kultuta i mladi

  • Published on
    13-Aug-2015

  • View
    42

  • Download
    1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

odnos kulture, umjernosti, slobodnog vremena i adolescenata

Transcript

<p>Kultura i drutvo</p> <p>UvodKultura ne moe biti puki dodatak ivotu, niti njegova dopuna, ili neka vrsta suvinog i beznaajnog luksuza, ve pravi i sastavni dio ivljenja. Ona je nuan dio strukture i promjena zateenih okvira ljudske egzistencije. Samim tim, govoriti o ovoj uvijek aktuelnoj temi je izuzetno zahtjevno, ali nadasve impresivno. U poetku je sredstvo koje nas obrazuje i zadovoljava nae potrebe, a postepeno, kultura postaje vrijednost po sebi. Ograniavanjem njenog opsega samo na duhovnu proizvodnju gubi se mogunost posmatranja cjeline kulturno-drutvenog ivljenja, to je ujedno i predmet ovog rada. Shvaena kao nain ivota ukazuje na to da su njeni vidovi razliiti, da kultura nije odvojena od svakodnevnice, ve se potpuno proima sa njom. Kultura je potvarda odreenog ivotnog obrazca, identiteta ili osobenog naina ivljenja koji je karakteristian za jednu zajednicu. Ona tako postaje specifian naina ivota, odnosno drutveno definisan nain ivota. Kultura nije apstrakcija niti mogunost izbora nekih unaprijed smiljenih obrazaca ljudskog naina ivljenja. Drutvo se mijenja tako da se to veem broju pojedinaca prua mogunost da uestvuju u kulturi (jeziki, pojmovno i strukturalno) pa samim tim kultura postaje nain ivota. Kada nema djelovanja, kada nema kreiranja ljudske svakodnevnice, onda kultura gubi svoju spontanost i otvorenost. Tada se zatvara u odreeni okvir i postaje negacija samog kulturnog ina.</p> <p>1</p> <p>Kultura i drutvo</p> <p>I Kultura i drutvo</p> <p>1.1. Ka odreenju pojma kulture</p> <p>Pojam kultura obuhvata raznovrsna podruja i razliita znaenja ( sistem znakova, nauku, religiju, moral, obiaje, umjetnost). Sam termin ima porijeklo od latinske rijei kultus, ije je primarno znaenje obraivanje zemljita, saenje, da bi se neto kasnije pod ovim pojmom podrazumijevalo vaspitanje, obrazovanje, njega. Veliki broj autora pod pojmom kultura podrazumijeva svakodnevni ivot, koji obuhvata splet najraznovrsnijih procesa i odnosa, u kom se odvija sinteza cjelokupne drutvene stvarnosti. ovjek je u svom istorijskom razvoju djelovao i u razliitim vremenima, na razliitim mjestima stavrao mnogobrojne kulture, pa antropolozi govore o tri hiljade razliitih kultura. Kako je svaka od tih kultura slojevita, tako dolazimo do velikog broja kulturnih fenomena koji su veoma interesantni sociolozima. Tekoe definisanja pojma kulture proizilaze iz mnogoznanosti ovog pojma, iz njegovog irokog i nekoherentnog opsega, iz posebno naglaenog vrijednujueg stava, koji se odnosi kako na fenomene obuhvaene ovim pojmom tako i na raznolikosti stavova. Shodno tome Herder je u predgovoru za Misli filosofiji istorije napisao da ne postoji neto to je vie neodreeno od rijei kultura1. Herderova razmiljanja kulturi, sa sociolokog stanovita vana i iroka, mogu se sintetizovati i sumirati na sledei nain: kultura je univerzalna karakteristika ljudi kao vrste. Dakle, kultura je povezana sa ovekom kao lanom drutvene zajednice, pa kulture nema izvan drutva, odnosno zajednice. ovjek je jedino ivo bie u prirodi koje stvara kulturu i koji ne zasniva svoj ivot izvan kulture. Najee (pa i do danas) citirana definicija kultute je formulacija Edvarda Tejlora u njegovom djelu Primitivna kultura iz 1871. godine: ,,Kultura je sloena cjelina, koja obuhvata znanje, nauku, vjerovanja, umjetnost, pravo, moral, obiaje i sva druga umijea i1</p> <p>J.G.Herder,Misli o filosofiji istorije,tom 1, str. 4</p> <p>2</p> <p>Kultura i drutvonavike koje je stekao ovjek kao lan drutvene zajednice." Veoma zanimljiva je njegova teza da ne postoji kultura i nekultura, ve samo kultura i jedna drugaija kultura. Kultura u savremenom poimanju jeste sveukupnost materijala i duhovnih produkata ljudske aktivnosti, organizacionih formi koje slue drutvu kao i duhovnih procesa, stanja i vidova aktivnosti kod ovjeka, istie Sokolov u svom dijelu Kultura i linost, naglaavajui pri tom odnos ovjeka prema prirodi, prema cjelokupnom drutvu, kao i prema samom sebi. Uoavamo da veina odreenja pojma kulture ima sloen karakter i uvodi u definiciju pojmove normi i obrazaca, vrijednosti i simbola. Kao primjer moe da poslui definicija koju su zajedniki stvorili Kreber i Parsons. Oni definiu kulturu kao ,,prenesene i stvorene sadraje i obrasce vrijednosti i drugih simbolikih sistema, koji formiraju ljudsko ponaanje i, takoe, proizvode kao rezultate ponaanja2". U najirem smislu, kultura predstavlja ovjekovo oblikovanje spoljanje okoline, traganje za indetitetom pojedinaca i drutvenih grupa. Ona je inilac razvoja ljudskih potreba, obuhvata sve procese i tvorevine koje osmiljavaju sjelokupan ivot ljudi. Pored ovakvog odreenja, Dragan Kokovi istie jo da ,, kultura obuhvata procese i interakcije koje humanizuju ljudski ivot i obogauju ljudsku prirodu.3 Jednu od veoma iscrpnih definicija kulture dao je Milo Ili4, koji kulturu definie kao skup svih onih procesa, promena i tvorevina koje su nastale kao posledica materijalne i duhovne intervencije ljudskog drutva (u prirodi, drutvu i miljenju). A osnovni smisao kulture sastoji se u tome da olaka odranje, produenje i napredak ljudskog drutva. Profesor Ratko R. Boovi u svom definisanju kulture daje potrebama centralno mjesto. Kulturu definie kao ,, sve ono (materijalno i duhovno) to je ljudski rod (pojedinac i grupa) svojom povjesnom praksom stvarao u odreenim drutveno-istorijskim okolnostima, to je davalo i dalje daje vrijednosti (posebno vrijednosti-ciljeve) koje interiorizovane ine smislenijom ljudsku egzistenciju, a sve u cilju svestranijeg</p> <p>2 3</p> <p>A.L.Kroeber, T.Parsons, The Concepts of Culture and of Social Systems, str. 583 D. Kokovi, Pukotine kulture, Prosveta, Beograd, 1997. str.25. 4 M.Ili, Socilogija kulture i umetnost, 1974</p> <p>3</p> <p>Kultura i drutvozadovoljavanja i uvijek novog razvijanja istinskih ljudskih potreba (kulture potreba), kako ovjeka pojedinano tako zajednikih i mousobnih potreba ljudi.5 Jasno je da se svi kulturni fenomeni odnose na ovjeka kao uesnika u drutvenim odnosima i svi su, u odreenom stepenu, zajedniki grupama, kategorijama ili drutvenim zajednicama. Meutim, u sklopu jednog drutva i jedne kulture mogu se javiti reakcije na uniformnost i cjelovitost dominantnog kulturnog izraza i elje da se uspostavi poseban sistem vrijednosti. Tako u okviru jedne kulture nastaju potkulture.</p> <p>1.2. Potkultura ( supkultura) i kontrakultura</p> <p>Potkultura predstavlja skup alternativnih vrijednosti, pravila i naina ponaanja, koji se nalaze unitar jedne kulture, ali se ne moraju nuno suprostavljati optem sistemu. Potkultura nije izolovana u odnosu na univerzalnu, vladajuu kulturu, ve je prije kultura u kulturi. Dragan Kokovi u svojoj knjizi Pukotine kulture6 daje veoma iscrpno obajnjenje potkulture, gdje ona predstavlja ,,skup vrijednosti, pravila i normi ponaanja koje lanovi neke grupe usvajaju, preferiraju, potuju, naglaavaju i podstiu njihov daljni razvitak. Kokovi navodi da se svaka potkultura odlikuje posebnim stilom i stavovima i predstavlja grupu koja je nosilac takve orjentacije (npr: maldi, stari, umjetnici, sportisti). Kako se kultura dijeli na raznovrsne djelatnosti sa posebnom svrhom, tako se potkultura ne mora suprostavljati globalnom sistemu, ve se organizuje oko odredjenih drutveno prihvatljivih vrijednosti, ali im se na nivou potkulture pridaje vei znaaj. il Lipovecki u dijelu Doba praznine7 istie da potkulture podrazumijevaju ozakonjenje ,,svih naina ivota, osvajanje linog identiteta, prava da se bude apsolutno svoj, glad za linou do narcisoidnosti. Moemo zakljuiti da su za potkulturu5 6</p> <p>Boovi, R. R. Kultura potreba. Beograd: Nauna knjiga, 1991. str.48 D. Kokovi, Pukotine kulture, Prosveta, Beograd, 1997. Str 34. 7 . Lipovecki, Doba praznine, Knjievna zajednica, Novi Sad 1987.str 95</p> <p>4</p> <p>Kultura i drutvokarakteristine one vrijednosti koje nijesu institucionalizovane. Za nju kultura predstavlja intezivni sistem komunikacije, mogunost da svako razmilja i bira, da se odlui i vri selekciju, da uestvuje u ivotu drutva, da stvara kulturu po mjeri sopstvene motivacije. Dik Hebdi daje svoj peat tumaenju kako kulture tako i potkulture. On smatra da ,, iskustvo izraeno kroz ifre u potkulturama se uobliava na raznim mestima: na radu, kod kue, u koli itd.8 Spektakularna potkultura praena je ,,talasom histerije u svim oblicima medija. Upravo sredstva medija igraju vanu ulogu u naem definisanju vlastitog iskustva. Pripadnici odredjene potkulture ostvaruju indetitet razliit od indetiteta koji im se namee, koji je propisan kao prihvatljiv. Ponekad dolaze u otriji sukob sa bitnim vrijednostima i propisima vladajue kulture. Upravo iz elje da se namene sopstveni sisitem vrijednosti i uvjerenja, iz odreene potkulture nastaju kontrakulture. Dakle, specifinost kontrakuture je u njenoj namjeri da bude alternativa postojeoj, vladajuoj kulturi, da joj se suprotstavi. Pripadnike kontrakulture brine osiromaenje ovjekovog ivota, medjutim ove grupe su suvie male da bi se uspjeno borile protiv velikih i monih organizacija, koje esto ovakve pokrete koriste u vlastite svrhe.</p> <p>8</p> <p>D. Hebdi, Podkultura: znaenje stila, Peat, Beograd, 1980. str.87.</p> <p>5</p> <p>Kultura i drutvo</p> <p>1.3. Kultura i civilizacija</p> <p>Kada govorimo o odnosu kulture i civilizacije, u teoriju ima veliki broj nesporazuma. Jedni smatraju da je pojam civilizacije potpuno razliit od pojma kulura, drugi ga izjednaavaju sa posmom kulture, dok pod civilizacijom podrazumijevaju odreene zaokruenje drutvene i kulturne epohe. Emil Benvenist9, ugledni francuski lingvista, tragao je za ,,pravom upotrebom rijei civilizacija (civilisation), odnosno za drutvenim objanjenjem ovog pojma. Smarao je da je ovaj pojam poeo da se upotrebljava 1757.godine a da se odnosio na prvobitni kolektivni proces kojim se ovjeanstvo izvodi iz varvarstva. Dakle, civilizacija bi bila neposrednija posledica vremena (ekonomsko-tehnolokog konteksta), odnosno pojam civilizacija se izvodi iz jednog drutvenog stanja, dok je pojam kultura u svom metaforikom smislu usresreena na proces, na ,,kulturu duha. Neki autori (kao to su R. Vilijams i I. Tejlor) smatraju da su pojmovi kultura i civilizacija termini jednog istog pojma, odnosno jedne oblasti na koju se taj pojam odnosi. Meutim, ovakvo izjednaavanje pojmova kritikuje Alfred Veber10 koji kulturu povezuje sa vrijednostima i znaenjima, dok civilizaciji pripisuje oblast materijalne organizacije i proizvodnje. Smatrao je da je civilizacija proizvod tehnologije i nauke. Ovakvom miljenju se pridruuju Mek Ajver, Horkhajmer, Teodor Adorno, Miladin ivoti ali i Herbert Markuze, koji je jo iskljuiviju od Vebera. Markuze11 smatra da se kultura odnosi na viu dimenziju ovjekove autonomije i ovjekovog ostvarenja, dok civilizacija pripada carstvu nunosti, drutveno potrebnog rada i obaveznog ponaanja. Istie da civilizacija potinjava ovjeka, jer ovjek, pod uticajima spoljanjih uslova i nametnutih potreba, na moe da stvara sam. Samim tim, tvrdi Markuze, drutvo koje se zasniva na tehnolokoj racionalnosti je u potpunosti iracionalno, ,,njegova produktivnost je destruktivna za slobodan razvoj ljudskih potreba i sposobnosti. Dakle, Markuze otro kritikuje tehnologiju, kao oblik represivne ideologije. Njegovo</p> <p>9</p> <p>E. Benvenist, Problemi opte lingvistike, Nolit, Beograd, 1975.god, str. 255-263 A. Veber, Kultursoziologije, Nolit, Beograd, str. 284-294 11 H. Markuze, ovjek jedne dimenzije, Veselin Maslea, Sarajevo, 1968.god, str.1010</p> <p>6</p> <p>Kultura i drutvouporeivanje kulture i civilizacije12, na osnovu njihovih dihotomnih karakteristika izgleda ovako:</p> <p>Civilizacijamaterijalni rad radni dan rad carstvo nunosti priroda operacionalno miljenje</p> <p>Kulturaduhovni rad praznik dokolica carstvo slobode duh neoperacionalno miljenje</p> <p>Civilizacija se ne moe samo svesti na oblast tehnikog napretka u osvajanji spoljanje prirode, ve obuhvata i ljudsku prirodu, odnosni njeno uvjetaenje. U civilizacijskoj trci za profitom ovjek se sve vie otuuje i zaboravlja na mogunosti koje mu sloboda prua. Kultura je ta koja ovjeku nudi humaniju i smisleniju egzistenciju, pravo ljudsko bivstvovanje, ali ipak to ne znai da nauno-tehniki progres ne donosi i odreene prednosti za ovijeka. Pored materijalnog bogatstva drutva tu je i velika prednost u pogledu ljudskog rada, odnosno oslobaanje od mukotrpnog i iscrpljujueg rada. Isto tako se poveava slobodno vrijeme, odnosno vrijeme van institucionalne radne obaveze. Pa ipak, bez sutinskih promjena ovjeka i drutva koje donosi kultura, civilizacija nije nita vie do ,,ogoljena sila iznad ovjeka.</p> <p>7</p> <p>Kultura i drutvo</p> <p>1.4. Kultura i tradicija</p> <p>Pojam tradicija vodi porijeklo od latinske rijei traditio, to znai predaja, predanje i u prenosnom smislu oznaava sve ono to se prenosi sa generacije na generaciju (u smislu ostvarenje ljudskog duha). Ipak tradicija se ne smije shvatiti samo kao prolost, ve je ona prisutna u sadanjosti a postojae i u budonosti. Tradicija je prisutna u svim oblastima drutvenog ivota: od materijalne proizvodnje, kulture, politikog ivota, umjetnikog stvaralatva, nauke itd. Ona je istorijski oblik ponaanja ljudi koji je iroko rasprostranjen. ,,Tradicija je sve ono to smo mi izabrali iz prolosti kao istinsku vrednost: tradicija je najbolji izbor iz istorije! Ona je sve to je dobro reeno i uraeno. Tradicija je ono to je izdralo promenu na vekovnim iskustvima ljudi i obezbedilo sebi mestou svetu sadanjih i buduih pokolenja...13 Dakle, kada govorimo o tradiciji govorimo o onim vrijednostima koje su podsticajne za stavralatvo. Tradicionalna kultura obuhvata i svakodnevni ivot koji karakterie ustaljeni obrazac ponaanja. Potrebno je praviti razliku izmeu tradicije i tradicionalizma kao jednostrane orjentacije. Tradicionalozam je sklon konzervativizmu i predstvalja otpor postojeem drutvenom razvoju. Kao ideologija, tradicionalizam najuspjenije djeluje kroz kulturne sadraje i tako politiku poruku ini posredovanijom i rasprostranjenijom. Ono to jedna epoha ili drutvo nasleuje, odnosno tradicija koju preuzima, razultat je vrednovanja i uslovljenog izbora. Pitanje tradicije svodi se na pitanja vrijednovanja kulturnog naslea, pa je tako kriza tradicije ujedno i kriza vrijednovanja. Predaja kulture nije prosto primanje ve njeno prilagoavanje novim uslovima. Treba imati u vidu da u drutvu ivi tradicija predhodnih pokoljenja, ali su tu i elementi tradicije koji su znaajni za funkcionisanje postojeeg drutva.</p> <p>13</p> <p>. unji, Obrazovanje i vaspitanje za dijalog i toleranciju, predgovor za knjigu Dragana Kokovia, Sociologija obrazovanja, M.S. Novi Sad, 1994.god, str.8-9</p> <p>8</p> <p>Kultura i drutvoKada govorimi o odnosu kulture i tradicije bitno je pomenuti kulturni identitet, koji obuhvata proces skulturnog razvoja i sisteme kulturnih vrijednosti. Identitet predstavlja proces samosaznavanja i samopotvrivanja. Kulturni identitet je svijest o postojanju odreenih kulturnih obiljeja koja su karakteristina za datu drutvenu grupu. Naravno, veoma vanu ulogu imaju i personalne karakteristike po kojima se jedna osoba prepoznaje kao lan grupe. Kulturni identitet se formila zahvaljujui socijalnom uenju u okviru kulturnog naslea koje ine jezik, obia...</p>