Karakteristikat e Marketingut Nderkombetar

  • Published on
    13-Nov-2014

  • View
    8.806

  • Download
    6

Embed Size (px)

Transcript

<p>Prof. Dr. ALI JAKUPI</p> <p>MARKETINGU NDRKOMBTAR</p> <p>PJESA E PAR H Y R J E N M A R K E T IN G U N N D R K O M B T A R KREU I KARAKTERISTIKAT E MARKETINGUT NDRKOMBTAR 1. Marketingu ndrkombtar funksion i biznesit Parahyrje n marketingun ndrkombtar</p> <p>Marketingu ndrkombtar, nj shkenc e re, deg e marketingut integral, sht i formsuar si nevoj e kohs, e marrdhnieve ndrkombtare n t gjitha nivelet, pra, edhe n ekonomi. Kushtet e krijuara, m t gjera e t gjithanshme, m t ndrlikuara dhe t domosdoshme, imponojn nevojn pr qasje bashkkohore, pr gjetje t rrugve t kalueshme, nga t cilat priten rezultate t realizueshme. N bashkkohsi, grshetimi i mozaiqeve t veprimeve dhe t bashkveprimeve lindin krkesa t reja, t cilat ndryshojn shpejt dhe marrin veori m delikate. Me dika jan t lidhura me njra tjetrn. Njerzimi si trsi sht ngritur fal zhvillimeve t pjesve t tij, t kombeve, t popujve. Formimi i kombeve dhe i shteteve kan vepruar n dy kahe prnjher: 1. n pavarsim dhe, 2. n integrim. Pavarsimi ka krijuar nj ndjenj t mvetsis dhe t sovranitetit. Ndrkaq, mbijetesa dhe zhvillimi vshtir sendrtoheshin. S kndejmi, dasht e pa dasht, paraqitej nevoja pr bashkpunim t ndrsjell njri me tjetrin, pr ti prmbushur mangsit prezente, ose pr arritjen e ndonj leverdie m t madhe. N kt kontekst, mund t thuhet se ekonomia ka nj nj domethnie, n secilin mjedis ku vepron dhe zhvillohet. Ajo ka pr qllim ti zgjidh problemet n rrethanat e mangsive dhe t pamjaftueshmris, gjra kto sikur t jen t ligjsuara n t gjitha vendet. Mirpo, n saje t dshirs q t jen t ndara dhe t prkufizuara n kufijt e shteteve prkatse, nga nj an dhe, t varshmrive me t tjert, nga ana tjetr, barierat q i ndajn dhe i identifikojn si trsi t veanta, bhen pengesa t shquara, por edhe t dshirueshme, njkohsisht. Pengesat tejkalohen nprmjet forcimit t bashkpunimit ekonomik, n rend t par me realizimin e shitjeve dhe blerjeve, kmbimit tregtar n mes t shteteve, prkatsisht nprmjet eksporteve dhe importeve. Eksportet jan shitjet e mallrave jasht kufijve, n nj apo n m tepr shtete, si pasoj e strategjive t mbshtetura n nevoja pr gjetje t tregjeve npr bot. Gjetja e tregjeve dhe hyrja n to sht e ndrlidhur me interesa t shumta, si bie fjala pr t krijuar hapsir t mjaftueshme dhe penetrim me konsumator, pr ti shitur mallrat, me ka pamundsohet formimi dhe grumbullimi i stoqeve n ndrmarrje, mundsohet shfrytzimi racional i kapaciteteve, zvoglimi i kostos, mimi i shitjes m i lir dhe shum prparsi tjera q kan t bjn me konsumatorin dhe me vet firmn. Importi, po ashtu, sht kahe e tregtimit, por q blerja bhet n vendet e huaja dhe sht n funksion t prmbushjes s nevojave dhe t</p> <p>1</p> <p>Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDRKOMBTAR krkesave t konsumatorve vendor. Me eksport mundsohet prmbushja e krkesave t konsumatorve jasht vendit, ndrkaq, nprmjet importit prmbushen krkesat e konsumatorve vendor. N mnyrn m t thjesht mund t thuhet se eksporti, n t njjtn koh sht import. Ndrmarrja (ose individi) q shet jasht, eksporton dhe, firma (ose individi) q blen nga jasht, importon. Marrdhniet me botn nga aspekti ekonomik nuk jan t limituara vetm me kmbimet tregtare, por ekzistojn edhe forma t tjera, q paraqesin nj nivel m t lart dhe delikat t bashkpunimit. sht fjala pr shitjen e liencave, pr lizingun, franshizingun, prodhimin e formave t caktuara, investimet e prbashkta, t investimeve t trthorta, t drejtprdrejta e tjer. T gjitha kto prezantojn modalitete dhe teknika prkatse, t cilat duhet t dihen paraprakisht, t prkufizohen dhe t ken prmbajtje me vizione dobiprurse. Me kte nnkuptohet se duke filluar nga format dhe mundsit m t thjeshta t bashkpunimit, deri tek ato m t ndrlikuarat, paraprakisht nevojiten informacione, analiza dhe trajtime t nevojshme, modelime, pr t pasur mundsi n vendimmarrje me fakte e argumente mbshtetse, t qndrueshme. Pr t shitur jasht vendit, duhet t dihet se pr cilin mjedis prgatiten ofertat, sa mund t jen konkurrente n arenn e konkurrencs, sa mund t jen t pranueshme dhe t dobishme pr konsumatorin, far shkalle profiti kan pr vet kompanin. Maten mundsit q i ka ndrmarrja pr tiu qasur dhe arritur ktyre objektivave. Tr ky kompleks i punve bhet me hulumtime sistematike, t organizuara dhe t manaxhuara prgjithsisht mir. Prcaktimi i orientimeve, i prkufizimit t portfoliove prodhuese, i shrbimeve, i identifikimit t tregjeve dhe i krkesave, matja e mundsive dhe e forcs s konkurrencs, nuk mund t bhen rastsisht, por me aksione dhe aktivitete t manaxhuara profesionalisht e shkencrisht. Npr mjedise t ndryshme ekzistojn t panjohura m t shumta se sa n tregun vendor. Prandaj, ato duhet zbuluar, analizuar, pr ti vn n interaksion mundsit q i ka ndrmarrja pr ti br ball konkurrencs n tregjet e huaja t synuara. Anipse n aspektin global mund t thuhet se ekziston vetm nj treg, nga fakti se secili syresh kan elemente t prbashkta, megjithat, kushtet tjera q kushtzojn mjedise t ndara jo vetm fizikisht, por edhe juridikisht, me kultur, me nivel t zhvillimit ekonomik e me tipare tjera, n rrjetn enigmatike duhet deprtuar pr ti sqaruar konfiguracionet e t gjitha elementeve q jan t pranishme npr mjediset prkatse.</p> <p>2. Nocioni i marketingut ndrkombtar Ndrmarrjet jan t detyruara t orientohen pr n tregjet e huaja, pr ti plasuar produktet dhe shrbimet, ose pr t realizuar aranzhmane dhe projekte t ndryshme t bashkpunimit. Marketingu ndrkombtar, n cilsin e nj shkence bashkkohore, paraprin n hapjen e dyerve n tregjet aneknd bots. Marketingu ndrkombtar sht kopjim besnik i marketingut vendor (nacional), me prmbajtje dhe prerogativa, por me nj dallim t madh se koncepti, procesi, filozofia e prgjithshme e tij ballafaqohet me mjedise t ndryshme q ndryshojn n mes veti. Pr t qen i suksesshm shtrohet nevoja e gjurmimit adekuat e secilit mjedis t synuar ve e ve, pr t penetruar me sukses n tregjet q jan objektiv i ndrmarrjes.</p> <p>2</p> <p>Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDRKOMBTAR Marketingu ndrkombtar, njsoj sikurse edhe marketingu vendor, piksynim dhe shnjestr e ka konsumatorin. Dallimi gjendet n faktin se konsumatort, blersit, klinett shtrihen dhe jan t dispersuar n vende t ndryshme, aneknd globit toksor. Natyrisht ata jan t zhvilluar me disa specifika, q nuk jan t njjta do kund, si refleksion i kulturave kombtare, ose e subkulturave, i kulturs globale, i kushteve t jetess dhe t influencuar nga shum faktor. Marketingu ndrkombtar zhvillimin e aktiviteteve t veta e prqndron t konsumatori i huaj, me qllim t caktuar, sepse duke e identifikuar ate, duke i prgatitur dhe ofruar produkte dhe shrbime q i pranojn dhe i konvenojn, e josh, e prvetson, e bn lojal dhe n kt proces t trsishm shitet malli, inkasohet (arktohet) paraja dhe kshtu firma i realizon objektivat e veta nprmjet fitimit (profitit). Prej q ka filluar kmbimi tregtar n mes fiseve, popujve, madje shteteve, shfaqjet e elementeve t marketingut ndrkombtar dalin n sken. Mirpo, n plotkuptimin shkencor, marketingu ndrkombtar formsohet dhe merr forcn implementuese n tridhjetvjetshin e fundit t shekullit XX. N aspektin teorik, si dhe n at praktik zgjerimet bhen t bujshme, derisa arrihet ndjenja se pa kt disiplin shkencore nuk mund t prparohet dhe t zhvillohet biznesi ndrkombtar. Ndrmarrjet e mdha shumkombshe, por edhe ato t mesmet dhe t voglat n mnyr imediate e ndiejn nevojn pr aplikimin e marketingut ndrkombtar, si nj filozofi vepruese me orientime n tregjet e huaja. Dita me dit shtohen varshmrit, si shtohen edhe nevojat pr marketingun ndrkombtar. N kt drejtim, autor t ndryshm orvaten t disenjojn definicione sa m t sakta pr kuptimin e marketingut ndrkombtar. T kuptuarit mir t nocionit t marketingut ndrkombtar, sht i lidhur fillimisht me njohjen e strukturs dhe t strategjive t marketingut vendor. Definicionet mund t gjurmohen q nga vitet e 70 t shek. XX e ktej, pasi q m par as q ishte prfshir n thesarin e fjalorit ekonomik terminologjia e marketingut ndrkombtar. Fillimisht dhe vrullshm trajtimet e definicioneve prezantohen n SHBA. Bie fjala, Hess &amp; Cateora marketingun ndrkombtar e definojn aktivitet biznesor, i cili rrjedhat e mallrave dhe t shrbimeve i orienton drejt konsumatorve n nj ose n m tepr vende(1, fq.4). Autort Miracle &amp; Albaum (2, fq.5) n marketingun ndrkombtar i vshtrojn dy shtje: veprimtarit e marketingut pr produktet q plasohen jasht kufijve t shtetit, si dhe aktivitetet e marketingut t firms e cila prodhon dhe produktet i shet npr shtetet tjera. Sipas ktij klasifikimi prfshihen aktivitetet e brendshme t firms pr koordinimin e elementeve t marketingut miks, madje edhe aktivitetet q kan t bjn me krkimet e nevojshme npr tregjet e huaja t synuara. Terpstra, me rastin e brjs s definicionit t marketingut ndrkombtar, synon kah marketingu global. Ai thot (3, fq. 5): Marketingu ndrkombtar identifikon nevojat e konsumatorve n tr botn dhe prmbushjn e ktyre nevojave dhe t krkesave m mir se konkurrenca, qoft e vendit apo ndrkombtare. Edhe Kigen (Keegan) marketingun ndrkombtar e identifikon si marketing global, duke theksuar se: Marketingu global paraqet proces t orientimit t resurseve dhe t objektivave t kompanis n mundsit e tregut global (botror) (4, fq.1). Vezjak sht i mendimit se Marketingu ndrkombtar paraqet nocion t trsishm pr koncipimin dhe kmbimin ndrkombtar t mallit, t shrbimeve, t teknologjive, t diturive, t ideve dhe t kapitalit (mjeteve financiare) (6, fq. 59). Me rastin e definimit ai i klasifikon pes qasje t mundshme analitike: lndore, konceptuale,</p> <p>3</p> <p>Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDRKOMBTAR sistemore, procesore dhe zhvillimore. Prafrsisht ngjashm nj autor amerikan Kramer, specifikat e marketingut ndrkombtar i shpjegon si t lidhura me (6, f. 16): 1. pavarsin e vendeve, 2. rregullimin e monedhs kombtare, 3. juriduksionin kombtar, 4. politikn ekonomike kombtare dhe, 5. dallimet n gjuh, n doke, n norma shoqrore. Rakita plason kt definicion (7, fq. 5): Marketingu ndrkombtar orientimet i ka kah tregu dhe koordinimin e aktiviteteve t biznesit, me qllim t internacionalizimit me sukses t subjekteve ekonomike dhe inkorporimin (adaptimin) adekuat t tyre n mjedisin e huaj. N kt definicion prfshihen katr elemente karakteristike (6, f. 5): 1. Orientimi kah tregu (qasje preventive dhe informative); 2. Kordinimi i aktiviteteve t biznesit (4P spektri aksional dhe kreativ); 3. Internacionalizimi i suksesshm i organizatave (objekteve) ekonomike; 4. Inkorporimi (adaptimi) n mjedisin ndrkombtar. Majaro (Maxharo) (7, f. 13) konstaton se Marketingu ndrkombtar dhe internacionalizimi nuk jan vetm t ndrlidhur, por edhe t ndrvarur. Internacionalizimi shfaqet si strategji e veant e ndrmarrjes (psh. specializimi, difersifikimi e tjer), ndrsa marketingu, vrtet, e arsyeton kt strategji. Autort Czinkota, MR &amp; Ronkainen, IA kan prkufizuar kt definicion (8, f. 4): Shkurtimisht, Marketingu Ndrkombtar prkujdeset pr planifikimin dhe ekzekutimin e transakcioneve prtej kufijve nacional pr ti prmbushur qllimet e individve dhe t organizatave. Marketingu ndrkombtar sht kompleks i aktiviteteve q kan t bjn me manaxhimin e transakcioneve n relacione ndrkombtare, me jetsimin dhe stimulimin e formave t ndryshme t bashkpunimit n mes firmave t vendeve t ndryshme, pr t prmbushur nevojat e klientve (individve dhe t organizatave), si dhe t vet ndrmarrjeve q jan t orientuara pr n tregje t huaja. Kto definicione dhe shum t tjera q jan t njohura n literaturn e marketingut ndrkombtar, mund ta ken mbshtetjn n katr elemente dhe qasje, si jan (6, f. 4): - Specifikat e mjedisit t huaj (qasja invajermentale); - Specifikat e manaxhimit t aktiviteteve t marketingut (qasja funksionale); - Veorit e internacionalizimit t biznesit (qasja strategjike) dhe, - Rndsia e prgjithshme e fenomenit t globalizimit (qasja e globalizimit). Marketingu ndrkombtar sht trsi e aktiviteteve me domethnie shum m t gjer se sa marketingu vendor. Do t thot se marketingu ndrkombtar ka qasje t tregut n prmasa ndrkombtare. Objektiv dhe mision i prgjithshm i marketingut ndrkombtar sht krijimi i vlerave pr t gjith pjesmarrsit n treg, n veanti prmbushja e krkesave t konsumatorve. Marketingu ndrkombtar ka karakter preventiv, orientues dhe strategjik. Karakteri preventiv i marketingut ndrkombtar ka t bj me parandalimin e gjrave t padshirueshme t bizneseve jasht. Kjo mund t arrihet n saje t krkimeve dhe t informacioneve, me ka ridefinohen shtjet, q t mos ndodhin prballje n pengesa t mundshme. Po ashtu, sht e mundur t bhen prllogaritje paraprake lidhur me ndikimet negative t situatave turbulente. N kt rast nuk duhet kuptuar se marketingu ndrkombtar i zgjedh problemet n trsi, mirpo, sht e rndsishme se sugjeron dhe i shkoqit disa elemente m heret, n mnyr preventive. Karakteri orientues mundson prcaktimet e firms pr penetrime n tregje t huaja, me vizione pr ekspansion dhe mbetje m t gjat n tregjet e synuara. Krkimet e</p> <p>4</p> <p>Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDRKOMBTAR marketingut paraprijn n marrjen e vendimeve se far orientimesh duhet t kt ndrmarrja, prej atij etnocentrik deri n at gjeocentrik, si dhe far asortimenti t ket dhe pr cilat tregje t prodhohen produktet dhe shrbimet. Karakteri strategjik i marketingut ndrkombtar mbshtetjen e ka n strategjit dhe taktikat e zgjedhura, me t cilat strukturohet planifikimi strategjik pr periudha afatmesme dhe afatgjata t zhvillimit t ndrmarrjes, internacionalizimit t biznesit dhe ndrtimit t imixheve t shquara t markave t produkteve dhe t ndrmarrjeve.</p> <p>3. Tipologjia e marketingut ndrkombtar Marketingu ndrkombtar gjenezn e ka t Bazat e marketingut. AMA (American Marketing Association Asociacioni Amerikan i Marketingut) pr marketingun ka prvetsuar kt definicion (9, f.7; cituar nga Akhter): Marketingu sht proces i planifikimit dhe implementimit t krijimit t ideve, t produkteve dhe t shrbimeve, caktimin e mimeve t tyre, t promocionit dhe t distribucionit, me qllim t ekzekutimit t kmbimit, me ka prmbushn qllimet e individve dhe t organizatave. Definicioni i formuluar: Marketingu sht trsi e aktiviteteve, me t cilat prodhimi optimalizohet pr prmbushjen e nevojave dhe t krkesave t konsumatorve, ngase tregu me mekanizmat e tij sugjeron pr mnyrn e prodhimit, asortimentin, shprndarjen, mimin, porosit dhe sjelljet e konsumatorve (t individve, t organiztave, t shoqris) sht m gjithprfshirs (10, f.7). Kto prkufizime strukturale t marketingut, si dhe definicionet tjera, t cilat ndryshojn me pak elemente, paraqesin bazamentin edhe t marketingut ndrkombtar. Marketingu ndrkombtar duhet t vshtrohet si pjes e marketingut t trsishm, por q ka aspekt ndrkombtar.(6, f.3). Marketingu ndrkombtar bazohet n qasje t planifikimit, q do t thot se sipas ksaj doktrine nuk priten dhe nuk jan t rndsishme vetm veprimet e tregut, por edhe veprimet e marketingut n treg, qoft edhe n mnyrn pasive. Marketingu n prgjithsi, pra, edhe marketingu ndrkombtar ka tendenc t arritjes s sukseseve n treg. Tregu dhe ligjet e tregut kan domethnie universale. Po ashtu, teoria, koncepti dhe metodologjia e marketingut trajtohen n mnyr unike, me ka nnkuptohet se msohen, studjohen dhe avancohen n mnyr unike. Marketingu ndrkombtar, ndonse ka domethnie universale, sht i orientuar n treg, megjithate nuk mund t aplikohet si n...</p>