INSTITUCIONALNE FORME SAVREMENOG Nikolić M., i Petković P., Institucionalne forme savremenog ekumenskog dijaloga, MP 2, 2011 (str. 276–296) Ekumenizam danas podrazumeva proklamovan

  • Published on
    05-Mar-2018

  • View
    215

  • Download
    1

Embed Size (px)

Transcript

  • 276

    Marko NIKOLI i Petar PETKOVI1 UDK: 330.837Biblid 0025-8555, 63(2011)

    Vol. LXIII, br. 2, str. 276296Izvorni nauni rad

    Jun 2011.DOI: 10.2298/MEDJP1102276N

    INSTITUCIONALNE FORME SAVREMENOGEKUMENSKOG DIJALOGA

    APSTRAKT

    Tekst se bavi pokuajem definisanja pojma ekumenizma i najznaajnijimoblicima njegove institucionalizacije. Konstatuje se da ekumenizam presvega podrazumeva doktrinu (ideju), univerzalistiki crkveni pokret iproklamovan cilj ostvarenja hrianskog jedinstva. Tematske odrednice su mubarem teoloke, socioloke i politikoloke. Svetski savet crkava jesteuniverzalni meucrkveni forum za dijalog i saradnju, bez jasnog crkvenogidentiteta, sa sve izraenijim odlikama meunarodnopolitikog pokreta.Konferencija evropskih crkava predstavlja slinu evropsku organizaciju. Sdruge strane, Parlament svetskih religija tei utemeljenju i promociji globalneetike u funkciji ostvarenja pacifistikih ciljeva u svetu.

    Kljune rei: Ekumenizam, Ekumenski pokret, Svetski savet crkava,Konferencija evropskih crkava, Parlament svetskih religija.

    1. UVOD

    Integracija danas odlikuje i meuhrianske (meucrkvene) odnose.Ekonomski, drutvenopolitiki, nauni i tehnoloki razvoj, uz sveizraeniji konkurentski odnos sa drugim religijama i sekularistikim(ateistikim i agnostikim) pogledom na svet, jesu inioci koji uslovljavajupokuaje crkvenog ujedinjenja hriana. U unutranjem smislu to se odnosina oiglednu krizu identiteta i uticaja hrianskih vrednosti u svetu, koji mogubiti rehabilitovani samo u uslovima prevladavanja istorijskih antagonizama i

    1 Dr Marko Nikoli, istraivasaradnik, Institut za meunarodnu politiku i privredu,Beograd. E-mail adresa: markon@diplomacy.bg.ac.rs; i Petar Petkovi, istraivasaradnik, Institut za meunarodnu politiku i privredu, Beograd, E-mail adresa:petar@diplomacy.bg.ac.rs.

  • 277

    Nikoli M., i Petkovi P., Institucionalne forme savremenog ekumenskog dijaloga, MP 2, 2011(str. 276296)

    podeljenosti hrianskih crkava. Tada bi doao do izraaja objediniteljski ipomiriteljski karakter izvornih hrianskih vrednosti i naela, sa pozitivnimposledicama i u irem drutvenopolitikom kontekstu.

    2. EKUMENIZAM

    Termin ekumenizam ima starogrki koren (oikoumene), i izvornugeografsku i civilizacijskokulturoloku odrednicu. Ukazivao je na razlikupoznatog i nastanjenog sveta i varvara iz okruenja, podrazumevajuiteritoriju, stanovnitvo i politikopravno ustrojstvo Rimskog (univerzalnog)carstva. Hrianstvo mu je dalo teoloko (misionarsko i liturgijsko) znaenje,koristei atribut ekumenski (vaseljenski) za oznaavanje poasnih titulaepiskopa dva glavna carska grada (Rima i Konstantinopolja), i zajednikihsabora jedinstvene hrianske Crkve prvog milenijuma.2 U uslovima sutinskih(teolokih) i formalnih (politikih) sporova i otvorenih crkvenih sukoba udrugom milenijumu, pojam ekumenizma je izgubio praktino uporite i uticaj.Reafirmisala ga je protestantska teologija u 19. veku, polazei od potrebeprevazilaenja sopstvenog denominacionalizma i podeljenosti, projektujuiideju crkvenog objedinjavanja i u meuhrianskim odnosima.3 Protestantisu poli od premise da e se ideal i cilj jedinstva hrianske Crkve vremenomostvariti preko zajednike misionarske delatnosti njenih podeljenih delova,naroito u drutvenosocijalnoj, pa i politikoj oblasti. Time bi se pripremioteren i za kasniji teoloki dijalog, u funkciji prevazilaenja doktrinarnihprepreka i problema.4 Strateku inicijativu protestanata vezanu za svehrianskidijalog podrale su pravoslavne crkve poetkom 20. veka, postajui organskideo Ekumenskog pokreta.5 Rimokatolika crkva se takoe veoma aktivno, alinezvanino u smislu lanstva, prikljuila procesu globalne crkveneintegracije nakon svog Drugog vatikanskog koncila (196265).6

    2 Dragoljub R. ivojinovi, Ekumenizam: pokret za ujedinjenje crkava u Evropidvadesetog veka, Bratstvo, Vol. V, drutvo Sveti Sava, Beograd, 2001, str. 64;Radomir Raki, Ekumenizam, u: Enciklopedija politike kulture, Savremenaadministracija, Beograd, 1993, str. 283; i Ekumenizam, u: Enciklopedija Pravoslavlja,knjiga AZ, Savremena administracija, , 2001, str. 242.

    3 Jean Boisset, Protestantizamkratka povijest, Kranska sadanjost, Zagreb, 1985, str. 141.4 Ibidem, str. 143.

    5 Georgije Florovski, O granicama Crkve, u: Aleksandar akovac (ur.), Pravoslavlje iekumenizam, Hrianski kulturni centar, Beograd, 2005, str. 89.

    6 Dekret Unitatis Redintegratio (UR), u: Dokumenti Drugog vatikanskog koncila,Kranska sadanjost, Zagreb, 1970, str. 207228.

  • 278

    Nikoli M., i Petkovi P., Institucionalne forme savremenog ekumenskog dijaloga, MP 2, 2011(str. 276296)

    Ekumenizam danas podrazumeva proklamovan cilj, doktrinu,interdisciplinarni stratekometodoloki pristup i univerzalistiki crkveni pokretza dijalog i saradnju. Odlikuju ga deklarativno negiranje tenje ka unifikacijiidentiteta crkava lanica i afirmacija znaaja njihove koegzistencije, meusobnogproimanja i obogaivanja. Zbog toga ekumenizam jeste uticajan i snaan inilacsvoga vremena.7 Neophodno ga je razlikovati od sadraja srodnih termina, poputekumenskih kontakata, uea u ekumenskim kontaktima, ekumenistikihdrutava i meureligijskog dijaloga (praktini ekumenizam), kao iinterkonfesionalizma, meureligijskog pluralizma i tolerancije (idejnoteorijske koncepcije i pretpostavke).8 U tom smislu interkonfesionalizam, zarazliku od ekumenizma, podrazumeva i rtvovanje iskljuivo crkvenih kriterijumaprincipu crkvenog pluralizma. To ga u teolokom smislu kvalitativno razlikuje odkoncepcije vaseljenskosti (sutinske teoloke istovetnosti). Budui da estosugerie i ravnanje po minimumu ili relativizaciju verske Istine,interkonfesionalizam predstavlja znaajnu, ali nedovoljnu odrednicuekumenizma.9 S druge strane, globalni integrativni procesi uslovljavaju njegovusve izraeniju horizontalizaciju, u smislu tendencija da sadraj pojma postane imeureligijski dijalog.10 Ekumenizam se esto vezuje, mea ili poistoveuje i spojmom tolerancije, koji ima iru, jo horizontalniju dimenziju i odmeureligijskog dijaloga. Tolerancija, naime, podrazumeva paralelno postojanjerazliitih religijskih i crkvenih zajednica koje se meusobno prihvataju iuvaavaju, ali u praktinom smislu najee imaju pasivan ili indiferentanmeusobni odnos, utemeljen na ravnodunosti prema istini.11 U tom smislu jevano znati da odnos hrianskih crkava, imajui u vidu da se sve zasnivaju nahristolokom uenju (uenju Isusa Hrista), nema, ili ne bi trebalo da imavrednosnoneutralnu i pasivnu prirodu. Meureligijski dijalog, pak, podrazumevadijalog razliitih religija, a ekumenizam uglavnom meucrkveni dijalog.

    7 Nadbiskup Jorka u Engleskoj Viljem Templ, u: Dragoljub R. ivojinovi,Ekumenizam: pokret za ujedinjenje crkava u Evropi dvadesetog veka, op. cit., str. 63.

    8 Osnovni principi odnosa Ruske pravoslavne crkve prema inosavljuprilog, u:Pravosavlje i ekumenizam, op. cit., 150.

    9 Nikolaj Berajev, Vaseljenskost i konfesionalizam, u: Pravoslavlje i ekumenizam,op. cit., str. 110.

    10 Jakob Pfeifer, Ekumenizammeucrkvenomeureligijsko razumjevanje i(ili)svjetska globalizacija, u: Religije Balkana: susreti i proimanja, Milan Vukomanovi,Marinko Vuini (urs.), BO, Beograd, 2001, str. 5455.

    11 Nikolaj Berajev, O fanatizmu, ortodoksiji i istini, Internet: http:// www.verujem.org/filosofija/savremena/berdjajev_fanatizam.htm, 23/11/2006.

  • 279

    Nikoli M., i Petkovi P., Institucionalne forme savremenog ekumenskog dijaloga, MP 2, 2011(str. 276296)

    U tematskom smislu ekumenizam ima barem teoloku, socioloku,politikoloku i antropoloku odrednicu. Ukazuje na pribliavanje ljudi Bogu iunapreenje horizontalnih odnosa naroda i ljudi, ali i pribliavanje stanjumira i prevenciju (rehabilitaciju) politikih sukoba putem afirmacije etikihhrianskih naela. Ekumenizam ukazuje i na mogunost prevazilaenjaindividualnih ogranienosti preko dijaloga i prihvatanja vrednosti drugih.12

    On se, meutim, u praksi susree s brojnim preprekama i problemima, od kojihnajznaajnije predstavljaju obrasci miljenja, verovanja i ponaanja kojima senekritiki pristupa.13

    Vano je znati da tri crkve (protestantska, rimokatolika i pravoslavna) danasdele razliita shvatanja i pristupi ostvarenja opteprihvaenog cilja (hrianskogjedinstva). Ona jesu posledica postojanja njihovih razliitih crkvenih naela.14

    Ona se konkretno reflektuju na razliitu proporciju teolokih, drutvenosocijalnih i politikih inilaca u ekumenskim nastojanjima, kao i pokuajeafirmacije razliitih formi organizacione strukture jedinstvene Crkve uponovnom nastajanju. Ekumenizam u praksi zato podrazumeva i crkvenirivalitet, odnosno pokuaj promocije i utemeljenja svojih crkvenih naela, alisvakako u uslovima potovanja principa crkvenog pluralizma. U tom smislu,Pravoslavna (istona) crkva insistira na prisajedinjenju ili ponovnomujedinjenju (pomirenju) na osnovama izvornih teolokih kriterijuma, dokzapadni hriani (protestanti i rimokatolici) oiglednije zagovaraju integraciju(uniju) teolokih, sociolokih i politikih inilaca.15

    Ekumenizam bi se mogao definisati kao skup interdisciplinarnih pokreta iaktivnosti koji za cilj imaju ostvarenje punog jedinstva hrianskih crkava, putemdijaloga i saradnje u drutvenoj (socijalnoj), teolokoj i politikolokoj oblasti.Njegovu sredinju tematsku i metodoloku taku predstavlja meurkveni (teoloki)dijalog, uprkos sve prisutnijim tendencijama proirenja nadlenosti i na globalna

    12 uro unji, Znaenje i znaaj dijaloga, u: 2000 godina Hrianstvaistorija,kultrura, duhovnost, Despotovac, 2001, str. 251; Milan Vukomanovi, Sveto imnotvoizazovi religijskog pluralizma, igoja, Beograd, 2001, str. 9; i Ratko R.Boovi, Uspostavljanje dijaloga na razlikama, u: Interreligijski dijalog kao vidpomirenja u Jugoistonoj Evropi, op.cit. str. 128133.

    13 uro unji, Prepreke na putu razumevanja, poverenja i pomirenja, u: Veraznanjemir, Centar za istraivanje religije BOa, Beograd, 2001, str. 103111.