historija umjetnosti-skripta

  • Published on
    25-Dec-2015

  • View
    51

  • Download
    16

Embed Size (px)

DESCRIPTION

skripta

Transcript

<p>STARI SVIJETPrahistorijaU ovoj epohi ovjek poinje postepeno otkrivati, odabirati i ''odreivati'' pojedine tapove ili kamen za orue jer je poeo da dovodi u vezu oblik i funkciju. tapovi naravno nisu sauvani ali poneki kamen jeste; to su veliki obluci ili komadi veeg kamena sa tragovima koji navode na zakljuak da su upotrebljivani vie puta za istu operaciju bez obzira kakva je tu operacija bila. Sljedei korak ivjeka iz ove epohe jeste da je poeo da tee namjensko orue kako bi dobio pogodniji oblik. To je prvi zanat o kome imamo svjedoanstvo i sa njim ulazimo u fazu ovjeijeg razvitka pod imenom PALEOLIT ili STARIJE KAMENO DOBA.U posljednjem razdoblju navedenog perioda (prije 20 000 g) nailazimo na najstarija umj djela koja su nam poznata. Ona su meutim uraena sa sigurnou i prefinjenou koje su daleko od skromnih poetaka. Najznaajnija djela paleolitske umj su slike ivotinja, koje su urezane, naslikane ili uklesane na kamenim zidovima peina kao npr izvanredni ''RANJENI BIZON'' iz peine AL'TAMIRE u sjevernoj paniji. To je prikaz ivotinje koja izdie padajui na zemlju jer njene noge nisu vie u stanju da nose teinu tijela.Impresivan primjer je i u peini LASKO u Dordonji u Francuskoj. Tu prikaz jelena, bizona, konja i goveda koji su prikazani na zidu i tavanici peine u mnotvu. Neki su ocrtani samo crnom bojom, drugi cijeli slikani svijetlim zemljanim bojama. Slike su vjerovatno bile dio magijskog obreda koji je trebalo da obezbjedi uspjean lov. Rijei su primjeri ljudskih figura a jedan od njih je primjer ''NAGE ENE'' iz peine LA MEDELAIN kod Penea(vjerovatno simbol plodnosti). Noge i trup su isklesani iz prirodnih grebena stijene, tako da izgleda kao da se oblici neprimjetno raaju iz kamena. Dokaz za postojanjem peinskih obreda potvreno je i jedinstvenom grupom crtea otkrivenih nedavno na zidovima peine ADDAURE blizu Palerma na Siciliji.Osim peinskih slika znaajne su i sitne rezbarija u kosti, rog ili kamenu, pa je jednako zanimljiva i jedna od najpoznatijih prikaza enskih figurica koje simbolizuju plodnost ''VILENDORFSKA VENERA(naena u Austriji), sva u loptastoj formi sa naglaenim enskim atributima podsjea na jajolike ''svete oblutke''. Zanimljiv je i izrezbaren ''BIZON'' na irvasovom rogu koji je dostojan drug prekrasnih ivotinja iz Altamire i LaskoaEGIPATSKA UMJETNOSTIstorija Egipta djeli se na dinastije vladara, onako kako se inilo u starom Egiptu, poev od prve dinastije neto prije 3 000 g pne prelaz iz praistorije u prvu dinastiju poznat je kao predinastiki period. Staro carstvo predstavlja razdoblje poslije ovog i zavrava 2015 g pne zbacivanjem 6. Dinastije glavne karakteristike carstva su oliene u faraonu, jer njegova vlast nije bila samo dunost ili privilegija, koja je poticala od neke natprirodne sile ona je bila apsolutno boanska. Mada nam njegov status moe izgledati besmislen i mada je praktino bio neefikasan u periodima politikih nemira, on je ostao glavna karakteristika egipatske civilizacije. Za hist umj on ima posebnu vanost zbog toga to je u velikoj mjeri odreivao karakter egipatske umj. Nisu poznate tane mjere kojima su prvi faraoni uspjeli da ostvare svoje pretenzije na status boanstva.Nae poznavanje egipatske cicivlizacije poiva samo na grobnicama i njihovom sadraju. To nije sluajno, jer su te grobnice bile sagraene da vjeno traju. Shvatajenje Egipana se zasnivalo na tome da se svaki ovjek mora pobrinuti za svoj srean ivot poslije smrti. U izvjesnom smislu, egipatska grobnica, bila je kao neko ivotno osiguranje, ulaganje kapitala u duhovni mir. Poetnu fazu u razvitku egipatskih pogrebnih obiaja i egipatske umj vidimo u fragmetnu zidnog reljefa iz jedne predinastike grobnice u Hierakonpolisu, koja je i istovremono i najstarija poznata slika na ravnoj povrini sagraenoj ovjeijom rukom, na zidu od opeke.U vrijeme kad je nastala pomenuta slika (3 500 g pne) Egipat je bio u toku uenja kako da se slui bronzanim oruem. Scena bitaka izmeu ljudi sa bijelim i crnim tijelom na slici vjerovatno je odraz lokalnih ratova i sukoba. Iz njih su se rodila dva suparnika carstva Gornji i Donji Egipat. Borba izmeu njih je zavrila se kada je jedan od careva Gornjeg Egipta (po kasnijim izvjetajima Menes), odnio pobjedu nad Donjim Egiptom i ujedinio oba carstva. On je identian sa kraljem Narmerom koji je prikazan na pomenutoj slici na udnom i upeatljivom predmetu u ceremonijalnoj kriljanoj paleti na kojoj se slavi pobjeda nad Donjim Egiptom. Za ovu paletu se moe rei da je najstarije sauvano umjetniko djelo koje poznajemo sa prikazom jedne istorijske linosti identifikovane po imenu. Kada se govori o stavu Egipana prema smrti i zagrobnom ivotu onakvom kakv je izraen u njihovim grobnicama treba naglasiti da to odnosi na malobrojne plemike kaste okupljene oko carskog dvora. Grobnice pripadnika ove klase visokih inovnika(koji su uglavnom srodnii faraona) obino se nalaze u blizini faraonovih grobnica i ponavljaju oblike i sadrinu pogrebnih spomenika boanskih faraona ili su u vezi sa njima. Uzoran oblik ovih grobnica je mastaba. Carske mastabe dostigle su upadljive razmjere jo u prvoj dinastiji , a spolja su bile tako obraene da izgleju kao kraljevske palate. Za vrijeme tree dinastije iz njih su se razvile stepenaste piramide od kojih je najpoznatija Zoserova (faraon) piramida, sagraena iznad tradicionalne mastabe. Sama piramida je sagraena jako vrsto. Razvoj piramida dostigao je vrhunac za vrijeme etvrte dinastije u uvenoj trojci velikih piramida kog Gize. Sve one imaju onaj poznati oblik sa glatkim stranama, sve one imale su oblogu od obraenog kamena, ali ona je iezla i vidljiva je samo na vrhu Kefrenove piramide. Najvea i najstarija meu njima je Keopsova. Grobna komora se sada nalazi blizu sredita graevine, a ne ispod zemlje kao u Zoserovoj piramidi. Oko ovih priamida diu se i nekoliko manjih mastaba za lanove carske porodice i visoke slubenike. U dolini blizu Kefrenove piramide stoji velika isklesana sfinga (sa glavom samog Kefrena i tijelom lava).GRKA UMJETNOSTGrci su bili prvi narod u historiji koji je opirno pisao o svojim umjetnicima, a te njihove izvjetaje revnosno su skupljali Rimljani, koji su ih prenjeli i nama. Iz tih spisa saznajemo ta su Grci smatrali za svoja najva ostvarenja u arhitekturi, vajarstvu i slikarstvu. Ne znamo koliko je posebnih plemenskih jedinica postojalo na poetku, ali se meu njima istiu dvije glavne grupe: Dorci, koji su se naselili na kopnu, i Jonci, koji su naselili ostrva na Egejskom moru i oblinju obalu Male Azije, dolazei tako u blie dodire sa Bliskim istokom. Grka je bila podjeljenja u tzv gradove-drave (polise). Od kojih su najznaajniji ali veliki suoarnici bili Sparta i Atina. U ovom ranom periodu razvoja grke umjetnosti razvija slikarstvo na vazama od keramike poznate kao ''dipilonske vaze'' i na njima je karakteristian geometrijski stil meander beskrajni trakasti motivi.Poslije se razvija tzv ''arhajski period'' umjetnost ija djela nisu sauvana pa ih upoznajemo preko rimskih kopija. I dalje je prisutno slikarstvo na vazama:- raniji stil crni likovi na crvenoj podlozi;- kasnije razdoblje crveni likovi na crnoj podlozi.Kiparstvo ima samo jednu dekorativnu ulogu izuzev kad slui velianju ljudskog tijela. esti su prikazi tzv KORA (djevojka uredno obuena predstavlja ideal djevianske skromnosti i ljepote), i KUROS (nagi mladi predstavlja ideal snage i ljepote mladog ratnika i sportaa). Arhitektura, arhajske umjetnosti i uopte grke cjelokupne bazirala se uglavnom na podizanju hramova.Razlikuju se dorski (jednostavan), jonski (zavijutci) i korintski (detalji) stubovi.Najvei procvat grke civilizacija a samim tim i umjetnosti javlja se u tzv klasinom periodu poznatom kao Perikovo doba. Jedno od najznaajnijih umjetnikih i arhitektonskih djela je ATINSKI AKROPOLJ. U njemu su sagraeni:- hram Partenon (graditelji Iktin i Kalikrat uz pomo Fidije) koje je sageraen u dorskom stilu i jedan je od najznaajnijih spomenika ovog doba,- hram Erehteon, jonski stil (graditelj Mnesiklo)- Nikin hram, jonski stil (Kalikrat)- Propileji ulaz na Akropolj (Mnesiklo) dorski stil.U kiparstvu jedno od najznajajnijih imena je Fidija koji je osmislio izgled Partenona. Zatim jedno od najznaajnijih kiparskih djela uopte je Diskobolos baca diska kojeg je radio Miron.Poliklet - DiskoforosiDiadumenosPraksitel Hermes s malimDionisomSkopas Afrodita, Menada u plesuRIMSKA UMJETNOSTRimska umjetnost podrazumijeva umjetniku produkciju starih Rimljana od 9. st. pr. Kr. do pada Zapadnog rimskog carstva 476. Godine.U politikom smislu Rim je promijenio tri ustrojstva: 1. Rimsko Kraljevstvo od 9. st. do 509. 2. Rimska Republika od 509 do 27. 3. Rimsko Carstvo od 27. do 395., odnosno do 476.Rimsko Carstvo, na vrhuncu moi (za cara Hadrijana)."Najvea graevina Rimljana bila je njihova drava." Ta vrsta i podatna politika tvorevina e sebi pripojiti Etruane i provesti ujedinjenje Italije.Tako e jedna od glavnih osobina rimske umjetnosti biti tenja velianstvenou kao znamenjem moi, dakle impozantnost i vrstina ispred elegancije i ljupkosti, umjetnost koja se bavi potrebama velikog mnotva. Upravo zato graditeljska i arhitektonska djela svojom originalnou i monumentalnou uvelike zasjenjuju ona u kiparstvu i slikarstvu.Predrimske civilizacije Italije u razdoblju kraljevstva uvelike utjeu na razvoj umjetnosti Rima. Od 3 st. pr. Kr. Etrurski gradovi padaju pod vlast Rima koji preuzima i razvija Etrursku kulturu.U kasnijem razdoblju Republike Rimljani vremenski produljuju i prostorno ire grku umjetnost. Grka umjetnost je svoj utjecaj na rimske narode isprva vrila iz brojnih grkih kolonija na Italskom tlu. Taj utjecaj je bio jak iako su Rimljani imali zakon protiv pretjerane javne potronje i osobne raskoi. Za vrijeme Aleksandra Velikog nastaje oponaanje klasinog i helenistikog grkog stila. To je se pojaalo trgovinom i ratovima, putem kojih su u Rim stizala predivna umjetnika djela i nastala je kolekcionarska strast za grkim umjetninama. Veina umjetnika koja je radila u Rimu za vrijeme Republike, i do kraja Carstva bili su podrijetlom iz Grke.Svoj najvei sjaj, rimska umjetnost, je upravo dosegla u doba Carstva. Bila je to aristokratska i oficijelna umjetnost; luksuz za bogatae, ili oznaka rimske dominacije.I u rimskoj umjetnosti postoje dvije faze: klasina rimska umjetnost (1. st. pr. Kr. - 2. st.) kasno-antika umjetnost (3. - 5. st.).U prvoj fazi vrijede sva pravila koja su ustvrdili jo Grci. U 3. st. nakon drutvene i gospodarske krize Carstva uslijed preglomaznosti teko odrivog Carstva i robovlasnikog sustava, Carstvo je podijeljeno na vie-manje samostalne provincije. Moemo prepoznati previranja i utjecaje tih kriza kroz promjene u umjetnikom izrazu.Samostalnost rimskog kiparstva i slikarstva se moe dovesti u pitanje, ali rimska arhitektura je stvaralaki podvig velikih razmjera koji rui svaku sumnju u njenu bitnost.Prije arhitekture, Rimljani su bili poznati graevinari. Iza njih su ostali brojni mostovi, brane, kanali, poploane ceste i openito brojna inenjerska remekdjela koja su bila rasijana po cijelom Rimskom Carstvu. Prva cesta, Via Appia iz 312. pr. Kr.Rimski grad bi rastao unutar utvrde (castruma), oko centralnih ulica koje su se sjekle na sredini (cardo i decumanus) to je predstavljalo oblik urbanizacije koja nije postojala od grkih kolonija, zatim bi se gradilo izvan zidina itd. U grad bi se uveo vodovod (akvadukt) i kanalizacija.Rimska civilizacija donijela je novinu vezanu za grad, ta novina je trg (forum) kao organizirana i urbanizirana cjelina. Taj glavni gradski prostor je sa svih strana bio okruen javnim objektima i hramovima koji kao pojedinani objekti nisu vani nego znaaj dobivaju uklopivi se u cjeli kompleks i inei forum.Na vrhuncu Carstva grad Rim je imao vie foruma. Forum nije imao iskljuivo slubene funkcije nego i trgovake, pa je najvei Forum Romanum pored ostalih javnih objekata imao i 2 reda trgovakih radnja. Njega ini nekoliko trgova s zajednikom glavnom osi, a svaki je okruen zgradama razliitih funkcija vezanih za javni ivot (bazilikama) i rasporeenih sasvim slobodno. Upravo te zgrade svojim volumenima odreuju raznolike, manje ili vee prostore trgove. Na njemu se nalazila i govornica (24 m), prolazila je kroz njega sveta cesta koja je sluila za procesije.Dugo su se na forumima odigravale i gladijatorske igre, sve dok Rimljani nisu stvorili prostor amfiteatra samo za tu svrhu.Uzimajui grke elemente Rimljani su stekli preduvjete za monumentalnost, te sasvim nove pojmove kao to je luk i svod bez kojih ne bi postojala arhitektura zapada.Razvoj arhitekture od samih poetaka odraava specifino rimski karakter i rimski nain privatnog i javnog ivota, tako da su svi elementi pozajmljeni od Etruana i Grka, ubrzo dobili nesumnjivo rimsko obiljeje. To se na prvi pogled vidi na raznovrsnim tipovima rimskih hramova.Rimljani su shvatili etrurski polukruni luk i koristili sve njegove sposobnosti. Redanjem lukova u istom smjeru dobiva se bavasti ili luni svod . Krianje dvaju bavastih svodova pod kutom od 90 stvara krini svod (30x30 m). Rotacijom polukrunog luka za 360 stvara se kupola (najpoznatija je Hadrijanova kupola Panteona.Arhitektonska djela koja su poivala upravo na konstrukciji luka bili su rimski akvadukti. Jedan od najljepih primjera je Pont du Gard. Rekonstrukcija Konstantinove (prvotno Maksencijeve) bazilike, Rim, oko 310. 320. g. Jedna od prvih trobrodnih graevina iji je glavni, tj. sredinji, brod bio vii od ostala dva, ime se dobio dodatni prostor za prozore. Ovakav tip bazilike je bio sigurno pun svjetlosti i zraka i od tada ovakav tip osvjetljenja nazivamo bazilikalno osvjetljenje. Ovakvu konstrukciju emo nai u mnogim kasnijim graevinama. Rimljani trg okruuju graevinama koje su raene iskljuivo zbog potrebe za velikim natkrivenim prostorom Bazilike, to su jednostavno pokrivene hale iji krov dre dva reda stupova.Domusi u Rimu su bile raskone, ali i funkcionalne stambene kue. Terme su bile velika zajednika kupatila s uglavnom slinim osnovnim rasporedom prostorija. Sastojale su se od kupaonica s toplom vodom, kupaonica s hladnom vodom, prostorija za masau. Najvee rimske terme su Karakaline terme.to se tie kazalita (teatar), Rimljani grade zatvoreni kompleks po uzoru na grki teatar, ali s razlikom to je skena prelazi u prvi plan, a u orkestri sjede rimski odlinici. Rimska kazalita se uvelike razlikuju od grkih, prije svega u tome to su Grci iskoritavali prirodnu padinu brijega za pravljenje mjesta za sjedenje, dok su Rimljani gradili sjedalite kao posebnu graevinu koju su nastavljali i iza skene (scene) zatvarali dinamiziranim zidnim platom.No, amfiteatar je isto rimska tvorevina koja jednostavno spaja dva teatra u eliptian objekt za zabavu (Kolosej 50 000 mjesta za sjedenje).Slavoluci su osobit arhitektonski oblik koji su izmislili Rimljani. Oni su bili monumentalni arkadni spomenici podignuti u ast pobjeda imperatora ili velikih vojskovoa, obino su oznaavali kraj ulice i poetak foruma. Najpoznatiji slavoluci su u Rimu: Titov slavoluk, Slavoluk Septimija Severa i Konstantinov slavoluk, te u Francuskoj u Nimesu, i u H...</p>