İç Denetim Faaliyetlerinin Gelişen Ve Değişen Bilgi Teknolojileri Ortamı Açısından Değerlendiriilmesi İMKB–100 Örneği

  • Published on
    24-Dec-2015

  • View
    7

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Denetim Faaliyetlerinin Gelien ve Deien bilgi Teknolojileri Ortam asndan deerlendiriilmesi MKB100

Transcript

<ul><li><p>38 Ynetim ve Ekonomi Aratrmalar Dergisi - Say:17 (2012) - Doi :http://dx.doi.org/10.11611/JMER3 </p><p> DENETM FAALYETNN GELEN VE DEEN BLG TEKNOLOJLER </p><p>ORTAMI AISINDAN DEERLENDRLMES: MKB100 RNE </p><p>Prof. Dr. Saime NCE1 </p><p>Yrd. Do. Dr. Burcu GDEN2 </p><p>ZET </p><p>Bilgi teknolojileri uygulamalar iletmelerin ticari faaliyetlerini elektronik olarak </p><p>ynetmelerine ve finansal tablolarn gerek zamanl sistem zerinden hazrlamalarn </p><p>salamaktadr. Bilgi teknolojilerinde yaanan bu gelimeler i denetimin etkinliini attrma </p><p>abalarn da n plana karmtr. Bu abalar sayesinde i denetim faaliyetleri geleneksel </p><p>denetim yaklamndan bilgi teknolojilerine dayal denetim yaklamlarna doru ynelmitir. </p><p>Ayrca bilgi teknolojilerinde yaanan gelimeler, i denetilerin i kontroln etkililiini </p><p>deerlendirme konusundaki bilgi ve becerilerini gelitirmesini gerektirmitir. </p><p>almamzda bilgi teknolojileri uygulamalarnn i denetim faaliyeti ile ilikisi </p><p>incelenmi ve i denetim birimlerinin bu ilikileri deerlendirmesi adna MKB-100 </p><p>iletmelerinde bir aratrma gerekletirilmitir. </p><p>Anahtar Kelimler: Bilgi teknolojileri, denetim, E-ticaret, nternet, Elektronik veri </p><p>deiimi, Kurumsal kaynak planlamas, Elektronik veri ileme. </p><p>JEL Kodlar: M42, M15 </p><p>EVALUATION OF INTERNAL AUDITING ACTIVITY FOR GROWING AND </p><p>CHANGING INFORMATION TECHNOLOGY ENVIRONMENT: ISE-100 </p><p>EXAMPLE </p><p>ABSTRACT </p><p>Information technology provides that electronically manage the commercial activities </p><p>of business and prepare their financial statements through real-time systems. Development in </p><p>information technologies has highlighted the effects of increased effectiveness of internal </p><p>auditing, too. Through these efforts, internal auditing activities are away from traditional </p><p>auditing approaches, it has directed towards the new auditing approaches based on </p><p>information technology. Also, developments in information technology are required </p><p>information and skills for assessing internal auditors about effectiveness of internal control. </p><p> 1 Anadolu niversitesi, ktisadi ve dari Bilimler Fakltesi. </p><p>2 Balkesir niversitesi, Bandrma ktisadi ve dari Bilimler Fakltesi. </p><p>http://dx.doi.org/10.11611/JMER3</p></li><li><p>39 Ynetim ve Ekonomi Aratrmalar Dergisi - Say:17 (2012) - Doi :http://dx.doi.org/10.11611/JMER3 </p><p>In our study it was examined relationship between application for information </p><p>technology and internal auditing and the research was carried out in ISE-100 business for </p><p>evaluating these relationships by internal auditing department. </p><p>Key Words: Information technology, Internal auditing, E-commerce, Internet, </p><p>Electronic data interchange, Enterprise resource planning, Electronic data processing. </p><p>JEL Cods: M42, M15 </p><p>1. GR </p><p>Bilgi teknolojilerinde meydana gelen deiiklikler gnmz dnyasn birok adan </p><p>dnmler iine sokmutur. Gelien ve deien dnya iinde teknolojinin yaratm olduu </p><p>imknlar, kresellemeyle birlikte dnyay daha kltmekte, ticaret alarn geniletmekte ve </p><p>iletmelerin alma ekillerini deitirmektedir. </p><p>Bilgi teknolojileri iletmelerin ticari faaliyetlerini elektronik olarak ynetmelerine ve </p><p>finansal tablolarn gerek zamanl sistem zerinden hazrlamalarna imkn salamaktadr. </p><p>Gerek zamanl muhasebe sistemleri sayesinde birok finansal bilgi ve denetimle ilgili kant </p><p>elektronik biimde saklanmaktadr. Gnmzde denetim sreci, fiziki belgeleme ile yaplan </p><p>muhasebe sisteminin geleneksel olarak denetlenmesinden, bilgisayarla gerekletirilen </p><p>denetim yntemlerine doru kaymtr. </p><p>Son yllarda, giderek karmaklaan ekonomik evre, hzla gelien teknoloji ve </p><p>elektronik ticaretin oluturduu asl riskler, iletmeleri i denetim faaliyeti asndan eitli </p><p>glklerle kar karya brakmtr. zellikle bilgi teknolojilerinde yaanan gelimeler, i </p><p>denetilerin i kontroln etkililiini deerlendirme konusundaki bilgi ve becerilerini </p><p>gelitirmesini gerektirmitir (Spira ve Page, 2003: 657). </p><p>Bilgi teknolojileri, denetim zerindeki en byk etkilerden birisi ve deiiminde en </p><p>byk katalizrdr. Bilgi teknolojilerindeki deiim zellikle elektronik ticaret, elektronik </p><p>veri deiimi, kurumsal kaynak planlamas, elektronik veri ileme teknolojileri ve internet </p><p>gibi uygulamalar vastasyla iletmedeki ilem srelerini ve i denetim alann etkileyen </p><p>nemli deiimler yaratmtr (Rezaee, Elam ve Sharbatoghlie, 2001: 150). rnein; </p><p>elektronik veri deiimi sayesinde i grnm deimi, gvence olarak dorulama ve </p><p>gizlilik kayglar zlerek daha fazla iletme internet ortamna katlmtr. letmelerin </p><p>finansal bilgileri internet zerinden yaynlamalarnda meydana gelen art, kt zerindeki </p><p>denetim politikalarn ortadan kaldrmakta ve denetilerin yeni denetim teknolojilerini </p><p>benimsemelerini gerektirmektedir (Kurnaz ve etinolu, 2010: 192). </p><p>http://dx.doi.org/10.11611/JMER3</p></li><li><p>40 Ynetim ve Ekonomi Aratrmalar Dergisi - Say:17 (2012) - Doi :http://dx.doi.org/10.11611/JMER3 </p><p>Bilgi teknolojileri uygulamalarnn yaratt riskler ve bu risklerin tanmlanmas, i </p><p>denetimin kapsamndaki ciddi kayglar arasnda yer almaktadr. letme eylemlerinin giderek </p><p>daha fazla ekilde elektronik veri ilemeye (EDPElectronic Data Processing) dayanmas, i </p><p>denetim faaliyetinin eitli risklerle kar karya kalmasna neden olmutur. letme </p><p>faaliyetleri, elektronik veri ileme ve evrimii ilem gibi uygulamalarn ortaya kmasna </p><p>bal olarak deiim gstermitir. Bu uygulamalar, yetkisiz ticari ilemleri ortaya karmakta </p><p>veya nemli derecede hatal mali tablolarn olumasna neden olarak asl risk faktrlerini </p><p>beraberinde getirmektedir. denetimin etkinliini arttrmak asndan finansal duruma ve </p><p>iletme faaliyetlerine ilikin risklerin zamannda engellenmesini ya da tespit edilmesini </p><p>salamak denetim plan stratejisinin daha fazla dikkate alnmas ile mmkn olacaktr </p><p>(Ahmed, 2007: 9). Bilgi teknolojileri ile ilgili gelitirilen yazlmlar i denetilerin birok </p><p>denetim prosedrn evrimii (on-line) olarak gerekletirmesine imkn salamakta ve </p><p>bilgisayarlarn bellek kapasitelerinin yeterlilii sayesinde birok ilem elektronik olarak </p><p>gerekletirilebilmektedir. zellikle elektronik veri deiimi gibi teknolojiler geleneksel </p><p>denetim izlerini kaybetmekte ve kt ktlara dayal denetim srecini tamamen </p><p>deitirmektedir (Bierstaker, Burnaby ve Thibodeau, 2001: 159). </p><p>2. BLG TEKNOLOJS UYGULAMALARINDAK GELMELERN </p><p>LETMELER ZERNDEK ETKLER </p><p>Bilgi teknolojileri, verilerin kayt edilmesi, saklanmas, belirli bir ilem srecinden </p><p>geirilerek bilgiler retilmesi, retilen bu bilgilere eriilmesi, saklanmas ve nakledilmesi gibi </p><p>ilemlerin etkili ve verimli yaplmasna olanak salayan teknolojileri ifade etmektedir (Akta, </p><p>2009: 9). Bilginin e zamanl olarak yeryzndeki herkesle paylalabilmesi ve karlkl </p><p>deiimini mmkn klan pek ok teknolojik yenilik, gnmzde iletme faaliyetlerinin </p><p>tamamen veya ksmen elektronik ortamda gereklemesine yol amtr. Bilgi teknolojileri </p><p>iletmeleri rekabet avantaj salamak amacyla, en gelimi teknolojileri kullanma ve doru, </p><p>gvenilir ve zamanl bilgiye hzl ve kolay yoldan ulama ynnde bir aba ierisine </p><p>sokmutur. </p><p>Bilgi teknolojisi alannda yaanan hzl gelimeler ve deiimler iletme ve iletme </p><p>evrelerini deitirmi ve deitirmeye devam etmektedir. Bilgi teknolojilerinin iletmelerde </p><p>kullanm, iletme yaplarnda, alanlarn rollerinde ve i srelerinde beklenmedik lekte </p><p>deiimler meydana getirmitir. Bilgi teknolojilerinin iletmelere salad katklar zellikle </p><p>bilgi ak ve bilgi ynetimi konularndadr (t, 200: 141-143). </p><p>http://dx.doi.org/10.11611/JMER3</p></li><li><p>41 Ynetim ve Ekonomi Aratrmalar Dergisi - Say:17 (2012) - Doi :http://dx.doi.org/10.11611/JMER3 </p><p>Gnmz rekabet ortamnda hz, maliyet, kalite ve teknolojik yenilik gibi faktrlerin </p><p>nem kazanmasndan dolay iletmeler bunlara ulamay kolaylatrc yeni organizasyon </p><p>modelleri uygulamaya balamlardr. Bilgisayar teknolojisindeki hzl geliimin bir sonucu </p><p>olarak ortaya kan bilgi teknolojileri, elektronik iletme kavramn gndeme getirmi ve bu </p><p>kavramn da tm iletmecilik fonksiyonlarn etkiledii grlmtr (Uyar, 2006). </p><p>letmeler bilgi teknolojilerini kullanrken rekabeti ve etkili olmal ve ayn zamanda </p><p>dijital iletmecilie (dijital giriimcilik) de olanak tanmaldr. Birok iletme iin dijital </p><p>iletme yaratmak ve avantajlarndan yararlanmak gtr. Dolaysyla bilgi teknolojilerindeki </p><p>gelimelerden faydalanabilmek iin iletmelerin birou yeniden tasarlamaldr (Kancolu, </p><p>2008: 14). </p><p>Bilgi teknolojileri, kurumsal sorunlar zmeye ynelik donanmn, yazlmn, iletiim </p><p>alarnn kurulmasn ve iletilmesini salayacak insan kaynaklar ve retilen bilgileri ie </p><p>dntren kullanclarn oluturduu bir sistem iinde alglanmaldr (t, 2003: 227). </p><p>letmelerde bilgi teknolojilerinin kullanmnn, kurumsal etkinliin elerinden olan </p><p>verimlilik dzeyini arttrd belirlenmitir. Bilgi teknolojilerinin ok hzl bir ekilde </p><p>yaylmas ve ucuzlamas, bir yandan kurumsal maliyetleri drrken, dier yandan </p><p>iletmenin verimliliini arttrmaktadr. Dolaysyla, bilgi teknolojileri verimlilik art ve </p><p>maliyet tasarrufu yoluyla kurumsal etkinliin arttrlmasn salamaktadr (t, 2003: 227-</p><p>228). </p><p>3. BLG TEKNOLOJS UYGULAMALARINDAK GELMELERN MUHASEBE </p><p>BLG SSTEMLER ZERNDEK ETKLER </p><p>Yaanan deiimler iletmede bilgi teknolojilerinin en ok kullanld blmlerden </p><p>birisi olan muhasebeyi nemli lde etkilemi ve farkl bir bak as kazanlmasn </p><p>salamtr. Bilgi teknolojisindeki gelimeler muhasebede elle ilem yapma srecini </p><p>neredeyse bitirmitir. stelik muhasebe bilgi sistemleri daha hzl, daha doru, daha gvenilir </p><p>hale gelmi ve ok daha fazla sayda muhasebe ilemi ok daha ksa srede yaplabilmitir </p><p>(Toraman, 2008: 93). </p><p>Gnmzde iletmeler tarafndan gerekletirilen ekonomik olay ve ilemlerin artan </p><p>bir biimde elektronik ortamda gereklemesi, bu olay ve ilemlerin tanmlanmas, muhafaza </p><p>edilmesi ve sunulmasyla ilgilenen muhasebe bilgi sisteminin faaliyet ortam kada dayal </p><p>ortamdan elektronik ortama tanmtr. lemlerin e zamanl gerekletii bir ortamda </p><p>muhasebe bilgi sisteminin fonksiyonlarnn da e zamanl olarak gereklemesi kanlmaz </p><p>http://dx.doi.org/10.11611/JMER3</p></li><li><p>42 Ynetim ve Ekonomi Aratrmalar Dergisi - Say:17 (2012) - Doi :http://dx.doi.org/10.11611/JMER3 </p><p>olmutur (Aca, 2007: 45). Bilgi teknolojilerinin kullanm; zaman, veri younluu ve veri </p><p>eitlilii asndan snrlamalar ortadan kaldrmaktadr. Bilgi teknolojilerindeki gelimeler, </p><p>farkl verilerin elde edilmesini, bunlarn tek bir veri tabannda saklanmasn ve bu verilerin </p><p>farkl amalar iin uygun ekillerde gerekli olduu zaman raporlamasn mmkn klmtr </p><p>(Srmen ve Datan, 2007: 225). letmelerin muhasebe blmlerinde bilgi teknolojilerinin </p><p>kullanm, muhasebe bilgi sistemindeki zaman, bilgi younluu ve eitlilik snrlamalarn </p><p>ortadan kaldrm, bilgilerin etkin bir biimde dzenlenip ynetime sunulmas olanan </p><p>salamtr. Bilgi teknolojilerinin muhasebe bilgi sistemi iinde yer almas, insan hatas ve </p><p>yetersizlii ile ilgili sorunlarn giderilmesi yannda verimlilik, kalite ve etkinlik gibi konularda </p><p>olumlu etkiler salamaktadr (Datan, 2008: 79-80). </p><p>Yasal zorunluluklar nedeniyle elektronik ticaret ilemlerinin de geleneksel ticarette </p><p>olduu gibi defter ve belgelerde izlenmesi gerektiinden elektronik ortamda tutulacak defter </p><p>ve kullanlacak belgeler konusundaki sorunlarn zm gerekmektedir (Parlakkaya, 2005: </p><p>172). Elektronik ticaretteki gelimeler, muhasebe srecinde yer alan dnglerde, i ak ve </p><p>srelerinde deiiklikler yaratm ve mevcut yazlmlara yeni kabiliyetler kazandrlmtr </p><p>(Sevim, 2009: 46). Bu nedenle elektronik ticaretin beraberinde getirdii deiime ayak </p><p>uydurabilmesi iin iletmelerin muhasebe bilgi sistemlerini deitirmeleri gerekmektedir. </p><p>letmede kullanlan muhasebe yazlmlar elektronik ticaretle entegrasyona sahipse, </p><p>sat ve deme ekli ile ilgili bilgiler otomatik olarak sat, retim, datm ve muhasebe </p><p>blmlerine gnderilmekte ve muhasebeletirme ilemleri annda gereklemektedir. </p><p>Kullanlan muhasebe yazlm muhasebe bilgi sisteminin ihtiya duyduu verileri otomatik </p><p>olarak oluturmaktadr. Bu durum, muhasebe blmlerinde alan ve belge saysnda ve buna </p><p>bal olarak maliyetlerde nemli lde azalmaya neden olmaktadr. Ayrca, muhasebe </p><p>ilemlerinin gvenilirlii de artmaktadr. Ancak kullanlan muhasebe yazlm, elektronik </p><p>ticaret ile entegrasyona sahip deilse, elektronik posta ile gelen siparilerin muhasebe bilgi </p><p>sistemine manuel olarak girilmesi gerekecektir. Bu durum, alan ve belge saysnn ve buna </p><p>bal olarak maliyetlerin artmasna ve muhasebe ilemlerinde gvenilirliin azalmasna neden </p><p>olacaktr (Parlakkkaya, 2005: 173). </p><p>Gnmzde iletmelerin elektronik ortamda gerekleen finansal nitelikli olay ve </p><p>ilemlerine ait veriler, ilemlerin gereklemesi ile e zamanl veya ilemlerin </p><p>gereklemesinden ksa bir sre sonra iletmelerin muhasebe bilgi sistemleri tarafndan, yine </p><p>ayn ekilde elektronik ortamda tanmlanabilmekte ve kayt edilebilmektedir. Bu verilerden </p><p>oluturulan ve i kontrol mekanizmasnn szgecinden geen bilgiler, internet zerinden </p><p>http://dx.doi.org/10.11611/JMER3</p></li><li><p>43 Ynetim ve Ekonomi Aratrmalar Dergisi - Say:17 (2012) - Doi :http://dx.doi.org/10.11611/JMER3 </p><p>iletmeyle ilgili taraflara sunulabilmektedir. Ayrca internet; verileri toplama, ileme, </p><p>snflandrma, saklama ve iletme asndan da muhasebe bilgi sistemi zerinde dorudan etkili </p><p>olmaktadr. Bilgi teknolojisindeki gelimeler sayesinde ok ksa srede ve eitli bilgi </p><p>retebilecek dzeye gelen muhasebe bilgi sisteminin rettii bilgilerin gvenilirliinin iletme </p><p>dndan nc taraflarca yine ayn hzla onaylanarak bilgi kullanclarna zamannda </p><p>sunulmas mmkndr (Aca, 2006: 66-67). </p><p>nternet teknolojisinin yaratt uygulamalardan birisi olan intranetler de iletme ii </p><p>bilgi sistemlerine (muhasebe, finans, insan kaynaklar, pazarlama, vb.) ve dokmanlara tek bir </p><p>noktadan eriim salar. ntranetler, muhasebe bilgi sistemindeki bilgilerin kullanl bir </p><p>formatta ve zamannda ilgili taraflara sunulmas ve evrimii e zamanl bir bak as </p><p>salanmas bakmndan nemlidir (Sevim, 2009: 24). letmeler, iletme ii sreleri koordine </p><p>etmek iin intranetleri kullanrken, mterileri, iletme ortaklar ve dier iletmeler ile </p><p>paylalan sreleri koordine etmek iin bir baka internet teknolojisi uygulamas olan </p><p>extranetleri kullanmaktadrlar. </p><p>Bilgi teknolojileri uygulamalarndan elektronik veri deiimi kat yerine elektronik </p><p>ilemleri getirmesi, i aknn yapsn ve bilgi retme srecini deitirmitir (Sevim, 2009: </p><p>58). Bunun sonucunda finansal ilemler, geleneksel olarak kada dayal faaliyetlerden oluan </p><p>evreler yerine muhasebe bilgi sistemindeki elektronik evreye doru kaymtr ve sonu </p><p>olarak kaytlama, snflandrma, raporlama ve analiz etme gibi tm srelerde de deiim </p><p>meydana gelmitir. Ayn zamanda bu deiim defter tutma, finansal tablo hazrlama, vergi </p><p>beyannamelerinin dzenlemesi ve denetim uygulamalarnda da deiim yaratmtr. Bilgi </p><p>teknolojilerindeki gelimeler, insan hatalar, verimlilik, kalite, maliyet ve etkinlik ile ilgili </p><p>problemlerin azaltlmas asndan muhasebe bilgi sistemini etkilemitir (Srmen ve Datan, </p><p>2007: 218-219). </p><p>letmeler yaanan deiimler nedeniyle iletme genelinde tam entegrasyonu hedef </p><p>almlardr. Bu yaklam kurumsal kaynak planlamas sistemlerinin gelitirilmesine yol </p><p>amtr. Kurumsal kaynak planlamas yazlmlarnn en nemli etkisi muhasebe sreleri </p><p>zerinde gereklemektedir. Kurumsal kaynak planlamas sayesinde muhasebe, kayt giren bir </p><p>fonksiyon olmaktan kurtulmakta ve analiz ve yorumlama fonksiyonuna daha fazla zaman </p><p>ayrabilmektedir. Artk geleneksel muhasebe yazlm yoktur, kurumsal...</p></li></ul>