Magdalena Drobot ŚWIADOMOŚĆ EKOLOGICZNA MIESZKAŃCÓW

  • Published on
    11-Jan-2017

  • View
    216

  • Download
    3

Embed Size (px)

Transcript

  • Uniwersytet Jagielloski

    Wydzia Filozoficzny

    INSTYTUT PEDAGOGIKI Studia niestacjonarne

    Magdalena Drobot

    WIADOMO EKOLOGICZNA

    MIESZKACW TARNOWA

    Praca magisterska

    napisana pod kierunkiem

    dr Anny Gawe

    Opracowano zgodnie z Ustaw o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83) wraz

    z nowelizacj z dnia 25 lipca 2003 r. (Dz.U. 2003 nr 166 poz. 1610) oraz z dnia 1 kwietnia 2004 r. (Dz.U. 2004 nr 91 poz. 869) z pniejszymi zmianami

    Krakw 2012

  • 1

    Spis treci

    Wstp __________________________________________________________________ 3

    I. wiadomo w ujciu filozoficzno-psychologicznym ______________________ 6

    1.1. Zarys historii pojcia wiadomo oraz klasyczne i wspczesne metody badania

    wiadomoci _____________________________________________________________ 7 1.1.1. Pojawienie si terminu wiadomo oraz poprzedzajce to wydarzenia debaty na jej temat 7 1.1.2. Zaoenia introspekcjonizmu jako metody analizy fenomenu wiadomoci ____________ 9 1.1.3. Negacja klasycznego rozumienia wiadomoci przez behawiorystw _______________ 11 1.1.4. Znaczenie kognitywizmu dla postpu w rozumieniu zjawiska wiadomoci __________ 12 1.1.5. wiadomo jako funkcja umoliwiajca integracj organizmu ze rodowiskiem ______ 14

    1.2. Internalistyczne i eksternalistyczne sposoby wyjaniania zjawiska wiadomoci ____ 15 1.2.1. wiadomo jako wewntrzny stan biologiczny ________________________________ 16 1.2.2. wiadomo jako zewntrzny stan fizyczny, do ktrego uzyskujemy dostp __________ 16

    1.3. Racjonalno jako czynnik ksztatujcy ludzkie dziaania ______________________ 17

    II. wiadomo ekologiczna ____________________________________________ 21

    2.1. Ekologia ewolucyjny rozwj pojcia oraz inkorporacja przedmiotu jej

    zainteresowa do ycia spoecznego i nauki __________________________________ 21 2.1.1. Naukowe i potoczne wykadnie terminu ekologia _______________________________ 21 2.1.2. Antropocentryczny wymiar ekologii - ekologia czowieka ________________________ 24 2.1.3. rda inspiracji i rozwj ekologicznych koncepcji w naukach filozoficznych ________ 26

    2.1.3.1 Ekofilozofia - filozoficzne interpretacje istnienia czowieka w wiecie przyrody _______ 27 2.1.3.2 Etyka ekologiczna jako przejaw konstytuowania praw moralnych oraz roli i obowizkw

    czowieka na rzecz ekosystemu _____________________________________________ 29

    2.2. Pojcie wiadomoci ekologicznej i proces jej ksztatowania ____________________ 32 2.2.1. Definicyjne ujcie wiadomoci ekologicznej __________________________________ 32 2.2.2. Proces ksztatowania wiadomoci ekologicznej ________________________________ 33

    2.3. Zrwnowaony rozwj jako przejaw wiadomoci ekologicznej w wymiarze

    politologicznym _________________________________________________________ 35 2.3.1. Idea zrwnowaonego rozwoju definicje i koncepcje ___________________________ 35 2.3.2. Dokumenty normatywne wspierajce ide zrwnowaonego rozwoju _______________ 37

    2.4. Przegld bada dotyczcych wiadomoci ekologicznej Polakw _________________ 39

    III. Edukacja ekologiczna w procesie ksztatowania wiadomoci ekologicznej __ 44

    3.1. Edukacja ekologiczna odniesienia historyczne i definicja pojcia _______________ 44

    3.2. Akty prawne wyznaczajce cele i zakres edukacji ekologicznej __________________ 46

    3.3. Cele edukacji ekologicznej ________________________________________________ 48

    3.4. Metody edukacji ekologicznej _____________________________________________ 49

    3.5. Formy edukacji ekologicznej ______________________________________________ 49 3.5.1. Edukacja formalna _______________________________________________________ 50 3.5.2. Edukacja nieformalna ____________________________________________________ 51

    IV. Zaoenia metodologiczne bada wasnych ____________________________ 53

    4.1. Przedmiot i cel bada ____________________________________________________ 53

    4.2. Problematyka badawcza __________________________________________________ 54

    4.3. Zmienne i wskaniki _____________________________________________________ 55

    4.4. Metoda, techniki i narzdzie badawcze ______________________________________ 57

    4.5. Opis badanej grupy i terenu bada _________________________________________ 59

  • 2

    V. Poziom wiadomoci ekologicznej tarnowian w wietle wynikw bada

    wasnych _________________________________________________________ 62

    5.1. Poziom wiedzy mieszkacw Tarnowa na temat rodowiska naturalnego i czynnikw

    prowadzcych do jego degradacji __________________________________________ 62 5.1.1. Stan rodowiska naturalnego _______________________________________________ 62 5.1.2. Zagroenia rodowiska naturalnego __________________________________________ 65 5.1.3. Priorytety polityki ekologicznej _____________________________________________ 66 5.1.4. Sposoby poprawy stanu rodowiska naturalnego _______________________________ 69 5.1.5. Segregacja odpadw _____________________________________________________ 70 5.1.6. Znajomo terenw objtych ochron przyrody ________________________________ 72 5.1.7. Znajomo organizacji ekologicznych ________________________________________ 73 5.1.8. rda wiedzy o stanie rodowiska naturalnego ________________________________ 75

    5.2. Poziom poczucia odpowiedzialnoci mieszkacw Tarnowa za stan rodowiska

    naturalnego ____________________________________________________________ 77 5.2.1. Indywidualne dziaania podejmowane na rzecz ochrony rodowiska ________________ 77 5.2.2. Deklarowane motywy troski o rodowisko naturalne ____________________________ 84 5.2.3. Przekonania na temat podmiotw odpowiedzialnych za stan rodowiska _____________ 86 5.2.4. Przynaleno do organizacji ekologicznych ___________________________________ 89 5.2.5. Udzia w kampaniach dedykowanych rodowisku naturalnemu ____________________ 89

    VI. Wnioski z bada podsumowanie ____________________________________ 93

    Bibliografia ______________________________________________________________ 101

    Aneks ________________________________________________________________ 107

    Kwestionariusz ankiety __________________________________________________________ 107

    Spis tabel _____________________________________________________________________ 114

    Spis wykresw ________________________________________________________________ 115

  • 3

    Wstp

    Na licie kluczowych terminw lub nonych hase charakteryzujcych kierunki

    rozwoju wspczesnej cywilizacji o rodowodzie zachodnim, znalazoby si z pewnoci

    miejsce dla terminw: wiadomo i ekologia. Ich zestawienie jest tym ciekawsze, e odnosz

    si one do dwch, mogoby si wydawa skrajnie odmiennych rodowisk, w ktrych

    funkcjonuj istoty rozumne jakimi jestemy: rodowiska wewntrznego wyszych stanw

    umysowych oraz rodowiska zewntrznego przestrzeni fizyczno-biologicznej. Mona

    zaryzykowa nawet stwierdzenie, i miar dokonujcego si zrwnowaonego rozwoju

    pozostaje dostrzeganie przez ludzi z coraz wikszym przekonaniem, i oba te rodowiska

    pozostaj w silnym zwizku. Zdecydowanie atwiej wyobrazi sobie wiat bez ludzi, ni ludzi

    bez Ziemi.

    W przedstawianej pracy zawam powyej zarysowan globaln perspektyw do

    wymiarw lokalnych, podejmujc analiz teoretyczn i empiryczn w zakresie okrelenia

    poziomu wiadomoci ekologicznej mieszkacw Tarnowa.

    Poszukiwanie odpowiedzi na pytania dotyczce poziomu wiadomoci ekologicznej

    oraz stopnia zaangaowania w dziaalno korespondujc z t wiedz przez mieszkacw

    Tarnowa ma dla mnie znaczenie praktyczne. W ramach Planu gospodarki odpadami

    wojewdztwa maopolskiego zaoono bowiem budow na terenie Maopolski takich form

    instalacji przeksztacania odpadw komunalnych, ktre znaczco i w zgodzie

    z obowizujcym prawem ogranicz ich skadowanie na wysypiskach. Wrd tych instalacji

    znajduje si m.in. budowa piciu spalarni odpadw komunalnych w wojewdztwie

    maopolskim, spord ktrych jedna ma zosta zlokalizowana w Tarnowie. Podmiotem

    prowadzcym starania o jej budow i eksploatacj, w celu m.in. odzysku energii

    skumulowanej w odpadach, jest Miejskie Przedsibiorstwo Energetyki Cieplnej S.A.

    w Tarnowie. Z ramienia tej spki jestem odpowiedzialna za organizacj konsultacji

    spoecznych budowy instalacji termicznego przeksztacania odpadw w Tarnowie. Wiedza

    dotyczca poziomu wiadomoci ekologicznej mieszkacw Tarnowa bya dla mnie

    nieodzowna w procesie organizacji wspomnianych konsultacji oraz ukierunkowania ich

    zakresu i form. Znaczcy w tym wzgldzie by rwnie fakt, i nie badano wczeniej poziomu

    wiadomoci ekologicznej tej grupy spoecznej.

    Przeprowadzone przeze mnie badania wiadomoci ekologicznej mieszkacw

    Tarnowa nabieraj penej wymowy i mog zosta waciwie zinterpretowane po umieszczeniu

    ich w szerszych kontekcie. W prezentowanej pracy podjam w zwizku z tym rwnie

  • 4

    prb zarysowania takich ram naukowych, spoecznych i politycznych dla omawianego

    zagadnienia. Celem moich wysikw sta si rwnie namys nad kierunkiem procesw

    edukacyjnych, ktre oka si najbardziej skuteczne w ksztatowaniu postaw

    proekologicznych. Wyniki bada i analiz wiadomoci ekologicznej, prowadzone na

    przestrzeni ostatnich lat pokazuj bowiem, i poziom wiedzy, wyobrae i spoecznej

    odpowiedzialnoci Polakw za rodowisko naturalne, mimo i z roku na rok wydaje si

    wzrasta, wci pozostaje na stosunkowo niskim poziomie. Niestety, jako spoeczestwo nie

    jestemy aktywni i zaangaowani w podejmowanie inicjatyw oraz dziaa majcych na celu

    trosk o rodowisko, zarwno w przestrzeni ycia osobistego, jak i publicznej.

    Na zasadno podjcia problematyki niniejszej pracy wskazuje szereg czynnikw.

    Midzy innymi zmieniajce si przepisy tzw. ustaw rodowiskowych i odpadowych, jak

    rwnie dyrektywy unijne, ktre bd wymusza na naszym spoeczestwie radykaln zmian

    postaw wobec rodowiska naturalnego. Przykadem nastpujcych obecnie dynamicznych

    zmian jest znowelizowana Ustawa o utrzymaniu porzdku i czystoci w gminach, ktra

    zobowizuje podmioty samorzdowe do wdroenia takich rozwiza w zakresie gospodarki

    odpadami, ktre w rezultacie doprowadz do redukcji iloci skadowanych na wysypiskach

    biodegradowalnych odpadw komunalnych o 50% w 2013 roku, za w 2020 roku o 65%

    w stosunku do roku 1995. Niedostosowanie si do powyszych przepisw, o ktrych stanowi

    rwnie Dyrektywa 1999/31/EC, skutkowa bdzie nakadaniem kar pieninych na gminy.

    Kompozycja prezentowanej pracy odzwierciedla wskazan powyej teoretyczno-

    praktyczn specyfik zwizan z okreleniem poziomu wiadomoci ekologicznej

    mieszkacw Tarnowa. W pierwszych trzech rozdziaach przedstawiam zagadnienia

    teoretyczne konieczne do przeprowadzenia w rozdziaach od IV do VI analizy wynikw

    bada empirycznych.

    Rozdzia I pracy powicony zosta analizie koncepcji konstytuowania si pojcia

    wiadomoci w dyskursach filozoficzno-psychologicznych, poczynajc od arystotelesowskich

    rozwaa nad tzw. zmysem wsplnym, koczc za na wspczesnych teoriach

    opierajcych si na wynikach bada nad neurofizjologicznymi podstawami procesw

    poznania. W Rozdziale II przedstawione zostay naukowe i potoczne interpretacje terminu

    ekologia, ich wymiar antropocentryczny oraz proces przenikania zaoe lecych u podstaw

    ekologii do nauk filozoficznych. Rozdzia ten obejmuje rwnie opis wspczesnych

    koncepcji ksztatowania si wiadomoci ekologicznej oraz idei zrwnowaonego rozwoju,

    bdcej politologiczn egzemplifikacj wiadomoci ekologicznej. Kolejna cz pracy

  • 5

    prezentuje akty prawne, cele, metody oraz formy edukacji ekologicznej, jako niezbywalnego

    procesu w ksztatowaniu wiadomoci ekologicznej w wymiarze spoecznym. W Rozdziale

    IV ujte zostay zaoenia metodologiczne przeprowadzonych bada wiadomoci

    ekologicznej mieszkacw Tarnowa. Rozdzia V zawiera wyniki tych bada wraz z ich

    interpretacj. Podsumowanie oraz zestawione wnioski z rozdziau poprzedniego zostay

    zawarte ostatnim rozdziale pracy. Prac zamyka bibliografia oraz aneks zawierajcy

    zastosowany w badaniach kwestionariusz ankiety.

  • 6

    I. wiadomo w ujciu filozoficzno-psychologicznym

    Dekada mzgu zamykajca XX wiek, staa si okresem intensywnych poszukiwa

    odpowiedzi na pytania dotyczce natury wiadomoci. Pomimo niewtpliwych osigni

    prowadzonych wwczas bada, wiadomo pozostaje nadal tajemnic, a jej poznanie stanie si

    rdem trudnych do wyobraenia przemian cywilizacyjnych dopiero w bliej nieokrelonej

    przyszoci.

    Odnoszc si do problemu wiadomoci zdajemy sobie zatem coraz lepiej spraw, i

    chocia wasna wiadomo, to najbardziej podstawowy ze znanych nam faktw, to niewiele

    moemy powiedzie na temat jej natury. Thomas Nagel zwraca midzy innymi uwag, i

    w kwestii wspomnianej natury nie posiadamy nawet zarysu waciwej teorii wiadomoci.

    Caa nasza wiedza sprowadza si natomiast do wzrastajcej sukcesywnie liczby danych

    empirycznych, ktrych jednak nie jestemy w stanie uporzdkowa w spjny sposb.

    Najoglniej mwic wiadomo pozostaje czci ycia zwierzt uwarunkowan ich

    zachowaniami oraz aktywnoci systemw nerwowych. W sferze przypuszcze pozostaj

    natomiast odpowiedzi na pytania: Dlaczego takie zwizki pojawiaj si, jakie s ich

    zalenoci przyczynowe, a take czym uwarunkowana jest wyjtkowo ludzkiej

    wiadomoci1?

    Podobnych pyta jest o wiele wicej: Czy moja wiadomo jest taka jak wasza? Czy

    nasza jest taka jak wiadomo zwierzt? Czy maszyny mogyby sta si wiadome? Czy jest

    moliwa wiadomo oddzielona od ciaa?2. Udzielenie przynajmniej czciowej odpowiedzi

    na te i inne pytania wymaga odniesienia si do rnych koncepcji wiadomoci, poczynajc

    od modelu Teatru Kartezjaskiego, w ktrym nasze ja pozostaje widzem w tym teatrze, do

    modeli, ktre potrzeb takiego centrum wiadomoci wprost podwaaj.

    Jedn z konsekwencji zarysowanej sytuacji problemowej pozostaje take utrzymujca

    si wieloznaczno pojcia wiadomo. Jak pisze Jerzy Bobryk po niemal trzech tysicach

    lat rozwoju filozofii i przeszo 120 latach rozwoju naukowej psychologii nie wiemy

    dokadnie, co mamy na myli uywajc tego terminu3. Niemniej wyrnia on trzy znaczenia

    tego terminu:

    wiadomo rozumian jako zesp aktw psychicznych, prowadzcych do

    prywatnie dostpnych wytworw;

    1 Zob. T. Nagel, wiadomo a obiektywna rzeczywisto, ZNAK, luty (2) 2006, s. 73.

    2 S. Blackburn, Oksfordzki sownik filozoficzny, Ksika i Wiedza, Warszawa 1997, s. 392.

    3 J. Bobryk, wiadomo czowieka w epoce mediw elektronicznych, Polskie Towarzystwo Semiotyczne,

    Warszawa 2004, s. 10.

  • 7

    wiadomo rozumian jako treci, czyli wspomniane powyej wytwory;

    neurofizjologiczne podstawy wiadomoci.

    Upraszczajc nieco ten podzia w dalszej czci rozdziau odnios si do kilku propozycji

    opisu fenomenu wiadomoci zarwno od strony jej podstaw fizjologicznych, jak i analiz jej

    przeywania z punktu widzenia naszego ja. Nastpnie za zajm si zagadnieniem treci,

    wytworw, czy te w innej nomenklaturze zawartoci treciowych wiadomoci. O ile pierwsza

    grupa zagadnie bdzie przede wszystkim koncentrowa si na metodach, ktre umoliwiaj

    badanie stanw umysowych, o tyle zagadnienie zwizane z zawartoci treciow tych stanw,

    stanowi bdzie punkt wyjcia do dalszych analiz podejmowanych w prezentowanej pracy,

    a dotyczcych wiadomoci ekologicznej.

    1.1. Zarys historii pojcia wiadomo oraz klasyczne i...

Recommended

View more >