Microsoft Word - KAPAK _DIS_.doc

  • Published on
    10-Mar-2016

  • View
    226

  • Download
    12

Embed Size (px)

DESCRIPTION

EKONOMS ZERNE ETKLER Ouzhan Skmen ARTUKOLU Trkiye Cumhuriyet Merkez Bankas i Dvizleri Genel Mdrl Ankara, Kasm 2005 Uzmanlk Yeterlilik Tezi EKONOMS ZERNE ETKLER Danman Prof.Dr.Ylmaz ZKAN Ouzhan Skmen ARTUKOLU Trkiye Cumhuriyet Merkez Bankas i Dvizleri Genel Mdrl Ankara, Kasm 2005 Uzmanlk Yeterlilik Tezi

Transcript

  • YURTDII TASARRUFLARININ TRKYE CUMHURYET MERKEZ BANKASI, BANKA SSTEM VE TRKYE

    EKONOMS ZERNE ETKLER

    Ouzhan Skmen ARTUKOLU

    Uzmanlk Yeterlilik Tezi

    Trkiye Cumhuriyet Merkez Bankas i Dvizleri Genel Mdrl

    Ankara, Kasm 2005

  • YURTDII TASARRUFLARININ TRKYE CUMHURYET MERKEZ BANKASI, BANKA SSTEM VE TRKYE

    EKONOMS ZERNE ETKLER

    Ouzhan Skmen ARTUKOLU

    Danman

    Prof.Dr.Ylmaz ZKAN

    Uzmanlk Yeterlilik Tezi

    Trkiye Cumhuriyet Merkez Bankas i Dvizleri Genel Mdrl

    Ankara, Kasm 2005

  • i

    NSZ

    Bat Avrupa lkeleri ile Trkiyenin dneme ait ekonomik ve

    demografik yaplar ile balantl olarak 1960l yllarda balayan igc g

    sonucunda ortaya kan ii dvizi kayna lkemiz ekonomisine uzun yllar

    boyunca hizmet etmitir. nceleri ii irketleri kurmak suretiyle lkemizde

    deerlendirilme allan bu kaynan kullanm iin daha sonra Trkiye

    Cumhuriyet Merkez Bankas nezdinde gvenli ve yksek getirili ii dvizi

    hesaplar 1976 ylndan itibaren almaya balanmtr. Ayrca dviz tevdiat

    hesaplar liberallemeye balayan bankalarn d ticaret ilikilerinde bir ara

    olarak kullanma ve lkemizin dviz girdilerini arttrma amalaryla ticari

    bankaclk alannda da uygulama alan bulmutur.

    Bu almada Yurtd i Tasarruflarnn Trkiye Cumhuriyet

    Merkez Bankas, Banka Sistemi ve Trkiye Ekonomisi zerine Etkileri

    incelenmekte olup balangcndan itibaren ii dvizleri kayna bir btn

    olarak ele alnmaya allm olup gemiteki ve bugnk ekonomik

    neminin ortaya koyulmas amalanmtr.

    Bu alma srasnda her konuda yardmlarn esirgemeyen tez

    danmanm Prof. Dr. Ylmaz zkana, i Dvizleri Genel Mdrl Genel

    Mdr Aye Canan Karayalna, Genel Mdr Yardmcs Ahmet Aktaa,

    i Dvizleri Mdrl Mdr F. Nalan Erkula, Mdr Yardmclar Yaar

    Palaya ve mer zkana, Ksm Amiri Ylmaz Acara, Mdrlk

    bnyesindeki tm Transfer Servisi elemanlarna, Deerlendirme Mdrl

    elemanlarndan Mdr Yardmcs Zuhal Ycele, Mdrlk Uzman Blent

    etine, Uzman Yardmcs Ahmet Murat Alpere Piyasalar Genel Mdrl

    Uzman Yardmcs Volkan Arslana ve Trkiye Kalknma Bankas A..

    bnyesinde grev yapan Mdr yardmcs Sedat Nuri Ayanlara

    teekkrlerimi sunarm.

    Ouzhan Skmen Artukolu

  • ii

    NDEKLER

    Sayfa No

    NSZ.i NDEKLER.....ii TABLO LSTES.....v EKL LSTES.....vii KISALTMA LSTES....viii ZET.......x ABSTRACT.......xii GR.......1

    BRNC BLM TRKYEDEN AVRUPAYA GN EKONOMK SEBEPLER.3 1.1. Gemi Dnemlerde Trkiye Ekonomisindeki Baz Gelimeler ve

    Dviz Politikalar...............3 1.1.1. Trkiye Ekonomisi, Dviz htiyac ve Demografik Etkenler.........3 1.1.2. thal kameci Sanayileme abalar...............6

    1.2. Birinci ve kinci Dnya Savalar Dneminde Avrupadaki ktisadi Gelimeler.........7 1.2.1. Birinci ve kinci Dnya Savalarnn Bat Avrupa Ekonomilerine

    Etkileri (1913 1950).......8 1.2.1.1. Dnya Savalar le Byk Buhrann Getirdii Ykm ve Gerekleen Yava Byme......8 1.2.1.2. Birinci Dnya Sava Sonrasnda Ortaya kan Kapal Ekonomik Yap.....10 1.2.1.3. Bat Avrupadaki Ekonomik stikrar Sorunlar......11 1.2.2. Bat Avrupa Ekonomisinde Altn a Dnemi ve Yeniden

    Yaplanma12 1.2.2.1. Yava Nfus Art ve Getirdii Zenginlik.12 1.2.2.2. Yatrmlar ve ktisadi Byme....12 1.2.2.3. Ak Ekonominin Getirdikleri: Uluslararas Ticaretin Gelimesi ve Artan hracat Hacmi.13

  • iii

    1.2.2.4. Bat Avrupada gc le lgili Gelimeler.......14 1.3. Trkiyenin ve Bat Avrupann ktisadi htiyalarnn rtmesi..15

    1.3.1. Bat Avrupann thal gc htiyac ve gc Gleri........16 1.3.2. Trkiyeden Avrupaya Gn Geliimi.......17

    KNC BLM

    DVZLER, DVZ HESAPLARI VE KALKINMA PLANLARI............19 2.1. i Dvizleri..19

    2.1.1. i Dvizlerinin Tanm ve Ekonomimizdeki Yeri..........20 2.1.2. Trkiyede ve Dnyada i Dvizleri.......22

    2.2. Trkiyede Dviz Mevduat le lgili eitli Gelimeler.......26 2.2.1. Bankalara Verilen Dviz Pozisyonu Tutma Yetkisi ve Zorunlu

    Dviz Devirleri................28 2.3. lkemizde 1970li Yllarda Almaya Balanan Hesap eitleri ve Bu Dnemde Trkiyenin i Dvizlerini Bankaclk Sistemine Kazandrma abalar..29 2.3.1. Dvize evrilebilir Mevduat Hesaplar..31 2.3.2. Faizsiz Dviz Tevdiat Hesaplar.33 2.3.3. Faizli Dviz Tevdiat Hesaplar....34 2.3.4. Trk Parasna evrilebilir Dviz Tevdiat Hesaplar.34 2.3.5. Hisse Senedi Almna Ynelik Dviz Tevdiat Hesaplar.....35 2.3.6. Kredi Mektuplu Dviz Tevdiat Hesaplar...36 2.4. Be Yllk Kalknma Planlar ve i Dvizleri......37

    NC BLM

    RKETLER VE KY KALKINMA KOOPERATFLER....42 3.1. i irketlerinin Oluumu, Ortaya k Sebepleri ve eitli i irketi rnekleri42 3.2. Devlet Sanayi ve i Yatrm Bankasnn Kuruluu..46 3.3. DESYABda Deiim: Trkiye Kalknma Bankas............48 3.4. TKBnin i irketlerine Kullandrd Fonlar..51 3.5. i irketlerinin Karlat Sorunlar ve Mevcut Durum......52 3.6. Ky Kalknma Kooperatifleri...55 3.7. Ky Kalknma Kooperatiflerinin Oluumu ve gc G56 3.8. Ky Kalknma Kooperatiflerinin Geliimi ve Sorunlar.................57 3.9. Ky Kalknma Kooperatiflerinin Yeniden Yaplandrlmas ve Genel Deerlendirme..60

  • iv

    DRDNC BLM

    TCMB NEZDNDEK DVZ HESAPLARI VE DVZLERNN TRKYEYE DER GR YOLLARI.......63

    4.1. TCMB Nezdinde Alan Dviz Tevdiat Hesaplar...63 4.1.1. Kredi Mektuplu Dviz Tevdiat ve Sper Dviz Hesaplarnn Genel zellikleri......64 4.1.2. Kredi Mektuplu Dviz Tevdiat ve Sper Dviz Hesaplarna Ait Rakamsal Byklkler...........66 4.1.3. Kredi Mektuplu Dviz Tevdiat ve Sper Dviz Hesaplarna Ait Faiz Oranlar ve eitli Yatrm Aralar ile Karlatrmalar....68

    4.2. i Dvizlerinin Trkiyeye Dier Yollardan Girii......72 4.2.1. Ticari Bankalar............74 4.2.2. Para Havale irketleri.......................75 4.2.3. Postaneler.76 4.2.4. Resmi Olmayan Kanallar77

    4.3. Yurtdndan Trkiyeye Yaplan i Dvizi Transferlerinin lkemiz demeler Dengesi statistiklerine Yansmas, Veri Toplama Yntemlerinin yiletirilmesinin Getirdii Avantajlar ve Meksika rnei79

    BENC BLM

    TCMB NEZDNDEK DVZ HESAPLARINA AT SAYISAL VERLER, ETL KARILATIRMALAR VE MALYETLER.....82

    5.1. KMDT ve SD Hesaplarna Ait Saysal Veriler ve eitli Karlatrmalar82 5.2. Aktiviteye Bal Maliyet Muhasebesi Raporu ve i Dvizi Hesaplar...88

    ALTINCI BLM

    SONU VE NERLER.93 KAYNAKA..97

  • v

    TABLO LSTES

    Sayfa No

    Tablo 1.1. Trkiyede gc, stihdam ve sizlik....4

    Tablo 1.2. eitli Dnemlerde Bat Avrupada Ekonomik Byme7

    Tablo 1.3. Yurtdna Gnderilen ilerin Yllar tibariyle Saysal Geliimi16

    Tablo 1.4. Yurtdna Gnderilen ilerin lkelere Gre Dalm..17

    Tablo 2.1. Trkiyenin eitli Yllarda Elde Ettii i Gelirleri..20

    Tablo 2.2. i Gelirlerinin Yllara Gre D Ticaret Dengesini Karlama Oranlar......21

    Tablo 2.3. eitli lkelere Ait Yllk i Dvizi Girdileri (1) ..23

    Tablo 2.4. eitli lkelere Ait Yllk i Dvizi Girdileri (2) ..24

    Tablo 3.1. TKBnin i irketlerine Kullandrd Fonlar...52

    Tablo 4.1. 20.06.2005 Tarihli KMDTH ve SDH Faiz Oranlar......65

    Tablo 4.2. KMDTH ve SDHlarn Yllar tibariyle Bakiyeleri......66

    Tablo 4.3. Dviz Cinsine Gre Toplam Mevduat68

    Tablo 4.4. Kredi Mektuplu Dviz Tevdiat Hesaplarna 1985 Ylndan tibaren Uygulanan Faiz Oranlar...69

    Tablo 4.5. Sper Dviz Hesaplarna 1994 Ylndan tibaren Uygulanan Faiz Oranlar..69

    Tablo 4.6. TCMB, Trkiyedeki Bankalar ve Uluslararas Piyasalarda Faiz Oranlar..70

    Tablo 4.7. TCMB, Trkiyedeki Bankalar ve Libor Faiz Oranlar.....71

    Tablo 4.8. TCMB ve Alman Devlet Tahvili Faiz Oranlar..71

    Tablo 4.9. TCMB ve Amerikan Devlet Tahvili Faiz Oranlar.72

    Tablo 4.10. i Dvizi Transferinin Yaplabilecei Kurulular, Datm Kanallar ve Finansal Enstrmanlar.74

  • vi

    Tablo 5.1. KMDTH / SDH Toplam Giri k Rakamlar......83

    Tablo 5.2. KMDTH ve SDH Faizsiz Net Bakiyesi ve Faizli Bakiyeler..84

    Tablo 5.3. KMDTH ve SDHlara Tahakkuk Eden Faziler ve Kesilen Vergi Tutarlar (1) ...85

    Tablo 5.4. KMDTH ve SDHlara Tahakkuk Eden Faziler ve Kesilen Vergi Tutarlar (2) ...86

    Tablo 5.5. Cari lemler Hesab, TCMB Brt Dviz Rezervleri, TCMB Nezdindeki KMDTH ve SDH Hesaplar, Hesaplarn Cari A Karlama Oranlar ve TCMB Brt Rezervleri indeki Yeri...87

    Tablo 5.6. i Dvizi Hesaplarna Ait Aktiviteye Dayal Yllk Maliyetler ve Genel Toplam indeki Pay88

    Tablo 5.7. eitli Para Birimleri Baznda i Dvizi Hesaplarna Ait Aktiviteye Dayal Yllk Maliyetler.......89

    Tablo 5.8. i Dvizi Hesaplarna Ait Alt Aktivite Maliyet Kalemleri ve Maliyet Tutarlar........91

    Tablo 5.9. Yllara Gre i Dvizi Hesaplarna Ait Alt Aktivite Maliyet Kalemleri ve Maliyet Tutarlarnn Dalm92

  • vii

    EKL LSTES

    Sayfa No

    ekil 2.1. Trkiye nin eitli Yllarda Elde Ettii i Gelirleri......20

    ekil 2.2. i Gelirlerinin eitli Yllarda D Ticaret Dengesini Karlama Oranlar.22

    ekil 2.3. Dnyada 1984-1992 Dneminde En Fazla i Dvizi Girdisine Sahip lkeler...23

    ekil 2.4. Dnyada 1993 2002 Dneminde En Fazla i Dvizi Girdisine Sahip lkeler...24

    ekil 4.1. KMDTH ve SDH larn Yllara Gre Toplam Karlklar......67

    ekil 4.2. ABD den Meksika ya i Dvizi Havale Girileri....80

    ekil 5.1. i Dvizi Hesaplarnn Aktiviteye Dayal Maliyet Dalm....90

  • viii

    KISALT