Kavram Öğretimi

  • View
    5.099

  • Download
    2

Embed Size (px)

Transcript

  • 1. ERK TRLERNE DAYALI RETMMODELLER

2. indekiler :Kavram retimiTutum retimilke retimiBilisel Strateji retimi 3. KAVRAM RETMKavram retimi, renme srelerinde zerinde ska durulmasgereken konularn banda yer almaktadr. Her kavram bireye ya dakonuya zg farkl anlamlar tarsa bu durumda sylenen ilealglanan anlamlar arasnda farkllklar oluabilecei gibi, kavramyanlglarna dek uzanan zincirleme bir takm renme retmesorunlar da ortaya kabilir 4. Bir konu alanna ilikin kavramlarn bilinmesi ile bukavramlar arasndaki ilikiler yeni renilecek ya daretilecek konulara temel oluturmaktadr. Dolaysyla, birkavramn yanl ya da eksik renilmesi, bundan sonrakiilikileri de tetikleyeceinden, sarmal biimde kavramsaleksikliklere ya da yanlglara yol aacak sonular ortayakartacaktr. Bu nedenle kavram retiminin zerindedurulmas ve belirli bir sistem ierisinde retim tasarmnaaktarlmas gerekir.KAVRAM RETM 5. KAVRAM RETMKavram retimi, renmede olduka nemli bir yer tutmaktadr.nk okul ncesinden balayarak, doktora eitimine kadar yer alantm seviyelerde, basitten karmaa ok eitli kavramlarrenmekteyiz. rendiimiz bu kavramlar ne kadar ustalklakullanabildiimiz uzmanlmzn da nemli bir gstergesidir. 6. Kavram Nedir?imek (2006)a gre, kavram;benzeri zellikleri paylaannesne, gr ve olaylaraverilen ortak isimdir. Bakabir deyile; paylatklar ortakzellikleri nedeniyle aynkme, snf ya da kategoriiinde yer alan rnekler birkavram oluturur. 7. Kavram Nedir?Kavramlar eyay, olaylar, insanlar ve dnceleri benzerliklerine gresnflandrdmzda bu snflara verdiimiz addr. Dolaysyla kavramlarsomut eya, olaylar veya varlklar olmaktan ok, belirli gruplar altndatopladmzda ulatmz soyut dnce birimleridir. Gruplama ve/veyasnflama benzerlik ve farkllklara gre yaplr. nsan zihni benzerliklerive farkllklar ayrt etme konusunda deneyimlidir. Gruplama yapma vebu gruplara isim verme doal bir sre olmayp deneyimlerle ilgilidir(Doanay, 2003). 8. Kavram Nedir?Her kavram bir grup ierisinde yer alr. Bu grubu oluturanelerin ortak ve deiken zellikleri bulunur. Bu adan, herkavram baka kavramlarla bir ekilde ilikilidir diyebiliriz.Kavramlarn ok sayda rnei bulunur. Ancak kavramlar, temsil ettiklerien iyi rneklerle (prototip) renilir. Yani varlklar ortak zelliklerine gregruplanm olmasayd, birbirinden ayrt edilmemi ve birbiriyle ilikilerikurulmam binlerce izlenim karsnda kalnrd. Bu durum zihinsel birkarmaa oluturur, sistemli bir bilgi olmazd. 9. Kavram TrleriMerrill ve Tennyson, (1977) a gre kavramlar, ardk(successive) kavramlar ve balantl (Coordinate) kavramlarolmak zere ikiye ayrlr. 10. Ardk kavramlarda, kavramlarn sahip olduklar ortakzellikler asndan kavramlar aras stten alta doru ya daalttan ste doru bir snflandrmadan (taksonomiden) szedilmektedir.rnein; iekli bitkiler kavram bitkiler kavramnn,bitkiler kavram da canllar kavramnn altnda yer alrve bu kavramlar ortak zellikler asndan ardkkavramlardr.Kavram Trleri 11. Kavram TrleriBalantl (Coordinate) kavramlar da ise ardk bir yapierisinde yer almayan ancak birbiriyle ilikili olankavramlardr.rnein; cep telefonu kavram telefon kavram ilebirlikte dnldnde ardk bir kavram, telsiz kavramile birlikte dnldnde balantl bir kavramdr. 12. 1) Soyut Kavramlar Somut Kavramlar,2) Nesnesel Kavramlar likisel Kavramlar,3) st Kavramlar Alt Kavramlar Balantl Kavramlar,4) Kendiliinden Kavramlar Kendiliinden Olmayan Kavramlar,5) Gnlk Kavramlar Bilimsel KavramlarKavram Trleriimek (2006)e gre, kavramlar ;olmak zere be ayr ekilde gruplandrlabilir. 13. Kavram TrleriGzlemlenebilen ya da fiziksel olarak be duyu organlaryoluyla alglanabilen zellikleri nedeniyle ayn snf ierisinde yeralan kavramlar somut kavramlardr (imek, 2006).rnein; kitap, bilgisayar, araba birer somut kavramdr.Dorudan gzlemlenemeyen ya da fiziksel olarak be duyuorgan yoluyla alglanamayan daha ok dnsel ya da tanmsalnitelik gsteren kavramlar soyut kavramlardr (imek, 2006).rnein; sevgi, bar, demokrasi birer soyut kavramdr.1) Soyut Kavramlar Somut Kavramlar: 14. Kavram TrleriNesnesel kavramlar insanlarn kendi evrelerinde bulabileceklerifiziksel varlklar ya da nesneleri snflamak iin kullanlankavramlardr.likisel kavramlar ise, nesnesel kavramlar arasndaki ilikileribelirtmek zere kullanlan ve ounlukla szel bilgilerden oluannermelerdir.rnein; su bir nesnesel kavramdr, suyun snmas sonucundaortaya kan buharlama ilikisel bir kavramdr.2) Nesnesel Kavramlar likisel Kavramlar: 15. Kavram Trleri3) st Kavramlar Alt Kavramlar Balantl Kavramlar:imek (2006)e gre, kavramlar arasnda genellikle aamal biryapdan sz edilir. Kavramlarn yaplandrlmas iinde en tepede yeralan ve dier kavramlar kapsayan kavramlar st kavramlar olarakadlandrlr.Onlarn bir alt dzeyini, kk bir blmn ya da zel birparasn oluturan kavramlar ise alt kavramlar olaraktanmlanmaktadr.rnein; ulam aralar bir st kavram ise, bu kategoridekihava, su, deniz tatlar birer alt kavramdr. 16. Kavram TrleriAyn aamal yap iinde yer almayan ama gsterdii koutluknedeniyle belirli bir kavramla bir biimde ilikili olan kavramlarabalantl kavramlar denilmektedir.rnein; telefon kavramnda, telefon st kavram, ceptelefonu alt kavram ise telefon ile ilikili olduu halde aynkategoride yer almayan telsiz ise balantl bir kavramdr. 17. Kavram Trleri4) Kendiliinden Kavramlar Kendiliinden Olmayan Kavramlar:Piaget (1964) ye gre, kavramlarn oluumunu ikili bir snflama ileaklanr.a) Kendiliinden kavramlar, ocuun dnme zelliklerini dorudanyanstr. ocuk dnyay alglayabildii kadaryla yorumlar ve kendi mantylaaklamaya alr.rnein; kk yalardaki ocuklarn kpek yerine hav havszcklerini kullanmasdr.b) Kendiliinden olmayan kavramlar ise, ocuun genelde yetikinlerinistedii dorultuda sergiledii dnme biimini gsterir.rnein, okul ortamnda dayak denildii zaman birok rencinin buolumsuzluluu yaramazlk yapan arkadalarnn cezalandrlmasna ynelikbir uygulama olarak grmesi ve farknda olmadan onaylamas aslndakendiliinden renilmi bir tanmlama deildir. 18. Kavram Trleri5) Gnlk Kavramlar Bilimsel Kavramlar:Kavramlarn oluumunu doal ve eitsel evre balamnda ele alanVygotsky (1994), iki tr kavramdan sz etmektedir: Gnlk ve bilimselkavramlar.Gnlk kavramlar, ocuklarn okul dndaki etkileimi ile ortayakan ve gnlk yaam balamnda gelien kavramlardr.Bilimsel kavramlar ise, belirli bir bilim dalyla ilgili olarak okuldarenilen kavramlardr. Bu kavramlar tanmlanr, sistematik yndenaamal bir yaplar vardr ve mantksal bir dzenleme iinde sunulur. 19. Kavram retimiKavramlarn retimi ile ilgili bilimsel tartmalar uzun srediryaplagelmektedir. zellikle psikoloji temelli aratrmaclar iinkavram retimi uzun sredir aratrma konular arasndadr. Bununsonucu olarak da, alanyazn incelendiinde kavramlarn retimi ileilgili ok sayda kuram ve modelin ne srld grlmtr. Bukuram ve modellere dayal olarak da, kavram retimindeyaklamlar ve stratejiler gelitirilmitir. 20. Kavram retiminde YaklamlarRagan ve Smith (1999) e gre, kavram retiminde izleneniki temel yaklamdan sz edilmektedir. Bunlar; aratrmac(sorgulayc) yaklam ve aklayc yaklamdr. 21. Kavram retiminde YaklamlarAratrmac yaklam, sorgulayc ya da kefedici yaklam olarak datanmlanmaktadr. renen merkezli bir yaklam trdr. Dorudankavramn tanm verilmez, kavrama ait rnek olan ve rnek olmayandurumlar ortaya konulur, kavrama ait ipular verilir ve sonu olarakrenen verilenleri birletirerek kavramn tanmna kendi abas ileular.1. Aratrmac yaklam 22. Kavram retiminde YaklamlarAklayc yaklam, reten merkezli bir yaklam trdr. Kavramaait tanm, zellikler, rnek olan ve rnek olmayan durumlar,renene dorudan verilir.2. Aklayc yaklam 23. Kavram retiminde YaklamlarHamilton ve Ghatala (1994)ya gre belirgin yaklam trvardr. Bunlar; klasik, prototipi ve rnekleyici yaklamlardr. 24. Kavram retiminde YaklamlarKlasik yaklamda, bir kavramn tm rneklerinin ortak zellikleresahip olduu dnlmektedir. Ortak zellikler, bir kavram tanmlayanve rnek olan durumlar rnek olmayan durumlardan ayrt edenzelliklerdir.rnein; masa kavramn ele aldmzda tm masalarn sahipolduu ortak zelliklerden sz edilebilir. Bunlar; tm masarneklerinde ayaklarn ve zerine bir eyler koyulabilecek bir tablannolmasdr. Sonu olarak, ortak zellikler kavram alglamada ve dierkavramlardan ayrt etmekte nemli bir rol oynamaktadr.Klasik yaklam 25. Prototipi yaklamda, bir kavramn btn zelliklerinin eitdeerde ya da ilevsellikte olmadn ve baz rneklerin tekilerdendaha merkezi bir zellik tad dnlmektedir.rnein; ku kavramnda umak kular iin ortak bir zelliktir.Tavuk ve penguen de bir kutur ancak uma zelliine sahipdeildirler. ou insann kafasnda ku denildiinde; gvercin, seregibi uan kular canlanrken, bir Eskimo iin ku denilince kafasndapenguen canlanabilir. Kii soyutlama yoluyla herhangi bir kavramnprototipini (rneini) zihninde canlandrabilir.Kavram retiminde YaklamlarPrototipi yaklam 26. Kavram retiminde Yaklamlarrnekleyici yaklam, prototipi yaklamda olduu gibi bir kavramnortak zelliklerini ieren listeden nce belirli bir rneini kafamzdaoluturduumuzu ileri srmektedir. Bununla birlikte, bireylerin herhangibir kavramn ou zaman tipik rnek nitelii tamayan ayrt edici veanmsanabilir bir rnek araclyla temsil edildii dnlr.rnein; iek kavramnn tm rneklerini baz insanlar daha ncegrdkleri limon aacnn iei rnei ile karlatrabilirler. Limonaacnn iei tipik bir iek rnei deildir. Fakat limon aacnn okfazla olduu bir blgede yaayan insanlar iin en kolay anmsanan iekrnei olabilir.rnekleyici yaklam 27. Kavram retiminde YaklamlarKlasik ve prototipi grlerde bireylerin nceki deneyimlerindensoyutlamalar yapt varsaylr. rnekleyici yaklamda bireylerinbelirgin rnekleri ayrntl saylabilecek betimlemelerle belleklerindesakladklar ve bunlar gelecekteki yeni rnekleri ayrt ederkenkullandklar varsaylr. 28. Kavram retiminde Yaklamlarimek (2006), kavramlarla ilgili farkl deneyimlerin kazandrlmasamacyla ve kavrama ilikin zelliklerin sunum srasna gre kavramretimindeki yaklamlar iki grupta deerlendirmitir. Bunlar;tmevarmclk ve tmdengelimciliktir. 29. Kavram retiminde YaklamlarTmevarmclk yaklamnda, gzlem ve tartmaya dayal sreleryoluyla rencilerin kavram tanmalar hedeflenmektedir. Buamala; rencilere rnekler sunulur, grdkleri ve saptadklar