Nederlandse Industrielocomotieven

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

De normaalsporige stoomlocomotieven van de niet-openbare spoorwegen

Transcript

  • NUR 464

    Hans

    deH

    erderN

    ederlandseIndustrielocom

    otieven

    Hans de Herder

    Nederlandse IndustrielocomotievenDe normaalsporige stoomlocomotieven van de niet-openbare spoorwegen

    In Nederland hebben industriestoomlocomotieven gedurende meer dan honderd jaararbeid verricht. Hun werkterrein was bijzonder gevarieerd: zij werden onder andere inge-zet bij het aanleggen van spoorwegen en verzorgden het intern transport voor de kolen-mijnen, gemeentelijke gasfabrieken, havens, suikerfabrieken, en hoogovens. Even gevarieerd als hun werkterrein was het uiterlijk van de locs: er waren locomotievenbij die vroeger als trekkracht van gewone treinen hadden gediend, maar ook locs diespeciaal voor industriegebruik waren gebouwd, zoals de compacte Cockerills met staandeketel. Evenals de smalspoorlocomotieven waren ook de normaalspoorlocs veelal al uit deverte herkenbaar: vaak bijvoorbeeld locs van Fox Walker, Beyer Peacock, Borsig, Orenstein& Koppel, Backer & Rueb, Du Croo & Brauns, Henschel, Hohenzollern, Stephenson,Hanomag, Vulcan Foundry en Schwartzkopff. Van de in totaal 464 industriestoomlocomotieven die in Nederland hebben gereden, zijner enkele bij museumbedrijven bewaard gebleven; ook hiervan geeft dit boek een over-zicht. In 2001 is van dezelfde auteur een boek uitgebracht over de Nederlandse stoom-locomotieven op smalspoor. Samen met dit boek biedt dit werk nu een compleet enbijzonder boeiend overzicht van stoomtractie in de Nederlandse industrie.

  • Hans de Herder

    Nederlandse Industrielocomotieven

    De normaalsporige stoomlocomotieven

    van de niet-openbare spoorwegen

  • 4Dit boek is uitgegeven door Uitgeverij Uquilair B.V., die actief is op het gebied van spoorwegen en modelspoor en tevens het tijdschrift Rail Maga zine publiceert.

    Colofon

    Eindrealisatie: Henk de Jager en Arjan LigtenbargLay-out en lithografie: Uitgeverij Uquilair B.V. DTP-werkzaamheden: Arjan Ligtenbarg, Winterswijk Eindcorrectie: Ren Nabbe, Cuijk Druk: Drukkerij Zuidam & Zonen, Woerden

    Eerste druk, 2007 Uitgeverij Uquilair B.V. Oorspronkelijke uitgave 1994 Uitgeverij Schuyt & Co, Haarlem Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar ge maakt, door middel van fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

    All rights reserved. No part of this book may be repro duced or utilized in any form or by any means, electronic or mechanical, including photo copying, recording, or by any information storage and retrieval system without prior written permission from the publisher.

    ISBN 90-71513-59-9

    Uitgeverij Uquilair B.V., uitgave 40

    Voorzijde omslag: Volgnummer 109. De bouw van de brug over de

    IJssel bij Westervoort op 28 juni 1900, met locomotief Panter (Black

    Hawthorn 639/1882) van aan nemer Vlasman & van Spanje.

    Verzameling Stichting Rail Publicaties

    Schutbladen: Volgnummer 94. In 1902 was aannemer Wiegerink belast

    met het aanleggen van de opritten van de brug over de Oude Maas bij

    Hoogvliet, ten behoeve van de Rotterdamsche Tramweg Maatschappij.

    Op de foto is loc 2 Maassluis in actie. Verzameling Nationaal Archief

    Bladzijde 2: Volgnummer 181. Het typische werkveld van een industrie

    locomotief: loc 30 van de Gasfabriek te Rotterdam tussen de bedrijfs

    gebouwen. Verzameling Stichting Rail Publicaties

    Bladzijde 6: Volgnummer 439. Zevenbergen, loc 3 van de Coperatieve

    Suikerfabriek Zevenbergen. Verzameling Stichting Rail Publicaties

    Bladzijde 8: Volgnummer 241. In 1912 kocht Stork te Hengelo een locje

    bij O&K. Hier staat ze in al haar nietigheid naast een reusachtig Stork

    fabrikaat. Foto: Stork, verzameling S. Overbosch

    Achterzijde: Volgnummer 181. Loc 30 van de Gasfabriek Rotterdam.

    M.C.W. van Rijn

    Dit boek is nummer 23 in de boekenreeks van de NVBS.

    NVBS: Nederlandse Vereniging van Belang stellen den in het Spoor- en tramwegwezen, een vereniging die in 1931 werd opgericht en ruim 5000 leden telt. De NVBS onderneemt vele activiteiten, zoals de uitgave van het maandblad Op de Rails, het verzorgen van een uitgebreide bibliotheek, een docu-mentatie-archief, de verkoop van boeken en tijd-

    schriften, het organiseren van excursies, tentoon stellingen en lezingen. Wilt u meer over de NVBS weten of lid worden, vraag dan de infor-matiefolder met een proefnummer van Op de Rails op het volgen de adres: Documentatiebureau NVBS, Postbus 777, 2300 AT Leiden, www.nvbs.com

    Advertentie uit het boek Grondwerk, 1941.

  • 5 Ten geleide . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

    Voorwoord bij de eerste druk . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

    Voorwoord bij de nieuwe opzet . . . . . . . . . . . . . . 11

    1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1. 3. Veranderde registratie bij het Stoomwezen . . . . . . . . 15 1. 3.1. Keuringen door het Stoomwezen . . . . . . . . . . . . . . . 17 1. 3.2. Indeling van het land in districten . . . . . . . . . . . . . . 18 1. 4. De soorten van bedrijven die industrile

    locomotieven gebruikten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

    2. De eerste locomotieven 2. 1. De allereersten (vlnrs 1t/m 4) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2. 2. De locomotieven van Neilson (vlgnrs 5 t/m 27 . . . . . 20 2. 3. De locomotieven van Mr. Lee (vlgnrs 28 t/m 41) . . . 24 2. 4. Enkele bijzondere locomotieven (vlgnrs 41 A t/m 46) 26 2. 5. Overnames uit Duitsland (vlgnrs 47 t/m 59 A) . . . . . . 28 2. 6. Enkele locomotieven uit Belgi (vlgnrs 60 t/m 69) . . . 33 2. 7. Vier onbekende Fransen (vlgnrs 70 t/m 73). . . . . . . . 35 2. 8. Twee Chaplins (vlgnrs 74 en 75) . . . . . . . . . . . . . . . . 36 2. 9. Nog wat Engelsen (vlgnrs 76 t/m 79) . . . . . . . . . . . . 36 2.10. Nog wat uit de 70-er jaren (vlgnrs 80 t/m 85) . . . . . 38 2.11. De Fox Walkers (vlgnrs 86 t/m 104) . . . . . . . . . . . . . 39

    3. De jaren tachtig 3. 1. De eerste mijnlocomotieven (vlgnrs 105 en 106) . . . 45 3. 2. De Engelse mix van Volker en Bos

    (vlgnrs 107 t/m 114) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3. 3. De locomotief van Vering (vlgnr 115) . . . . . . . . . . . . 46 3. 4. Een paar Cockerills (vlgnrs 116 en 117) . . . . . . . . . . 46 3. 5. Twee locomotieven van de Taunusbahn

    (vlgnrs 118 en 119) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 3. 6. Een log uit Brussel (vlgnr 120) . . . . . . . . . . . . . . . . 47 3. 7. Enkele onbekenden uit Belgi (vlgnrs 121 en 122) . . 47 3. 8. Enkele in Duitsland nieuw gebouwde

    locomotieven (vlgnrs 125 t/m 130) . . . . . . . . . . . . . . 48 3. 9. Nog een Engelsman (vlgnr 131) . . . . . . . . . . . . . . . . 51 3.10. Uitverkoop van de SS (vlgnrs 124 en 132 t/m 137) . 51 3.11. Nog wat onbekenden (vlgnrs 138 t/m 144) . . . . . . . 52 3.12. Nog wat oude beestjes (vlgnrs 145 t/m 147 A) . . . . . 53

    4. De jaren negentig 4. 1. Uit eigen land (vlgnrs 148 t/m 150) . . . . . . . . . . . . . 57 4. 2. Weer Cockerills (vlgnrs 151 t/m 155) . . . . . . . . . . . . 57 4. 3. Iets over vervoerbaren en locomotiefnummers . . . . . 58 4. 4. De kraanlocomotief van De Schelde (vlgnr 154) . . 58 4. 5. Uitverkoop van de Sharp Stewarts

    (vlgnrs 155 t/m 161) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

    5. De nieuwe eeuw 5. 1. De Scheveningers (vlgnrs 162 t/m 167) . . . . . . . . . 59 5. 2. Locomotieven voor de mijnen (vlgnrs 168 t/m 173) . 59 5. 3. Locomotieven voor de industrie

    (vlgnrs 174 t/m 182) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 5. 4. Duitse import (vlgnrs 183 t/m 195) . . . . . . . . . . . . . 64 5. 5. Overgenomen SS-ers (vlgnrs 196 t/m 198) . . . . . . . . 66 5. 6. Enkele tramlocomotieven (vlgnrs 199 t/m 201) . . . . . 66 5. 7. Een moeilijke zaak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66

    6. De jaren 1911-1920 6. 1. De vuurloze locomotieven (vlgnrs 202 t/m 210) . . . . 67 6. 2. En wederom Cockerills (vlgnrs 211 t/m 215) . . . . . . . 69 6. 3. De mijnlocomotieven (vlgnrs 216 t/m 233) . . . . . . . . 73 6. 4. Aankopen door de industrie (vlgnrs 234 t/m 241) . . . 74 6. 5. Nieuwe aannemerslocomotieven

    (vlgnrs 242 en 243) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 6. 6. Een rijtje tweedehandsjes (vlgnrs 244 t/m 257) . . . . . 78

    7. De periode 1920-1925 7. 1. De mijnindustrie (vlgnrs 258 t/m 276) . . . . . . . . . . . 81 7. 2. Nieuw bij de industrie (vlgnrs 277 t/m 287) . . . . . . . 83 7. 3. Tweedehands gekochte locomotieven

    (vlgnrs 288 t/m 291) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 7. 4. Aannemerslocomotieven (vlgnrs 292 t/m 301) . . . . . 88

    8. De jaren 1925-1940 8. 1. De groei van de mijnen (vlgnrs 302 t/m 340) . . . . . . 91 8. 2. Hoogovens en aanverwante bedrijven

    (vlgnrs 341 t/m 349) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 8. 3. Het Spoorweg Bouw Bedrijf (vlgnrs 350 tm 363) . . . 98 8. 4. De producten van Du Croo & Brauns

    (vlgnrs 364 t/m 369) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 8. 5. Enkele nieuwe aankopen (vlgnrs 370 t/m 378) . . . . 102 8. 6. Tweedehandsjes (vlgnrs 379 t/m 391) . . . . . . . . . . 104

    9. De periode 1940-1975 9. 1. Nieuw voor Hoogovens (vlgnrs 392 t/m 399) . . . . . 109 9. 2. De mijnen (vlgnrs 400 t/m 407) . . . . . . . . . . . . . . . 112 9. 3. Engelse invasie (vlgnrs 408 t/m 436) . . . . . . . . . . . 113 9. 4. Overige tweedehandsjes (vlgnrs 437 t/m 445) . . . . . 115 9. 5. Nieuwe locomotieven (vlgnrs 446 t/m 450) . . . . . . 118

    10. Ter afsluiting Aanleg van spoorw