Możliwości przyspieszenia wdrażania dyrektyw NATO w obszarze

  • Published on
    31-Dec-2016

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<ul><li><p>BEZPIECZESTWO PRACY 1/2004</p><p>20</p><p>Cyan Magenta Yellow Black Pantone 295CV str. 20 </p><p>BEZPIECZESTWO PRACY 1/2004</p><p>21</p><p>Cyan Magenta Yellow Black Pantone 295CV str. 21 </p><p>dr hab. in. KONRAD TOTT Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy</p><p>Moliwoci przyspieszenia wdraania dyrektyw NATOw obszarze ergonomii techniki wojskowej</p><p>Wprowadzenie Producenci, pracodawcy i uytkowni-</p><p>cy maszyn maj wiele pracy przed sob, by dostosowa produkowane i eksploato-wane w Polsce maszyny do wymaga dyrektyw i norm europejskich.</p><p>Wielka odpowiedzialno stoi rwnie przed organami rzdowymi, nadzoruj-cymi tworzenie narzdzi prawnych, legalizujcych proces dostosowywania produkcji i eksploatacji maszyn do wymaga obowizujcych w Unii Eu-ropejskiej.</p><p>Wcale nie mniejsze problemy do rozwizania maj w Polsce ci, ktrzy odpowiadaj za uytkowanie i obsugi-wanie techniki wojskowej.</p><p>W zwizku z przystpieniem Polski do NATO musi w stosunkowo niedu-gim czasie nastpi zgodno norm obowizujcych w polskiej armii z nor-mami NATO. Czy jest to realne w wie-tle powanych ogranicze budetowych w ostatnich latach? Czy potrafimy stworzy wymagane systemy organi-zacyjno-techniczne, tak by dyrektywy i normy europejskie oraz normy NATO mogy by speniane w procesach wy-twarzania, uytkowania, obsugiwania i badania maszyn, ktre s i w przyszo-ci bd eksploatowane w wojsku? Czy w doprowadzaniu do zgodnoci przepi-sw krajowych do norm i dyrektyw eu-ropejskich oraz NATO-wskich potrafimy wychodzi poza dotychczasowe bariery resortowe? Oto gar dylematw, ktre powinny sta si przedmiotem rozwiza systemowych.</p><p>W zasygnalizowanym obszarze postu-lowanej zgodnoci procedur badawczych techniki wojskowej z normami NATO, powinny by uruchomione projekty ba-dawcze, tzw. celowe, ktre przy udziale odpowiednich placwek naukowo-badawczych w cigu kilku miesicy dostarczyyby propozycji racjonalnych rozwiza.</p><p>Dalsze rozwaania zostan ograniczo-ne do wycinka sygnalizowanego obszaru problemu w sferze techniki wojskowej, a mianowicie do ergonomii. Po pierwsze, z racji penoprawnego funkcjonowania wymaga ergonomicznych w normach NATO. Po drugie, z racji publikowania tego artykuu w miesiczniku Bez-pieczestwo Pracy, wydawanego przez Centralny Instytut Ochrony Pra-cy Pastwowy Instytut Badawczy, a w szczeglnoci dlatego, e wanie pod adresem Instytutu formuowana jest koncepcja wsppracy w badaniach pro-blemw ergonomii techniki wojskowej. </p><p>W tym artykule zostan omwione NATO-wskie procedury badawcze, opublikowane przez Wojskow Agencj Standaryzacyjn MAS w AVTP Allied Vehicle Testing Publications i wpro-wadzone w NATO w formie dyrektyw STANAG 4357 i STANAG 4358.</p><p>O wyborze zilustrowania prezentowa-nych tu rozwaa badaniem pojazdw wojskowych zadecydoway dwie prze-sanki. Po pierwsze, pojazdy wojskowe s bardziej znane czytelnikowi, do ktrego kierowana jest ta publikacja, ni wyrzut-nie rakiet czy haubice artyleryjskie. Po drugie, jest to problematyka realizowana </p><p>przez Wojskowy Instytut Techniki Pan-cernej i Samochodowej w Sulejwku, ktry bdzie wdraa na gruncie polskim natowskie procedury badawcze doty-czce pojazdw wojskowych.</p><p>Gwne obszary badania pojazdw wojskowych</p><p>Przed wprowadzeniem do eksplo-atacji lub po dokonaniu modernizacji okrelonego typu pojazdu wojskowego musi on przej specjalistyczne badania, ktrych program okrela 11 obszarw gwnych, poprzedzonych zbiorem za-sad oglnych. </p><p>W kadym obszarze s precyzowane zadania badawcze, przez okrelenie ich:</p><p> zakresu wyposaenia i przyrzdw warunkw przeprowadzania bada procedur badawczych danych wejciowych badanych zja-</p><p>wisk i wielkoci form prezentacji wynikw.Na rysunku (s. 22) zostaa przed-</p><p>stawiona struktura jedenastu obszarw gwnych, ze szczeglnym uwzgld-nieniem obszaru 03 (bada trakcyjnych) i obszaru 09 (ergonomii).</p><p>Przedstawiony program bada pojaz-dw wojskowych wg procedur NATO uzupeniany jest badaniami powiza interpersonalnych, badaniami podze-spow, procedurami rozwiza alterna-tywnych oraz wykazem kilkudziesiciu STANAG-w bdcych w okrelonych relacjach do bada przewidzianych w normach STANAG 4357 i STANAG 4358. </p><p>Ergonomia w badaniu pojazdw wojskowych</p><p>W dotychczasowej praktyce bada techniki wojskowej sprawy ergonomii nie byy wyranie akcentowane. Nie mona co prawda zarzuci projektantom i konstruktorom techniki wojskowej, </p><p>Autor postuluje w artykule ustanowienie tzw. celowych projektw badawczych, ktre pozwoliyby na doprowadzenie do zgodnoci norm obowizujcych w polskiej armii z normami NATO. Jako przykad wsppracy placwek naukowo-badawczych autor omwi aspekty ergonomiczne w badaniach pojazdw wojskowych.</p><p>Possibilities of acceleration in the implementation of NATO directives in the field of the ergo-nomics of military technologyIn this article, the author argues for establishing so-called goal-oriented research projects, which would make it possible to harmonize Polish army and NATO standards. The ergonomic aspects of research on military vehicles are an example of cooperation between scientific research institutes. </p></li><li><p>BEZPIECZESTWO PRACY 1/2004</p><p>22</p><p>Cyan Magenta Yellow Black Pantone 295CV str. 22 </p><p>BEZPIECZESTWO PRACY 1/2004</p><p>23</p><p>Cyan Magenta Yellow Black Pantone 295CV str. 23 </p><p>e nie brali pod uwag uwarunkowa ich przyszych uytkownikw. Jednak bardziej obowizywaa zasada optymalizacji pa-rametrw taktyczno-technicznych, we-dle kryteriw maksymalizacji efektw i skutecznoci techniki na polu walki, ni poszukiwania pewnych kompromisw ze wzgldu na kryteria ergonomiczne.</p><p>Z opinii specjalistw, ktrzy powici-li swoj aktywno zawodow badaniom techniki wojskowej wynika, e znaczny procent najciszych wypadkw mona byoby unikn, gdyby obowizyway takie procedury, jak w analizowanym przykadzie wg STANAG 4357 i 4358.</p><p>Pomiary przestrzeni roboczej Odpowiednia przestrze robocza </p><p>pojazdu jest warunkiem koniecznym do satysfakcjonujcego wspdziaania systemu czowiek-maszyna. Przestrze robocza powinna by dostosowana do okrelonej populacji uytkownikw. Przeprowadzone badania statyczne i dy-namiczne przestrzeni roboczej zaogi prowadz do oceny waciwego lub nie-waciwego jej rozplanowania. Badania dynamiczne przeprowadzane s na dro-</p><p>gach utwardzonych i gruntowo-pofado-wanych. Wykorzystywana jest przy tym aparatura do pomiarw odlegoci, ktw i si (na drkach sterownych).</p><p>W badaniach stacjonarnych s oceniane: wejcia do i wyjcia z obszaru roboczego moliwoci ewakuacji i udzielenia pomocy swoboda ruchw oraz maksymalne i minimalne </p><p>zasigi dostpy wpywajce na efektywno pracy </p><p>operatorw funkcjonowanie stanowisk roboczych podczas </p><p>pracy cigej lokalizacja oraz widoczno wskanikw </p><p>i przecznikw siy niezbdne do pokonania oporw (ele-</p><p>mentw sterujcych, wazw) przy rnych ktach przechylenia i pochylenia pojazdu</p><p> dostpno i sposb przechowywania wyposa-enia osobistego</p><p> atwo przeprowadzania obsugi przez operatorw/czonkw zaogi</p><p> zabezpieczenia przed obraeniami i przypadko-wymi wczeniami elementw sterujcych</p><p> ocena siedziska i uprzy bezpieczestwa.</p><p>W badaniach trakcyjnych badane s: bezpieczne kierowanie pojazdem w nierwnym </p><p>terenie bezpieczne dziaanie elementw sterujcych siy na drkach przy manewrach skrtw czytelno wskaza wskanikw.</p><p>Badanie pola widzenia zaogiZapewnienie maksymalnego pola </p><p>widzenia czonkom zaogi zarwno w dzie, jak i w nocy oraz we wszyst-kich warunkach pogodowych jest warunkiem koniecznym prawidowego dziaania systemu czowiek-pojazd. Obserwacje przez urzdzenia zarwno optyczne, jak i optoelektryczne mog by ograniczone czynnikami pogo-dowymi, wpywajcymi na stan ze-wntrznych powierzchni przyrzdw. Ocena moliwoci obserwacji pola przez czonkw zaogi musi by dokonywana z uwzgldnieniem wykonywanych przez nich zada.</p><p>Wykorzystywana jest do tego aparatu-ra do pomiaru: odlegoci, kta, poziomu owietlenia, czasu, prdkoci, warunkw atmosferycznych (cinienia, wilgotnoci, temperatury).</p><p>Ponadto wykorzystywane s: komora klimatyczna oraz urzdzenia do wytwa-rzania lodu i mgy na przyrzdach obser-wacyjnych.</p><p>W badaniach stacjonarnych dzien-nych i nocnych s okrelane:</p><p> widoczno podoa w zakresie 360 widoczno zewntrzna na wyso-</p><p>koci oczu pionowy kt obserwacji owietlenie drogi w kierunku jazdy </p><p>przy grnej i dolnej granicy wizki wia-ta, w rnych warunkach owietlenia, cznie z zaciemnieniem.</p><p>W badaniach trakcyjnych (poligo-nowych) badania s przeprowadzane w warunkach dziennych i nocnych przy maksymalnie bezpiecznej prdkoci, przy jedzie do przodu i do tyu. Badania trakcyjne powinny by powtarzane a do uzyskania statystycznego poziomu ufno-ci oszacowania mierzonych wielkoci na poziomie minimum 95%.</p><p>Badanie haasuCige oddziaywanie haasu moe </p><p>powodowa obnienie zdolnoci psy-chofizycznych operatorw sprztu. Pod wpywem dugotrwaego oddziaywania na czowieka haasu o znacznych pozio-mach mog nastpowa nieodwracalne zmiany w narzdzie suchu. Poziom haasu w pojazdach koowych i gsie-nicowych powinien by okrelony z do-kadnoci nie mniejsz ni 1,5 dB.</p><p>W badaniach stacjonarnych prze-prowadzane s pomiary haasu dla wszystkich istotnych wariantw pracy silnika gwnego i wyposaenia pomoc-niczego pojazdu. Badania trakcyjne s przeprowadzane na drodze prostej przy kilku przedziaach prdkoci oraz w wa-runkach poligonowych z maksymaln, bezpieczn prdkoci.</p><p>Badanie komfortu jazdy drga i wstrzsw</p><p>Drgania mechaniczne mog by czynnikiem ograniczajcym wydajno czowieka, szczeglnie w warunkach obcienia drganiami o wysokim po-ziomie intensywnoci. Due obcienie drganiami moe negatywnie wpywa na ukad kostny i miniowy oraz na kr-enie krwi i funkcjonowanie narzdw wewntrznych czowieka.</p><p>Badanie zagroe toksycznychSpalanie paliw powoduje wydzielanie </p><p>si gazw toksycznych, ktre w rnym stopniu zalenym od stenia, wpywaj na zdolnoci psychofizyczne. Przy wy-sokich steniach mog one powodowa utrat przytomnoci, a nawet mier. Procedura badawcza okrela sposoby pomiarw niebezpieczestwa zatrucia zaogi pojazdu spalinami z silnika i ukadu ogrzewania. Omawiana proce-dura nie obejmuje ryzyka zatrucia gazami prochowymi. Badania przeprowadzane s przy rnej prdkoci pojazdu, na to-</p><p>Rys. Struktura gwnych obszarw badania pojazdw wojskowych wg STANAG 4357 i 4358</p></li><li><p>BEZPIECZESTWO PRACY 1/2004</p><p>22</p><p>Cyan Magenta Yellow Black Pantone 295CV str. 22 </p><p>BEZPIECZESTWO PRACY 1/2004</p><p>23</p><p>Cyan Magenta Yellow Black Pantone 295CV str. 23 </p><p>rach o utwardzonej powierzchni, drodze gruntowej oraz w basenie do brodzenia i pywania.</p><p>Zestaw urzdze pomiarowych prze-widuje przyrzdy do pomiaru:</p><p> tlenku wgla (CO) karboksyhemoglobiny (CO-Hb) dwutlenku wgla (CO2 ) dwutlenku siarki (SO2) tlenkw azotu (NOx) wglowodorw (HC)oraz parametrw mikroklimatu: prdkoci wiatru temperatury cinienia atmosferycznego wilgotnoci wzgldnej.Badania stacjonarne przeprowadza-</p><p>ne s przy zamknitych i otwartych drzwiach, oknach i wazach, przy wie-trze minimalnym (0,5 m/s) i wietrze maksymalnym (&gt;6 m/s) przy rnych konfiguracjach pracy silnika. Badania trakcyjne, podobnie jak stacjonarne, przeprowadzane s przy rnych wa-riantach otwarcia i zamknicia otworw, a take przy ogrzewaniu ustawionym na p mocy oraz na pen moc. S one do-konywane na wspomnianych wczeniej rodzajach drg oraz podczas pywania i brodzenia. W przypadku, gdy wartoci zmierzone przekrocz dopuszczalne st-enie substancji szkodliwych, badania powinny by powtrzone bez udziau zaogi. Testy trakcyjne uzalenione s od poziomu ochrony ukadu oddecho-wego kierowcy.</p><p>Badanie klimatyzacji Prawidowe funkcjonowanie czo-</p><p>wieka w aspekcie psychofizycznej sprawnoci jest ograniczone do stosun-kowo maego przedziau mikroklimatu. Oddziaywania klimatyczne poza tym zakresem mog ujemnie wpywa na bio-logiczne mechanizmy regulacyjne i sta si przyczyn zmniejszenia sprawnoci operatora. </p><p>Omawiane badania maj na celu oce-n parametrw klimatyzacji wewntrznej na stanowisku pracy. Jednoczenie mog by przeprowadzane pomiary temperatu-ry ciaa i wydzielania potu.</p><p>Badania klimatyzacyjne przeprowa-dzane s albo w komorze klimatyza-cyjnej, albo w naturalnych warunkach klimatu ciepego i chodnego. Podczas tych bada zachodzi konieczno uycia aparatury do pomiarw:</p><p> prdkoci powietrza wielkoci strumienia objtoci po-</p><p>wietrza</p><p> temperatury prdkoci pojazdu promieniowania ciepa wilgotnoci wzgldnej cinienia atmosferycznego.Przed badaniem systemu klimatyzacji </p><p>pojazd musi by wyregulowany zgodnie ze specyfikacj techniczn producenta. W badaniach powinny by zastosowane ubiory letnie, zimowe i specjalne. Sto-sowany jest nastpujcy zakres tempe-ratur zewntrznych: -20 C do +44 C, z uwzgldnieniem cyklu dziennego w trakcie lata i zimy. Badania stacjo-narne (zalecane w komorze klimatyza-cyjnej) powinny by przeprowadzane przy zamknitych wazach, a pomiary temperatury dokonywane na wysokoci gowy i stp zaogi. Testy trakcyjne, przeprowadzane w ruchu pojazdu z maksymaln bezpieczn prdkoci na nawierzchni utwardzonej, powinny zapewni podobne wymagania pomia-rowe, jak w badaniach stacjonarnych. Poziom ufnoci ocenianych wielkoci nie powinien by mniejszy ni 95%.</p><p>Pozostae badania ergonomicznePozostae badania ergonomiczne </p><p>okrelone przez NATO-wskie normy STANAG 4357 i STANAG 4358 to :</p><p> badanie owietlenia przestrzeni roboczej czonkw zaogi pojazdu, przez pomiary jego intensywnoci na powierzchniach wskanikw oraz na poziomie oczu zaogi, z uwzgldnieniem efektu olnienia</p><p> analizy wykonywanych przez kierowc zada typowych i skrajnie trudnych oraz ich wpywu na skuteczno jego funkcjonowa-nia w rnych sytuacjach rzeczywistych</p><p> badanie zrozumiaoci mowy w pokadowych systemach cznoci, w warunkach odpowiadajcych pracy wszystkich systemw jednoczenie</p><p> badanie stresu psychofizycznego i zmczenia w warunkach odpowiada-jcych dziaaniom na polu walki oraz dziaaniom o dugim okresie trwania.</p><p>Zrealizowanie opisanych zada wymaga typowych dla ergonomii ba-da interdyscyplinarnych oraz wiedzy z zakresu funkcjonowania czowieka w warunkach ekstremalnych podczas wykonywania zoonych zada, wyma-gajcych precyzji.</p><p>Wsplne projekty bada Wojskowego Instytutu Techniki Pancernej i Samocho-dowej oraz CIOP-PIB mona byoby wic powita z zadowoleniem. Ze zbiorw WITPiS w Sulejwku</p></li></ul>