konkurentnost privrede i kriza evropske monetarne unije

  • View
    219

  • Download
    2

Embed Size (px)

Transcript

  • 12 Bankarstvo 2 2014

    KONKURENTNOST PRIVREDE I

    KRIZA EVROPSKE MONETARNE UNIJE

    Rezime

    Kriza u Evropskoj Monetarnoj uniju (EMU) otkrila je unutranje slabosti njenog funkcionisanja. Evolucija EMU nije bila praena odgovarajuim strukturnim transformacijama. Pretpostavke optimalnog valutnog podruja o njegovom endogenom karakteru nisu se u dovoljnoj meri potvrdile. Utvreno je da se konkurentnost privreda evrozone pogorala u odnosu na relevantne konkurente u svetu. Uniformno delovanje jedinstvene valute doprinelo je i produbljivanju razlika u konkurentnosti lanica. Na dui rok, postojea recesija usporava razvoj EMU i otvara pitanje njenog opstanka. Pred lanicama EMU je dug put strukturnih transformacija. Radi adekvatnijeg prilagoavanja krizi, visoko zavisne od evra srpske finansije moraju da izaberu odgovarajui reim deviznog kursa.

    Kljune rei: konkurentnost, kriza, Evropska monetarna unija, optimalno valutno podruje, strukturno prilagoavanje

    JEL: E61, E63, F15, F42

    UDK 338.124.2:339.738(4) ; 339.137.2originalni nauni

    rad

    Rad primljen: 23.12.2013.

    Odobren za tampu: 04.03.2014.

    Prof. dr Vladimir GrbiFakultet za meunarodnu

    ekonomiju, Univerzitet Megatrend, Beograd

    vgrbic@megatrend.edu.rs

    Rad je realizovan u okviru naunih projekata: Unapreenje javnih politika u Srbiji u funkciji poboljanja socijalne sigurnosti graana i odrivog privrednog rasta (47004) i Srbija u savremenim meunarodnim odnosima: strateki pravci razvoja i uvrivanja poloaja Srbije u meunarodnim integrativnim procesima - spoljnopolitiki, meunarodni, ekonomski i bezbednosni aspekti (179029), Ministarstva prosvete, nauke i tehnolokog razvoja Republike Srbije, za period 2011-2014. godine

    Prof. dr Dragoljub TodiInstitut za meunarodnu

    politiku i privredu, Beogradd.todic@diplomacy.bg.ac.rs

  • 13Bankarstvo 2 2014

    COMPETITIVENESS OF THE ECONOMY

    AND THE CRISIS OF THE EUROPEAN MONETARY UNION

    Summary

    The crisis in the European Monetary Union revealed the internal weaknesses of its functioning. The evolution of the EMU was not accompanied by appropriate structural transformations. The prerequisite for optimal currency area on its endogenous character is not sufficiently confirmed. It was found that the competitiveness of the euro area economy worsened compared to the relevant competitors in the world. A uniform operation of the single currency has contributed to the deepening of the differences in competitiveness among members. In the longer term, the current recession has slowed the development of the EMU and raises the question of its survival. In front of the EMUs members is a long road of the structural adjustments. In order to adapt to the European crisis adequately, Serbian finance highly dependent on euro must choose an appropriate exchange rate regime.

    Key words: competitiveness, crisis, European Monetary Union, optimum currency area, structural adjustments.

    JEL: E61, E63, F15, F42

    UDC 338.124.2:339.738(4) ; 339.137.2 original scientific paper

    Paper received: 23.12.2013

    Approved for publishing: 04.03.2014

    Prof Vladimir Grbi, PhDGraduate School of International Economics, Megatrend University, Belgradevgrbic@megatrend.edu.rs

    This work is made within the framework of the scientific projects: Promotion of public policies in Serbia in the function of enhancement of social security of citizens and sustainable economic growth (ev. No. 47004), and Serbia in contemporary international relations: strategic development objectives and reinforcement of the position of Serbia in the international integration processes - foreign-political, international, economic, and security aspects (ev. No. 179029), Ministry of Education, Science and Technological Development of the Republic of Serbia, for the period 2011-2014.

    Prof Dragoljub Todi, PhDInstitute for International Politics and Economics, Belgraded.todic@diplomacy.bg.ac.rs

  • 14 Bankarstvo 2 2014

    Uvod

    Osnovno pitanje na koje elimo u ovom radu da odgovorimo je da li je funkcionisanje Evropske monetarne unije (EMU) dovelo do uspenijeg razvoja realnog sektora i poveanja konkurentnosti ili nije. U odgovoru na ovo pitanje, ciljeve i sam rad smo struktuirali na sledei nain, Prvo, da utvrdimo koje su pretpostavke pre svega ekonomske, pa onda i monetarne integracije, oliene u teoriji optimalnog valutnog podruja, kao i kontraverze vezane za uvoenje evra, sa kojim se ova kriza u osnovi identifikuje. Drugo, da analiziramo tendencije u razvoju konkurentnosti privreda evrozone, kako u odnosu prema odgovarajuim konkurentima u svetu (SAD, Japan) , tako, jo i vie, imeu lanica same integracije. Tree, da analiziramo mogua reenja i rasplet krize, kao i njene implikacije na Srbiju.

    Integracija i Evropska monetarna unija

    Integracija, kao fenomen, u privrednom, pa moe se rei i u socijalnom ivotu ima svoje pretpostavke. Kada se integriu dva preduzea na jednom privrednom prostoru i formiraju jednu upravljaku strukturu, kao pretpostavka, odnosno preduslov javlja se slian nivo njihove razvijenosti. Ako to nije sluaj, ako su preduzea odnosno firme na razliitim ekonomskim nivoima, onda se moe raditi o akviziciji jednog od strane drugog, a ne o zajednikom poslovnom poduhvatu.

    Ista pretpostavka u osnovi vai za integraciju meu dravama. U meunarodnoj integracionoj praksi mogu se identifikovati i razdvojiti tri integraciona obrazca prema kriterijumima razvojnog nivoa zemalja lanica integracije: sever-sever, sever-jug i jug-jug. Pokazalo se u dosadanjoj praksi da stepen korisnosti i uspenosti opada od prvog ka poslednjem, ali isto tako da i svaki od njih moe pozitivno uticati na razvoj zemlja lanica, zavisno od konkretnih okolnosti (Grbi, Antevski, Todi, 2013) U dananjoj Evropskoj uniji mogu se prepoznati praktino sva tri obrazca. lanice osnivai EU, kao i zemlje EFTE imaju karakter obrazca sever-sever, nove lanice primljene u tzv. velikom proirenju 2004. godine i posle, kao

    i neke zemlje juga kontinenta daju Uniji karakter integracije sever-jug, dok zemlje lanice CEFTE predstavljaju primer obrazca jug-jug.

    Ovo to je reeno moe se interpretirati i na sledei nain. Prvo utemeljenje EU, odnosno realizovanje sever-sever obrazca integracija, bilo je zasnovano na realnijim ekonomskim kriterijumima, a pre svega, na slinom nivou privredne razvijenosti i slinostima privredne strukture koja omoguava razvoj konkurencije, dok su kasnija proirenja bila vie inspirisana politikim razlozima i vezana su za obrazac sever-jug. Konkurentska osnova nije predstavljala impuls ve eventulno ekonomiju obima i mogunost lakeg prikupljanja kapitala, dok su privredne stukture bile razliite, ostavljajui manje prostora za razvoj konkurencije na zajednikom tritu. to se tie poslednjeg integracionog obrazca jug-jug, olienog danas u zemljama Zapadnog Balkana, on je i zamiljen kao privremeni, a tako je i funkcionisao u prethodnim sluajevima.

    Procesi proirenja EU su se odvijali u ambijentu uspenog razvoja svetske privrede. Period od sredine osamdesetih godina prolog veka do izbijanja krize 2008. godine karakterie makroekonomska ravnotea i stabilne stope rasta bruto domaeg proizvodu u EU. Realizovana proirenja nisu izazivala posebne probleme, osim prvog, nemakog ujedinjenja. Adaptiranje novih lanica u ovom ambijentu je bilo olakano. Prve analize nisu ukazivale da je ojaao juni pol zemalja sa niim ueem industrije u BDP i da se na taj nain debalansirao obrazac sever-jug evropskih integracija. U tom makroekonomskom stabilnom miljeu ojaala je i ideja o formiranju nove novane jedinice, evra, iako su dva prethodna pokuaja fiksiranja kursa, u liku vezivanja valuta za dolar, tzv. monetarna zmija (1972-1977) u prvom, i funkcionisanja ekija (1979-1993) u drugom pokuaju bila neuspena (Lui, 2011).

    Teorijsku osnovu formiranja evra i etabliranja Evropske monetarne integracije (EMU) takoe nalazimo u blioj prolosti; vezuje se za rad Mundell-a (1961) koji je u raspravi, za i protiv fleksibilnog deviznog kursa (Friedman, 1953; Meade, 1957) upotrebio sintagmu: optimalno valutno podruje (OVP). To je, dakle, podruje koje ne koincidira sa dravnim granicama i koje, ako postoji visoka mobilnost radne

  • 15Bankarstvo 2 2014

    Introduction

    The basic question that we wish to answer in this work is whether the functioning of the European Monetary Union (EMU) has led to a more successful development of the real sector and to an enhanced competitiveness or not. In the answer to this question we have structured the objectives and the paper itself in the following manner. Firstly, to determine what are the prerequisites, primarily economic ones, to be followed by monetary integrations that are embodied in the theory of the optimum currency area, but also controversies related to the introduction of euro, with which this crisis is basically identified. Secondly, to analyze tendencies in the development of competitiveness of the euro-zone economies, both with respect to the adequate competitors in the world (USA, Japan), but even more so amongst the member-countries of the integration itself. Thirdly, to analyze possible solutions and resolution of crisis, and its implications with respect to Serbia.

    Integration and the European Monetary Union

    Integration, as a phenomenon, in the economic and it may be said also in the social life is having its prerequisites. In case two companies are merging in a single economic area and are forming a single managerial structure what appears as a prerequisite is to have a comparable level of their development. If this is not the case, and the companies, i.e. firms are on different economic levels then it may rather be a case of acquisition of one company in respect of the other, and not of a joint business venture.

    The same prerequisite basically applies for integration between states. In the