade etmektedir.

    1.2.6. retim Teknolojisi

    Bir konuyu nasl retiriz sorusuna verilecek cevaplar ne kadar farkl

    ise, retim teknolojisinin tanm da o kadar farkl olabilmektedir.

    Kimilerine gre retim srecinde kullanlan ara ve gereleri ifade

    ederken, kimilerine gre de retim srelerinin nasl tasarlandn,

    uyguland ve deerlendirildiini gsteren alandr. Bazlar da retim

    teknolojisi ve eitim teknolojisi kavramlarn birbirleri yerine

    kullanmlardr.

    retimin, eitimin bir alt kavram olduu anlayna dayal olarak ve

    belirli retim disiplinlerinin kendine zg ynlerini dikkate alarak

    dzenlenmi teknolojiyle ilgili bir kavramdr (Alkan, 1995). retim

    Teknolojisi bir konunun retimi ile ilgili renmenin klavuzlanmas

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    8

    etkinliidir. Bu etkinlikte konu alannn kazanmna ilikin zel hedefler

    vardr.

    retim teknolojisi, konu alann gz nne alarak ve bilimsel bilgiye

    dayal olarak ara-gere, yntem ve tekniklerin tasarlanmas,

    gelitirilmesi, uygulanmas ve deerlendirilmesi srecidir. Bu tanma

    gre retim teknolojisi konu alanna zg dier sistematik bilgiyi de

    bavuru kayna olarak kullanacaktr. rnein matematik retiminde

    kullanlmak zere bir ara gere tasarlayp kullanmak, belirli bir

    konunun retilmesinde farkl yntemler uygulamak veya matematik

    dersindeki ieriin kazanmlarna gre nasl anlatlacana karar

    vermek retim teknolojisinin kapsamndadr. Dier bir ifade ile

    retim teknolojisi, retimin etkililiini arttrmak iin gerekletirilen

    tm uygulamalardr. Dolays ile retim teknolojisin en nemli

    amalarndan biri etkili retme ve etkili renmedir.

    1.2.7. Eitim Teknolojisi

    Eitim teknolojisi en basit anlamyla ne reteceiz ve niin reteceiz

    sorularn yantladktan sonra, nasl reteceiz sorusuna verilecek en

    uygun yantlar olarak tanmlanabilir.

    Sadece retim deil, eitimin kapsad dier tm alanlara ynelik

    (renme, ynetim, deerlendirme, malzeme tasarm vb.) yntem ve

    srelerin tasarlanmas, uygulanmas ve deerlendirilmesine ynelik

    bilimsel bilginin kullanlmasdr. zel konu alanlarndan ok, genelde

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    9

    insan nasl renir sorusuna verilecek bilimsel cevaplardan

    faydalanr.

    1.3. Eitim Teknolojisinin Amalar

    Eitim teknolojilerinin hangi amalara hizmet edebilecei zerinde

    duralm.

    Eitim hizmetlerini daha geni kitlelere gtrmek: eitli

    nedenlerle retmeni ve kayna olmayan rencilerimize bilgi

    ve iletiim teknolojileri aracl ile retim hizmetlerini

    ulatrabiliriz.

    retme-renme srelerini daha verimli hale getirmek:

    Srekli ayn aralar ve yntemleri kullanmak yerine farkl

    teknoloji ve yntemleri ie koarak renme srecini

    zenginletirmek, daha zevkli ve daha kalc olmasn salamak

    olarak ifade edebiliriz.

    retme-renme etkinliklerini bireyselletirmek: Farkl

    renme hzndaki rencilerimize daha fazla renme olana

    tanyabilmek veya onlarn hzlarna gre renme srelerini

    yaplandrmak olarak tanmlanabilir.

    retme-renme sreci ile ilgili etkinlikleri dzenlemek:

    Snf iinde veya dnda yaanan retim srelerinde yeni

    yaklamlarn uygulanmas.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    10

    Eitim gereksinimlerini ve olanaklarn bilimsel aratrma

    konusu yapmak: Burada da kullandmz ve iyi olduunu

    dnerek derslerimizle btnletirdiimiz teknolojilerin ne

    dzeyde yararl olduu, ya da hangi koullarda daha yararl

    olabilecei gibi bir takm sonulara ulamak.

    Eitim kurumlarn uygulamal hale dntrmek: Sadece

    teorik bilgiyi kazandrmak deil ama rencimizi aktif renme

    stratejilerini ynlendirerek uygulamal ve rendii bilgiyi ie

    koar hale getirmek.

    retim programlarnda sreklilii salamak: Sadece okul ii

    etkinliklerle snrl kalmamak, okul d etkinliklerde de gerek

    internet, gerek iletiim teknolojileri yoluyla retim srecinin

    ayrlmaz bir paras haline getirmek rencimizi.

    evre faktrlerini dzenlemek ve kontrol etmek: renciler bir

    eitim yazlmn kulland, ya da internet

    renme srecini renci yeteneklerine uyarlamak:

    rencilerin renme tercihlerine gre daha iyi

    renebilecekleri ara ve gereleri bu farkllklara

    Eitim ile ilgili sorunlarn zmn uygulamaya koymak:

    sorunlar, renci baars ve renmeye ilikin sorunlar. Bu

    sorunlar zmek iin teknolojiyi nerde ne boyutta

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    11

    kullanacamz gibi sorulara yant vermek eitim teknolojisinin

    amalarn oluturmaktadr.

    1.4. Eitim Teknolojilerinin Kapsam

    Eitim teknolojileri, tanm gerei pek ok bilimsel alandan faydalanan

    ve yine pek ok farkl ortama katk salayan bir alma alandr.

    renme teorileri, psikoloji, biliim teorileri, iletiim, sosyal ilikiler ve

    konu alanlarna zg bilgiler, retim teknolojilerinin deiik

    aamalarnda yer alrlar. Bu sebeple, retim teknolojilerinin

    kapsamnn ak bir ekilde belirtmek faydal olacaktr. Daha farkl

    gruplamalar mmkn olsa da, kapsam burada sekiz balk altnda

    incelenecektir: renme kuram, retim kazanmlar, retim yntem

    ve teknikleri, retim ortamlar tasarm, retim ara ve gereleri,

    renci, retmen ve deerlendirme.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    12

    1.4.1. renme Kuram

    renme kuramlar, bilginin ne olduu, dolays ile bilmenin ve

    renmenin nasl olabileceini aklayan teorilerdir. retim

    teknolojilerin geliimine katk salam kuram davran, bilisel ve

    yaplandrmac renme kuramlardr. Davran kurama gre

    renme dardan gzlemlenebilen ve llebilen davranlar

    edinmek iin yaplan uralardr. Bu davranlar etki tepki yaklam ile

    bireyleri gdlemeye ve istenilen davranlarn elde edilene kadar

    retmen renci

    Kuram

    Ara ve Gere

    Yntem ve Teknik

    Etkili

    retme

    Etkili

    renme

    Ortam

    Deerlendirme

    renim Kazanmlar

    letiim

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    13

    tekrarlanmas gibi etkinlikleri ngrr. Bilisel kuram ise, insan zekas

    ve hafzas ile ilgilenmi, renmeyi hafzamza bilgi kodlama sreci

    olarak tanmlamtr. Grsel ve ierik bakmnda iyi tasarlanm

    materyallerin anlalmasnn ve hatrlanmasnn daha kolay olduunu

    bu kuramlardan anlalmaktadr. Yaplandrmac kuram ise renmeyi

    insan zihninin dnda insanlar aras iletiim ortamnn bir rn olarak

    ngrmektedir. Bu kurama gre bireyler hem ierik, hem retmen

    hem de dier renciler iinde srekli iletiim halindedir ve bu iletiim

    sayesinde yeni bilgileri renirler. Dolays ile grup almas, problem

    tabanl renme gibi etkinlikler bu kurama balanr.

    Bu kuram ilk bata birbirlerine rakip gibi gzkseler de, farkl

    retim kazanmlar iin her birisinin gl olduu uygulamalar vardr.

    Bu nedenle, retim teknolojilerinde kuram neyi reteceimize bal

    olarak hangi etkinlik, yntem, materyal ve ortamlar kullanlabileceini

    belirlemede klavuz grevini stlenmitir.

    1.4.2. retim Kazanm

    retim teknolojisi kapsamn oluturan ikinci bir kavrammz

    kazanmdr. Kazanmmz ders planmzn banda veya dersimizin

    banda renciden beklediimiz bilgi, tutum, beceri, gr ve davran

    deiiklii olarak tanmlayabiliriz. Her dersin ya da etkinliin ncesince

    o dersten ya da etkinlikten kazanmlarmz belirlemeli ve bunlar

    renciler ile paylamalyz. rnein bir matematik dersi sonunda

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    14

    rencilerin gen kavramn renmeleri, gen eklindeki cisimleri

    dierlerinden ayrt edebilmeleri gibi kazanmlar hedeflenmi olabilir.

    Kazanmlarn bu ekilde nceden belirlenmesi ve bilinmesi hem

    motivasyonu arttracaktr hem de deerlendirme aamasnda kstas

    olarak yol gsterici olacaktr.

    farkl alanda kazanmlar gruplandrlmtr. Bilisel, duyusal ve

    devinimsel kazanlar. Bilisel kazanmlar bilgileri, olaylar, kavramlar

    bilme dzeyindedir. Bilgileri aklmzda tutar, gerektiinde ifade ederiz.

    Duyusal kazanmlar ise, edindiimiz bilgilerin tesinde belirli bir

    tutum ve gr oluturmamz ierir. rnein evre kirlilii hakknda

    birok bilgi edinebiliriz. Ancak evreyi kirletmemeye almak ve bu

    bilgiler nda olaylara tepki gstermek duyusal kazanmlardr.

    Devinimsel kazanmlar ise el, kol ve vcudumuzla yapabileceimiz

    becerileri ieren kazanmlardr. rnein bir mzik aleti almak

    istediimizde, hem o alet hakknda bilgiler, hem de o alete zg el ve

    duru teknikleri gelitiririz.

    1.4.3. retim Yntem ve Teknikleri

    Yntem ve teknikler yine bilginin ieriin aktarlmasn ok etkili klan

    nemli unsurlardan biridir. ok farkl yntem ve teknikler vardr:

    Sunu, bulu, ibirlii, problem zme, tartma ve oyunlar olarak

    zetlenebilir. Baz konular dz anlatmla anlatlabilir. Baz noktalarda

    soru cevap tarz tartmalar yaplabilir. Bir snfla szl iletiim kuruyor

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    15

    olmamz gerekebilir. Bazen de grup almas yaplabilir. Tm bu

    yntem ve teknikler reteceimiz ierie gre seilir ve uygulanr.

    1.4.4. retim Ortamlar Tasarm

    retim ortam sadece snf olarak dnlmemelidir. Bilgi ieriinin

    aktarlmas iin en uygun yer neresi ise alana gre orasnn seilmesi

    gerekir. retim ortamlar snf olabildii gibi mzik odas, fen

    laboratuar, beden eitimi salonu, mze, hayvanat bahesi gibi pek ok

    yer olabilir. Bunu okul binas iinde dndmz zaman zellikle

    snfn mevcudu ve oturma dzeni retimin etkinliini etkileyen en

    nemli unsurlardan biridir. Bu yzden burada retim ortamnn farkl

    yntem ve teknikleri uygulamaya olanak verebilecek ekilde

    dzenlenmi olmas nemli gerekir. rnein fiziksel artlar, aydnlanma

    scaklk gibi etkenler etkili snf ii etkinlikleri iin yeterli dzeyde

    olmaldr.

    retim ortam sadece fiziksel meknlar olmayabilir. rnein uzaktan

    eitimde rencilerin Internet ve bilgisayarlar ile balandklar bir web

    sitesi de retim ortam olabilir. Sunduu zelliklerin yeterince faydal

    olmas iin kendisine zg kalite standartlarn salamas gerekir.

    rnein abuk yklenme, hatasz olma, rahat kullanlabilme, uygun

    renk, dzen ve biimlerin ne ekilde tasarlanaca retim

    teknolojilerinin kapsamna girer.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    16

    1.4.5. retim Aralar ve Gereleri

    Ara gereler retim teknolojisinin etkisini arttrmak iin kullanlan

    hemen hemen tm malzemeleri kapsar. Pek ok ara gerek trleri

    vardr: gerek nesneler, posterler, bulmacalar, alma yapraklar

    (yanstlmayan materyaller); bilgisayar, projeksiyon, tepegz

    (yanstlan materyaller); radyo, televizyon (grsel iitsel). Snf

    ortamnda retimin etkinliini arttrmak asndan bu aralardan

    yararlanabiliriz. Unutulmamaldr ki, retim teknolojileri bu aralarn

    kullanmnn tesinde gelitirilmesinde de bavurulan bir alma

    alandr.

    1.4.6. renci

    Bir dier kavrammz tabi ki renmenin merkezinde olan rencidir.

    rencilerin birbirinden farkl olduunu unutulmamaldr. Her birinin

    farkl gemi yaantlar olduunu, farkl renme tercihleri olduu gibi

    bir takm deikenleri gz nnde bulundurarak renme srecini

    yaplandrmamz gerekiyor. Burada oklu zeka ve renme tercihleri

    gibi birtakm kuramlardan yararlanyor olabiliriz. Yine rencinin

    seviyesine gre renmenin kontrol ve deerlendirilmesi renci

    tarafndan gerekletirilebilir.

    renme sreci, rencinin belirli konularda katklar ile ynlendirilir.

    lk olarak, yeni renilecek bir bilgi veya ilemle karlaan renci

    planlamaya zaman ayrarak hazrlk yapar. Bu hazrlk dnemi, gemi

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    17

    yaantlarda bilgiyi kodlama ve geri arma iin kullanlan strateji ve

    taktikler gibi (benzetmelerden yararlanma, grselletirme vb.) bilisel

    unsurlarn gzden geirilmesini kapsar. Bu dnemde birey ayn

    zamanda, bilginin renilmesi iin tevik edici unsurlar da (bilginin

    neden renilmesi gerektiine karar verme vb.) gzden geirir. Daha

    sonra ilemin gerektirdii farkl strateji ve teknikler (zet karma,

    kendi cmleleri ile ifade etme vb.) gzden geirilebilir veya evrede

    renmeye engel olacak faktrler (grlt, klandrma vb.) belirlenir.

    Bu planlama dnemi rencinin n bilgilerine ve becerilerine bal

    olarak farkllk gsterir. Bu dnemde renme konusunda yeterince

    deneyimi olmayan renciler, renmeye odaklanmakta zorlandklar

    iin daha ok nasl renecekleri zerinde dururlar.

    kinci nemli adm planlamann uygulama srecinde gzlenir. Burada

    renci, renme ve motive olma amac ile setii stratejileri kullanr.

    Kulland bu stratejileri gzlemler ve engellerle karlatka deitirir.

    Buna ek olarak renci bu srete, sunulan renilecek materyalleri,

    sunulan bilginin younluunu ve hzn, sunumdaki sralamay, dikkat

    ve motivasyonun ne dzeyde salandn da gzler.

    Son olarak renci, yaad deneyimin etkilerini ve uygulad

    stratejilerin etkinliini deerlendirir. Bu sre, rencinin gerektike

    gzden geirdii, sorgulad ve yanstt dnemdir. Eer beklenen

    sonulara ulaamamsa, planlama ve uygulama srelerine

    ynlendirme gerekebilir.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    18

    1.4.7. retmen

    retim teknolojisindeki dier nemli bir kavram retmenidir. Her

    ey retmenle balar nk snf kontrol eden, ynlendiren, reten,

    yeri geldiinde disiplini salayan, teknolojik ara ve gere kullanm

    becerisini gsteren ve rencilere model olan kii retmendir. Bu

    nedenle retmenin ok iyi donanml olmas gerekir. Hem alan bilgisi

    hem pedagoji bilgisi hem de iletiim becerisi yksek olmaldr. te

    taraftan retmenlerin meslek hayatlar boyunca deien ve gelien

    retim teknolojileri yntem ve aralarn kullanmaya ak ve istekli

    olmalar da ok nemlidir. retim teknolojilerinden elde edilecek

    fayda kullanlan ara gere ve yntemlerin kapasitelerinden ok, onu

    kullanan bireylerin becerileri ile snrldr.

    1.4.8. Deerlendirme

    Deerlendirme aslnda gerekten en nemli kavramlardan biridir.

    Yaplan tasarmlar, gelitirmeler ve uygulamalar, baarya ulap

    ulamad konusunda deerlendirilirler. Bu deerlendirme hem dnem

    boyunca hem de dnem sonunda yaplabilir. Deerlendirmelerde,

    uyguladmz yntem ve teknikler, kullandmz ara gereler,

    renciler, retmenler, ders program ve aklmza gelen her ey

    deerlendiriyor olabilir. Unutulmamaldr ki bu paralardan bir

    tanesinin bile baarsz olmas retimin baarsz olmasna yol

    aacandan her birinin dikkatli bir ekilde incelenmesi gerekir.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    19

    Deerlendirme sonular, ayn unsurlarn bir sonraki sefer daha baarl

    olmas iin ne ekilde iyiletirileceini gsterir.

    1.5. Eitim Teknolojileri Geliim Sreci

    1.5.1. Geleneksel retim Ortam

    Bireylerin eitim dzeyi toplumlarn sosyal, kltrel ve ekonomik

    boyutuyla adalk dzeyini belirler. Toplumun adalk dzeyi

    deikenlik gsterdike, bireylere salanan eitim olanaklar da

    toplumun ihtiyalar dorultusunda deiir.

    Hedeflenen adalk dzeyine erimek ve toplumun ihtiyalarn

    karlamak iin baz faktrleri gz nnde bulundurmak gerekir. Bu

    faktrlerden biri nfusta meydana gelen deiimlerdir. Her dzeyde,

    eitim gereksinimi olan nfusta meydana gelen deiimin bilinmesi

    gerekir. renmenin eitim kurumlar snrlar dna tat

    gnmzde eitime gereksinim duyan nfusun ve seviyelerin bilinmesi

    nemlidir. Bir dier faktr ise bilgi yani retim ieriidir. Bilgi

    patlamasnn yaand bir dnemde ne tr ieriin hangi dzeyde

    verilmesi gerektii, renme ktlarnda ne tr deiimler istendii

    dnlmelidir.

    Teknolojik alanda son dnemlerde yaanan hzl gelimeler, eitim ve

    toplum arasndaki dinamii etkileyen baka bir faktrdr. Hangi

    dzeyde teknoloji asndan yeterli bireyler hedeflendii

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    20

    belirlenmelidir. Gerek teknoloji, gerekse bilim alanndaki deiimler,

    bireylerin daha farkl sosyallemesine, gnlk hayatta farkl becerilere

    gereksinim duymalarna yol amaktadr. Teknoloji ve bilim alanndaki

    deiimlerin gnlk hayatmza girmesi ise konunun ekonomik

    boyutunu olumaktadr. Ekonomik boyut hem bireyleri hem de eitim

    kurumlarn etkilemektedir. Nfus, bilgi, teknoloji, bilim, sosyal ve

    ekonomik alanda meydana gelen tm bu deiimler kltrel deiime,

    sosyal talepte farkllamaya ve sonu olarak retim sisteminde

    deiiklikler yaplmas gereinin ortaya kmasna neden olmaktadr.

    Bu faktrleri gz nnde bulundurarak, ada bir retim sistemine

    kavuabilmek iin ncelikle olas sorunlarn giderilmesi arttr.

    lkemizdeki eitim sistemine baktmzda karlanamayan pek ok

    eitim istei olduu aka grlebilir. ncelikle, eitimin ve

    demokrasinin vazgeilmez ilkelerinden biri olan frsat eitlii

    salanmaldr. Bu hedefe ulamak iin eitim sistemindeki tm

    kurumlarn eit teknolojik alt yap ve ara-gerele donatlm olmas

    gerekir. Sadece donatmak yetmeyecek, her bir bireyin bu olanaklardan

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    21

    eit dzeyde yararlanmasnn salanmas gerekecektir. Her bir bireye

    eit olanak salamak ise, eer bu olanaklar nasl kullanacaklarn

    retebilecek donanml ve yeterli bir retim kadrosu yoksa ok fazla

    anlaml olmayacaktr. Yine aka grlmektedir ki, bu ilemlerin byk

    bir ksmnn gereklemesi eldeki ekonomik olanaklarla doru orantl

    gerekleecektir.

    ada bir eitim iin dikkate alnmas gereken faktrleri ve olas

    sorunlar inceledikten sonra, hedefe ulamak iin neler yaplmas

    gerektiini tartmak gerekir. Bu ilem iin nce problem doru tespit

    edilmelidir. Sosyal ve kltrel bir varlk olarak tanmladmz bireyler,

    eitim srelerini tamamladktan sonra toplumdaki deiime ayak

    uydurabilecek bireyler olmaldr. Bu anlamda eitim sisteminin,

    bireylerde olmas beklenen pek ok zelliin yan sra;

    Demokratik ynden bilinli,

    evre, toplum ve dnyada meydana gelen deiiklikleri objektif

    olarak deerlendirebilen,

    Vatandalk grev ve sorumluluklarn yerine getiren,

    Kritik dnme ve yaratclk becerilerini kazanm,

    Srekli kendini yenileyen ve gncelleyen ve

    Farkl sosyal gruplarla dengeli iletiim kurabilen,

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    22

    Ksaca an gereklerine uyum salayabilen bireyler yetitirmesi

    gerekir.

    ada bir eitim dzeyine ulaabilmek iin aadaki sorularn her

    birini ayrntl bir ekilde incelememiz, yantlamamz ve uygulamaya

    geirmek arttr.

    Bireylerin ne tr bilgiyle donatlmas gerekir?

    Bu bilgi ne ekilde sunulmaldr?

    retim kadrosu nasl bir donanma sahip olmaldr?

    Gerekli eitim tesisleri, ara ve gere nasl salanacak ve

    kullanlacaktr?

    retim ortamlar nasl yaplandrlacaktr?

    retim sreleri nasl ekillendirilecektir?

    Hangi retim yntem ve teknikleri uygulanacaktr?

    Yaplan uygulamalarn ne derece etkili olduu nasl tespit

    edilecektir?

    Bu sorularn tamamn dnmek ve yantlamak aslnda neyi niin

    yapacamza ve daha sonra nasl uygulayacamza karar vermektir. Bu

    geni ve detayl resim, retim teknolojisinin kapsamn

    oluturmaktadr.

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    23

    1.5.2. Bilgi ve letiim Teknolojileri

    Teknoloji son elli ylda inanlmaz bir hzla gelimektedir. zellikle

    elektronik, iletiim ve bilgisayar teknolojilerindeki geliim hz ok

    fazladr ve halen devam etmektedir. Teknolojinin retim boyutunda

    kullanlmas da farkl kuramlarn farkl ara gerelerin farkl yntem ve

    tekniklerin retim srecine katlmyla birlikte deimektedir.

    rnein 1960 ve 70li yllarda davran renme kuram ile birlikte

    bilginin algoritmik olarak dzenlenmesi ve programl retim gibi

    kavramlar ortaya kmtr. Daha nceden basl materyaller zerinde

    sunulan programl retim, yaygnlaan ses, grnt ve dier

    ortamlarna tanmtr. 1970 ve 80li yllardaki bilisel renme

    kavram ile birlikte zihinsel sreleri nasl daha iyi yaplandrrz ve

    renme srelerini nasl tasarlamamz gerekir gibi kavramlar ortaya

    kmtr. Son yllarda popler olan yaplandrmac renme kavram ile

    nbilgi ile yeni bilgiyi renci nasl btnletirebilir ve kendi anlamn

    ya da kendi anlayn nasl doru bir ekilde uygulamal ve aktif olarak

    oluturulabilir zerinde durulmutur. Son yllardaki bu gelimelerle

    birlikte ortaya baz yeni kavramlar kmtr. zellikle renme ve

    retme srelerinde rencilere kazandrmamz gereken ilk

    kavramlardan biri yaratclktr. rencilerimizi yaratc olmaya

    birbirlerini taklit etmemeye, herkesin deiik bir dnce bir fikir bir

    rn retebilmesine tevik etmemiz gerekmektedir. Bir dier kavram

    kefetmedir. Kavram rencilerimize hazr bilgi sunmak yerine onlarn

    kefederek bilgiye ulamasn tevik etmemiz gerekmektedir. Yine

  • Eitimde Materyal Tasarm ve Kullanm

    24

    rencimizi srekli dardan gdlemek yerine kendilerinin

    renmeye istekli hale gelmesi ve kendi renme sorumluluklarn alan

    bireyler haline getirmemiz de retmenlerin grevi haline gelmitir.

    Bunlarn yan sra analitik dnebilen problem zebilen farkl

    yetenekteki ocuklar yeteneklerine gre, herkesi ilgi duyduu alana

    yneltmemiz de yine rencilere vermemiz gereken kavramlardan bir

    dieridir. Bunun iin teknolojinin bize salad hangi olanaklar var diye

    dndmzde; birinci kaynaktan bilgiye ulaabiliyoruz, herkesin

    web sitesine balanp ilgili bilgileri bulabiliyoruz. Teknolojiyi herkese

    ulatrabildiimiz boyutta rencilere hem okulda hem evde hem

    renme merkezlerinde renme olana verilebilmektedir. Bu ekilde

    frsat eitliine de katkda bulunulmaktadr.

    Dier bir olanak eitliliktir. Farkl ara ve gereleri, hem bilgisayar

    ortamndan hem kitaptan hem uygulamal olarak renciye bilgiyi farkl

    yollarla salayp zenginlik oluturmak yine teknolojinin bize salad

    olanaklardan biridir. Bu alanda karlatmz sorunlar

    dndmzde ilk olarak akla gelenler ynetimlerin teknoloji

    kullanmaya ak olmamalar ve ekonomik nedenlerle teknolojik

    gelimeleri takip edememedir. Yine gerekli personeli yetitirmede tm

    retmenleri her trl teknolojiyi etkili bir ekilde kullanabilmelerini

    salamak iin hizmet ii eitimlerin verilmesi gerekmektedir. Bu

    skntlar nedeniyle teknoloji entegrasyonu olduka zor bir sre haline

    gelmektedir.