KINH TE VI MO - CO NGUYET - 1[1].10.10

  • Published on
    14-Jul-2015

  • View
    262

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

Chng 1. TNG QUAN V KINH T VI M

Mc tiu: Sau khi nghin cu chng ny, ngi hc c th: - Xc nh nhng vn c bn ca mi t chc kinh t v cch thc gii quyt ca nn kinh t. - Gii thch c Kinh t hc l g, phn bit phm vi phn tch kinh t hc v m v kinh t hc vi m. - Gii thch c khi nim doanh nghip, phn tch cc yu t ca mi trng kinh doanh nh hng n doanh nghip. - Phn tch chi ph c hi, vn dng ng gii hn nng lc sn xut, cc qui lut chi ph c hi tng dn, qui lut li sut gim dn,vn hiu qu kinh t n s la chn kinh t ti u ca doanh nghip. 1. NHNG VN KINH T C BN 1.1. Ba vn kinh t c bn hiu c s vn hnh ca nn kinh t,chng ta phi nhn thc c nhng vn c bn m bt k nn kinh t no cng phi gii quyt. l: - Sn xut ci g? - Sn xut nh th no? - Sn xut cho ai? Quyt nh sn xut ci g? Bao gm vic gii quyt mt s vn c th nh: sn xut hng ha, dch v no, s lng bao nhiu v thi gian c th no. gii quyt tt vn ny, cc doanh nghip phi lm tt cng tc iu tra nhu cu ca th trng. T nhu cu v cng phong ph v a dng, cc doanh nghip phi xc nh c cc nhu cu c kh nng thanh ton xy dng k hoch sn xut kinh doanh. S tng tc ca cung v cu, cnh tranh trn th trng s hnh thnh nn gi ca hng ha v dch v, l tn hiu tt cho vic phn b cc ngun lc x hi. Quyt nh sn xut nh th no? Bao gm cc vn : - La chn cng ngh sn xut no. - La chn cc yu t u vo no. - La chn phng php sn xut no. Cc doanh nghip phi lun quan tm sn xut ra hng ha nhanh, c chi ph thp cnh tranh thng li trn th trng. Cc bin php c bn cc doanh nghip p dng l thng xuyn i mi k thut v cng ngh, nng cao trnh cng nhn v lao ng qun l nhm tng hm lng cht xm trong hng ha v dch v. Quyt nh sn xut cho ai? Bao gm vic xc nh r ai s c hng v c li t nhng hng ha v dch v c sn xut ra. Trong nn kinh t th trng, thu nhp v gi c xc nh ai s nhn hng ha v dch v cung cp. iu ny c xc nh thng qua tng tc gia ngi mua v bn trn th trng sn phm v th trng ngun lc. Thu nhp chnh l ngun to ra nng lc mua bn ca cc c nhn v phn phi thu nhp c xc nh thng qua tin lng,tin li, tin cho thu v li nhun trn th trng ngun lc sn xut. Trong nn kinh t th trng, nhng ai c ngun ti nguyn, lao ng, 1

vn v k nng qun l cao hn s nhn thu nhp cao hn. Vi thu nhp ny, cc c nhn a ra quyt nh loi v s lng sn phm s mua trn th trng sn phm v gi c nh hng cch thc phn b ngun lc cho nhng ai mong mun tr vi mc gi th trng. 1.2. Nn kinh t Trong nn kinh t thc, th trng khng th quyt nh tt c cc vn ny. Trong hu ht cc x hi, chnh ph tc ng n ci g s c sn xut, sn xut bng cch no v ai s nhn c sn phm v dch v. Chi tiu ca chnh ph, cc qui nh v an ton sc khe, qui nh v mc lng ti thiu, lut lao ng tr em, cc qui nh v mi trng, h thng thu v cc chng trnh phc li c nh hng quan trng n cch thc gii quyt cc vn c bn trong bt k x hi no. 1.2.1. Cc thnh phn ca nn kinh t hiu c nn kinh t vn hnh nh th no, chng ta hy xem xt cc thnh phn ca nn kinh t v s tng tc ln nhau gia cc thnh phn ny. Trong nn kinh t gin n, cc thnh phn ca nn kinh t bao gm: h gia nh, doanh nghip v chnh ph. - H gia nh: bao gm mt nhm ngi chung sng vi nhau nh mt n v ra quyt nh. Mt h gia nh c th gm mt ngi, nhiu gia nh, hoc nhm ngi khng c quan h nhng chung sng vi nhau. H gia nh l ngun cung cp lao ng, ti nguyn, vn v qun l nhn cc khon thu nhp t tin lng, tin li v li nhun. H gia nh cng ng thi l ngi tiu dng cc hng ha v dch v. - Doanh nghip: l t chc kinh doanh, s hu v iu hnh cc n v kinh doanh ca n. n v kinh doanh l mt c s trc thuc di hnh thc nh my, nng tri, nh bn bun, bn l hay nh kho m n thc hin mt hoc nhiu chc nng trong vic sn xut, phn phi sn phm hay dch v. Mt doanh nghip c th ch c mt n v kinh doanh, hoc cng c th c nhiu n v kinh doanh. Trong khi mt ngnh gm mt nhm cc doanh nghip sn xut cc sn phm ging hoc tng t nhau. to ra sn phm v dch v, cc doanh nghip s dng cc ngun lc nh: nh my, thit b vn phng, phng tin vn ti, mt bng kinh doanh v cc ngun lc khc. Cc nh kinh t phn chia ngun lc thnh cc nhm: + Ti nguyn: l ngun lc thin nhin nh: t trng trt, ti nguyn rng, qung m, nc + Vn (cn gi l u t), nhm h tr cho qu trnh sn xut v phn phi sn phm. Bao gm : cng c my mc, thit b, phn xng, nh kho, phng tin vn ti + Lao ng: bao gm nng lc tr tu v th lc tham gia vo qu trnh sn xut hng ha v dch v. + Qun l: l kh nng iu hnh doanh nghip.Ngi qun l thc hin cc ci tin trong vic kt hp cc ngun lc ti nguyn, vn, lao ng to ra hng ha v dch v ; a ra cc quyt nh v chnh sch kinh doanh; i mi sn phm, k thut; ci cch qun l. - Chnh ph: l mt t chc gm nhiu cp, ban hnh cc lut, qui nh v vn hnh nn kinh t theo mt c ch da trn lut. Chnh ph cung cp cc sn phm v dch v cng cng nh: an ninh quc phng, dch v chm sc sc khe cng ng, giao thng, gio d. Bng cch thay i v iu chnh lut, qui nh, thu, chnh ph c th tc ng n s la chn ca cc h gia nh v doanh nghip.

2

1.2.2. Dng lun chuyn trong nn kinh t

Th trng P sn phm S Hng ha dch v Doanh thu bn hng Thu D

Q Chi Chi Hng tiu tiu hahng Hng hng dch ha ha- hav dch H gia dch Chnh ph Doanh Hng dch Thu vv nghip nh ha v Ngu Chi Chi ph Chi ph dch ph s v n lc s s dng sn dng ngun Th trng dng xut P ngun Ngu lc ngun lc Sngun lc Ngu lc n lc n lc D sn sn xut Q xut Hnh 1.1. S chu chuyn nn kinh t Dng tin t i km vi dng dch chuyn hng ha, dch v v ngun ti nguyn. H gia nh s dng thu nhp (t vic cung cp ngun lc) thanh ton cho hng ha v dch v tiu dng. Cc doanh nghip ch c th tr tin lng, tin li, tin thu v li nhun t doanh thu do bn hng ha v dch v cho cc h gia nh. Chnh ph thu thu t h gia nh v doanh nghip, v cung cp cc dch v cng cng tr li. to ra cc dch v cng cng, chnh ph mua cc ngun lc t cc h gia nh v doanh nghip. ng thi chnh ph cng thanh ton cho cc h gia nh v cho cc doanh nghip. Biu trn m t mi quan h gia cc thnh phn trong nn kinh t thng qua cc tng tc trn th trng sn phm v th trng cc ngun lc. Thc t, khng phi tt c thu nhp ca h gia nh u chi tiu ht vo hng ha v dch v, mt s thu nhp dnh tit kim di hnh thc u t. Khi cc trung gian ti chnh ng vai tr trung gian trong vic dch chuyn ngun vn cho cc nhu cu u t ca doanh nghip. Trong nn kinh t ton cu, thng mi phi c xem xt trong cc nn kinh t. Nhp khu lm dch chuyn hng ha, dch v t th trng nc ngoi vo th trng ni a. Trong khi , xut khu dch chuyn hng ha, dch v t th trng ni a ra th trng th gii. Xut khu rng l phn chnh lch gi tr hng ha v dch v gia xut khu v nhp khu. Khi , xut hin dng tin rng chy vo trong nc nu nh xut khu rng dng v ngc li.

Hng ha dch v

3

1.2.3. Cc m hnh ca nn kinh t X hi c th vn dng nhiu cch thc v c ch phi hp gii quyt cc vn kinh t. Cc m hnh ca nn kinh t phn loi da trn hai tiu thc sau: - Quan h s hu v ngun lc sn xut - C ch phi hp v nh hng cc hot ng ca nn kinh t. Nn kinh t th trng c trng: - Quan h s hu t nhn v ngun lc sn xut. - S dng h thng th trng v gi c phi hp v nh hng cc hot ng kinh t. Trong nn kinh t th trng, cc thnh phn ca nn kinh t v li ch c nhn s ra cc quyt nh nhm ti a thu nhp. Th trng l mt c ch m cc quyt nh v s thch c nhn c truyn thng v phi hp vi nhau. Thc t, cc sn phm v dch v c to ra v cc ngun lc c cung cp di iu kin cnh tranh th trng thng qua hnh ng c lp ca ngi mua v ngi bn trn th trng. Nn kinh t th trng thc y s dng ngun lc hiu qu, gia tng sn lng, n nh vic lm v tng trng kinh t. V vy, vai tr ca chnh ph l rt hn ch, ch yu l nhm: - Bo v quyn s hu t nhn v ngun lc sn xut. - Thit lp hnh lang php l ph hp vi kinh t th trng. Nn kinh t k hoch c trng: - Quyn s hu cng cng i vi mi ngun lc - Quyn a ra cc quyt nh kinh t bi chnh ph thng qua c ch k hoch ha tp trung. Chnh ph quyt nh c cu cc ngnh, n v sn xut v phn b sn lng v cc ngun lc s dng t chc qu trnh sn xut. Cc doanh nghip s hu bi chnh ph v sn xut theo nh hng ca Chnh ph giao k hoch sn xut v nh mc chi tiu cho cc doanh nghip v hoch nh phn b ngun lc c th cho cc doanh nghip thc hin cc mc tiu sn xut. Nn kinh t hn hp: nm gia hai thi cc ca hai m hnh trn. Hu ht cc quc gia hin nay u vn dng m hnh kinh t hn hp. Nn kinh t hn hp pht huy u im ca nn kinh t th trng, ng thi tng cng vai tr ca chnh ph trong vic iu chnh cc khim khuyt ca nn kinh t th trng. Vai tr ca chnh ph i vi nn kinh t: - Cung cp mt nn tng php l. - Duy tr nng lc cnh tranh. - Phn phi thu nhp. - iu chnh phn b cc ngun lc x hi. - n nh nn kinh t

4

Tru ng Qu c

Hu ng ary

Hnh 1.2. Mc t do ha th trng mt s quc gia Kinh t k hoch Kinh t th trng (Ngun: Begg,1994) ha tp trung t do hon ton 2. KINH T HC 2.1. nh ngha kinh t hc Kinh t hc l mt mn khoa hc v kinh t, n i vo nghin cu cch thc x hi v c nhn s dng cc ngun lc khan him tha mn nhu cu v hn ca con ngi. Mi hot ng ca nn kinh t u nhm mc ch tha mn nhu cu ca con ngi. tha mn nhu cu, x hi cn phi c cc ngun lc, chnh l cc yu t sn xut c s dng sn xut ra cc sn phm, dch v m con ngi cn. Phn ln ngun lc ca nn kinh t c tnh khan him. Tnh khan him th hin s lng hin c ca chng t hn so vi nhu cu ca con ngi cn c chng sn xut ra cc sn phm m h mong mun. dung ha mu thun gia nhu cu v hn ca con ngi v kh nng p ng nhu cu c gii hn ca x hi, mi quc gia phi c nhng quyt sch c bn gii quyt 3 vn kinh t c bn trn. S khan him ngun lc i hi c nhn v x hi phi a ra quyt nh la chn. Cc nh kinh t cho rng: Kinh t hc l khoa hc ca s la chn. Kinh t hc tp trung vo vic s dng v qun l cc ngun lc hn ch t c tha mn ti a nhu cu vt cht ca con ngi. c bit, kinh t hc nghin cu hnh vi trong sn xut, phn phi v tiu dng hng ha v dch v trong th gii ngun lc hn ch. Da vo hnh vi kinh t, cc nh kinh t phn kinh t hc theo hai mc phn tch khc nhau: kinh t hc v m v kinh t hc vi m. 2.2. Kinh t hc v m. Kinh t hc v m nghin cu nn kinh t quc dn v kinh t ton cu, xem xt xu hng pht trin v phn tch bin ng mt cch tng th, ton din v cu trc ca nn kinh t v mi quan h gia cc b phn cu thnh ca nn kinh t. Mc tiu phn tch ca kinh t hc v m nhm gii thch gi c bnh qun, tng vic lm, tng thu nhp, tng sn lng sn xut. Kinh t hc v m cn nghin cu cc tc ng ca chnh ph nh thu, chi tiu, thm ht ngn sch ln tng vic lm v thu nhp. Chng hn, kinh t hc v m nghin cu chi ph cuc sng bnh qun ca dn c, tng gi tr sn xut, chi tiu ngn sch ca mt quc gia. 2.3. Kinh t hc vi m Kinh t hc vi m nghin cu cc quyt nh ca cc c nhn v doanh nghip v cc tng tc gia cc quyt nh ny trn th trng. Kinh t hc vi m gii quyt cc n v kinh t c th ca nn kinh t v xem xt mt cch chi tit cch thc vn hnh ca cc n v kinh t hay cc phn on ca nn kinh t. Mc tiu ca kinh t hc vi m nhm gii thch gi