Hình Thái KTXH 2

  • Published on
    19-Jan-2016

  • View
    2

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

Li m u

Li m u

L lun hnh thi kinh t x hi l l lun c bn v gi mt v tr ht sc quan trng ca ch ngha duy vt lch s do K.Marx xy dng nn. L lun hnh thi kinh t - x hi c tha nhn l l lun khoa hc v l phng php lun c bn trong vic nghin cu lnh vc hc. Nh c l lun hnh tha kinh t x hi, ln u tin trong lch s x hi hc K. Marx ch r ngun gc, ng lc bn trong, ni ti ca s pht trin x hi, ch r c bn cht ca tng ch x hi. Nh vy qua l lun hnh thi kinh t x hi gip chng ta nghin cu mt cch ng n v khoa hc vn hnh ca x hi trong mi giai on nht nh.

Nhng ngy nay, ng trc nhng s kin ln nh s sp ca cc nc x hi ch ngha ng u, c bit l Lin X - ngn c u ca ch ngha x hi, l lun hnh thi kinh t x hi b ph phn t rt nhiu pha s ph phn khng ch t pha i lp ca ch ngha Marx- Lnin m cn c mt s ngi tng i theo con ng ca ch ngha Marx Lnin. Ni chung h cho rng: l lun hnh thi kinh t x hi li thi, lc hu khng th p dng vo iu kin hin nay m phi thay th bng mt l lun khc. Trc tnh hnh buc chng ta lm r thc cht ca l lun hnh thi kinh t x hi v gi tr v mt khoa hc, tnh thi i ca n l rt cn thit ; v thc tin nc ta ang trong qu trnh xy dng t nc theo nh hng x hi ch ngha. Trong qu trnh rt nhiu vn kh khn c t ra i hi phi nghin cu gii quyt.

gp phn lm r hn v l lun hnh thi kinh t x hi vi nhng gi tr khoa hc ca n, em xin c mt vi phn tch v vn trn nhm hiu thm v tnh ng n ca n.Phn I

Ni dung ca hnh thi kinh t - x hi

1) Khi nim.

Hnh thi kinh t x hi l mt phm tr ca ch ngha duy vt lch s dng ch x hi tng giai on pht trin lch s nht nh, vi nhng quan h sn xut ca n thch ng vi lc lng sn xut mt trnh nht nh v vi mt kin trc thng tng c xy dng ln trn nhng quan h sn xut .

Kt cu v chc nng ca cc yu t cu thnh hnh thi kinh t x hi.

X hi khng phi l tng s nhng hin tng, s kin ri rc nhng c nhn ring l. X hi l mt chnh th ton vn c c cu phc tp. Trong c nhng mt c bn nht l lc lng sn xut, quan h sn xut v kin trc thng tng. Mi mt c vai tr nht nh v tc ng n mt khc to nn s vn ng ca c th x hi. Chnh tnh ton vn ca n c phn nh bng khi nim hnh thi kinh t x hi.

Lc lng sn xut l nn tng vt cht k thut ca mi hnh thi kinh t x hi. S hnh thnh v pht trin ca mi hnh thi kinh t x hi xt n cng l do lc lng sn xut quyt nh. Lc lng sn xut pht trin qua cc hnh thi kinh t x hi ni tip nhau t thp ln cao th hin tnh lin tc trong s pht trin ca x hi loi ngi.

Quan h sn xut quan h gia ngi v ngi trong qu trnh sn xut l nhng quan h c bn, ban u v quyt nh tt c mi quan h x hi khc, khng c mi quan h th khng thnh x hi v quy lut x hi. Mi hnh thi kinh t - x hi li c mt kiu quan h sn xut ca n tng ng vi trnh nht nh ca lc lng sn xut. Quan h sn xut, l tiu chun khch quan phn bit x hi c th ny vi x hi c th khc, ng thi tiu biu cho mt giai on pht trin nht nh ca lch s.

Nhng quan h sn xut l b xng ca th x hi hp thnh c s h tng. Trn c s nhng quan h sn xut hnh thnh nn nhng quan im v chnh tr, php l, o c, trit hc v.v...v nhng thit ch tng ng hp thnh kin trc thng tng x hi m chc nng x hi ca n l bo v, duy tr v pht trin c s h tng sinh ra n.

Ngoi nhng mt c bn ca x hi cp trn lc lng sn xut, quan h sn xut v kin trc thng tng th cn c nhng quan h dn tc quan h gia nh v cc sinh hot x hi khc.

2. S pht trin ca cc hnh thi kinh t - x hi l mt qu trnh lch s t nhin.

Lch s pht trin ca x hi tri qua nhiu giai on ni tip nhau t thp n cao. Tng ng vi mi giai on l mt hnh thi kinh t x hi. S vn ng thay th nhau ca cc hnh thi kinh t x hi trong lch s u do tc ng ca quy lut khch quan, l qu trnh lch s t nhin ca x hi. Marx vit : Ti coi s pht trin ca nhng hnh thi kinh t x hi l mt qu trnh lch s t nhin .

Cc mt c bn hp thnh mt hnh thi kinh t x hi: lc lng sn xut quan h sn xut v kin trc thng tng khng tch ri nhau, m lin h bin chng vi nhau hnh thnh nn nhng quy lut ph bin ca x hi. l quy lut v s ph hp ca quan h sn xut vi tnh cht v trnh ca lc lng sn xut, quy lut c s h tng quyt nh kin trc thng tng v cc quy lut x hi khc. Chnh do tc ng ca quy lut khch quan , m cc hnh thi kinh t x hi vn ng v pht trin thay th nhau t thp ln cao trong lch s nh mt qu trnh lch s t nhin khng ph thuc vo tr, nguyn vng ch quan ca con ngi.

Qu trnh pht trin lch s t nhin ca x hi c ngun gc su xa s pht trin ca lc lng sn xut.

Nhng lc lng sn xut c to ra bng nng thc tin ca con ngi xong khng phi con ngi lm ra theo mun ch quan. Bn thn nng lc thc tin ca con ngi cng b quy nh bi nhiu iu kin khch quan nht nh. Ng ta lm ra lc lng sn xut ca mnh da trn nhng lc lng sn xut t c trong mt hnh thi kinh t x hi c sn do th h trc to ra. Chnh tnh cht v trnh ca lc lng sn xut quy nh mt cch khch quan tnh cht v trnh quan h sn xut, do , xt n cng lc lng sn xut quyt nh qu trnh vn ng v pht trin ca hnh thi kinh t x hi nh mt qu trnh lch s t nhin.

Trong cc quy lut khch quan chi phi s vn ng pht trin ca cc hnh thi kinh t x hi quy lut v s ph hp ca quan h sn xut c vai tr quyt nh nht. Lc lng sn xut, mt mt ca phng thc sn xut, l yu t bo m tnh k tha trong s pht trin ln ca x hi quy nh khuynh hng pht trin t thp. Quan h sn xut l mt th hai ca phng thc sn xut biu hin tnh gin on trong s pht trin c lch s. Nhng quan h sn xut li thi c xo b v c thay th bng nhng kiu quan h sn xut mi cao hn v hnh thi kinh t x hi mi cao hn ra i. Nh vy, s xut hin, s pht trin ca hnh thi kinh t x hi, s chuyn bin t hnh thi ln hnh thi cao hn c gii thch trc ht bng s tc ng ca quy lut v s ph hp ca quan h sn xut vi tnh cht v trnh ca lc lng sn xut. Quy lut l khuynh hng t tm ng cho mnh trong s pht trin thay th cc hnh thi kinh t - x hi. Nghin cu con ng tng qut ca s pht trin lch s c quy nh bi quy lut chung ca s vn ng ca nn sn xut vt cht chng ta nhn thy logic ca lch s th gii.

Vch ra con ng tng qut ca lch s, iu khng c ngha l gii thch c r rng s pht trin x hi trong mi thi im ca qu trnh lch s. Lch s c th v cng phong ph, c hng lot nhng yu t lm cho qu trnh lch s a dng v thng xuyn bin i, khng th xem xt qu trnh lch s nh mt ng thng.

Theo quan im ca ch ngha duy vt lch s, nhn t quyt nh qu trnh lch s, xt n cng l nn sn xut i sng hin thc. Nhng nhn t kinh t khng phi l nhn t duy nht quyt nh cc nhn t khc nhau ca kin trc thng tng u c nh hng n qu trnh lch s. Nu khng tnh n s tc ng ln nhau ca cc nhn t th khng thy hng lot nhng s ngu nhin m tnh tt yu kinh t xuyn qua t vch ra ng i cho mnh. V vy hiu lch s c th th cn thit phi tnh n tt c cc nhn t bn cht c tham gia trong qu trnh tc ng ln nhau .

C nhiu ngyun nhn lm cho qu trnh chung ca lch th gii c tnh a dng: iu kin ca mi trng a l c nh hng nht nh n s pht trin x hi. c bit bui ban u ca s pht trin x hi, thh iu kin cu mi trng a l l mt trong nhng nguyn nhn quy nh qu trnh khng ng u ca lch s th gii, c dn tc i ln, c dn tc tr tr lc hu. Cng khng th khng tnh n s tc ng ca nhng yu t nh nh nc, tnh c o ca nn vn ho ca truyn thng ca h t tng v tm l x hi v.v...i vi tin trnh lch s.

iu quan trng trong lch s l s nh hng ln nhau gia cc dn tc. S nh hng c th din ra di nhng hnh thc rt khc nhau t chin tranh v cp ot n vic trao i hng ho v giao lu vn ho. N c th c thc hin trong tt c cc lnh vc ca i sng x hi t kinh t, khoa hc k thut n h t tng. Trong iu kin ca thi i ngy nay, c nhng nc pht trin k thut rt nhanh chng, nh nm vng v s dng nhng thnh tu khoa hc- k thut ca cc nc khc. nh hng ca thc h c mt ngha ln lao trong lch s.

Khng th hiu c tnh c o ca cc nc ring bit nu khng tnh n s pht trin khng ng u ca s pht trin lch s th gii mt dn tc ny tin ln pha trc, mt s dn tc khc li ngng tr, mt s nc do hng lot nhng nguyn nhn c th li b qua mt hnh thi kinh t - x hi no . iu chng t l s k tc thay th cc hnh thi kinh t x hi khng ging nhau tt c cc dn tc.

Tuy nhin, trong ton b tnh a dng ca lch s ca cc dn tc khc nhau th trong mi thi k lch s c th vn c khuynh hng ch o nht nh ca s pht trin x hi. xc nh c trng ca giai on ny hay giai on khc ca lch s th gii ph hp vi khuynh hng lch s ch o, l khi nim thi i lch s.

Khi nim thi i lch s c th gn lin vi thi gian m mt hnh thi kinh t- x hi nht nh thng tr. Th d, khi chng ta ni v thi i x hi chim hu n l hay thi i phong kin l gn chng vo thi gian m nhng hnh thi kinh t- x hi thng tr. Khi nim thi i cng c th gn vi nhng giai on nht nh ca mt hnh thi kinh t-x hi nht nh.

vch r c xu hng ca thi i, theo Lnin, cn phi khng nh xem giai cp no l trung tm ca thi i, quy nh ni dung ch yu ca thi i .

Khc vi khi nim hnh thi kinh t-x hi xc nh c trng ca mt bc pht trin nht nh ca x hi, khi nim thi i lch s th hin tnh nhiu v ca cc qu trnh ang din ra trong mt thi gian nht nh mt giai on lch s nht nh. Trong cng mt thi i, cng mt b phn khc nhau ca nhn loi cng tn ti nhng hnh thi kinh t-x hi khc nhau. Trong cng mt thi i c nhng b phn, nhng phong tro hoc tin ln pha trc, hoc thoi lu, hoc i lch theo mt hng no .

Cui cng, khi nim thi i gn lin vi s qu t mt hnh thi kinh t, x hi ny sang mt hnh thi kinh t x hi khc. Th d, qu t ch ngha phong kin sang ch ngha t bn c gi l thi i phc hng, thi i cch mng t sn.

Gi nm 1996 tng ng vi 80% tng gi tr cc khon u t ny vo Thi Lan tri vi nhng nhn nh thng thng v ch ngha t bn, nh nc t bn ng vai tr quan trng trong s pht trin kinh t v iu chnh s vn ng ca nn sn xut x hi m nhi khi vi s n lc ti mc quyt lit ca n. Cc nc t bn vt qua nhiu cuc khng hong d di.

Nhng vn t ra l, liu vi tt c s tng trng v vn ng trn y c tr thnh chiu hng pht trin vng bn v c kh nng gii quyt nhng vn c bn ca ch ngha t bn hay khng?

Vi mc ch bt di bt dch l chy theo li nhun, quy lut tuyt i ca ch ngha t bn m K. Marx pht trin quy lut sn xut ra gi tr thng d - vn ang chi phi ton b c ch vn hnh ca n, ch ngha t bn, khng bao gi to c s n nh lu di cho nn kinh t. Ngay c khi c mt b ngoi phn vnh th nguy c khng hong vn tim tng v sn sng bng ln ngay trong lng n. y l cuc khng hong ca c h thng ch khng phi ch mt vi nc trong h thng. D c vai tr khng ch v kinh t, song cc nc t bn ch ngha vn lun b l thuc vo nhng yu t bn ngoi, thng xuyn vp phi s phn khng ca vng ngoi vi in hnh l c rc du la sau cuc chin tranh vng vnh. Liu ch ngha t bn c th t do, mc sc lm ma lm gi v liu cn lm chuyn ny c bao lu na trn cc a bn hi ngoi? Ngi ta cn thy s cnh tranh tn khc theo quy lut ca mt nn kinh t th trng t do v chy theo li nhun ht sc ri ren v phc tp. Ngy cng ni ln trong ch ngha t ban nhng i sch nhm loi tr nhau, v do n tim tng mt tnh th khng n nh. Chng hn, ngay nhng nm 1994 v 1995, chng ta chng kin s ginh dt v tr hng u trong quan h tin t quc t gia ng Yn (Nht) v ng la (M), cng vi cuc chin thng mi gia EU v M v chui th hin s cnh tranh gay gt gia cc cng quc t bn ch ngha khi ngm ngm, lc cng khai y cnh tranh bo s khc lit mi. Tuy nhin nhng mu thun ny ca cc nc t bn ch ngha khng cn c em ra gii quyt bng nhng cuc chin tranh m mu m by gi chng c gii quyt bng s nhng b ln nhau nhng nhng mu thun ca cc nc ny vn khng th gii quyt c.

D khng ph nhn ci v b ngoi phn vnh ca s pht trin kinh t cng nhng mn li nhun khng l ca ch ngha t bn nh ng khng ai khng thy mt cuc khng hong vn ho su sc, khng li thot trong x hi t bn hin i. Ni bt ln y ci l gc sinh li ti chnh ln n c phc li con ngi. Bn thn con ngi khng cn l i tng phc v sn xut m dng nh b quy v mt b phn ca lc lng sn xut v ch nh vy (quy lut Taylor. T , vn ho b thng mi ln t cng vic o to gio dc con ngi tr nn qu qut, v li nh kiu ch to ra ngi my ch khgn phi nhm mc ch hnh thnh nhng con ngi vi tt c s pht trin phong ph ca n. Ngay c nhng sinh hot cao cp ca con ngi (sng to ngh thut, vn ho) cng b chi phi ti mc ng nht vi cng ngh, vi thng mi, i ti hu dit c tnh con ngi cng v ci lgc sinh li ca ch ngha t bn m mi trng sinh thi b xm phm tn t v ci vng ngoi vi mi trng cng b tc ot v b bc lt ti mc kh tng tng ni.

Mt khc, ch ngha t bn vn khng gii quyt c cc t nn c hu ca n, nht l nn tht nghip v nu t phn bit chng tc vn l ung nht ca x hi hin i, ch ngha t bn khng tm cch tiu dit n, m ti li trong nhiu lc nhiu ni n vn dng phc v cho quyn li v k ca giai cp t sn. Ngay c quyn bnh ng ca ph n vn ang lm vo tnh trng ti t nht, c bit l cc lnh vc tin cng, vic lm v cc quan h x hi v cc iu kin sinh hot. Mt tnh trng na l s pht trin ca khoa hc k thut nht l cc phng tin thng tin i chng hin i vn l sn phm ca vn minh- vn ho th khng him ni c s dng chng li vn ho, vn minh v mc ch thng mi. Ngi ta cng lm tng v lng t thin ca cc chnh quyn t sn v gii ch khi thy u h c nhng ci cch v mt phc li, nhng k thc l kt qu ca nhng cuc u tranh ngy cng c thc ca giai cp cng nhn, thng l do cc chnh ng cnh t lm nng ct v hn na chnh l iu m giai cp t sn bt buc phi lm bo v li ch lu di ca h.

Nu trn cc lnh vc kinh t x hi, ch ngha t bn hin i lun tm cch iu chnh v thch nghi vi nhng iu kin mi nhm vt qua nhng cuc khng hong, tm con ng pht trin, th trong lnh vc chnh tr cng vy. Bi hc lch s cho thy, vn ln nht i vi cc nh nc t sn l ngn chn c cc cn bo tp cch mng thng pht sinh do s bt mn cao ca giai cp cng nhn, hoc tip theo nhng thi k hn lon ca x hi, m trong giai cp t sn xu x ln nhau bn rt xng tu ca nhn dn lao ng. Giai cp t sn v ang c gng xoa du mu thun c bn ny bng mi th on. mt khi quyn li v k ca giai cp t sn b ng chm th k c ch ngha t bn nh nc hay cc mt trn lin minh di cc tn gi khc nhau, cui cng u tan v. R rng vn khng th c gii quyt nu nh mu thun c bn y khng c gii quyt.

Trong tnh hnh ch ngha t bn ci lng li xut u l din. Nhiu chnh tr gia, hc gi t sn thng nu ra chiu bi x hi s bin i v c bn khng phi bng u tranh cch mng m bng s chuyn bin dn nhn thc v lng chc n ca giai cp t sn, s khc th ru rao v cc kh nng gii quyt nhng mu thun gia t bn v lao ng nm ngay trong qu trnh thc hin nhng nhim v sn xut. Ngha l, theo h cn phi tin hnh cuc ci cch tr tu v o c ngay trc khi ginh c chnh quyn t giai cp t sn. tt c ch l m dn bi trong tnh hnh hin nay m giai cp t sn ang lm ra sc cng c lc lng v sn sng tiu dit bt c mt s phn khng no hay mt no ng ti s tn vong ca chnh quyn t sn.

Ngi ta cng ang c ch tam quyn phn lp v coi y l iu kin m bo cho nn dn ch chnh tr thm ch m bo cho chnh quyn t sn bin dn thnh chnh quyn nhn dn trn c s nhng yu t cng l ca php lut v nhng yu t t do dn ch ca ngh trng. Ngi ta cng ang khuych trng v ch tam quyn phn lp gn vi ch a ng vn l sn phm ca giai cp t sn c tc dng ngn nga n tr thnh pht xt c ti. Nhng tht l v l nu chnh quyn t sn v ch a ng m n cho php tn ti i ngc quyn li ca giai cp t sn. Thc ra, Phi- en Cax- tro ni, ci a cc v ci phn cc m h c v khuych trng trn kia, cui cng cng ch quy v ci n cc v c tn l quyn li ca giai cp t sn m thi. M l mt v d in hnh.

Gn y, ngi ta cng lun bn lun nhiu v mt yu t trong nn chnh tr ca cc nc ch ngha t bn pht trin l ch x hi dn ch mt s nc tng c coi l kiu mu chnh tr cho cc t bn. ng l khng ai ph nhn c mt s thnh tu quan trng v kinh t x hi m cc nc ny t c v mt thi to ra ci o tng v mt li thot cho ch ngha t bn l c th thay i c hon ton thc trng m khng thay i thc cht nhng hin nay tnh hnh khng nh ngi ta mong mun. Nhng vn c hu ca ch ngha t bn mt thi c kho lp nay li ni ln.

Cui cng nu quan st mt cch khch quan trn bnh din cc mi quan h quc t, ngi ta khng th khng thy r s phn ca cc nc t bn ch ngha pht trin ni ring v vn mnh ca ch ngha t bn ni chung. Ch ngha t bn khng th s dng mi nhng bin php n p, khai thc hay li dng nh trc y i vi cc nc thuc th gii th ba. V tr v quyn li ca h cc nc th ba lun b thch thc v e do. Nhng mn n c liu c mi l xch xing i vi cc nc th gii th ba, khi ngy cng c nhiu nc i xo n gim n hoc h...