Koncept Prevaljivanja Poreza Poreska Incidenca

  • Published on
    07-Apr-2016

  • View
    23

  • Download
    1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

incidenca

Transcript

Koncept prevaljivanja poreza poreska incidenca

Koncept prevaljivanja poreza poreska incidenca

Univerzitet u SarajevuSEMINARSKI RAD

TEMA: KONCEPT PREVALJIVANJA POREZA - PORESKA INCIDENCAPredmet: Poreska politika i sistem

Mentor: Studenti: Sarajevo, Mart 2015.

S A D R A J3UVOD

41.POJAM PREVALJIVANJA POREZA

51.1.Vrste prevaljivanja poreza

61.2.Teorije o prevaljivanju poreza

72.FAZE PREVALJIVANJA POREZA

83.FAKTORI PREVALJIVANJA POREZA

94. OBLICI PORESKE INCIDENCE

104.1.Ekonomske i socijalne posljedice poreske incidence

104.1.1.Poveanje radnog napora

144.1.2.Smanjenje potronje i tednje

154.1.3.Smanjenje investicija

16ZAKLJUAK

17PRILOG

20LITERATURA

UVOD

Seminarski rad na temu Koncept prevaljivanja poreza poreska incidenca sastoji se od uvodnog dijela u kojem je opisan sam pojam poreza, od glavnog dijela u kojem je tema detaljnije obraena, tj. detaljnije objanjen koncept prevaljivanja poreza, te na kraju zakljuak koji ima za cilj da u kratkim crtama itaocu omogui lake razumijevanje same teme.Porezi predstavljaju obavezna davanja koja drava bez protuusluge uzima od pojedinaca i preduzea kako bi prikupljenim novcem finansirala javne rashode. Oni predstavljaju najizdanije javne prihode. Iz same definicije moemo zakljuiti da svi imamo obavezu plaanja poreza dravi kako bi nam ona zauzvrat osigurala javne usluge kao to su zdravstvena zatita, obrazovanje, javna bezbjednost itd. Porezi predstavljaju cijenu javnih dobara koje pojedinci svakodnevno koriste. Prevaljivanje poreza je kompleksan fenomen kojim su se mnogi teoretiari bavili. O prevaljivanju poreza govorimo onda kada poreski obveznik prihvati poresku obavezu koju ima, ali nema namjeru plaanja istog, ve poresku obavezu snosi druga osoba. Osnovna karakteristika prevaljivanja poreza jeste da su porezni obveznik i onaj koji snosi porezni teret razliite osobe. Postoje dva osnovna razloga zbog kojih dolazi do prevaljivanja poreza a to su:1. Porezni obveznik eli da otkloni neeljene uinke poreza koji e dovesti do smanjenja ekonomske snage, tako to e porezni teret prebaciti na drugu osobu.

2. Namjere zakonodavca i poduzete mjere potiu i omoguavaju da se prevaljivanje poreza ostvari.

1.POJAM PREVALJIVANJA POREZAPrevaljivanje poreza bi bila pojava pri kojoj zakonom odreeni poreski platioc putem mijenjanja cijena prebaci poreski teret u cjelini ili djelimino na druga lica, ili ova lica na njih prebaeni teret prevale u cjelini ili djelimino na trea lica. Prevaljivanje ne znai poveanje odnosno zadravanje imovine koja ve postoji onoga ko ima obavezu plaanja poreza, niti smanjenje imovine (prihoda) onoga na koga je prevaljen. Prevaljivanje poreskog tereta oznaava samo pojavu da se cijeli ili jedan dio tog poreskog tereta prebaci na jedno ili vie drugih lica. Samim tim, vie nije vano da li osoba koja prevaljuje porezni teret time gubi ili dobija, jer ono to je bitno jeste da li lice kojem je nametnut porezni teret lino plaa porez ili ga plaa neko drugo lice. Prevaljivanje se vri kroz cijene, te bez plaanja poreza nee doi do prevaljivanja. Postoje neke vrste poreza koje nije mogue prevaliti, kao to su potronja elektrine energije ili glavarina. Za jedno lice kae se da je pogoeno incidencom, kada u procesu prevaljivanja poreza nema vie mogunosti daljeg prevaljivanja na druga lica. 1.1.Vrste prevaljivanja poreza Prevaljivanje poreza posmatra se iz razliitih aspekata, u zavisnosti od toga kakvo ono moe biti i u kakvim se oblicima moe pojaviti. Postoje razliite vrste prevaljivanja koje emo u nastavku detaljnije obraditi.

1. Namjerno prevaljivanje,

2. Nenamjerno prevaljivanje,

3. Prevaljivanje poreza unaprijed,

4. Prevaljivanje poreza unazad i

5. Jednostruko i viestruko prevaljivanje poreza.

1. Namjerno prevaljivanje - javlja se kod posrednih ili indirektnih poreza. Porezni teret ne treba da snosi porezni obveznik jer postoji namjera zakonodavstva da porezni obveznik i destinatar ne moraju biti iste osobe.2. Nenamjerno prevaljivanje poreski teret snosi lice koje nije bilo predvieno. Npr. Ako vlasnik stana kojeg izdaje treba da plati porez na dohodak ostvaren od iznajmljivanja istog i taj porez putem uveane kirije (najamnine) prebaci na unajmitelja.3. Prevaljivanje unaprijed kada porezni obveznik uspije putem poveane cijene svojih proizvoda prevaliti porezni teret na kupce tih proizvoda ili usluga.

4. Prevaljivanje unazad porez se ne prebacuje na potroaa, porezni obveznik sniava nabavnu cijenu materijala, tj. koristi jeftiniji materijal.

5. Jednostruko i viestruko prevaljivanje poreza da li e biti jednostruko ili viestruko prevaljivanje zavisi od toga koliko e se puta jedan te isti porez prevaliti na razliite osobe. 1.2.Teorije o prevaljivanju poreza Postoji vie teorija koje se bave problematikom prevaljivanja poreza, a izmeu ostalog to su:

1. Fizioktratska teorija,

2. Apsolutna teorija ili teorija definitivnog prevaljivanja poreza,

3. Teorija difuzije,

4. Pesimistika ili agnostika teorija,

5. Eklektika teorija i

6. Socijalistika teorija.

1. Fiziokratska teorija Zastupnici ove teorije su Turgot, Mirabeau, Quesnay. S obzirom da se jedino u poljoprivredi stvara viak vrijednosti, doli su do zakljuka da se svi porezi koji ne terete zemljovlasnike moraju prevaliti na njih, te da se plate iz prihoda koji su ostvareni od poljoprivredne proizvodnje.2. Apsolutna teorija - zastupnici ove teorije A. Smith i D. Ricardo, smatraju da dohodak kapitaliste nije rezultat njegovog rada niti dar prirode, nego dio proizvoda ostvarenog od strane radnika. Dohodak ine renta, profit i najamnina. Porez koji se odnosi na rentu plaa vlasnik zemljita, dok ostale poreze, tj. poreze koje terete profit i najamninu nemogue je prevaliti. 3. Teorija difuzije Prema predstavnicima ove teorije ( lord Mansfield, Verri i Young), porezni teret ravnomjerno e se rasporediti na sve subjekte u zavisnosti od njihove ekonomske snage. Prema ovoj teoriji prevaljivanje poreza predstavlja proces koji se javlja u ekonomskom ivotu zemlje, te da se sam porez razljeva kao val preko cijelog drutva.

4. Pesimistika teorija Ova teorija ne osporava injenicu da postoji prevaljivanje poreza, ali smatra da ne daje pozitivne rezultate, tj. da istraivanje o samom prevaljivanju nee uroditi pozitivnim rezultatima. Predstavnici ove teorije su Hamilton, Held i Moll.5. Socijalistika teorija Prema Ferdinandu svi porezi se prevaljuju na najsiromaniji sloj drutva, tj. na radniku klasu. Poduzetnici imaju veliku prednost jer ne postoji mogunost prevaljivanja poreza od strane radnika ka poduzetnicima.

2.FAZE PREVALJIVANJA POREZAKlasina finansijska teorija posmatrala je prevaljivanje kao iskljuivo finansijski fenomen u kome su se mogle predvidjeti relativno pouzdano reakcije poreskih obveznika. Sam proces prevaljivanja poreza moe se objasniti kroz nekoliko faza, a to su :

1. Perkusija,

2. Reperkusija i3. Incidenca. Prva faza, tj. perkusija podrazumijeva utvrivanje osobe koja ima obavezu plaanja poreza, odnosno zakon je taj koji ima mogunost da odredi poreznog obveznika, ostavljajui mu mogunost da tu obavezu prenese na drugog subjekta. Reperkusija, odnosno druga faza prevaljivanja poreza podrazumijeva mogunost prevaljivanja poreznog tereta na drugu osobu, a to oslobaanje od plaanja sprovodi se putem prevaljivanja unaprijed, unazad i bono. Incidenca predstavlja fazu u kojoj se javlja konani platilac poreza. Osoba koja se pojavi u ovoj fazi je ustvari osoba koja snosi poreznu obavezu tj. plaa porez. Karakteristika ove faze jeste da osobi, odnosno poreznom platiocu umanjuje se dohodak zbog plaanja poreza.3.FAKTORI PREVALJIVANJA POREZAfaktori prevaljivanja poreza mogu se podijeliti u tri grupe,

1. ekonomski,

2. subjektivni i

3. historijski faktori

Ekonomske faktore moemo posmatrati kroz tri faze. Prvo, kada postoji slobodno kretanje ponude i potranje na tritu. U tom sluaju prevaljivanje poreza javlja se kada porezni obveznik koristei oscilacije ponude i potranje na tritu prevaljuje porez na druga lica. Drugo, s obzirom da kretanje ponude i potranje za nekim proizvodima zavisi od konjukturnog stanja privrede, to znai da konjukturna kretanja su odluujui faktor da li e doi do prevaljivanja poreza. U uslovima postojanja monopola postoje razliita miljenja o prevaljivanju poreza, tako da pristalice jedne teorije smatraju da do prevaljivanja poreza nee doi u uslovima monopola, dok pristalice druge teorije smatraju da je prevaljivanje mogue u uslovima djelovanja i postojanja monopola.Subjektivnim faktorima smatraju se faktori koji utiu na organizovanost izmeu radnika i poduzetnika. Ukoliko postoji organizovanost od strane kapitaliste a ista ne postoji od strane radnika, tada je porez mogue prevaliti na radnika. U sluaju kada su organizovani i radnici i kapitalisti radnici e svoja prava ostvariti putem sindikalnih organizacija.

Historijski faktori utiu na prevaljivanje poreza tako to ponua povea cijenu svojih proizvoda usljed slabe ponude i na taj nain obezbjedi plaanje poreza. 4. OBLICI PORESKE INCIDENCE

U zavisnosti od naina posmatranja poreska incidenca moe biti: 1. direktna,

2. indirektna,

3. formalna i

4. efektivna.

Direktna za poresku incidencu kaemo da je direktna ako osoba, odnosno porezni obveznik nije uspjela prevaliti porez te sama snosi obavezu plaanja poreza.

Indirektna ovaj oblik poreske incidence podrazumijeva prevaljivanje poreza na druga lica putem cijena, na nain da prodavac zarauna veu cijenu kupcu.

Formalna kod formalne incidence postoje dvije vrste, tj. zakonska i namjeravana incidenca. Zakonska incidenca podrazumijeva da se porezni teret rasporeuje na osnovu poreznog zakona, dok namjeravana incidenca, kao to i samo ime govori podrazumijeva raspodjelu poreznog tereta na osnovu namjere zakonodavca.Efektivna predstavlja stvarnu promjenu u raspodjeli realnog dohotka, koja nastaje kada se nametne novi porez, promjeni postojei, ili izvri zamjena jednog poreza drugim.

S obzirom da poreska incidenca ima svoju vremensku dimenziju, u skladu s tim treba je posmatrati kroz trenutni, kratki i dugi rok. U trenutnom roku sam proizvoa nije spreman na uvoenje poreza. U kratkom roku proizvoai usklauju svoje ponaanje sa situacijom uvoenja poreza, dok u dugom roku proizvaai imaju mogunost da mijenjaju ponudu svojih proizvoda. Uvoenje poreza moe da dovede kako do pozitivnih tako i do negativnih posljedica. Glavna posljedica poreske incidence jeste to dovodi do smanjenja kupovne moi pojedinca koji na kraju snosi poreski teret, tj. plaa porez, jer samim tim smanjuje se njegova imovina pa pojedinac vie nije u mogunosti da kupuje istu koliinu kao i prije poreza.4.1.Ekonomske i socijalne posljedice poreske incidence

U elji da povrate svoj ekonomski poloaj pojedinci mogu reagovati na razne naine:

1. poveanjem radnog napora,2. smanjenjem potronje i tednje i

3. smanjenjem investicija.

4.1.1.Poveanje radnog napora

S obzirom da porezi stvaraju kako pozitivne tako i negativne posljedice u ekonomiji, moemo rei da se te posljedice vide i u elji za radom. Porez na dohodak e imati drugaije posljedice od poreza na potronju ili nekog drugog oblika poreza. To znai da e osoba sa niim dohotkom imati drugaiju reakciju na uvoenje poreza na dohodak od osobe sa viim dohotkom. U skladu sa ivotnim potrebama osoba ima mogunost da izabere otpimalnu kombinaciju radnog napora koja e mu donijeti eljenu koliinu dohotka. Ako osoba povea svoj radni napor to e rezultirati veim dohotkom, ali samim tim i smanjenjem slobodnog vremena. To nam govori da svaka promjena u visini prihoda, rezultirae promjenom radnog napora pojedinca. S obzirom da porez dovodi do smanjenja dohotka, osoba moe prihvatiti obavezu plaanja poreza bez poveanja radnog napora odnosno bez mogunosti poveanja dohotka, ili da povea svoj radni napor kako bi veim dohotkom kompenzirala gubitak zbog poreza. Koju odluku e osoba da donese zavisi od visine njegovog dohotka i od naina oporezivanja, tj. da li se primjenjuje proporcionalno oporezivanje ili progresivno oporezivanje koje podrazumijeva rast porezne stope poveanjem porezne osnovice. Uvoenje poreza dovodi do rasta elje za radom, tj. poveava radni elan, jer osoba pogoena incidencom ne moe izbjei plaanje poreza, te veim radom kompenzira gubitak nastao zbog plaanja poreza. Porez stanovnitvu koje ima nizak nivo dohotka, kojeg koriste za kupovinu osnovnih ivotnih namirnica namee potrebu za poveanjem radnog napora, odnosno smanjenje dohotka koje je izazvano oporezivanjem namee vei radni napor kao osnovni uslov egzistencije. Dopunsko angaovanje radne snage radi naknade izgubljenog dohotka, zbog konanog podnoenja poreskog tereta, poznato je pod imenom poreska naknada ili kompenzacija. Ovo nije samo karakteristika osoba sa niskim dohotkom, ve i karakteristika bogatih ljudi zbog elje da ouvaju presti.Grafikon 1: Uticaj poreza na radni napor i visinu nadnice

S

W1 W2 S

X2 X1

Izvor: G. Miloevi, N. Golubovi, Poreska incidencaNa grafikonu je vidljivo da uvoenje poreza dovodi do smanjenja plate sa nivoa W1 koji predstavlja nivo plate prije uvoenja poreza na nivo W2 (nivo plate nakon uvoenja poreza). S obzirom da se smanjio nivo dohotka smanjuje se i nivo nadnice sa X1 na X2.

Nakon to se uvede porez oekuje se da dohodovni efekat podstakne poreskog obveznika da povea radno angaovanje, iskljuivo zbog toga to intenziviranje fiskalne presije uzrokuje osiromaenje pojedinca, zbog ega moe sebi priutiti manje proizvoda i svih potreba koje je ranije mogao priutiti. Kako bi sauvao svoj status prinuen je da vie radi i da kroz te dodatne aktivnosti ostvari svoje ranije ustanovljene potrebe. Stim to pojedinac vie radi on je osiromaen i u pogledu slobodnog vremena i slobodnih aktivnosti.Grafikon 2: Dohodovni efekat poreskog obveznika na uvoenje poreza

SW1

W2 S

H1 H2Izvor: G. Miloevi, N. Golubovi, Poreska incidencaPad stope plate poslije plaanja poreza sa W1 na W2 dovodi do poveanja broja radnih sati sa H1 na H2. Pretpostavka prethodne analize je bila da je reakcija radnika na promjenu dohotka jednaka reakciji na rast radnog napora. Ova pretpostavka ne mora biti uvijek pravilo. Efekat suprostavljanja moe biti izazvan od strane poreza. Uvoenje poreza moe da izazove osjeaj nezadovoljstva i time izazove elju da se nanese gubitak dravi putem smanjenja radnog napora. Smanjenjem radnog napora smanjit e se i poreska osnovica to je nepovoljno za dravu. Zbog toga e zaposleni raditi samo onoliko koliko i...