Epidemiologia i profilaktyka raka jelita grubego w ?· Kubiak A i wsp. Epidemiologia i profilaktyka…

  • Published on
    27-Feb-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<p>636 Probl Hig Epidemiol 2014, 95(3): 636-642</p> <p>Epidemiologia i profilaktyka raka jelita grubego w PolsceEpidemiology and prevention of colorectal cancer in Poland</p> <p>Anna Kubiak 1/, Witold Kycler 2/, Maciej Trojanowski 3/</p> <p>1/ Zakad Epidemiologii i Profilaktyki Nowotworw, Wielkopolskie Centrum Onkologii w Poznaniu2/ Oddzia Chirurgii Onkologicznej II, Wielkopolskie Centrum Onkologii w Poznaniu3/ Wielkopolskie Biuro Rejestracji Nowotworw, Wielkopolskie Centrum Onkologii w Poznaniu</p> <p>Introduction. Colorectal cancer (ICD-10: C18-C21) is the second most common cause of cancer deaths in Poland in both genders. Every year almost 16 000 new cases are registered. Since 1980 an increase of incidence has been observed (4 times in males and 3 times in females). Since 2000 a screening program for colorectal cancer has been implemented in Poland, since 2005 it has been one of the tasks of Polish National Cancer Combat Program.</p> <p>Aim. The assessment of the epidemiological situation of colorectal cancer and the implementation of a screening program in Poland.</p> <p>Material &amp; Methods. The analysis was made on the basis of epidemiological data published by the Polish National Cancer Registry and the data concerning funding and the number of tests obtained from the Ministry of Health, the National Health Fund and the Colorectal Cancer Screening Managing Office.</p> <p>Results. Among all new cancer cases colorectal cancer in Poland reaches approximately 12% in men and 10% in women. Taking into account changes in the population structure, an increase of the number of people over the age of 65 years and current trends in incidence it is projected that in 2025 the number of colorectal cancer cases will be a total of 24 600 of which 15 500 cases will be in men and 9 100 in women. A 5-year survival rate among patients with colorectal cancer is less than 50%. In Poland between 2000 and 2012 they have been almost 320 thousand. Colonoscopy was performed in the Colorectal Cancer Screening Program, covering 8-10% of people eligible for this examination.</p> <p>Conclusions. The systematic lengthening of the average life expectancy in Poland, as in other European countries as well as the projected to the year 2035 significant increase in the number of people over 65 years of age will result in an increase of the malignant tumors incidence, including colorectal cancer. This situation requires action, not only to intensify primary prevention but also secondary, enabling an early diagnosis of the neoplastic process. Unfortunately, in the Polish Colorectal Cancer Screening Program the number of examinations is limited. It seems that governmental health policy should be directed towards increasing the number of preventive colonoscopies, which in turn will reduce morbidity and mortality from colorectal cancer.</p> <p>Key words: colorectal cancer, epidemiology, cancer prevention</p> <p>Wprowadzenie. Nowotwr zoliwy jelita grubego (C18-21) jest drugim pod wzgldem umieralnoci nowotworem zoliwym w Polsce u obu pci. Kadego roku rozpoznaje si prawie 16 000 nowych przypadkw. Od 1980 r. nastpi prawie 4-krotny wzrost liczby zachorowa u mczyzn i okoo 3-krotny u kobiet. Od 2000 r. w Polsce wdroono Program Bada Przesiewowych wczesnego wykrywania raka jelita grubego, ktry od 2005 r. jest realizowany jako jedno z zada Narodowego Programu Zwalczania Chorb Nowotworowych.</p> <p>Cel bada. Ocena sytuacji epidemiologicznej raka jelita grubego oraz realizacji programu bada przesiewowych w Polsce.</p> <p>Materia i metody. Analizy dokonano w oparciu o dane epidemiologiczne publikowane przez Krajowy Rejestr Nowotworw oraz dane dotyczce finansowania i liczby bada uzyskane z Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Biura Programu Bada Przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego.</p> <p>Wyniki. Nowotwr jelita grubego w Polsce stanowi u mczyzn okoo 12%, a u kobiet 10% zachorowa z powodu wszystkich chorb nowotworowych. Biorc pod uwag zmiany w strukturze ludnoci, polegajce na zwikszeniu si liczby osb po 65 r.. oraz obecne trendy zachorowalnoci prognozuje si, e w 2025 r. liczba zachorowa na nowotwory raka jelita grubego wyniesie ogem 24 600 z czego 15 500 u mczyzn oraz 9 100 u kobiet. Przeycia 5-letnie u chorych nie przekraczaj 50%. W Polsce od 2000 r. do 2012 r. w Programie Bada Przesiewowych wykonano blisko 320 tys. kolonoskopii, obejmujc 8-10% osb kwalifikujcych si do tego badania.</p> <p>Wnioski. Systematyczne wyduanie si przecitnej oczekiwanej dugoci ycia w Polsce, podobnie jak w innych krajach europejskich, oraz prognozowany do roku 2035 r. znaczny wzrost liczby osb po 65 r.. bdzie skutkowa wzrostem zachorowa na nowotwory zoliwe, w tym nowotwory zoliwe jelita grubego. Ta sytuacja wymaga intensyfikacji dziaa nie tylko profilaktyki pierwotnej ale, take wtrnej, umoliwiajcych wczesne rozpoznanie tego procesu nowotworowego. Niestety w Programie Bada Przesiewowych w Polsce liczba bada jest ograniczona. Wydaje si, i polityka zdrowotna Pastwa powinna by nakierowane na zwikszenie liczby wykonywanych bada profilaktycznych, co w konsekwencji spowoduje spadek zachorowalnoci i umieralnoci na raka jelita grubego.</p> <p>Sowa kluczowe: rak jelita grubego, epidemiologia, profilaktyka</p> <p>Adres do korespondencji / Address for correspondence</p> <p>mgr Anna KubiakZakad Epidemiologii i Profilaktyki Nowotworw, Wielkopolskie Centrum Onkologiiul. Garbary 15, 61-866 Poznatel. 69 602 76 98, e-mail: anna_konczalik@o2.pl</p> <p> Probl Hig Epidemiol 2014, 95(3): 636-642</p> <p>www.phie.pl</p> <p>Nadesano: 20.07.2014Zakwalifikowano do druku: 27.07.2014</p> <p>637Kubiak A i wsp. Epidemiologia i profilaktyka raka jelita grubego w Polsce</p> <p> Zachorowalno na nowotwory zoliwe jelitagrubego w Polsce wykazuje zrnicowanie w po-szczeglnych wojewdztwach. W wojewdztwiedzkimwlatach1999-2010zarejestrowanonajni-szy standaryzowany wspczynnik zachorowalnocitj. 24,1/100000, a w woj. dolnolskim najwyszy32,9/100000(ryc.3)[1,2,6].</p> <p>Umieralno</p> <p> Wartoci standaryzowanych wspczynnikwumieralnocizpowodunowotworwzoliwychjelitagrubegoswPolsceowielewyszeniwpnocnychizachodnichkrajachUE.Nowotworyzoliwejelitagrubego powoduj 12% zgonw nowotworowych.Liczba zgonw z powodu nowotworw zoliwychjelitagrubegowynosiaw2011roku10663,zczego5 876 u mczyzn i 4787 u kobiet (ryc. 4). Liczbazgonw u mczyzn w latach 1980-2010 wzrosaponad 6-krotnie, u kobiet ponad 4-krotnie (ryc. 5)[1,2,6].</p> <p>Wstp</p> <p> Nowotwrzoliwyjelitagrubego(C18-21)jestdrugim pod wzgldem umieralnoci nowotworemzoliwymwPolsceuobupcizpowoduwszystkichchorbnowotworowychpodwzgldemumieralnoci.Kadegorokurozpoznajesiprawie16000nowychprzypadkw. Od 1980 r. nastpi prawie 4-krotnywzrostliczbyzachorowaumczyzniokoo3-krotnyukobiet.Od2000r.wPolscewdroonoProgramBa-daPrzesiewowychwczesnegowykrywaniarakajelitagrubego,ktryod2005r.jestrealizowanyjakojednozzadaNarodowegoProgramuZwalczaniaChorbNowotworowych.</p> <p>Cel bada</p> <p> Ocenasytuacjiepidemiologicznejrakajelitagru-begoorazrealizacjiprogramubadaprzesiewowychwPolsce.</p> <p>Materia i metody</p> <p> Analizy dokonano w oparciu o dane epidemio-logicznepublikowaneprzezKrajowyRejestrNowo-tworw oraz dane dotyczce finansowania i liczbybada uzyskane z Ministerstwa Zdrowia, Narodo-wegoFunduszuZdrowiaorazBiuraProgramuBadaPrzesiewowychdlawczesnegowykrywaniarakajelitagrubego.</p> <p>Wyniki</p> <p>Zachorowalno</p> <p> Rakjelitagrubegojesttonowotwrwystpujcyw obrbie okrnicy, zgicia esiczo-odbytniczego,odbytnicy i odbytu (C18-C21). Nowotwr ten sta-nowiumczyznokoo12%,aukobiet10%zacho-rowa. Liczba zachorowa na nowotwory zoliwejelitagrubegowynosiaw2011roku16126,zczegoumczyznprawie8880iponad7246ukobiet.Od1980r.nastpiprawie4-krotnywzrostliczbyzacho-rowaumczyzniokoo3-krotnyukobiet(ryc.1).Wzrostzachorowanaraka jelitagrubegowPolscemacharakterdynamiczny.Liczbazachorowaum-czyzndopocztkuXXIwiekucharakteryzowaa siszybkimwzrostem.Wpopulacjikobietszybkiwzrostzachorowalnoci utrzymywa si do poowy lat 90XXwiekuiodtegomomentutempowzrostuosabo(ryc.2)[1-8]. Wikszo zachorowa na nowotwory zoliwejelita grubego wystpuje po 50 roku ycia (94%),przyczyma75%zachorowauobupciprzypadanapopulacjosbpo60r..Trendyzachorowalnocinanowotworyzoliwejelitagrubegowgrupachwie-kowychodzwierciedlajprawidowociobserwowanewpopulacjigeneralnej.</p> <p>Ryc. 1. Porwnanie zachorowa na raka jelita grubego (C18-C21) w Polsce u kobiet i mczyzn liczby bezwzgldne. rdo: Krajowy Rejestr Nowotworw www.onkologia.org.pl</p> <p>Fig. 1. Comparison of colorectal cancer cases (C18-C21) in Poland in females and males absolute numbers. Source: National Cancer Register www.onkologia.org.pl</p> <p>Ryc. 2. Porwnanie zachorowa na raka jelita grubego (C18-C21) w Polsce u kobiet i mczyzn wspczynniki surowe/100 000. rdo: Ibidem</p> <p>Fig. 2. Comparison of colorectal cancer cases (C18-C21) in Poland in females and males crude rates/100 000. Source: Ibidem</p> <p>0</p> <p>1500</p> <p>3000</p> <p>4500</p> <p>6000</p> <p>7500</p> <p>9000</p> <p>1980 1990 1995 2000 2005 2010</p> <p>mczyni</p> <p>kobiety</p> <p>50</p> <p>40</p> <p>30</p> <p>20</p> <p>101980 1990 1995 2000 2005 2010</p> <p>mczyni</p> <p>kobiety</p> <p>638 Probl Hig Epidemiol 2014, 95(3): 636-642</p> <p> Wikszozgonwzpowodunowotworwzoli-wychjelitagrubegowystpujepo60rokuycia(ponad80%).Najwicejzgonwumczyznnotujesiw8.dekadzieycia,ukobietwdziewitejdekadzieycia.Ryzyko zgonu z powodu tego nowotworu wzrastawraz z wiekiem poczwszy od szstej dekady yciainajwyszewartociosigapo80r.. Taksamo,jakwprzypadkuzapadalnoci,umieral-nozpowodunowotworwzoliwychjelitagrubegowykazuje w Polsce zrnicowanie midzywojewdz-kie. Wlatach 1999-2010 najniszy standaryzowanywspczynnikzgonw,wynoszcy14,5/100000za-rejestrowanowwojewdztwiedzkim,anajwyszy19,5/100000wwoj.wielkopolskim(ryc.6)[1,2,6].</p> <p>Zaleno midzy zapadalnoci a umieralnoci</p> <p> Liczbazgonwzpowodudanegoschorzeniazale-yodliczbyzachorowaorazskutecznocileczenia.Wprzypadkunowotworwzoliwychjelitagrubego</p> <p>o skutecznoci leczenia decyduje stadium rozwojuchoroby,wjakimwykrytonowotwrorazefektywnozastosowanychmetod.Wprzypadkurakajelitagrube-goumczyznmidzyzapadalnociaumieralnociobserwujesiistotnkorelacjowysokimwspczynni-ku(0,81).Wpopulacjikobietwartowspczynnikakorelacji wynosi 0,54, ale nie wykazano istotnoci(p=0,054,istotnonapoziomiebrzegowym)[9].</p> <p>Przeycia </p> <p> Wrdpacjentw,uktrychzdiagnozowanorakajelitagrubegowlatach2000-20021-rocznewskanikiprzeywynosiy70,1%umczyzni68,6%ukobiet.W latach 2003-2005 wskanik przey 1-rocznychuleg nieznacznej poprawie: wrd mczyzn do72,4%, wrd kobiet do 70,8%. Przeycia 5-letniewrd pacjentw z nowotworami zoliwymi jelitagrubego w cigu pierwszej dekady XXI nieznaczniewzrosy:umczyznz43,3%do47,6%,natomiastukobietz44,1%do49,1%(ryc.7)[3].</p> <p>Ryc. 3. Porwnanie zachorowa na raka jelita grubego (C18-C21) w wojewdztwach wspczynniki standaryzowane. rdo: Ibidem</p> <p>Fig. 3. Comparison of colorectal can-cer cases (C18-C21) in voivodeships standardized rates. Source: Ibidem</p> <p>Ryc. 4. Porwnanie umieralnoci na raka jelita grubego (C18-C21) w Polsce u kobiet i mczyzn liczby bezwzgldne. rdo: Ibidem</p> <p>Fig. 4. Comparison of colorectal cancer mortality (C18-C21) in Poland in females and males absolute numbers. Source: Ibidem</p> <p>7000</p> <p>6000</p> <p>5000</p> <p>4000</p> <p>3000</p> <p>2000</p> <p>1000</p> <p>01980 1990 2000 2010</p> <p>mczyni</p> <p>kobiety</p> <p>Ryc. 5. Porwnanie umieralnoci na raka jelita grubego (C18-C21) w Polsce u kobiet i mczyzn wspczynniki surowe. rdo: Ibidem</p> <p>Fig. 5. Comparison of colorectal cancer mortality (C18-C21) in Poland in females and males crude rates. Source: Ibidem</p> <p>35</p> <p>30</p> <p>25</p> <p>20</p> <p>15</p> <p>10</p> <p>5</p> <p>01980 1990 2000 2010</p> <p>mczyni</p> <p>kobiety</p> <p>639Kubiak A i wsp. Epidemiologia i profilaktyka raka jelita grubego w Polsce</p> <p>Prognozy</p> <p> Zewzgldunastarzeniesipolskiejpopulacjiorazwzrostliczbyosbpo65r..z6467wroku2010do10932 w 2035 r. oraz obecne trendy zachorowalnociprognozuje si, e w 2025 r. liczba zachorowa nanowotwory zoliwe jelita grubego wyniesie ogem24600, 15 500 u mczyzn oraz 9 100 u kobiet(ryc.8)(ryc.9). Wrdosbwrednimwiekuwcigunajbliszych15 lat naley spodziewa si wzrostu zachorowaumczyznook.40%,aukobietook.20%.Najwik-szy wzrost liczby zachorowa bdzie obserwowanywrdnajstarszychmczyzn(po65r..)liczbaza-chorowazwikszysido11000.Wpopulacjikobietnajwikszyprzyrostzachorowabdziemiamiejscewgrupiepowyej65r..[10].Rnicewwartociachstandaryzowanych wspczynnikach zapadalnociludnociPolskiorazkrajwUE-27uobupciw2012r.ilustruje ryc. 10 [11]. Wartoci wspczynnikwzapadalnocinarakajelitagrubegowpopulacjipol-skiejw2012r.okazaysiniszeniredniewartociwspczynnikwdla27krajachUE,zwaszczawrdkobiet.</p> <p>Profilaktyka </p> <p> Rak jelita grubego rozwija si powoli, zwyklekilkanacie lat, gwnie z polipw. Pocztkowo nie-wielkie polipy powstaj z komrek nabonka jelitagrubego. Niektre znich rozrastaj si nadmiernie,powstaj w nich dysplazje, a w kocu rozwija sinowotwr. Powstajce zmiany przednowotworoweprzyjmuj form agodnych gruczolakw. Obecnoatwych do wykrycia zmian przednowotworowych</p> <p>Ryc. 6. Porwnanie umieralnoci na raka jelita grubego (C18-C21) w wojewdztwach wspczynniki standaryzowane. rdo: Ibidem</p> <p>Fig. 6. Comparison of colorectal can-cer mortality (C18-C21) in voivode-ships standardized rates. Source: Ibidem</p> <p>Ryc. 7. Porwnanie przey 5-letnich na raka jelita grubego (C18-C21) wspczynniki standaryzowane. rdo: [3]</p> <p>Fig. 7. Comparison of 5-year survival rate of colorectal cancer (C18-C21) standardized rates. Source: [3]</p> <p>50</p> <p>45</p> <p>40</p> <p>2000-2005</p> <p>mczynikobiety</p> <p>2003-2005</p> <p>Ryc. 8. Prognoza ludnoci wedug biologicznych grup wieku (w tysicach). rdo: Gwny Urzd Statystyczny Prognoza ludnoci na lata 2008-2035</p> <p>Fig. 8. Population prognosis by biological age groups (in thousands). Source: Main Statistical Office Population prognosis for 2008-2035</p> <p>0</p> <p>1000</p> <p>2000</p> <p>3000</p> <p>4000</p> <p>5000</p> <p>6000</p> <p>7000</p> <p>8000</p> <p>9000</p> <p>2010 2015 2020 2025 2030 2035</p> <p>65+</p> <p>80+</p> <p>640 Probl Hig Epidemiol 2014, 95(3): 636-642</p> <p>wpostacipolipwgruczolakowatychlubnowotworwwewczesnymstadiumzaawansowaniaorazmoliwoichskutecznegoleczeniasprawia,erakjelitagrubegostanowiznakomityceldobadaprzesiewowych.Usu-niciepodczaskolonoskopiipolipwjestdziaaniemprofilaktycznym, ktre zapobiega przeksztaceniusipolipawnowotwrzoliwyorazdiagnostycznympozwalajcymwykrybardzowczesnezmianynowo-tworowe w polipie. W przypadku usunicia dobrzezrnicowanego raka zlokalizowanego w polipiezniewielkimmarginesemzdrowejtkanki,zabiegpro-filaktycznejpolipektomiijestrwnoczeniezabiegiemterapeutycznym. Stosowanie profilaktyki powodujewykrycie raka jelita grubego we wczesnym stadiumzaawansowaniaklinicznegoigwarantujemidzyinny-mikrtszeimniejagresywneleczenie,wysokiodsetekcakowitychwylecze,spadekumieralnoci[12-14].Znanesdwiegwnemetodybadaprzesiewowychwkierunkurakajelitagrubego:testnaobecnokrwiutajonej w stolcu powtarzany co roku, a nastpniekolonoskopiauwszystkichosbzwynikiemdodatnimbadaniaorazkolonoskopiawykonywanarazna10lat.Duyodsetekfaszywiedodatnichtestwnaobecno</p> <p>krwiutajonejorazniskaczuowwykrywaniustanwprzedrakowychjakimsgruczolakizmniejszawartotegobadania. Badanie porwnujce dwie dostpne strategiedziaaprofilaktycznychwkierunkurakajelitagru-begoprzeprowadzoneprzezSonnennbergaw2000r.wpopulacji liczcej100000osbwwiekupowyej50latioceniajceryzykorak...</p>

Recommended

View more >