İç Denetim Faaliyetlerinin Gelişen Ve Değişen Bilgi Teknolojileri Ortamı Açısından Değerlendiriilmesi İMKB–100 Örneği

  • View
    7

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Denetim Faaliyetlerinin Gelien ve Deien bilgi Teknolojileri Ortam asndan deerlendiriilmesi MKB100

Transcript

  • 38 Ynetim ve Ekonomi Aratrmalar Dergisi - Say:17 (2012) - Doi :http://dx.doi.org/10.11611/JMER3

    DENETM FAALYETNN GELEN VE DEEN BLG TEKNOLOJLER

    ORTAMI AISINDAN DEERLENDRLMES: MKB100 RNE

    Prof. Dr. Saime NCE1

    Yrd. Do. Dr. Burcu GDEN2

    ZET

    Bilgi teknolojileri uygulamalar iletmelerin ticari faaliyetlerini elektronik olarak

    ynetmelerine ve finansal tablolarn gerek zamanl sistem zerinden hazrlamalarn

    salamaktadr. Bilgi teknolojilerinde yaanan bu gelimeler i denetimin etkinliini attrma

    abalarn da n plana karmtr. Bu abalar sayesinde i denetim faaliyetleri geleneksel

    denetim yaklamndan bilgi teknolojilerine dayal denetim yaklamlarna doru ynelmitir.

    Ayrca bilgi teknolojilerinde yaanan gelimeler, i denetilerin i kontroln etkililiini

    deerlendirme konusundaki bilgi ve becerilerini gelitirmesini gerektirmitir.

    almamzda bilgi teknolojileri uygulamalarnn i denetim faaliyeti ile ilikisi

    incelenmi ve i denetim birimlerinin bu ilikileri deerlendirmesi adna MKB-100

    iletmelerinde bir aratrma gerekletirilmitir.

    Anahtar Kelimler: Bilgi teknolojileri, denetim, E-ticaret, nternet, Elektronik veri

    deiimi, Kurumsal kaynak planlamas, Elektronik veri ileme.

    JEL Kodlar: M42, M15

    EVALUATION OF INTERNAL AUDITING ACTIVITY FOR GROWING AND

    CHANGING INFORMATION TECHNOLOGY ENVIRONMENT: ISE-100

    EXAMPLE

    ABSTRACT

    Information technology provides that electronically manage the commercial activities

    of business and prepare their financial statements through real-time systems. Development in

    information technologies has highlighted the effects of increased effectiveness of internal

    auditing, too. Through these efforts, internal auditing activities are away from traditional

    auditing approaches, it has directed towards the new auditing approaches based on

    information technology. Also, developments in information technology are required

    information and skills for assessing internal auditors about effectiveness of internal control.

    1 Anadolu niversitesi, ktisadi ve dari Bilimler Fakltesi.

    2 Balkesir niversitesi, Bandrma ktisadi ve dari Bilimler Fakltesi.

    http://dx.doi.org/10.11611/JMER3

  • 39 Ynetim ve Ekonomi Aratrmalar Dergisi - Say:17 (2012) - Doi :http://dx.doi.org/10.11611/JMER3

    In our study it was examined relationship between application for information

    technology and internal auditing and the research was carried out in ISE-100 business for

    evaluating these relationships by internal auditing department.

    Key Words: Information technology, Internal auditing, E-commerce, Internet,

    Electronic data interchange, Enterprise resource planning, Electronic data processing.

    JEL Cods: M42, M15

    1. GR

    Bilgi teknolojilerinde meydana gelen deiiklikler gnmz dnyasn birok adan

    dnmler iine sokmutur. Gelien ve deien dnya iinde teknolojinin yaratm olduu

    imknlar, kresellemeyle birlikte dnyay daha kltmekte, ticaret alarn geniletmekte ve

    iletmelerin alma ekillerini deitirmektedir.

    Bilgi teknolojileri iletmelerin ticari faaliyetlerini elektronik olarak ynetmelerine ve

    finansal tablolarn gerek zamanl sistem zerinden hazrlamalarna imkn salamaktadr.

    Gerek zamanl muhasebe sistemleri sayesinde birok finansal bilgi ve denetimle ilgili kant

    elektronik biimde saklanmaktadr. Gnmzde denetim sreci, fiziki belgeleme ile yaplan

    muhasebe sisteminin geleneksel olarak denetlenmesinden, bilgisayarla gerekletirilen

    denetim yntemlerine doru kaymtr.

    Son yllarda, giderek karmaklaan ekonomik evre, hzla gelien teknoloji ve

    elektronik ticaretin oluturduu asl riskler, iletmeleri i denetim faaliyeti asndan eitli

    glklerle kar karya brakmtr. zellikle bilgi teknolojilerinde yaanan gelimeler, i

    denetilerin i kontroln etkililiini deerlendirme konusundaki bilgi ve becerilerini

    gelitirmesini gerektirmitir (Spira ve Page, 2003: 657).

    Bilgi teknolojileri, denetim zerindeki en byk etkilerden birisi ve deiiminde en

    byk katalizrdr. Bilgi teknolojilerindeki deiim zellikle elektronik ticaret, elektronik

    veri deiimi, kurumsal kaynak planlamas, elektronik veri ileme teknolojileri ve internet

    gibi uygulamalar vastasyla iletmedeki ilem srelerini ve i denetim alann etkileyen

    nemli deiimler yaratmtr (Rezaee, Elam ve Sharbatoghlie, 2001: 150). rnein;

    elektronik veri deiimi sayesinde i grnm deimi, gvence olarak dorulama ve

    gizlilik kayglar zlerek daha fazla iletme internet ortamna katlmtr. letmelerin

    finansal bilgileri internet zerinden yaynlamalarnda meydana gelen art, kt zerindeki

    denetim politikalarn ortadan kaldrmakta ve denetilerin yeni denetim teknolojilerini

    benimsemelerini gerektirmektedir (Kurnaz ve etinolu, 2010: 192).

    http://dx.doi.org/10.11611/JMER3

  • 40 Ynetim ve Ekonomi Aratrmalar Dergisi - Say:17 (2012) - Doi :http://dx.doi.org/10.11611/JMER3

    Bilgi teknolojileri uygulamalarnn yaratt riskler ve bu risklerin tanmlanmas, i

    denetimin kapsamndaki ciddi kayglar arasnda yer almaktadr. letme eylemlerinin giderek

    daha fazla ekilde elektronik veri ilemeye (EDPElectronic Data Processing) dayanmas, i

    denetim faaliyetinin eitli risklerle kar karya kalmasna neden olmutur. letme

    faaliyetleri, elektronik veri ileme ve evrimii ilem gibi uygulamalarn ortaya kmasna

    bal olarak deiim gstermitir. Bu uygulamalar, yetkisiz ticari ilemleri ortaya karmakta

    veya nemli derecede hatal mali tablolarn olumasna neden olarak asl risk faktrlerini

    beraberinde getirmektedir. denetimin etkinliini arttrmak asndan finansal duruma ve

    iletme faaliyetlerine ilikin risklerin zamannda engellenmesini ya da tespit edilmesini

    salamak denetim plan stratejisinin daha fazla dikkate alnmas ile mmkn olacaktr

    (Ahmed, 2007: 9). Bilgi teknolojileri ile ilgili gelitirilen yazlmlar i denetilerin birok

    denetim prosedrn evrimii (on-line) olarak gerekletirmesine imkn salamakta ve

    bilgisayarlarn bellek kapasitelerinin yeterlilii sayesinde birok ilem elektronik olarak

    gerekletirilebilmektedir. zellikle elektronik veri deiimi gibi teknolojiler geleneksel

    denetim izlerini kaybetmekte ve kt ktlara dayal denetim srecini tamamen

    deitirmektedir (Bierstaker, Burnaby ve Thibodeau, 2001: 159).

    2. BLG TEKNOLOJS UYGULAMALARINDAK GELMELERN

    LETMELER ZERNDEK ETKLER

    Bilgi teknolojileri, verilerin kayt edilmesi, saklanmas, belirli bir ilem srecinden

    geirilerek bilgiler retilmesi, retilen bu bilgilere eriilmesi, saklanmas ve nakledilmesi gibi

    ilemlerin etkili ve verimli yaplmasna olanak salayan teknolojileri ifade etmektedir (Akta,

    2009: 9). Bilginin e zamanl olarak yeryzndeki herkesle paylalabilmesi ve karlkl

    deiimini mmkn klan pek ok teknolojik yenilik, gnmzde iletme faaliyetlerinin

    tamamen veya ksmen elektronik ortamda gereklemesine yol amtr. Bilgi teknolojileri

    iletmeleri rekabet avantaj salamak amacyla, en gelimi teknolojileri kullanma ve doru,

    gvenilir ve zamanl bilgiye hzl ve kolay yoldan ulama ynnde bir aba ierisine

    sokmutur.

    Bilgi teknolojisi alannda yaanan hzl gelimeler ve deiimler iletme ve iletme

    evrelerini deitirmi ve deitirmeye devam etmektedir. Bilgi teknolojilerinin iletmelerde

    kullanm, iletme yaplarnda, alanlarn rollerinde ve i srelerinde beklenmedik lekte

    deiimler meydana getirmitir. Bilgi teknolojilerinin iletmelere salad katklar zellikle

    bilgi ak ve bilgi ynetimi konularndadr (t, 200: 141-143).

    http://dx.doi.org/10.11611/JMER3

  • 41 Ynetim ve Ekonomi Aratrmalar Dergisi - Say:17 (2012) - Doi :http://dx.doi.org/10.11611/JMER3

    Gnmz rekabet ortamnda hz, maliyet, kalite ve teknolojik yenilik gibi faktrlerin

    nem kazanmasndan dolay iletmeler bunlara ulamay kolaylatrc yeni organizasyon

    modelleri uygulamaya balamlardr. Bilgisayar teknolojisindeki hzl geliimin bir sonucu

    olarak ortaya kan bilgi teknolojileri, elektronik iletme kavramn gndeme getirmi ve bu

    kavramn da tm iletmecilik fonksiyonlarn etkiledii grlmtr (Uyar, 2006).

    letmeler bilgi teknolojilerini kullanrken rekabeti ve etkili olmal ve ayn zamanda

    dijital iletmecilie (dijital giriimcilik) de olanak tanmaldr. Birok iletme iin dijital

    iletme yaratmak ve avantajlarndan yararlanmak gtr. Dolaysyla bilgi teknolojilerindeki

    gelimelerden faydalanabilmek iin iletmelerin birou yeniden tasarlamaldr (Kancolu,

    2008: 14).

    Bilgi teknolojileri, kurumsal sorunlar zmeye ynelik donanmn, yazlmn, iletiim

    alarnn kurulmasn ve iletilmesini salayacak insan kaynaklar ve retilen bilgileri ie

    dntren kullanclarn oluturduu bir sistem iinde alglanmaldr (t, 2003: 227).

    letmelerde bilgi teknolojilerinin kullanmnn, kurumsal etkinliin elerinden olan

    verimlilik dzeyini arttrd belirlenmitir. Bilgi teknolojilerinin ok hzl bir ekilde

    yaylmas ve ucuzlamas, bir yandan kurumsal maliyetleri drrken, dier yandan

    iletmenin verimliliini arttrmaktadr. Dolaysyla, bilgi teknolojileri verimlilik art ve

    maliyet tasarrufu yoluyla kurumsal etkinliin arttrlmasn salamaktadr (t, 2003: 227-

    228).

    3. BLG TEKNOLOJS UYGULAMALARINDAK GELMELERN MUHASEBE

    BLG SSTEMLER ZERNDEK ETKLER

    Yaanan deiimler iletmede bilgi teknolojilerinin en ok kullanld blmlerden

    birisi olan muhasebeyi nemli lde etkilemi ve farkl bir bak as kazanlmasn

    salamtr. Bilgi teknolojisindeki gelimeler muhasebede elle ilem yapma srecini

    neredeyse bitirmitir. stelik muhasebe bilgi sistemleri daha hzl, daha doru, daha gvenilir

    hale gelmi ve ok daha