INWESTYCJE BEZPOŚREDNIE RFN W POLSCE W OKRESIE ?· Inwestycje bezpośrednie RFN w Polsce w okresie…

  • Published on
    01-Mar-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<p>RUCH PRAWNICZY, EKONOMICZNY I SOCJOLOGICZNY ________________ROK LXVI - zeszyt 1 - 2004________________</p> <p>PRZEMYSAW DESZCZYSKI</p> <p>INWESTYCJE BEZPOREDNIE RFN W POLSCE W OKRESIE TRANSFORMACJI</p> <p>I. UWAGI WSTPNE</p> <p>W cigu ostatnich 15 lat na wiecie dokonay si gbokie przemiany spoeczno-polityczne i ekonomiczne. Polska, ktra je zainicjowaa, zacza transformowa wasne struktury polityczne i gospodarcze. Proces ten charakteryzowa si radykalnymi zmianami systemu politycznego. Bez nich nie byoby moliwe zbudowanie solidnych podstaw dla funkcjonowania mechanizmw rynkowych i otwarcia si na gospodark wiatow. Jednym z bardzo istotnych elementw owego otwarcia byo pojawienie si w naszym kraju kapitau zagranicznego. Sytuacja ta stworzya dla Polski ogromn szans przyspieszenia przebudowy i modernizacji struktur gospodarczych, a dla koncernw midzynarodowych, w tym take niemieckich, rozszerzenia dziaalnoci na obszar jeszcze niedawno dla nich niedostpny.</p> <p>Niniejszy artyku powicono napywowi niemieckiego kapitau w formie inwestycji bezporednich w Polsce po przeomie w 1989 r. Rozwaania poprzedzono ocen transformacji polskiego systemu politycznego i gospodarczego w kontekcie jej wpywu na podejmowanie decyzji przez niemieckich inwestorw o lokalizacji inwestycji bezporednich w Polsce.</p> <p>II. TRANSFORMACJA SYSTEMU POLITYCZNEGO I GOSPODARCZEGO W POLSCE A NAPYW </p> <p>NIEMIECKIEGO KAPITAU W FORMIE INWESTYCJI BEZPOREDNICH</p> <p>Kapita zagraniczny, podejmujc decyzje o lokalizacji inwestycji, wrd bardzo wielu czynnikw bierze pod uwag take ryzyko polityczne, jakie wystpuje w danym pastwie. I nie chodzi tutaj tylko o grob utraty zainwestowanego kapitau, ale rwnie o potencjalne moliwoci pogorszenia warunkw prowadzenia dziaalnoci biznesowej w zwizku z niestabilnoci polityczn i niepokojami spoecznymi. W rezultacie inwestor zagraniczny, zanim zdecyduje si na inwestycje, bardzo dokadnie i dugo analizuje aktualn i antycypowan sytuacj spoeczno-polityczn w kraju przyjmujcym kapita.</p> <p>W stworzonym w Polsce po 1989 r. nowym, demokratycznym systemie politycznym pojawiy si nie zawsze adekwatne do polskich uwarunkowa</p> <p>80 Przemysaw Deszczyski</p> <p>rozwizania i instytucje polityczne1. Zapisy zawarte w Maej Konstytucji z 17 padziernika 1992 r., a nastpnie w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. formuowano zbyt czsto pod wpywem aktualnej sytuacji politycznej i osobowociowych cech wczesnych czoowych politykw (syndrom strachu przed L. Was). Godzono si te na zbyt daleko idce kompromisy z partiami politycznymi, ktre wkrtce potem przestaway si liczy na polskiej scenie politycznej. W rezultacie do Konstytucji z 1997 r. wprowadzono bardzo wiele szczegowych uregulowa nie do, e trudnych do realizacji z punktu widzenia ekonomicznych moliwoci pastwa, to jeszcze z upywem czasu mogy si one okaza sprzeczne z intencjami ich autorw2. Pojawio si take wiele instytucji zbdnych lub nadmiernie rozbudowanych. W efekcie polska demokracja okazaa si bardzo kosztowna i mao efektywna. Podstawowy zarzut, jaki naley postawi twrcom polskiego systemu politycznego, to przede wszystkim brak naleytej starannoci zapewniajcej jego optymalne funkcjonowanie. Zbyt szybko okaza si on niesprawny w praktyce. W tych warunkach system polityczny nie stymuluje rozwoju polskiej gospodarki, a wprost przeciwnie - hamuje go. Stworzenie solidnych podstaw dla dynamicznego i przebiegajcego bez wikszych zakce wzrostu gospodarczego pastwa, jak pokazuj dowiadczenia najbardziej rozwinitych krajw, cile wie si z istnieniem sprawnego i stabilnego systemu politycznego3.</p> <p>Brak stabilnoci politycznej w Polsce skutecznie zniechca i nadal stanowi bardzo powan barier dla napywu kapitau zagranicznego, w tym przede wszystkim niemieckiego. Zarzdy niemieckich koncernw z przesadn ostronoci podejmuj bowiem decyzje o ekspansji kapitaowej u swojego wschodniego ssiada4. Z drugiej strony trudno im si dziwi, jeeli tylko w latach 1989-1997 w Polsce jedenacie osb (w tym W. Pawlak dwukrotnie) penio funkcj premiera, a w okresie prezydentury L. Wasy zostaa zainicjowana zupenie niezrozumiaa w Niemczech wojna na grze. Z kolei po uchwaleniu Konstytucji z 1997 r. nadmiernie wzmocniono pozycj premiera. Moe on sta na czele mniejszociowego rzdu nawet do koca parlamentarnej kadencji. Wwczas podstawowym celem takiego rzdu (w dodatku niepopularnego w spoeczestwie), niezalenie od politycznej opcji, nie jest rzdzenie, ale trwanie (casus rzdu J. Buzka czy obecnie L. Millera). Niestabilno polityczna w naszym kraju oznacza w praktyce dla niemieckich decydentw niebezpieczestwo wystpienia ruchw kadrowych w resortach gospodarczych, a w lad za tym niebezpieczestwo zmiany przyjtych ju ustaw, przepisw wykonawczych i bilateralnych ustale.</p> <p>1 P. Deszczyski, K. Goata, Demokratyczne systemy i doktryny polityczne, Wyd. AE, Pozna 2003, s. 179-194.</p> <p>2 Na przykad zapis o bezpatnej nauce w szkoach publicznych mia gwarantowa obywatelom rwny dostp do wyksztacenia. Praktyka jednak pokazuje, e z bezpatnych studiw korzystaj gwnie dzieci z rodzin zamonych, natomiast z rodzin biednych zmuszone s do podejmowania studiw patnych. Nie jest to zreszt jedyny problem wynikajcy z tego zapisu konstytucyjnego. Por. P. Deszczyski, Institutional Accreditation as an Instrument of Public Relations, w: Public Relations: An Instrument for the Transformation and Development of Higher Education, Higher Education in Europe, UNESCO-CEPES 2003, nr 4, s. 461-470.</p> <p>3 P. Deszczyski, K. Goata, Demokratyczne systemy polityczne, Wyd. AE, Pozna 2000, s. 31-171.4 Autor artykuu przez ponad 7 lat pracowa na stanowiskach menederskich w koncernach zwiza</p> <p>nych z kapitaem niemieckim.</p> <p>Inwestycje bezporednie RFN w Polsce w okresie transformacji 81</p> <p>Trzeba rwnie pamita, e w Polsce nie ma nadal apolitycznej suby cywilnej administracji pastwowej (tak jak np. w Wielkiej Brytanii - Civil Service). W rezultacie dymisja ministra pociga za sob wymian zbyt wielkiej liczby urzdnikw pochodzcych z nadania poprzednio rzdzcej partii politycznej. Wszystko to razem wzmacniao jeszcze bardziej ostrono kapitau niemieckiego i skaniao do wikszego zainteresowania si inwestycjami, jeeli nawet nie w nowych landach wschodnich, to w innych pastwach naszego regionu, gwnie w Czechach, Sowacji i na Wgrzech5.</p> <p>Wprawdzie atutem Polski pozostawa duy rynek wewntrzny (prawie 40 min potencjalnych konsumentw), ale rwnoczenie budzio zaniepokojenie inwestorw (przede wszystkim w pierwszych latach transformacji) ogromne zaduenie zewntrzne w Klubie Paryskim i Klubie Londyskim, a take rosncy dug wewntrzny i bardzo wysoki stopie inflacji6. Wydawa by si mogo, e napywowi inwestycji zagranicznych do Polski powinny sprzyja najbardziej zaawansowane, w porwnaniu z naszymi ssiadami (przynajmniej na pocztku lat dziewidziesitych), reformy systemu gospodarczego. Tak si jednak nie stao. Wywoyway one bowiem napicia spoeczne, a te zawsze zniechcaj obcy kapita do podejmowania inwestycji. Poza tym liberalizacja stosunkw gospodarczych w Polsce, przejawiajca si take w otwarciu na gospodark wiatow, nie zmuszaa do inwestycji bezporednich w naszym kraju. Decydenci zachodnich firm zachowywali si bardzo racjonalnie. Po co uruchamia nowe inwestycje w Polsce, skoro wystpoway jeszcze wolne moce produkcyjne w kraju siedziby koncernu lub w jego filiach. W tych warunkach bardziej opacao si wej na rynek polski za pomoc eksportu towarowego.</p> <p>Z dotychczasowych dowiadcze funkcjonowania niemieckich przedsibiorstw za granic wynika, e czasami podejmowano w nich decyzje o inwestycjach bezporednich nie dlatego, e gospodarka danego kraju bya otwarta na rynek wiatowy, ale wprost przeciwnie, dlatego e handel zagraniczny objto praktykami protekcjonistycznymi. Wtedy skutecznym rodkiem przeamywania barier protekcjonistycznych staway si wanie inwestycje bezporednie7. Kapita niemiecki przypisuje te bardzo due znaczenie uregulowaniom prawnym zabezpieczajcym jego interesy. Zminimalizowanie ryzyka politycznego i gospodarczego dla niemieckich lokat kapitaowych za granic stanowi elazn zasad postpowania niemieckich koncernw. Z tych wanie wzgldw rzd RFN dy do podpisywania z jak najwiksz liczb pastw ukadw o popieraniu i ochronie inwestycji kapitaowych (In- vestitionsfrderungsvertrag und Schutzabkommen - IFV) i umw o zniesieniu podwjnego opodatkowania (Doppelbesteurungsabkommen - DBA). Wyraz takich gwarancji daway w wypadku Polski:</p> <p>5 P. Deszczyski, Making of an image of a foreign investment company in Poland based on the example of Henkel corporation, w: PRs Contribution to Transition in Central and Eastern Europe - research and practice, pod red. R. awniczaka, Pozna 2001, s. 94.</p> <p>6 Te same czynniki ograniczay szersz wspprac z pastwami Grupy Wyszehradzkiej; zob. P. Deszczyski, M. Szczepaniak, Grupa Wyszehradzka. Wsppraca polityczna i gospodarcza, Wyd. A. Marszaek, Toru 1995, s. 63.</p> <p>7 Taka sytuacja zaistniaa m.in. w Meksyku; por. P. Deszczyski, Kraje rozwijajce si w koncepcjach ekonomicznych SPD. Doktryna i praktyka, Wyd. AE w Poznaniu, Pozna 2001, s. 190-191.</p> <p>82 Przemysaw Deszczyski</p> <p> Protok dodatkowy do umowy bilateralnej z 24 padziernika 1979 r. (wszed w ycie 20 grudnia 1981 r.) o zniesieniu podwjnego opodatkowania. W DBA zazwyczaj dochody z filii zagranicznych przedsibiorstw RFN (cznie ze spkami osobowymi) opodatkowywano tylko za granic; opodatkowanie dywidendy zostao ograniczone do okrelonej stawki podatkowej, dywidendy za, ktre niemieckie spki kapitaowe lokoway w zagranicznych spkach kapitaowych (z ich co najmniej 25% udziaem), zwolniono w RFN od podatkw. Przy pozostaych dywidendach istnia obowizek przeliczania podatku zagranicznego na podatek niemiecki;</p> <p> IFV z 10 listopada 1989 r. (wszed w ycie 24 lutego 1991 r.). Chroni on niemieckie inwestycje przed nacjonalizacj, zapewnia ewentualne odszkodowania i swobodny transfer kapitau i zysku, gwarantowa traktowanie niemieckich koncernw na rwni z firmami miejscowymi, nie dyskryminowa pracownikw z Niemiec, zapobiega podwjnemu opodatkowaniu ;</p> <p> Ustawa z 14 czerwca 1991 r. o spkach z udziaem zagranicznym. Zachcaa ona do inwestowania w Polsce w rejonach o szczeglnym zagroeniu wysokim bezrobociem strukturalnym i wdraania nowych rozwiza technologicznych oraz inicjowania produkcji i usug na eksport8.</p> <p>Kolejnymi wanymi elementami aktywizujcymi zagraniczne podmioty (w tym rwnie niemieckie) do inwestowania w Polsce w efekcie transformacji gospodarczej stay si: zmiana przepisw dewizowych oraz prywatyzacja przedsibiorstw pastwowych. Ta pierwsza umoliwiaa obcym inwestorom transfer dochodw, bez odrbnego jak byo dawniej zezwolenia dewizowego. Uregulowanie to pod pewnymi warunkami dotyczyo kwot uzyskanych ze sprzeday lub umorzenia udziaw lub akcji w spce, kwot nalenych w przypadku likwidacji spki oraz transferu wynagrodze i zysku. Jeszcze wiksze znaczenie miaa prywatyzacja. Podstawow przeszkod w jej sprawnym i szybkim przeprowadzeniu sta si brak rodzimych zasobw finansowych niezbdnych do dokonania sanacji prywatyzowanych przedsibiorstw. T sytuacj mogy rozwiza wanie inwestycje kapitau zagranicznego, w tym przede wszystkim niemieckiego. Niemcy najsilniejszy gospodarczo ssiad Polski, a jednoczenie wiatowa potga gospodarcza, w sposb naturalny predystynowane byy do odegrania pierwszoplanowej roli w prywatyzacji polskich przedsibiorstw pastwowych.</p> <p>Kapita zagraniczny, rwnie niemiecki, ma moliwo uczestniczenia w przeksztaceniach struktury wasnociowej w Polsce. Dokonuj si one w formie prywatyzacji zaoycielskiej - przez tworzenie wsplnych przedsiwzi gospodarczych typu joint venture, spek akcyjnych bd te z ograniczon odpowiedzialnoci, kapitaowej - w drodze kupna udziaw i akcji prywatyzowanych przedsibiorstw, uczestnictwa w pierwotnym i wtrnym rynku kapitaowym (najczciej w charakterze tzw. inwestorw strategicz</p> <p>8 Ibidem, s. 166-174; W. Dudek, Od nacjonalizacji do prywatyzacji, Aspekty polityczne i ekonomiczno- -prawne, Wydawnictwo Uniwersytetu lskiego, Katowice 1995, s. 75-77.</p> <p>Inwestycje bezporednie RFN w Polsce w okresie transformacji 83</p> <p>nych), bezporedniej tj. przejmowania mienia likwidowanych przedsibiorstw pastwowych. Udzia kapitau zagranicznego moe realizowa take w formie funduszy inwestycyjnych, leasingowych czy tworzenia zwizkw kredytowych.</p> <p>Kapita niemiecki nie napyn jednak w rozmiarach proporcjonalnych do siy niemieckiej gospodarki. W Polsce obowizyway bowiem przepisy prawne, ktre zniechcay zagranicznych inwestorw do podejmowania inwestycji, m.in. ustawa z 21 czerwca 1990 r. (z pniejszymi zmianami)o zwrocie korzyci uzyskanych niesusznie kosztem Skarbu Pastwa lub innych pastwowych osb prawnych. (Dz. U. 1990, Nr 44, poz. 255). Zgodnie z jej liter zawarte kontrakty dotyczce prywatyzacji mogy by rozwizane bez satysfakcjonujcej dla inwestora wysokoci odszkodowania. Podobne efekty wywoyway:</p> <p>- nadmierna biurokracja i obecna na wszystkich szczeblach administracji korupcja. Wprawdzie zasady i procedury funkcjonowania podmiotw zagranicznych okrela odrbna ustawa, ale w praktyce zaoenie spki normuje 15 ustaw, 14 rozporzdze i 4 zarzdzenia; na szczeglny gszcz przepisw (70 ustaw i rozporzdze) natrafiaj inwestorzy zagraniczni, ktrzy chc zbudowa nowe zakady;</p> <p>- wysokie stopy procentowe i skadki na ubezpieczenia spoeczne; fiskalizm i restrykcyjno (znacznej liczby kosztw nie mona zaliczy </p> <p>do kosztw uzyskania przychodw) systemu podatkowego oraz jego cige zmiany;</p> <p> nadmierna swoboda interpretacji przepisw przez izby skarbowe (w rezultacie w tej samej sprawie w zalenoci od izby skarbowej/ urzdnika obowizuj inwestora inne decyzje skutkujce dodatkowymi, nieplanowanymi obcieniami finansowymi), niesprawny i ograniczony system zwrotu nadpaconego podatku VAT oraz opodatkowanie VAT-em wnoszonych aportw rzeczowych;</p> <p> niestabilno polityki celnej i uregulowa prawnych, niejednokrotnie obcionych brakiem spjnoci czy wrcz sprzecznoci z istniejcymi ju aktami prawnymi oraz przewleko i zawio procedur sdowych w rozpatrywaniu skarg na dziaalno administracyjn;</p> <p>- w dalszym cigu sabo rozwinita, zwaszcza poza najwikszymi aglomeracjami, infrastruktura transportowa, telekomunikacyjna i bankowa. W rezultacie z 2666 zagranicznych inwestorw (wedug stanu z 31 grudnia 2002 r.) a 60%, tj. 1602, podjo inwestycje w wojewdztwach: mazowieckim (prawie 30%), lskim, wielkopolskim i dolnolskim9.</p> <p>Kapita niemiecki, niezalenie od trudnoci natury politycznej i ekonomicznej, musi nadal boryka si z wystpujcymi w Polsce stereotypami. Wynikaj one z obcie historycznych. W efekcie, chcc zdoby dla swojej dziaalnoci spoeczn akceptacj, staje on przed kolejn przeszkod do pokonania, ktrej nie napotykaj inwestorzy z innych wysoko rozwinitych</p> <p>9 Por. Ministerstwo Gospodarki, Departament Analiz i Prognoz, file://A:\ Wpyw na handel zagraniczny (2). Htm, na podstawie danych statystycznych opublikowanych przez PAIZ za 2002 r.; Z. Olesiski, Bezporednie inwestycje zagraniczne w Polsce, PWE, Warszawa 1998, s. 206.</p> <p>file://A:/</p> <p>84 Przemysaw Deszczyski</p> <p>pastw. Na przykad zarzd koncernu Henkel KgaA, mimo pocztkowego zainteresowania, nie zdecydowa si na kupno a...</p>

Recommended

View more >