Meningitis can affect anyone factsheet (Welsh)

  • Published on
    07-Apr-2016

  • View
    229

  • Download
    9

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Knowing the signs and symptoms can save lives.

Transcript

  • Gall llid yr ymennydd effeithio ar unrhyw unGall adnabod yr arwyddion ar symptomau achub bywydau

    Gall llid yr ymennydd daron gyflym a gall ladd o fewn oriau gall ei effaith barhau am oes.

    Babanod a phlant ifanc sydd mewn perygl fwyaf, gyda thua hanner yr achosion yn digwydd ymysg plant o dan 5 oed.Maer perygl yn cynyddu eto ar gyfer pobl ifanc yn eu harddegau ac oedolion ifanc a hefyd ymysg pobl dros 55 oed.

    Er gwaethar ffaith fod brechlynnau ar gael ar gyfer rhai mathau o lid yr ymennydd, mae miloedd o achosion yn y DUbob blwyddyn o hyd.

    Mae adnabod yr arwyddion ar symptomaui edrych amdanynt ar camau iw cymryd yn achub bywydau.

    Gall llid yr ymennydd effeithio ar unrhyw un

    Mae llid yr ymennydd a septisemia yn digwydd gydai gilydd yn aml. Byddwch yn ymwybodol or holl arwyddion ar symptomau.

    Gall symptomau ymddangos mewn unrhyw drefn.Efallai na fydd rhai yn ymddangos o gwbl.

    Gall y symptomau cynnar gynnwys:

    Byddwch yn ymwybodolBeth yw llid yr ymennydd?Llid ar y bilen syn gorchuddio ac yn amddiffyn yr ymennydd a llinyn y cefn yw llid yr ymennydd. Gall sawl math gwahanol o organeb achosi llid yr ymennydd, ond feirysau a bacteria ywr rhai mwyaf cyffredin.

    Mae llid yr ymennydd feirysol yn gallu gwneud pobl yn sl iawn ond anaml y maen rhoi bywyd yn y fantol. Maer rhan fwyaf o bobl yn cael adferiad da, ond gall y dioddefwyr ddioddef l-effeithiau fel cur pen, blinder a cholli cof.

    Mae llid yr ymennydd bacterol yn gallu lladd, felly mae sylw meddygol brys yn hanfodol. Maer rhan fwyaf o bobl yn cael adferiad da, ond mae llawer yn dioddef l-effeithiau gwanychol fel byddardod, niwed ir ymennydd a, phan fydd septisemian digwydd, colli aelodaur corff.

    Septisemia meningocaiddBacteria meningococaidd ywr achos mwyaf cyffredin o lid yr ymennydd bacterol yn y DU. Gallant achosi llid yr ymennydd a septisemia (gwenwynor gwaed), y mae pobl yn aml yn eu cael gydai gilydd. Maen bwysig bod yn ymwybodol or holl arwyddion ar symptomau.

    Y frech Gall pobl septisemia ddatblygu brech o bigiadau pin coch bychain a all ddatblygu yn gleisiau porffor.

    NID YWR FRECH HON YN PYLU O DAN BWYSAU. GWNEWCH Y PRAWF GWYDR

    Mae twymyn gyda smotiau/brech nad ywn pylu o dan bwysau yn ARGYFWNG MEDDYGOL

    PEIDIWCH AROS AM FRECH, os yw rhywun yn sl ac yn gwaethygu, ewch i gael cymorth meddygol ar unwaith

    AR GROEN TYWYLL gall y smotiau/brech fod yn fwy anodd iw gweld. Peidiwch aros am frech. Byddwch yn ymwybodol or arwyddion ar symptomau.

    Os ydych yn poeni y gallai fod yn lid yr ymennydd neun septisemia, gallwch:

    Ffonio Galw Iechyd Cymru 0845 4647 neu eich meddyg teulu

    Mewn argyfwng gallwch:

    Ddeialu 999 am ambiwlans

    Mynd ich adran ddamweiniau ac achosion brys agosaf

    Disgrifiwch y symptomau a dywedwch eich bod yn credu y gallai fod yn lid yr ymennydd neun septisemia.

    Gall fod yn anodd rhoi diagnosis cynnar. Os ydych wedi cael cyngor ach bod yn dal yn bryderus, ewch i gael cymorth meddygol eto.

    Defnyddiwch eich greddf ewch i gael cymorth meddygol ar unwaith

    Gall rhywun gyda llid yr ymennydd neu septisemia waethygun gyflym iawn. Cadwch olwg arnynt.

    Pwyswch ochr gwydr clir yn gadarn yn erbyn y croen Gall smotiau/brech bylu i ddechrau

    Parhewch i wneud y prawf

    twymyn cur pen chwydu

    poen yn y cyhyrau

    twymyn gyda dwylo a thraed oer

  • Arwyddion a symptomau cyffredin llid yr ymennydd a septisemiaGall adnabod arwyddion a symptomau llid yr ymennydd a septisemia achub bywydau. Gwnewch yn sir eich bod yn gwybod beth i chwilio amdano. Lawrlwythwch ein ap am ddim o www.meningitisapp.co.uk

    TriniaethOs ydych yn amau llid yr ymennydd, maen bwysig cael cymorth cyn gynted phosibl. Mae angen derbyn rhywun llid yr ymennydd a septisemia ir ysbyty yn gyflym a rhoi triniaeth frys gyda gwrthfiotigau iddynt. Os cnt eu canfod au trin yn gynnar, maent yn llai tebygol o fod mewn sefyllfa lle mae bywyd yn y fantol neu ddioddef l-effeithiau difrifol.

    AtaliaethMae brechlynnau ar gael i atal rhai mathau o lid yr ymennydd ac maent wedi lleihau nifer yr achosion yn sylweddol. Mae llawer or brechlynnau hyn yn rhan o Raglen Imiwneiddio Plant a chnt eu cynnig i bob babi o 2 fis oed.

    Nid oes brechlyn arferol ar gael o hyd i atal clefyd meningococaidd grp B (Men B), sef y math mwyaf cyffredin o lid yr ymennydd bacterol yn y DU. Mae brechlyn Men B ar gael yn breifat a dylech ymgynghori ch meddygfa eich hun am fanylion. Maer brechlyn yma yn cael ei ystyried ar gyfer ei ddefnyddio yn y Rhaglen Imiwneiddio Plant yn y dyfodol.

    Nes bod brechlynnau i atal pob math maen bwysig adnabod yr arwyddion ar symptomau a gweithredun gyflym.

    Ar l llid yr ymennydd a septisemiaBydd y rhan fwyaf o bobl sydd llid yr ymennydd a septisemia yn cael adferiad da, ond bydd rhai yn dioddef l-effeithiau.

    Mae l-effeithiau yn fwy cyffredin ar l llid yr ymennydd bacterol neu septisemia. Gall teuluoedd ddioddef profedigaeth a gellir gadael y rheiny syn goroesi ag anableddau oes fel byddardod, epilepsi, niwed ir ymennydd, colli aelodaur corff, anawsterau dysgu a phroblemau ymddygiad.

    Fel arfer, mae llid yr ymennydd feirysol yn llai difrifol ond gall gael effaith fawr o hyd, gan adael pobl chur pen, blinder a cholli cof.

    Beth bynnag ywr canlyniad, mae bywydau pobl yn newid am byth.

    Helen Richardson, a gafodd lid yr ymennydd pan oedd yn y brifysgol.Dechreuais gael symptomau tebyg ir ffliw, a waethygodd yn raddol. Dechreuais bryderu felly edrychais ar fy ngherdyn symptomau. Roedd gennyf chwech or symptomau. Es i ir ysbyty yn syth. Rwyf mor ddiolchgar bod y cerdyn gennyf, achubodd fy mywyd.

    Babanod a Phlant Bach

    Fever, cold hands and feet

    Refusing food and vomiting

    Fretful, dislike being handled

    Drowsy, floppy, unresponsive

    Rapid breathing or grunting

    Pale, blotchy skin Spots/rash See Glass Test

    Unusual cry, moaning

    Tense, bulging fontanelle (soft spot)

    Stiff neck, dislike bright lights

    Convulsions/seizures

    Cysglyd, llipa, ddim yn ymateb

    Twymyn, dwylo a thraed oer

    Gwrthod bwyd a chwydu

    Anniddig, ddim yn hoffi cael eu cyffwrdd

    Anadlun gyflym neun rhochian

    Croen gwelw,blotiogSmotiau/brechGweler Prawf Gwydr

    Cri anarferol, griddfan

    Fontanelle(ardal feddal) tynn,chwyddedig

    Gwddf anystwyth, ddim yn hoffi golau llachar

    Confylsiynau/trawiadau

    Plant ac Oedolion

    Fever, cold hands and feet

    Vomiting

    Drowsy, difficult to wake

    Confusion and irritability

    Severe muscle pain

    Pale, blotchy skinSpots/rash See Glass Test

    Severe headache

    Stiff neck

    Dislike bright lights

    Convulsions/seizures

    Cysglyd, anodd eu deffro

    Croen gwelw,blotiogSmotiau/brechGweler Prawf Gwydr

    Twymyn, dwylo a thraed oer

    Chwydu

    Cymysglyd ac yn anniddig

    Cur pen difrifol

    Poen difrifol yn y cyhyrau

    Gwddf anystwyth

    Confylsiynau/trawiadau

    Ddim yn hoffi golau llachar

  • Llinell gymorth llid yr ymennydd 0808 80 10 388 (DU)

    www.MeningitisNow.org

    Ffn: 01453 768000Ffacs: 01453 768001info@meningitisnow.org

    Fern House, Bath Road, Stroud , Gloucestershire GL5 3TJ

    Meningitis Now Gorfennaf 2014 Adolygiad nesaf Ebrill 2015 Rhif elusen gofrestredig 803016 (Cymru a Lloegr) SC037790 (Yr Alban)

    Mae cyfeiriadau ar gyfer cynnwys y daflen hon ar gael ar ein gwefan.

    Meningitis Now yw prif elusen llid yr ymennydd yn y DU. Rydym yn achub bywydau ac yn ailadeiladu dyfodol pobl trwy ymwybyddiaeth, ymchwil a chymorth.

    Heb eich cymorth gwerthfawr, eich ysbryd penderfynol ach ymroddiad chi, ni fyddem yn gallu ariannu ymwybyddiaeth, ymchwil a chymorth. Dyma sut y gallwch helpu:

    Gwirfoddoli Os oes gennych rywfaint o amser neu egni dros ben, mae sawl ffordd y gallwch ein helpu i gyrraedd mwy o bobl a chodi ymwybyddiaeth ynghylch llid yr ymennydd.

    Rhannu eich profiad Gall rhannu eich profiad o lid yr ymennydd rymuso eraill i ofyn am y wybodaeth ar cymorth sydd ei angen arnynt ar gyfer eu hadferiad eu hunain.

    Codi arian Cymerwch ran yn un on heriau eithafol neu gallwch gynnal te prynhawn gyda ffrindiau mae cymaint o ffyrdd y gallwch godi arian a chael hwyl yn gwneud hynny.

    Cyflwyno rhodd Trwy gyflwyno un rhodd, sefydlu debyd uniongyrchol neu adael cymynrodd, gallwch wneud gwahaniaeth gwirioneddol.

    Gall llid yr ymennydd ddistrywio bywydau mewn oriau a gall ei effaith barhau am oes.

    Mae Meningitis Now yma ich helpu, pan fyddwch ein hangen ni ac am gymaint o amser ag y byddwch ein hangen.

    Rydym yn elusen newydd gyda bron 30 o flynyddoedd o brofiad, a ffurfiwyd yn 2013 trwy uno Meningitis UK a Meningitis Trust, sylfaenwyr mudiad llid yr ymennydd yn y DU. Rydym yn credu yn yr hyn yr ydym yn ei wneud ac yn gwybod y gallwn gyflawni cymaint mwy nawr ein bod gydan gilydd.

    Rydym yn rhoi cymorth ymarferol, emosiynol ac ariannol ir rheiny syn byw gydag effaith y clefyd. Rydym yn cefnogi unigolion au teuluoedd, yn cynnwys y rheiny sydd wedi dioddef profedigaeth,gan helpu i ailadeiladu eu bywydau ar l llid yr ymennydd a septisemia.

    Gallwn:

    Wrando ac ateb eich cwestiynau am lid yr ymennydd a septisemia

    Siarad chi am eich profiad unigol ar ffordd y gallwn deilwra eich cymorth ar eich cyfer chi

    Ymweld chi yn eich cartref eich hun a rhoi cymorth i chi yn lleol

    Eich rhoi mewn cysylltiad ag eraill sydd wedi cael yr un profiad

    Rhoi cymorth ariannol ar gyfer costau annisgwyl ar l llid yr ymennydd

    Eich cefnogi chi ar rheiny sydd agosaf atoch; plant, pobl ifanc yn eu harddegau ac oedolion

    Eich gwneud chi yn flaenoriaeth; nid oes gennym unrhyw restrau aros ar gyfer ein gwasanaethau.

    Llinell gymorth llid yr ymennydd 0808 80 10 388 (DU)

    Os hoffech ganfod mwy ynghylch sut y gallwn helpu, ffoniwch ni a gallwn siarad am y peth gyda chi.

    achub bywydau,ailadeiladu dyfodolau