Kultura i sztuka średniowiecza - I SZTUKA ŚREDNIOWIECZA Kultura i sztuka średniowiecza kultura i…

  • Published on
    01-Mar-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<p>KULTURA I SZTUKA REDNIOWIECZA</p> <p>Kultura i sztuka redniowiecza</p> <p>kultura i sztuka redniowiecza rozwj dominujcych stylw architektonicznych (romaskiego i gotyckiego) pierwszy okres redniowiecza (VX w.) to czas: czenia tradycji rzymskiej z tradycjami plemion zachodnich dominacji w sztuce roli Gotw1 wielbicych wszelkie formy zdobnicze przenikania kultury bizantyjskiej (wschodnie cesarstwo rzymskie) adoptowania sztuki Wschodu okres dojrzay (XIXIII w.) przewaga stylu romaskiego jesie redniowiecza (XIIIXV w.) styl gotycki gwne trendy w sztukach piknych zacieray si granice midzy literatur pikn a naukow, fikcj a rzeczywistoci, gdy waniejsza bya problema-</p> <p>tyka od techniki artystycznego opisu ikonografia skupiaa sw uwag na sprawach Nieba, Sdu Ostatecznego, dziejw Chrystusa oraz prawdach wiary celem poezji byo haso znane w staroytnoci: docere, delectere, movere, czyli uczy, bawi, wzrusza sztuka tego okresu sigaa do symboliki, w ktrej zawarte jest przekonanie, e wiat rzeczy widzialnych jest jedy-</p> <p>nie znakiem ich niewidzialnej natury, jej sygnaem alegoria penia funkcj komunikatu czsto bardzo prostego z rnych dziedzin ycia (musia by zrozumiay </p> <p>dla jak najwikszej grupy ludzi) przykady alegorii ra mio lilia niewinno, cnota pelikan ofiara Chrystusa drabina droga do nieba liczba 7 doskonao liczba 13 mier biel niewinno ziele odrodzenie czerwie mio, wadza kolor niebieski niebo zdrada skrajnoci w przeywaniu ycia oraz sztuki ucieczka przed wszystkimi ostrymi nakazami, zakazami, ograniczeniami, wizj kary za grzechy w zabaw i miech podczas tych zabaw nastpowaa zamiana rl spoecznych pozorna, chwilowa zmiana dotychczasowego porzdku spoecznego muzyka ma rdo w liturgii Grzegorz I Wielki papie w latach 590604 wprowadzi chora2 i antyfonarz3 gregoriaski osigniciem byo przejcie do polifonicznego, czyli zharmonizowanego wsplnego prowadzenia wielu gosw wpyw nowych form na inne dziedziny sztuki otarze (rzeba) plastyka (malowida cienne) dekoracje wntrz</p> <p>1 Goci lud germaski; na pocztku n.e. przybyli ze Skandynawii do rodkowej Europy, skd w III wieku dotarli nad Morze Czarne; podzielili si nastpnie na Ostrogotw (G. wschodnich) i Wizygotw (G. zachodnich).</p> <p>2 chora gregoriaski jednogosowe piewy Kocioa rzymskokatolickiego przeznaczone do liturgii caego roku kocielnego, zawarte w ksigach Graduale Romanum i Antiphonale Romanum (obecnie publikowane w oficjalnym zbiorze Liber usu-alis). Chora gregoriaski powsta z elementw muzyki hebrajskiej, bizantyjskiej i greckiej; kodyfikacj pieww przypisuje si papieowi Grzegorzowi I (std nazwa, VI w.). Chora gregoriaski opiera si na skalach modalnych; rozrnia si 2 rodzaje pieww chorau gregoriaskiego: 1) piewn recytacj, zw. accentus, na jednym lub kilku dwikach, np. psalmw, Ewan-gelii; 2) piew waciwy, zw. concentus, bardziej sylabiczny lub melizmatyczny, np. w czciach staych i zmiennych mszy, w antyfonach, hymnach; chora gregoriaski moe by wykonywany solo lub chralnie, take w sposb responsorialny (chr i solista na przemian) lub antyfonalny (2 chry na przemian).</p> <p>3 antyfonarz (rel.) ksiga liturgiczna zawierajca zbir pieww liturgicznych, gwnie antyfon; antyfona (rdwac.) w li-turgii chrzecijaskiej: krtki tekst modlitewny, dawniej piewany lub recytowany na przemian przez dwa chry po wersetach psalmu, obecnie przeplatajcy psalmy i hymny lub wystpujcy samodzielnie.</p> <p>1 z 4</p> <p>KULTURA I SZTUKA REDNIOWIECZA</p> <p> zotnictwo (relikwiarze) bro muzyka literatura przedmioty codziennego uytku ubiory</p> <p>styl romaski nazwa od miasta Roma (Rzym), bo najwczeniej pojawia si na terenach opanowanych przez Rzym wiek XIXII penia rozkwitu forma prosta, powana i wytworna kocioy wygld kociow romaskich nawizuje do stylu wity starochrzecijaskich monumentalne rzeby na portalach kociow, katedr, klasztorw zdobienie kociow rwnie ornamentyk zwierzc, rolinn i surowymi w swej prostocie paskorzebami budowle masywno budowli grube mury charakter obronny mae okna sabo przepuszczajce wiato mrok w pomieszczeniach dua prostota, funkcjonalno przestrzenna wntrz (w zamkach wadcw) sklepienia sprawiay wraenie cikich ze wzgldu na ich ksztat poowa walca, tzw. sklepienia kolebkowe budowle urozmaicone byy pokrgymi przybudwkami oraz wieami malarstwo prezentowao czsto odrealnione postacie, bez przestrzeni wewntrznej pasko postaci czy si z artystyczn ascez malowanych osb</p> <p>styl romaski w sztuce przykady architektura Europa katedra w Chartres cznie z witraami (niektre fragmenty) koci w. Ambroego w Mediolanie Polska kaplica w. Feliksa i Adaukta na Wawelu krypta w. Leonarda w podziemiach Katedry Wawelskiej kolegiata w Tumie pod czyc koci w. Andrzeja w Krakowie (z zewntrz) koci dominikaski w. Jakuba w Sandomierzu zabudowania klasztorne w Sulejowie i Wchocku opactwo benedyktynw w Tycu malarstwo Europa haftowana makata z Bayeaux dugoci 30 m umieszczona w grnej czci nawy kocielnej, przedstawiajca najazd </p> <p>Wilhelma Zdobywcy na Angli w 1066 r. Polska miniatury w kodeksach (m.in. Kodeks putuski) rzeba drzwi katedry gnienieskiej ze scenami z ycia w. Wojciecha ryty przedstawiajce ksicia Bolesawa Kdzierzawego w posadzce wilickiej</p> <p>styl gotycki pocztki sigaj koca XII w. wprowadzi go do nazewnictwa Woch, Giorgio Vasari okrelenie pochodzi od Gotw, czyli symbolu sztuki barbarzyskiej i dziwacznej renesans traktowa pogardliwie ten prd styl atwy do okrelenia na podstawie konstrukcji i zaoe technicznych nauki matematyczne (geometria) odegray ogromn rol w ksztatowaniu przestrzeni architektonicznej i pokrew-</p> <p>2 z 4</p> <p>KULTURA I SZTUKA REDNIOWIECZA</p> <p>nych dziedzinach sztuki elementy stylu ebro w budowli uk oporowy skarpa uk ostry budowle wysmuke i strzeliste daj zudzenie lekkoci oraz przestronnoci maj ostroukowe, wysokie okna ozdabiane witraami wieloskrzydowe otarze sklepienia ukowe skierowane ku grze, robice wraenie wzlatujcych w przestrzenie niebieskie architektura zewntrzna wyrniajca si du iloci; wieyczek i wie wspornikw spadzistych przypr dua rola wiata traktowanego w kategoriach estetycznych to, co jest w gestii Boga, staje si pikne istnieje jako oszaamiajca jasno brzydota jest kojarzona z ciemnoci, brakiem wiata rozwija si kult Matki Boskiej std tyle kociow pod tym wezwaniem</p> <p>styl gotycki w sztuce przykady architektura wiat katedry w Chartres, Reims (koronacyjna), Paryu (Notre Dam) grna kaplica w Sainte Chapelle Pary mury obronne w Carcassonne opactwo St. Michel (wyspa) katedra w Canterbury wiea i most Karola IV w Pradze Paac Dow w Wenecji katedra w Mediolanie opactwo Westminsteru w Londynie wntrze Santa Croce we Florencji katedra w. Stefana w Wiedniu Polska koci Mariacki w Krakowie zamek krzyacki w Malborku koci Mariacki w Gdasku katedra na Wawelu Collegium Maius w Krakowie malarstwo Europa Giotto da Bondone sceny z ycia w. Franciszka w kociele w Asyu freski na Arenie w Padwie witrae w katedrze w Chartres modlitewniki ilustrowane miniaturami malarskimi, w ktrych zawarto: sceny religijne ycie codzienne pory roku widoki miast portrety ornamenty i ozdoby Hubert i Jan van Eyckowie wprowadzili malarstwo olejne</p> <p>3 z 4</p> <p>KULTURA I SZTUKA REDNIOWIECZA</p> <p> otarz Baranka Boego w Gandawie otarz Mathiasa Grnewalda (szczeglnie rodkowe Ukrzyowanie) w Isenheim narodziny miedziorytu, ktry poprzedzi druk Polska Hans Memling Sd Ostateczny w Muzeum Narodowym w Gdasku kopia w kociele Mariackim tego miasta rzeba wiat rzeby portalu zachodniego katedry w Chartres tympanon gwnego portalu w Strasburgu Polska otarz Wita Stwosza Madonna z Krulowej</p> <p>Utrwal terminyantyfona w chrzecijaskim obrzdku religijnym, kocielnym krtki tekst modlitewny, dawniej piewany na przemian po wersetach psalmu przez dwa chry, dzi przeplatajcy strofy psalmuantyfonarz ksiga liturgiczna zawierajca zbir pieww liturgicznychbiblia pauperum ksiga ze zbiorem obrazkw i krtkim opisem scen biblijnych; przeznaczona dla ubogichbordiury pasy obramowania dekoracyjnego wok paskorzeby, malowida, tkaniny, grafiki; znajduje si na nich ornamentyka rolinna, zwierzca, figuralnachora wielogosowy piew kocielny; gregoriaski piew bez towarzyszenia instrumentw muzycznychgroteska w sztuce forma ornamentu rolinnego poczona z nierealnymi postaciami ludzkimi oraz zwierzcymi; ka-tegoria estetyczna charakteryzujca si upodobaniem do form nierzeczywistych, przejaskrawionych; Wosi tak nazy-wali dziea sztuki antycznej wydobywane, wykopywane z ziemiikonografia dyscyplina historii sztuki zajmujca si interpretacj, rejestrowaniem i opisem dzie plastycznych; bada-nie dziea sztuki jako informacji, rda historycznego; dziea plastyczne (obrazy) zwizane z jakim tematem, proble-memiluminacja owiecenie umysu przez Boga; moment szczeglnego olnienia w deniu rozumu do poznania prawdy; wykonana rcznie ilustracja, bardzo kolorowa, do tekstu redniowiecznegomediewistyka nauka o wiekach rednich (redniowieczu)mediewista czowiek uczony, badajcy dzieje, kultur, sztuk tej epokiminiatura w redniowieczu rcznie malowana ilustracja, inicja, obraz niewielkich rozmiarwpolifonia (gr. polyphonia wielogosowo) wielogosowy utwr muzyczny; take technika pisarska polegajca na paralelnym prowadzeniu rwnorzdnych wtkw, problemw, wydarze, ogld danej sytuacji z rnych punktw widzeniapoliptyk otarz wielokrotnie zoony; typ gotyckiego otarza wieloskrzydowego z centraln czci i wieloma ru-chomymi skrzydamiportal ozdobne obramowanie architektoniczno-rzebiarskie nad wejciem do paacu, kocioa, kamienicy; brama, ktra posiada takie obramowaniepowie gotycka odmiana powieci w po. XVIII w. w literaturze angielskiej; akcja dzieje si w redniowieczu, w gotyckim zamku, pojawiaj si siy oraz istoty nadprzyrodzone, wszystko przenika atmosfera tajemniczoci, niezwy-kociskryptorium miejsce w redniowiecznych klasztorach, przy katedrach dua sala z pulpitami, w ktrej kopiowano ksigiskarpa przypora, forma podpory muru w ksztacie zewntrznego filara, suy wzmocnieniu wysokich budowliskryba w redniowieczu mnich-kopista, ktry przepisywa dokumenty, ksigi o rnym charakterzetryptyk otarz skadajcy si z trzech czci: czci centralnej, rodkowej oraz dwch bocznych ruchomych skrzy-de; take trzyczciowa kompozycja malarska lub muzycznatympanon element architektury redniowiecznej, pole znajdujce si nad portalem wypenione paskorzeb</p> <p>W literaturze i sztukach piknych Andrzej Rublow, film fab. ZSRR, re. Andriej Tarkowski (1966) Umberto Eco Imi ry (powie) Wiktor Hugo Dzwonnik z Notre Dame (powie) Imi ry, film fab. RFNFrancjaWochy, re. Jean Jacgues Annaud (1986) Adam Mickiewicz Pan Tadeusz (zamek Horeszkw)</p> <p>4 z 4</p>

Recommended

View more >