KHÔNG PHÂN BIỆT ĐỐI XỬ

Embed Size (px)

Text of KHÔNG PHÂN BIỆT ĐỐI XỬ

  • 108

    KHNG PHN BIT I X

    QUYN KHNG B PHN BIT I X

    CH NGHA CHNG TC V BI NGOI,

    KHNG KHOAN DUNG V NH KIN

    Mi ngi u c hng tt c cc quyn v t do nu trong Bn Tuyn ngn ny m khng c bt k s phn bit i x no v chng tc, mu da, gii tnh, ngn ng, tn gio, chnh kin v cc quan im khc, ngun gc dn tc hoc x hi, ti sn, ging ni hay cc tnh trng khc

    iu 2 Tuyn ngn th gii v quyn con ngi. 1948.

  • 109

    CU CHUYN MINH HO

    Nm 1960, khn i ca mt sn thi u th thao quan trng Toowoomba, Queensland, Australia, c t tn l Khn i E.S. Nigger Brown, tng nh mt nh th thao ni ting l ng E.S. Brown. T nigger (l khi nim ch ngi da en c tnh xc phm) c ghi trn mt tm bin rng treo khn i trn. Nh th thao c tn Brown, mt vo nm 1972, l ngi c ngun gc Anglo-Saxon da trng ly thut ng thng tc ny lm b danh thn mt ca mnh. Thut ng thng tc ny c s dng truyn ming trong cc thng co cng khai v cc hot ng din ra ti sn th thao ny v trong cc bi tng thut cc trn u. Nm 1999, ng S, mt cng dn Australia ngun gc th dn ngh Ban qun l sn vn ng b tn gi mang tnh xc phm ny i v theo ng cch gi khng c d nghe v gy kh chu. Sau khi tham kho kin ca ng o thnh vin trong cng ng l nhng ngi khng phn i vic s dng t thng tc ny trn khn i, nhng ngi qun l tr li ngi kin ngh rng s khng c s thay i no. Ti mt cuc hp cng khai do mt thnh vin c ting tm trong cng ng bn x a phng ch tr, c s tham gia ca cc nhm i din trong cng ng th dn a phng, ng th trng v ng ph trch sn th thao thng qua quyt nh l Tn gi E.S. Nigger Brown s vn c gi t cho sn th thao nhm tng nh n vn ng vin ni ting ny v trn tinh thn ho gii sau ny nhng thut ng c tnh xc phm hoc gy phn cm s khng b s dng hoc a ra trng by na. Ngi khiu kin a v vic ln To n lin bang, theo o lut Phn bit chng tc lin bang 1975. ng yu cu b tn gi mang tnh xc phm ny ra khi khn i v Ban qun l sn th thao phi c li xin li. To n Lin bang bc n ca ngi khiu kin. To n thy rng ngi khiu kin khng chng minh c rng

    quyt nh ny l mt hnh ng c v mang tnh xc phm, lng m, lm nhc hay e do mt ngi c bn a hay nhng ngi c bn a ni chung trong mi hon cnh. cng khng phi l quyt nh v hnh ng c thc hin v l do chng tc. To n Ti cao Australia cng bc n ca ngi khiu kin. Trong n khiu kin c nhn gi ln CERD, ngi khiu kin mun b thut ng mang tnh xc phm ny ra khi bin hiu cng li xin li, cng nh nhng thay i trong lut php ca nc c a ra c gii php hu hiu i vi cc bin hiu c tnh xc phm v chng tc. U ban (CERD) cho rng, s tng nh mt vn ng vin xut sc c th c thc hin bng nhiu cch khc thay v gi li v trng by mt bin hiu cng khai gy ra s xc phm v chng tc. U ban cng khuyn ngh quc gia thnh vin thc hin cc bin php cn thit xo thut ng mang tnh xc phm ny khi bin hiu, v quc gia phi thng bo cho U ban bit khi c hnh ng yu cu ny c thc hin. (Ngun: CERD/C/62/D/26/2002. 14 thng 4 nm 2003. C ti a ch: http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf).

    Cu hi tho lun:

    1. Thng ip ca cu chuyn trn l g? 2. Nhng quyn no b vi phm? 3. ng S lm g bo v cc quyn ca mnh? 4. Ti sao cc phin to trong nc khng xem xt

    ngh ca ng S? 5. Ti sao cng ng dn bn a ti a phng

    khng ng h ng S? 6. C sn khun mu hay nh kin no i vi

    nhm ngi c th ny khng, nu c, l g? 7. Bn c bit v cc trng hp tng t t

    nc ca bn khng? 8. Nguyn nhn no lm cho con ngi i theo ch

    ngha phn bit chng tc?

  • 110

    IU CN BIT

    1. PHN BIT I X - CUC U TRANH LIN TC V KHNG C HI KT V S BNH NG Th suy ngh tm ra mt ngi trong nhng ngi bn bit m ngi trong sut cuc i cha bao gi phi chu bt k s phn bit i x no! Bn s thy l bn khng th tm ra c mt ngi nh vy. Nguyn tc tt c mi ngi u c quyn bnh ng v c i x bnh ng l mt nguyn tc mang tnh nn tng ca khi nim quyn con ngi. Nguyn tc ny xut pht t phm gi vn c v bnh ng ca mi c nhn. Theo ngha dn s v chnh tr, iu ny c ngha l cc chnh ph phi trao cc quyn v u i nh nhau cho mi cng dn, v rng, mi ngi u bnh ng trc php lut cho nn u c hng t do v cng l. Tuy nhin, quyn bnh ng mang tnh t nhin ny cha bao gi c quy nh y cho tt c mi ngi, k c trong qu kh v hin ti. Phn bit i x di hnh thc ny hay hnh thc khc lun l vn ny sinh ngay khi t tha ban u ca nhn loi. Phn bit i x xy ra i vi ngi bn x v cc tc ngi thiu s mi ni, t nhng cnh rng ca Equador n cc hn o ca Nht Bn v nhng khu bo tn pha Nam Dakota. l s chng li ngi Do Thi, th dn c v ngi La M chu u. Phn bit i x cng xy ra i vi nhng ngi lao ng nhp c, ngi t nn, ngi tm kim t nn Bc M v chu u v c cc b lc chu Phi. Phn bit i x din ra c vi nhng tr em b e do v lm dng, vi nhng ph n vn b coi l thp km, vi ngi b nhim HIV/AIDS v vi nhng ngi b mt kh nng v th cht v tm l hay nhng ngi c xu

    hng gii tnh khc. Thm ch, phn bit i x cn biu hin ngay trong ngn ng ca chng ta, i khi thng qua ngn ng chng ta phn nh mt cch c ch hay khng c ch chnh chng ta vi nhng ngi khc. Phn bit i x xut hin di nhiu hnh thc, v c th cho rng, mi ngi u b tc ng ca s phn bit cc cp khc nhau. Bi vy, iu quan trng l nhn thc ra vn gii quyt mt cch hiu qu. Chuyn ny tp trung vo mt s hnh thc phn bit i x nghim trng nht v gy tn hi nht trn c s chng tc, sc tc hay ngun gc dn tc, c gi chung l ch ngha chng tc, s phn bit chng tc v thi lin quan n nn bi ngoi v khng khoan dung. V mt lch s, nhng khc bit v sinh hc b lm dng ngay t u chng minh cho s tn ti cho nhng chng tc c a v "cao" v "thp" v bi vy, phn nhm con ngi theo chng tc. Hc thuyt ca Charles Darwin v s pht trin v chn lc t nhin c s dng chng minh "mt khoa hc" ca cc khi nim v s u tri chng tc. Cc hnh thc phn bit i x v ch ngha chng tc c th hin trong ch ng cp ca n cng nh nhng quan nim ca ngi Hy Lp v Trung Hoa v s thng tr vn ho. Hn na, lc u ch ngha phn bit chng tc th hin r nht s bc hi nhng ngi Do Thi trn ton th gii. S thng tr thuc a ca Ty Ban Nha, c bit l vo th k XVI v XVII, ln u tin a ra m hnh x hi ng cp hin i v chng tc trong "Th gii mi" (lc a Nam M), ni m s thun khit v dng mu tr thnh nguyn tc ti cao. Nn nhn ca ch ny l ngi Anh-ing v ngi n l b trc xut t chu Phi. Cc cng quc thuc a a ra cc cu trc ny v bin chng tr thnh nn tng trong cc x hi thuc

  • 111

    a ca mnh. Trong "Th gii mi", thut ng "ngi da en" l cm t ng ngha vi mt thnh vin n l ca chng tc c "a v thp", tri ngc vi chng tc da trng thng tr. Vo cui th k XVIII v u th k XIX t tng phn bit chng tc pht trin mt phm vi khc. Sau ni chin M, cc cuc ni lon chng tc v s khng b ngi M da en ca ng cc oan phn bit chng tc (3K) din ra ti cc bang ly khai M. Cc nc thc dn chu u cng li dng t tng ny v ph bin vic chp nhn Hc thuyt Darwin v x hi vo th k XIX nhm thit lp v ng h quyn thng tr ca mnh i vi lc a chu Phi. Th k XX chng kin nhng hnh thc ca ch ngha phn bit chng tc mang tnh cc oan: s hn th chng tc ca ch ng quc x chu u, s phn bit chng tc mang tnh th ch ca ch Apartheid Nam Phi hoc v mt o c v chng tc thc y nn dit chng ca Nam T c v Rwanda. Ngy nay, do hu qu ca qu trnh lch s ny, vic cm phn bit i x, c bit l cm phn bit i x da trn chng tc, sc tc hay ngun gc tn gio, c quy nh trong nhiu iu c quc t v to thnh yu t quan trng trong php lut ca nhiu quc gia. Tuy nhin, s phn bit da trn chng tc, sc tc, dn tc, cng nh tn gio, gii tnh, xu hng gii tnh... vn l mt trong nhng vi phm quyn con ngi ph bin nht trn th gii.

    Cc quyn ca ph n, t do tn gio. Phn bit i x v an ninh ca con ngi Mt trong nhng mc ch chnh ca an ninh ca con ngi l to iu kin con ngi c thc hin v m rng cc c hi, s la chn v kh nng thot khi s mt an ninh. Phn bit i x d da trn bt c c s no th u cn tr vic thc hin mt cch bnh ng cc quyn v la chn ca con ngi v khng ch dn n s mt an ninh v kinh t v x hi m cn nh

    hng n s t trng, t quyt v nhn phm ca nhng ngi b phn bit i x. S phn bit chng tc, vi phm quyn ca cc c nhn thuc v cc nhm d b tn thng, cc tc ngi thiu s hay nhng ngi lao ng nhp c u c th l nguyn nhn ca nhng xung t nghim trng v him ho cho ho bnh v n nh quc t. Vic cng nhn phm gi vn c v cc quyn bnh ng ca tt c cc thnh vin ca chng tc, nh c ghi nhn trong Li ni u ca UDHR, l nn tng ca t do, cng l v ho bnh trn th gii. Bi vy, vt qua nhng bt bnh ng trong thc t trn c s chng tc, gii tnh, c im dn tc, tn gio, ngn ng hay cc iu kin x hi khc phi c coi l mt u tin cao nht i vi vn an ninh ca con ngi.

    2. NH NGHA V M T VN

    bt u, iu quan trng l phi xem xt v phn bit mt cch thu o hai kha cnh chnh ca s phn bit i x: Thi hay hnh ng: C s khc bit quan trng gia mt mt l cc nim tin v quan im c nhn v mt khc l nhng th hin c th v hnh ng c thi thc bi nhng thi v nim tin ny. Quan nim th nht lin quan n kha cnh ring t ca mi c nhn, trong khi quan nim th hai c lin quan n cc hnh ng gy nh hng n nhng ngi khc. Kt cc l, chng ta c th nhn din nhng hin tng nh phn bit chng tc, s bi ngoi v nh kin v t tng, tnh trng cc quan nim v nhn thc c nhn, bi v, v mt l thuyt nhng quan nim ny c th nm trong u c ca con ngi. Nu nh nhng thi ny khng c th hin ra th chng khng lm tn hi n bt c ai v khng th b

  • 112

    trng pht. Tuy nhin, trong thc t cc thi v nim tin v phn bit chng tc v bi ngoi hu nh u dn n nhng hnh ng gy nh hng tiu cc n ngi khc chng hn nh xc phm, lm dng ngn t, lm nhc hay thm ch gy hn v th cht v bo lc. Nhng loi hnh ng ny u c th c coi l hnh ng phn bit i x, v trong nhng iu kin nht nh c th b php lut trng pht. Ch th ca s phn bit i x - Nh nc v c nhn: Vn quan trng th hai phi c xem xt l nhng ngi vi phm hay ch th vi phm. Theo truyn thng, c ch bo v quc t v quyn con ngi v cc c ch php l v chng phn bit i x cng chu chi phi ca quan im v bo m s bo v cho cc c nhn trc s can thip ca nh nc. Bi vy, cc ch th chnh (mt cch tch cc hoc tiu cc) thng l nh nc, trong khi s phn bit gia cc c nhn hu nh cha c iu chnh. Nhn thc ny mi ch c thay i trong thi gian gn y. Tc ng ca nhng pht trin mi trong cuc chin quc t v chng ch ngha chng tc v phn bit i x, dn ti s hiu bit ng n hn v s phn bit i x trong c lu n cc v vic phn bit i x do ch th c nhn, phi nh nc gy ra. Mt v d r rng l quan im chung ca cc ch nh t cho thu l h khng mun cho nhng ngi nhp c, ngi t nn hay ngi da en thu nh. Tuy nhin, vic a cc quy nh chng phn bit i x vo khu vc t nhn vn cn l vn gy nhiu tranh ci, thng vn b coi l vng trng v php l khng c nhng quy nh r rng. S pht trin mi nht ng c cp n l Ch th v chng phn bit ca Cng ng chu u vi cc quy nh v ng