Giao tiếp và ứng xử giữa người mua và người bán trên các chợ vỉa hè

  • Published on
    28-Jan-2017

  • View
    220

  • Download
    6

Embed Size (px)

Transcript

<ul><li><p> 1 </p><p>GIAO TIP NG X GIA NGI MUA V NGI BN </p><p>TRN CC CH VA H </p><p>PGS., TS. Trn Th Minh c </p><p>Trng HKHXH&amp;NV, HQGHN </p><p>Trong mi nm cui ca th k 20, cng vi tin trnh pht trin kinh t </p><p>v th ho, hin tng ph n nng thn lang thang kim sng quanh nm </p><p>hoc theo ma v cc th ngy mt gia tng. Mt trong nhng cng vic h </p><p>thng lm l bn hng rong trn cc va h, ch cc, ch tm. </p><p>Theo s liu ca Tng cc thng k nm 2001, H ni hin c 49 phng </p><p>v 73 x cha c ch. V vy trn cc gc ph, trn cc khong t trng mc ln </p><p>hng trm t im kinh doanh tri php v gn 20. 000 ngi bn rong, trong </p><p>ch yu l ph n nng thn bn cc mt hng thc phm, rau qu. Do mt </p><p>ch cc th l rt thp: ch c 31% s phng, x c s ch bnh qun l </p><p>0,5% ch / 1 phng, nn ngoi cc "ch cc", "ch tm" vi nhng khun vin </p><p>t nhiu c nh hnh, trn cc ng ph H ni nhng ngi bn hng </p><p>rong to nn cc "ch di ng va h", chp nhong. Nhng ch ny t nhiu </p><p> p ng c nhu cu thit yu khc nhau i vi cuc sng ca cc c dn </p><p>thnh th cng nh ngi dn nng thn. </p><p>Mc ch ca bi vit l m t chn dung vn ho ca loi hnh ch thc </p><p>phm di ng trn va h, do cc ch em nng thn bn rong to nn. Qua , ch </p><p>ra nhng bt cp ca loi hnh ch ny i vi vn trt t an ninh x hi, an </p><p>ton giao thng, v sinh mi trng v qun l mng li ch th, ng thi </p><p>cng t ra cho cc nh quy hoch kin trc th mt s vn cn phi gii </p><p>quyt lin quan n loi hnh ch ny. </p><p>ng c chnh thc y ph n nng thn ra H ni bn hng rong thng </p><p>ch yu do khng c vic lm v ngho kh. Nh mt ch bn rau cho bit :" </p><p>Mc thu nhp trung bnh ca mt ngi qu ra H ni bn hng rong trong 3 </p><p>thng c th so snh vi mc thu nhp c nm ca mt h gia nh nng dn </p><p>gm 5 ngi cy 4 so rung !" iu ny l gii v sao nhng ngi ph n nng </p><p>thn (v c nam gii) chp nhn cuc sng lang thang trn ng ph. </p><p>Ch va h th hin kh nng thch ng ca ph n nng thn i vi cng </p><p>vic bn rong, ch yu l bn thc phm v rau qu Mt cng vic kinh doanh </p><p>khng cn nhiu vn cng nh hc vn. Ch cn mt chic n gnh, i vai </p></li><li><p> 2 </p><p>kho v cp chn do dai l ch em nng thn khng nh vai tr ca mnh </p><p>trong gia nh v cng ng. </p><p>Nghin cu gii v giao tip ng x gia ngi mua v ngi bn trn cc </p><p>ch va h khng th khng ni ti nhm ph n nng thn bn rong. S gp mt </p><p>ca s ch em ny tht s to nn mt lot cc ch di ng trn cc ng ph. </p><p>Vn ho ch va h ca nhng nhm ngi c ngun gc v li sng khc nhau </p><p>biu hin quan h ng cp trong mua bn - ngi bn l "dn nh qu", ngi </p><p>mua l "dn th thnh". Vn ho mua bn ca cc ch va h phn nh nhng thi </p><p> thiu vn ho ca c ngi mua v ngi bn - l s coi trng hng ho, </p><p>xem nh tnh ngi. C khng t ngi mua hng thnh ph khinh b ngi bn </p><p>" nh qu'', nhng li cn hng ca h. iu ny c th do v gi r, v s tin </p><p>li ca dch v hng rong v mt l do ngm n v thc khc l khng t ngi </p><p>mua i khi cho php mnh c quyn "lng m " ngi bn! n gin ch v h </p><p>l "ngi nh qu"! </p><p>S ngho kh v kinh t, s thp km v hc vn v s khc bit v li </p><p>sng lm cho nhm ph n nng thn bn rong thnh ph c tm l chp </p><p>nhn thn phn hn km ca mnh. iu ny th hin rt r qua li giao tip, ng </p><p>x ca ch em i vi ngi mua hng ngi thnh ph. Nh mt ch bn trng </p><p>cho bit: </p><p>" H l ngi H ni, h c quyn. Cn mnh l ngi dn qu, i lm </p><p>thu ni t khch qu ngi m ra khng dm chi li. Ngi ta ni sao th </p><p>mnh bit vy, do thn phn m. D c ng mnh cng nn nn nhn. To ting n </p><p>nh cho, ai bnh." </p><p>i vi nhiu ngi thnh ph, nhu cu s dng dch v ch va h l rt </p><p>ln. Kiu ch di ng trn h ph gip ngi dn tit kim thi gian, gi c phi </p><p>chng v c hng s phc v tn tnh, nhn nhc ca ngi bn (ch yu l </p><p>ngi nng thn). Vic ph n nng thn bn rong p ng c nhu cu tiu </p><p>dng hng ngy ca ngui thnh ph, hnh thnh nn s giao lu mua bn mang </p><p>sc thi vn ho ch va h. c im ny khng c phn nh trong cc ch </p><p>th truyn thng ni ngi bn v ngi mua c li sng, vn ho ng x </p><p>khng cch bit. </p><p>Vn ho ch th khc vi ch nng thn. iu ny th hin qua cung </p><p>cch ng x ca ngi mua v ngi bn. Nhng ngi ph n ngoi tnh lang </p><p>thang bn hng trn cc va h d t nhiu b ng ho, thch ng cho ph hp </p><p>vi li sng th, nhng h vn b gn nhn "ngi nh qu". Do t nhiu b </p><p>phn bit ng x. Cm gic km ci, yu th, nhn nhc l nhng nt tm l in </p></li><li><p> 3 </p><p>hnh ngi ph n nng thn bn rong. Nh mt bc bn rau cho bit:"N </p><p>ng tui con mnh m gi xc xc con ny, con kia sang bn cho tao ci ny, </p><p>ci khc... Tc lm nhng vn phi ni "d c bo chu ly ci g cho c ". </p><p>S giao tip thiu ng cm v thm m gia nhng ngi mua v ngi </p><p>bn thuc cc nhm x hi c li sng khc nhau l mt biu hin thiu vn ho </p><p> cc ch va h. nh kin "ngi nh qu" thng c th hin rt r qua </p><p>ngn t, qua s nhn thc v qua hnh vi c x ca mt s ngi mua i vi </p><p>ngi bn (l ngi nng thn). Nh mt ch bn rau ni:" C ch n mc rt </p><p>sang trng, ci xe Dream, nhng ton ni thiu vn ho. Ch ta khinh ngi </p><p>nh qu chng em nhng ch y ngy no cng qua y mua hng ca chng </p><p>em". </p><p>Xt t kha cnh vn ho ng x gia nhng "ng nghip", vic ph n </p><p>nng thn ua nhau ra thnh ph bn rong khng th khng gy ra s him khch, </p><p>ghen tc ca nhng ph n H ni cng bun bn trn cc va h. Khi ch em </p><p>nng thn c nhiu khch hng, iu g x xy ra vi h? Ch c nhng ph n </p><p>ngoi tnh lang thang bn rong mi thc s thm tha thi th ch ca cc </p><p>ng nghip gc thnh ph :" Cc con nh qu chng my khng bit cy rung, </p><p>ch bit cy ng nha thi, lm cho cc b y khng bn c hng." Kiu </p><p>ng x ny thc s c trng cho li vn ho giao tip ti cc ch va h. </p><p>Do phi lang thang kim sng trn cc va h, ph n ngoi tnh t ra thch </p><p>ng nhanh vi cng vic bn rong ca mnh. K nng phng v v kh nng ng </p><p>ph ca nhm ph n bn rong th hin trong mc nhn bit, phn loi khch </p><p>hng ca h. Theo cc ch:" Nu mnh nhn nhc, vui v, ho nh vi khch, th </p><p>s d bn c nhiu hng hn. Vi khch hng tt phi cho hi, cm n. Gp </p><p>ngi vui tnh mnh a li. Nhng ngi lm iu phi nhng nhn coi nh </p><p>ic, ni li n nh cho. Vi ngi anh th phi nn nhn, tc lm nhng </p><p>vn phi nim n. Vi ngi va mua va chi, mnh gnh i nhng vn phi </p><p>ci, i qua ri mi dm lm bm. Vi ngi ngh l n khng c nh mua th </p><p>mnh ni gi cao ln, v mnh khng dm khng cho h xem hng..." </p><p>C th ni, vn ho ch va h to nn mt li ng x phng v ca ch </p><p>em nng thn i vi khch hng thnh ph. Trong khi cc ch truyn thng </p><p>nh ch Hm, ch Hng B, ch Hng Gia, giao tip gia ngi mua v ngi </p><p>bn th hin li c x ca ngi thnh ph: kho lo ni nng v thi tn </p><p>trng ln nhau. Tnh nhn vn trong vn ho ch truyn thng kh c th tm </p><p>thy cc ch di ng va h. </p></li><li><p> 4 </p><p>Nhn t kha cnh gii, do hon cnh bt buc, nhiu ph n nng thn </p><p>trong vai tr mi vai tr lm kinh t, t ra thch ng nhanh i vi mi </p><p>trng bn rong trn cc va h. Thc t cng cho thy ph n nng thn lang </p><p>thang bn rong nhiu hn nam gii. Bng s khng nh kh nng lm kinh t </p><p>ca mnh, a v cu ch em trong gia nh thay i - H khng cn n thun </p><p>l ngi ni tr, h l lc lng lao ng c ting ni quyt nh trong gia nh. </p><p>Nh mt ch bn rong chia x: " Ti tho lun cng chng mua sm ci ny, ci </p><p>kia, t vic t chc sn xut, b tr cng vic n mua sm vt t nng c v c </p><p>vic con ci s i hc. By gi l quyt nh chung ca c 2 ngi v mi cng </p><p>vic". Cng vi s nng cao nhn thc cuc sng, nhm ph n nng thn bn </p><p>rong ngy cng t tin trong nh gi bn thn. Nhiu ch em cho rng: vic </p><p>bn hng rong H ni gip cho cc ch "sng d hn", "hc c nhiu ci </p><p>khn ra, bt c ci t ca ngi nh qu". </p><p>T gc qun l th, ch va h gy nn nhng kh khn no ? </p><p>Chng ta u bit, vic bn hng rong trn ng ph ca ph n nng </p><p>thn l khng b php lut ngn cm. Theo b lut lao ng:" Mi hot ng lao </p><p>ng to ra ngun thu nhp khng vi phm php lut u c tha nhn l vic </p><p>lm". Tuy nhin xt t kha cnh an ton x hi, cng vic bn rong gy kh </p><p>khn cho cng tc an ninh ng ph. Vic nhm ph n bn rong di chuyn lin </p><p>tc trn cc ng ph, nhng h li khng hiu bit v lut giao thng s gy </p><p>nn cn tr giao thng. Nh mt ch bn rong ni:" n ? Em c g </p><p>u, em tng n ch cm ngi i xe". </p><p> Mt s ch em bn rong nhn thc rt r nhng hu qu m mnh c th </p><p>gy ra trn ng ph. Nh mt ch bn n ni:" ng ph cht chi, mnh </p><p>i lung tung li khng bit lut, nh hng n va chm xe c. Nu b m xe </p><p>cng chng dm ku hay bt n v bit l mnh sai". </p><p>Ph n nng thn bn hng trn cc va h cm nhn th no v s an ton </p><p>i vi bn thn? Theo cc ch, c nhiu iu s hi khi bn hng H Ni: s </p><p>cng an ui, s bn la o ly tin, s b n cp hng, s tai nn giao thng, s </p><p>b au m, s b lu manh nh, s thanh nin h hng lm ba ... </p><p>"Hm v n Ngc H, c thng n p vo ngc mnh, mnh lm bm " </p><p>ch", n nghe thy quay li lm cn, n chi: "Con kia my ni ci g". Mnh </p><p>phi bo: "Khng, ti bo con b kia i nhanh ln". Phi nhn nhc chu, ch </p><p>khng n nh cho cht"- tm s ca mt ch bn hoa qu. </p><p>Vic ph n bn rong di chuyn thng xuyn trn ng ph vi i </p><p>quang gnh, xe p th hng ho cng knh khng nhng gy cn tr giao thng </p></li><li><p> 5 </p><p>m cn lm mt m quan thnh ph v mt v sinh mi trng. Hin tng khi </p><p>cng an n, ch em bn rong chy ht h, i khi li a ra bn phn nh mt </p><p>thc t l chng ta ang bt lc vi vic gii to bn hng trn cc lng ng, </p><p>h ph. </p><p>Cng tc qun l th trng ang gp khng t tr ngi, phin toi trong vic sp </p><p>xp n nh an nnh trt t trn ng ph. Nh mt ch bn rong ni:" Ngi ta </p><p>ui l vic ca ngi ta, nhng v hon cnh kh khn vn phi len li bn </p><p>hng". </p><p>Mt khc, do s lu chuyn ngu hng thng xuyn ca s ch em ny, </p><p>chnh quyn ia phng, cng an khu vc (ni h tr) gn nh khng th kim </p><p>sot c h. Ngoi ra, cc t nn x hi c du hiu pht trin t chnh nhm </p><p>lao ng t do ny (Theo bo lao ng s 18/ 1997: c ti 10- 12% i tng </p><p>hnh s ang n nu sinh hot trong s dn lao ng ngoi tnh). </p><p> Cng vic lang thang bn hng trn cc ng ph H Ni ca ph n </p><p>nng thn cn gy nhiu iu bt cp. Hu ht ph n nng thn ra H ni kim </p><p>sng u ni rng h ch ngng bn trn cc va h khi h c c mt ch bn </p><p>hng n nh, hoc khi qu nh c vic lm m bo cuc sng cho gia nh h. </p><p>Cch suy ngh v hnh ng trn i hi cc c quan qun l phi c ci nhn </p><p>thit thc trong vic quy hoch ch th. </p><p>Quy hoch ch th trc ht cn tnh n nhu cu, li ch ca ngi </p><p>mua hng, ngi bn hng v sau mi n vn qun l ch. </p><p>Xt t gc ca ngi mua hng - i a s l nhng c dn thnh ph, </p><p>vi mc sng nh hin nay, gi ca ch va h l chp nhn c. Cc mt hng </p><p>thc phm, rau qu n hng ngy do ph n nng thn bn thng r hn so vi </p><p>gi trong ch. Thc cht gi thp l do nhng ngi bn rong khng phi ng </p><p>thu ch, thu kinh doanh v do h ly li t. Mt khc hnh thc ch va h rt </p><p>tin li cho ngi mua: Vic bn mua xy ra nhanh chng, ngi mua khng </p><p>phi tm ch gi xe ch v cht thc n ti cho mi ngy. </p><p>Nh vy, vic quy hoch ch (c bit l ch bn thc n hng ngy) phi </p><p>tnh n nhng tin li m ngi ph n ni tr thnh ph hng ti: n ti, </p><p>gi c khng t (v n phi mua hng ngy nn gi phi hp l), mua bn </p><p>thun tin, tn t thi gian </p><p>Xt t pha ngi bn hng gc nng thn, ngho i v tht nghip l </p><p>nguyn nhn chnh dn n vic h phi lang thang bn hng rong ti cc th </p><p>ln. Vic ch em "tm" x dng cc ng ph lm ch di ng bn hng l </p><p>mt nhu cu i hi khch quan cn thit. iu gip cho ch em t nui sng </p></li><li><p> 6 </p><p>c bn thn v c th tit kim gi tin v gia nh, gp phn xo i gim </p><p>ngho qu nh. V vy chng ta kh c th ngn cn c s bn rong ca </p><p>nhm ph n ny. </p><p>Vi mt c dn sng trung tm cn qu ng (nh nc cha c kh </p><p>nng gin c dn ra ngoi ), vi vn ho tiu dng thc phm ti, khng </p><p>ng lnh (iu ny c ngha l phi i ch hng ngy) th vic xy dng </p><p>trong ph nhng ch theo m hnh "siu th" ch p ng c mt phn nhu cu </p><p>tiu dng thc phm ca mt lng c dn nh v c thu nhp tng i cao. </p><p>Trn thc t, cc ch truyn thng trong ph, cc ch mi xy (c bit l cc </p><p>hng rau qu ti v thc phm) cha thu ht c nhiu ngi mua v ngi </p><p>bn nh cc ch tm, ch cc, ch trn va h chnh cc ch ny mi ang p </p><p>ng c nhu cu thc phm hng ngy ca s ng c dn thnh ph. </p><p>Trong khi nhu cu thc phm hng ngy ca ngi dn th i vi dch </p><p>v bn rong vn cn cao (chng ti rt mong cc anh nam gii khng i ch hng </p><p>ngy hy hi kin cc i din phi n trong gia nh mnh bit thm thng </p><p>tin); trong khi chng ta cha to c vic lm nng thn gim thiu dng </p><p>ngi ln thnh ph bn rong v trong khi chng ta cha qun l c nhm </p><p>ngi bn rong lang thang trn cc ng ph th vic quy hoch li cc ch </p><p>thc phm nh, lu ng; ch tm c mi che trn cc hm ph, trn bi t </p><p>trng (c th ch bn vo cc bui sng) cung cp thc n cho cc c dn </p><p>thnh ph l hp l. </p><p>Mt khi chp nhn s tn ti thc t khch quan ca cc hnh thc ch tm </p><p>th vic quy hoch (k c ng t gc kin trc, thm m) cho cc ch kiu </p><p>ny l cn thit. iu ny p ng c nhu cu ca i a s ngi mua - c </p><p>dn c mc sng trung bnh v thp, v nhu cu ca ngi bn rong nhng ph </p><p>n nng thn ngho cha c vn v kh nng kinh doanh trong cc ch ln. </p><p>Mt khc, t gc qun l th, vic quy hoch nhng ch nh s thu gom v </p><p>kim sot c s ph n lang thang bn rong. iu ny s gp phn lm gim </p><p>thiu s di chuyn lin tc trn ng ph ca h. </p><p>Cng vi vic tng cng cc dch v bn ti ch (bng cch quy hoch li </p><p>v xy dng thm cc ch tm c mi hin di ng trong ph), nh nc cn xy </p><p>dng cc ch dng "siu th", cc ca hng chuyn bn thc phm cc khu </p><p>vnh ai thnh ph. iu ny ph hp vi qa trnh gin dn cc khu trung </p><p>tm. Hy vng rng cc khu th mi, xa trung tm, dn c khng qu chen </p><p>chc, vic i rong ca ch em khng cn thch hp, nhm ph n nng thn </p></li><li><p> 7 </p><p>bn hng rong s khng cn kh nng p ng c nhu cu tiu dng ca ngi </p><p>thnh ph m phi nhng li cho h thng cc ca hng, siu th thc phm. </p><p>Chng ta u bit rng vic ch ba cm nc hin nay ch yu do gii n </p><p>m nhim, ch thc phm cng ch yu do ph n bn. V vy h ph n phi </p><p>l nhng ngi c ting ni quyt nh trong vic quy hoch, xy dng v qun </p><p>l cc ch. </p><p> Vn "gii v ch trong th" cn c nghin cu, phn tch t kha </p><p>cnh x hi hc, kinh t hc, vn ho hc, tm l hc, khoa hc v gii, qun l </p><p>hc v pht trin thDa vo kt qu ca nhng nghin cu ny, chng ta </p><p>mi c th quy hoch v qun l c ch trong th. </p><p>Ti liu tm kho: </p><p> 1. Thi Th ngc D, Gii, nn ngho kh v pht trin bn vng, HMBC TP </p><p>HCM, 1999. </p><p>2. TS. Trn Th Minh c, CN. Nguyn Thu Lnh, Phc tho chn dung tm l </p><p>- x hi ca ngi ph n nng thn bn hng rong trn ng ph H Ni, </p><p>tp ch Tm l hc, s 1/2001. </p><p>3. S liu ca Tng cc thng k nm 2001 </p></li></ul>