NhÀn th¯c cÒa ng≠Íi d©n ÆËi vÌi v†n Æ“ qu∂n l˝ ?· th∂i, ÆÂng thÍi ≠u ti™n…

  • Published on
    14-Sep-2018

  • View
    212

  • Download
    0

Transcript

  • Hin nay, Thi Bnh l mt tnh c ngnh chn nui ln phttrin mnh do chnh sch m ca v do i sng ngi dnang c nng cao. Tuy nhin, iu ny ko theo s gia tngkhi lng cht thi vt nui. Phn tch kin ca ngi dni vi vn qun l ngun cht thi chn nui cho thy tonb cc i tng trong vng u lo lng trc nhng tc ngxu ca hot ng qun l cht thi. c bit, h s rngnhng nh hng xu ny s gy hi ti cht lng cuc sng,sc kho v cc hot ng kinh t ca h. gii quyt cvn trn, ngi dn mong mun mt s gii php phi cthc hin nh s dng cht thi mt cch hp l, tin hnh traoi phn gia h tha v thiu phn, p dng cc k thut tchtr, x l phn, t chc cc kho tp hun cho ngi dn, didi chn nui ra khi vng dn c v gim st cc c s chnnui. Trong nghin cu ny, chng ti s dng phn tchth ch qua phng php PACT nhm tm ra mt s cng chnh ng c th p ng c cc vn t ra: xc finhr vai trfl ca tng i tng, phi hp v t chc gia h, trinkhai cc hng ch o, cc php ch v quy finh. Cui cng,trao i gia cc i tng cho thy nu thc hin cc giiphp khng tt s gy ra mt s hu qu. Gii php ngi dn xut nhiu nht vn l lp t Biogaz, di di chn nui vthc thi cc quy finh. Tuy nhin, cc gii php trn cng cth gy tc ng tiu cc n cht lng nc v bnh dinchung ca x hi.

    Nhn thc ca ngi dni vi vn qun l

    ngun cht thi ln trongtnh Thi Bnh

    D. Pillot, J.F. Le Coq, Nguyn Thfi Hoa L, V. Porphyre

  • 56

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    Li m u

    Chnh sch m ca v i sng ca ngi dn Vit Nam tng cao lm thay i c bn thi quen ca h. Nhucu v cc sn phm lm t thfit, c bit l thfit ln, tng vi tc rt nhanh (1). p ng c nhu cu ny,mt s vng chn nui ln truyn thng nh Thi bnh ang c gng u t pht trin sn xut. Hin nay, chnhsch pht trin sn xut ch yu l thm canh chn nui ln. Nu nh chnh sch chn nui nhn mnh n spht trin cc n vfi sn xut thm canh vi quy m ln th hin nay, nn sn xut ch yu da trn hot ngca cc gia tri vi quy m nh. Cc h chn nui phn tn khp ni trong ton tnh. Do , c th ni rng, y, gia nh no cng chn nui ln.

    Song song vi s pht trin ngnh hng ln, lng cht thi chn nui cng tng nhanh v bt u gy nhimcc khu vc xung quanh c s chn nui. V vy, iu ny tr thnh ni lo lng, i khi, gy cng thng ivi ngi dn nng thn.

    Cc chnh sch ca Nh nc v nng nghip v mi trng bt u quan tm n vn qun l ngun chtthi, ng thi u tin pht trin sn xut. Do , hai chnh sch c bn ang c trin khai l: nhn rng hthng Biogaz {x l} cht thi cp nng h; di di cc c s chn nui ra vng tp trung, xa khu dn c. Mtkhc, chng ti thc hin mt chng trnh nghin cu nhm tm hiu k thut lin quan n cc thi quen qunl cht thi ca ngi dn (Chng 5), cht lng (Chng 7) v cc phng thc trao i cht thi (Chng 10).Mc d vn qun l cht thi ln ang c quan tm v mc d chng ta thc hin nhiu bin php vngy cng c thm nhiu kin thc k thut nhng hiu bit chnh xc ca chng ta v nhn thc ca ngi dni vi vn qun l cht thi cfln rt hn ch. Trong khi , qun l cht thi l mt vn phc tp, lin quann nhiu i tng v mi trng: ti sn chung ca chng ta. Nh vy, gii php cho thch thc ny ng nghavi s pht trin ca h thng {qun l cht thi}, l kt qu tng tc phc hp gia nhiu i tng lin quan vrt ph thuc vo kin ca nhng i tng ny.

    Do , chng ta cn hiu r hn nhn thc ca ngi dn trc vn v cn s dng phn tch th ch nhmtm ra hng hnh ng (can thip, nghin cu, chnh sch,...) chiu theo nguyn vng ca cc i tng v nhmbt u mt s thay i chung hp l, p ng mt cch hiu qu nhng thch thc ang t ra.

    V vy, bo co ny c mc ch phn tch nhn thc ca cc i tng fia phng (con ngi, t chc v thch) i vi vn cht thi ln. Tip , da trn nhn thc ny, kt hp vi phn tch th ch, chng ti tm racc hng hnh ng v tin hnh tho lun v cc hng hnh ng ny.

    Sau khi lm r cc thut ng v phng php phn tch, chng ti s trnh by nhng i tng lin quan nvn {qun l cht thi ln}. Sau , chng ti phn tch kin ca cc i tng trc vn t ra v nhng

    gii php h xut hin nay.

    Trong bc tip theo, chng ti trnh by kt qu phntch th ch (phng php PACT) ch ra nhng itng ch cht, nhng vn im v nhng khu vcthng nht nhm thc hin mt tin trnh thay i chung,gii quyt c cc vn t ra.

    Cui cng, bng cch da trn cc kt qu ca cuchp tng kt nghin cu th ch vi s tham gia ca cci tng fia phng, chng ti s tho lun v li ch,kh khn v hn ch ca cc hng hnh ng chnh c xut.

  • 57

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    Phng php nghin cu

    Trc vn lin quan n nhiu i tng, ti ti snchung (qun l cht thi - mi trng) v c mc ch

    xc finh hnh ng da trn s thng nht ca cc itng, chng ti chn phng php phn tch th chgi l PACT - Pro-Active Conciliation Tool (Khung 1) -c rt ra t phng php phn tch di sn (2, 3).

    KKhhuunngg 11:: NNgguuyynn ttcc pphhnn ttcchh ddii ssnn vv pphhnngg pphhpp PPAACCTT

    Phn tch di sn {va l mt phng php, va l mt cng c phn tch nhng mi quan h ca ca ngidn trn mt vng lnh th}. Phng php ny cho php phn tch mt khu vc xy ra xung t v qun l disn chung, nhm dn n s tho hip v qun l thng nht di sn chung . Nh s ng dng v tin hc,phng php PACT gip tm ra gii php thng nht v i thoi hp l gia cc i tng lin quan. Khi ng trc mt tnh hung, mi ngi s hiu theo mt cch khc nhau. Xin ly v d mt dflng sng: mts ngi cho n l ngun nc; mt s ngi coi y l mt phng tin giao thng v mt s ngi khc hiudflng sng l mt h sinh thi. Tt c cc i tng, d mc hnh ng ca h khc nhau, u a ra quytfinh t nhng g h hiu v hon cnh thc t, da trn cm nhn ring ca mnh. V c bn, nhng cm nhnny l gin tip v phin din, ko theo hiu sai, quyt finh sai. Do , n thng l ngun gc ca xung t. Phng php phn tch th ch PACT cho php lm r cm nhn ca tng loi i tng, hiu c nhngcm nhn ny tc ng nh th no n hnh ng v mi tng tc gia cc i tng. Ngoi ra, phngphp PACT l cng c xc finh ng hng hnh ng v trin khai cc gii php cho vn t ra.

    TThhuutt nngg ss ddnnggHH tthhnngg:: tp hp nhng hnh ng c tc ng ti tnh hnh hoc (v) ti quyt finh ca cc i tng. ii ttnngg:: con ngi, th ch hoc t chc gy nh hng ti h thng hoc bfi nh hng bi h thngNNii hhmm:: s lo lng v mong mun ci thin tnh hnh ca mi i tng. YYuu ccuu:: thin c chng kin mt {ni hm} no c ci thin. pp nngg:: nhng hnh ng c tc ng tch cc n {ni hm} nht finh. pp nngg cc iiuu kkiinn:: p ng ph thuc vo mt s s ci thin no hoc mt hnh ng trc . LLnnhh vvcc hhnnhh nngg:: tp hp nhng hnh ng nhm ci thin mt {ni hm} hoc nhiu {ni hm}. KKhh nnnngg hhnnhh nngg hhiinn ttii:: nhng g m i tng thc hin trong nhiu lnh vc hnh ng. Kh nng hnh ng chnh ng (kh nng hnh ng c tha nhn): nhng g m cc i tng ny chorng mt i tng khc no phi hoc c th thc hin trong nhiu lnh vc hnh ng. ii ttnngg cchh cchhtt:: i tng c kh nng ci thin tnh hnh v c cc i tng khc tha nhn l chnhng thc hin iu .

  • 58

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    trin khai phng php ny, chng ti iu tracc i tng c lin quan v tm hiu s tc ng quali gia h trong s pht trin h thng {qun l cht thichn nui} ti tnh Thi Bnh. Tng cng, chng ti thc hin c 94 cuc iu tra, phng vn cc itng nhiu cp khc nhau: cp x (trong 4 huyn:V Th, Qunh Ph, Thi Thu, ng Hng), cp tnhv cp Nh nc.

    Cc cuc phng vn c thc hin nhm tm hiu quanim ca ngi dn v da trn 4 im ch yu sau: (1)c im ho tnh v cc i tng (2) d on hnhng v mi quan h gi a cc i tng, (3) d on spht trin c th v hu qu ca n (4) xut thay icho tng lai. i vi ngi chn nu i, chng t i t thmra mt s cu hi nhm hiu r cc thi quen qun l chtthi chn nu i v nhng kh khn h gp phi.

    Cc i tng

    Cc cuc phng vn cho php xc finh c tp hpcc i tng c mi quan h tng tc trong {qun lcht thi chn nui ln ti Thi Bnh}. Do , chng ti xc finh c 3 loi i tng: nhm i tng bfinh hng, nhm i tng gy nh hng trc tip titnh hnh v nhm i tng gy nh hng gin tipn tnh hnh.

    ii ttnngg bbfifi nnhh hhnngg

    Nhm i tng bfi nh hng l x hi ni chung, cbit l nhng ngi khng nui ln nhng cng c cnhng h chn nui. y l nhm i tng phi chfiunh hng v cc nguy hi do cht thi chn nui gyra. H khng th lm g c pht trin h thnghoc t nht h khng c p ng ci thin r rng.

    ii ttnngg ggyy nnhh hhnngg ttrrcc ttiipp nn ttnnhh hhnnhh

    Nhm i tng th hai ny l nhng h sn xut v sdng cht thi. H l ngi nui ln (ngi sn xutphn ln) v ngi trng trt - ngi s dng phn lncho cc hot ng sn xut nng nghip khc.

    Ngi nui ln c chia lm 4 loi theo cc tiuchun v c cu (quy m h chn nui, s ln nui) vkhng gian (vfi tr chn nui, chn nui trong khu vclng x hay ngoi lng x). Cc tiu chun ny nhhng ti kin ca h trc vn qun l ngun chtthi. l: - H chn nui ln hoc {trang tri} vi h thng s

    dng cht thi kt hp, dng VAC, u c bBiogaz ngoi khu vc lng x.

    - H chn nui bn cng nghip {gia tri} v cctrang tri trong khu vc dn c, do thiu din tchnn nhn chung khng lp Biogaz v ch nui lnhoc thc hin m hnh VAC nhng khng honchnh.

    - H chn nui bn thm canh {gia tri} nm ngoilng x.

    - H chn nui nh {nng h} nm trong khu vctrung tm lng x. i vi nhng h ny, chn nuiln khng phi l ngun thu nhp chnh (chn nuit phc v hoc c hot ng kinh t khc).

    i tng tiu th phn (ngi trng trt v ngi nuic) c kh nng gy nh hng trc tip ti tnh hnhdo s dng cht thi cho cc hot ng sn xut nngnghip ca mnh.

    ii ttnngg ggyy nnhh hhnngg ggiinn ttiipp nn ttnnhh hhnnhh

    Ba loi i tng gy nh hng gin tip ti tnh hnhl cc i tng chnh trfi v hnh chnh; i tng chnhtrfi - x hi v i tng nghin cu v pht trin.

    Nhm i tng chnh trfi v hnh chnhB my hnh chnh v chnh trfi ca tnh Thi Bnh ccoi l mt nhm i tng c kh nng thay i tnhhnh v tp hp cc hot ng lin quan n qun lcht thi ca cc i tng khc. H l ch tfich UBNDtnh, ch tfich UBND huyn v cc ch tfich x.

    Mi mt n vfi hnh chnh u c cc Phflng banchuyn trch v vn cht thi chn nui. Trc ht,S K hoch tnh s tip nhn cc ch thfi ca B Nngnghip v Pht trin Nng thn v xc finh mc ch,phng tin thc hin nhng ch thfi ny. Phflng KHoch huyn tip tc thc hin chnh sch v finhhng ca tnh vi mt s quyn hn ring trong qutrnh thc hin cc ch thfi. Ngoi ra, Phflng k hochcfln c chc nng t vn k thut cho ngi dn.

    H tr k thut cho ngi dn l c quyn ca ccPhflng khuyn nng, c cp tnh v cp huyn.Phflng khuyn nng hot ng tch bit vi cc Phflngnng nghip v mt hnh chnh v c vai trfl ph bink thut cho ngi nng dn.

    cp x, Hp tc x hot ng nh mt Phflng nngnghip. Mc d, tham gia vo Hp tc x khng cflnbt buc na nhng hu ht nng dn u l thnh vinca t chc ny, do vai trfl v trch nhim ca n. Thcvy, Hp tc x c vai trfl xc finh cc mc thi gianquan trng trong trng trt (thi im gieo ht, chmsc cy trng) v trong chn nui (chin dfich tim

  • 59

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    phflng, cha bnh k sinh trng...); gim st h thngthu li v ti tiu rung ng; l trung tm mua ccging vt nui, cy trng, phn v thuc th y; t chccc kho tp hun cho ngi dn.

    n vfi hnh chnh cui cng lin quan n vn qunl cht thi chn nui l Phflng mi trng. S MiTrng cp tnh c trch nhim gim st cc ngun nhim v tm gii php cho vn t ra. i vi chnnui, S Mi trng hot ng kt hp ch yu viPhflng cng ngh, chuyn v vn pht trin Biogaz. cp huyn, Phflng thng mi tip tc m bo miquan h ny v kim lun chc nng thc y pht trinm hnh Biogaz.

    Cui cng, i tng y t cp x cng c xp vonhm i tng gy nh hng ti vn qun l chtthi. H c chia thnh hai nhm nh: cc th y vinchm sc sc kho vt nui; bc s chm sc sc khocho con ngi. y cng l mt n vfi y t c vai trflging nh trung tm mi trng cp x.

    Nhm i tng chnh trfi - x hi mi x, ngi dn c th tham gia vo nm t chcchnh trfi - x hi nh sau: Hi ph n, on thanhnin, Hi cu chin binh, Hi nng dn, Hi ngi caotui. V vn qun l cht thi, iu tra cho thy vitrfl quan trng ca hai trong s cc t chc ny. l Hi nng dn v Hi ph n. Ngoi vai trfl chungca cc t chc k trn, hai Hi ny cho ngi dnvay vn u t v t chc cc kha tp hun kthut nng nghip.

    Nhm i tng nghin cu v pht trinNhm i tng cui cng, t c cc i tng khck n trong qu trnh phng vn c vai trfl v nhhng khng nh n vn x l cht thi. H l ing cc nh nghin cu. i vi tnh Thi Bnh, hai itng phi k n l Vin Chn Nui v t chc nghincu CIRAD qua d n E3P.

    hiu r hn thc trng chn nui ca tnh v xcminh mt s thng tin, chng ti xem xt c n vai trflca cc cn b Cng ty Ging chn nui Thi Bnh,trc y l mt Hp tc x, nay c c phn. Thcvy, y l mt cng ty c mt s trang tri chn nuiln v ng vai trfl t vn k thut v ging cho cc nvfi chn nui khc. Do , Cng ty l ng lc cho victhc hin cc k hoch pht trin chn nui ca tnh.

    Cc vn ca cht thi chn nui t ranhng thch thc

    i vi nhiu i tng, qun l cht thi chn nui baohm mt tp hp cc vn trong bn vn chnhl: i) cht lng cuc sng; ii) nguy c mi trng; iii)nguy c kinh t; iv) nguy c xung t.

    CChhtt tthhii cchhnn nnuuii,, nnhhnn tt llmm ggiimm cchhtt llnnggccuucc ssnngg

    Thi Bnh, gia nh no cng nui ln. Mc sng tngln v li sng thay i lm cho ngi dn cng ngycng fli hi cao hn v iu kin cuc sng.

    Tht vy, tt c cc i tng phng vn u phn nnv nhng nguy hi do cht thi chn nui gy ra. Tuynhin, rt th vfi khi c bit nhng ngi phi chfiunhng tc ng xu ny chnh l cha m, con ci, v(chng) ca ngi thc hin hot ng chn nui.

    Gy miu tin, mi hi ca phn gy kh chfiu cho ngi dn.Trong khu vc dn c, cc h chn nui pht trinmnh lm pht tn mi hi ra khp mi ni. Mt chfiang sng thnh thfi cho bit: {Khi ti v thm b m nng thn, ti phi ng ca nh trnh mi hi khchfiu pht ra t h chn nui duy nht trong lng ngaygn nh b m ti}. Mi hi ny s cng nng nc hnvo ma h khi nhit tng cao. Vn chuyn ln vvn chuyn phn gy kh chfiu cho cc h xung quanhv hot ng ny lm pht tn mi hi nhiu hn.

    Khu vc dn c v lng x bfi nhim bnTip sau vn mi hi, ngi dn rt mun v sinhlng x c ci thin. Cht thi ln pht tn gn nhkhp ni do cc h nm trong khu vc gia lng vnchuyn phn ra ng hoc sang cc h khc. Hnna, ln con c th t do ngoi ng hoc gn khuvc dn c cng l mt nguyn nhn gy nhim.Ngoi ra, mt b phn khng nh nhng ngi chnnui thi phn ra cc dflng chy v h thng mngmng khin nc sng v nc ao khng th s dngc cho cc hot ng thng ngy na (ra rau, vogo, v sinh,...).

    Cn trng pht trinNgi dn c phng vn u quan tm n iu kincuc sng ca mnh v ln n s pht trin ca cc loicn trng do cht thi chn nui gy ra. Do c iml mt nc c kh hu bn nhit i m v do cht thiln bfi pht tn khp lng nn cn trng pht trin rtnhanh. Mt ngi dn cho bit: {Cn trng trong rnh

  • 60

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    nc m ngi ta phn xung, vo c trong nhv t cc con ti khin ban m, bn nh khng thno ng c}.

    CChhtt tthhii ggyy nngguuyy cc cchhoo cccc hhoott nngg kkiinnhh tt

    Ngi dn nhn mnh rng lng cht thi qu nhiuv vic qun l n hin nay gy nn mt s nguy c ivi cc hot ng kinh t.

    Nguy c ca vic s dng qu nhiu phn cho snxut nng nghipTheo kinh nghim, ngi dn bit rng nu bn qunhiu phn s gy hi cho cy trng (cy cht, hoa hohng v khng bn c, la d bfi cc loi bnh v sinhvt k sinh tn cng). H cfln hiu rng nu s dng qunhiu phn cho ao s lm c cht v lm bo ho lngc t trong mi trng ao (khng ni r), gy nhimao do cc mm bnh cha trong cht thi.

    V sinh chn nui v nguy c pht bnh ln Ngi dn s rng nu qun l cht thi trong cc cs chn nui khng tt s lm pht sinh cc loi bnh ln. V Tin (huyn V Th) l mt trong nhng xc nhiu ln mc cc bnh ng h hp. Phn ln sngi c phng vn cho rng qun l cht thi chnnui khng tt chnh l nguyn nhn gy hin tngny. Cc th y vin cho bit ti nhng x chn nui phttrin, cc loi bnh k sinh trng pht trin r rt do vn v sinh chn nui. Ngi chn nui khng cho rngloi bnh ny c th lm vt nui cht m h s bnhtt hn ch s pht trin ca vt nui v do , nhhng n hiu qu chn nui.

    nh hng ca dfich cm gia cm ti nhn thc cangi dn v nguy c thng miThi Bnh l mt trong nhng tnh bfi dfich cm giacm honh hnh mnh nht v gy ra nhng hu qunng n i vi ngi chn nui; iu ny c nh hngrt ln ti nhn thc ca ngi dn v vn qun lcht thi chn nui. Ngi dn rt lo lng bnh dfich nys pht trin rng. Mt mt, h s s xut hin mt loibnh l trn ln nguy him tng t nh dfich cm giacm. Mt khc, nhng ngi nm c thng tin nhiuhn th lo lng ln truyn bnh sang ngi. Ci thin vsinh lng x cho php trnh c nhng vn ny.Tuy nhin, cc nh lnh o s rng s khng th xutkhu thfit ln ra thfi trng ngoi nu tnh hnh khng thayi. iu ny gy nh hng xu ti s pht trin kinht ca tnh.

    Qun l cht thi lng khng tt km hm s phttrin ca cc hot ng kinh t ca cc h ln cnCht thi lng v nc ra chung chy sang cc hln cn gy hi cho hot ng kinh t ca cc h ny. Chng ta cng xem xt trng hp ca hai h chnnui gn k nhau: mt h chn nui ln va m rngqui m chn nui v mt h chn nui khc nh hn.Khi h chn nui ln thi mt lng ln phn lng voao ca mnh, nm gn ao nui c ca h chn nui nhth h ny thng phn nn: {T khi ngi hng xmm rng chn nui, c mi ln th c ging, ti li thyc cht sau vi ngy}.

    CChhtt tthhii cchhnn nnuuii,, nngguuyy cc ii vvii sscc kkhhooccnngg nngg

    Ngi dn cho rng sc kho cng ng c vfi tr trungtm i vi vn qun l cht thi chn nui ln.

    Cht thi v ni lo bnh ttTheo ngi dn, cht thi chn nui l mt sn phmcha cc mm bnh, u trng k sinh v cn trng. Hs rng cht thi chn nui s lm ly nhim cc loibnh sang ngi, c bit l bnh v da v mt. Ccc s y t cho bit chn nui cng pht trin th hai loibnh ny xut hin cng nhiu. Con ngi c th bfi lybnh t nhiu cch khc nhau: tip xc trc tip viphn; li qua rung c rc phn; bi trong ao hoc sngc cht thi xung; ht phi mi hi chn nui gybnh h hp hoc bnh mn tnh.

    Ngoi nhng bnh pht triu chng ngay, ngi dn lolng mc cc loi bnh do mi trng xung cp, lmtng nguy c ung th v gim tui th ca con ngi.Mt cn b x thuc huyn Qunh Ph a ra li phtbiu v sc kho tng lai ca cng ng tht thm hi:{Trc y, con ngi sng n tn 80 tui, nhng bygi, ngi ta ch sng c n tui 65. iu chcchn do mi trng ang bfi xung cp v do cht thikhng c x l}.

    Cht lng ncTrn 100 cuc iu tra, ch duy nht mt cn b huynv mt cn b nghin cu cp n vn thm thunitrat trong cc lp nc ging. S Nng Nghip chorng lng nit bn cho cy d tha s cfln li trong cytrng m khng i vo cc lp nc. V d, mt ngichn nui huyn Thi Thu ni: {V ngun nc chngti s dng hng ngy l nc ging, nu nh cht thichn nui c chy ra sng th chng ti cng chng gpphi vn g}.

  • 61

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    CChhtt tthhii llnn,, nngguunn ggcc ggyy xxuunngg tt

    Cui cng, ngi dn cho bit qun l cht thi khngtt s gy bt ho trong x hi. Nhiu trng hp muthun xy ra: xung t gia ngi chn nui v hhng anh ta, xung t gia ngi dn v ngi chnnui, gia h chn nui ny c chn nui gy nhhng xu ti hot ng sn xut thy sn ( nhimao), nng nghip (bo ho lng cht thi lng tng tlm cy bfi ng c) hoc chn nui (bnh tt pht trin)ca mt h ln cn khc.

    CChhtt tthhii cchhnn nnuuii llnn cchh ll mmtt kkhhaa ccnnhh ccaavvnn cchhuunngg

    Cui cng, mc d cc i tng cho rng cht thichn nui ln l ngun gc gy mt s nguy c nhngh u nhn mnh l vn cfln rng hn nhiu vcht thi chn nui ln ch l mt phn ca vn .Cc i tng gn vn qun l cht thi chn nuiln vo mt vn rng hn: vn nhim. Qun lcht thi tt l cha m bo cc iu kin cucsng, sc kho v cc hot ng kinh t. Do , qunl cht thi khng phi lc no cng c u tin v nuchng ta mun tnh hnh chung tr nn tt hn th cnphi quan tm ti vn tng th ch khng ch dngli nhn t gy nh hng.

    Do , ngi dn cho rng qun l cht thi ln phign lin vi vic qun l cc loi nhim khc: nhim ho cht do s dng phn ho hc, nhimdo hot ng chn nui khc v nhim do cht thisinh hot.

    Phn ho hcNgi dn thng ln ln gia nhim do cht thichn nui v cc nguy c do s dng phn ho hc.Do , mt s ngi c phng vn cho rng cht thic mc nguy him nh thuc tr su. Mt ngi dnhuyn V Th cho bit: {Khi cho phn ra rung, chtthi cng ging nh thuc tr su. Theo mt c s y t,n c th gy cc bnh v da. Tt c cc sn phmny lm pht sinh nhng vn ging nhau}.

    Quan im c bit v cc nguy c nhim ho hcny c nhiu nguyn nhn khc nhau. Mt mt, ngidn s s dng phn ho hc do nhng di chng cacht c mu da cam qun i M li, do t bfi nhim cht ioxin v do nhng hu qu ca cht cmu da cam ti sc kho ca con ngi (4). Mt khc,ngi dn rt nhy cm vi nguy c thc phm. Hinnay, bo ch Vit Nam ang cp rt nhiu n ccthi quen nguy him trong s dng phn ha hc vthuc tr su ang bfi cm. Tn s v liu lng s dngvt qu mc chun cho php. Lng thuc tr su dtha vn cfln tn d trong thc phm (5).

    Ngun cht thi chn nui khc: vfit, tru, bflNhng ngi c phng vn lun nhn mnh nhhng xu ca cht thi ti cht lng cuc sng (nhtl mi hi kh chfiu) v v sinh cc dflng chy. Tuynhin, h khng cho rng ngi chn nui ln l itng duy nht phi chfiu trch nhim trc tnh hnhhin nay. Mc d s lng n tru, bfl cfln t nhng gy ra mt s tc ng xu do qun l cht thi chahp l. n vfit gy nh hng trc tip hn ti chtlng nc b mt v ngi dn thng th vfit trn snghoc knh rch. Tt c nhng iu trn, nhn chung,u gy phin cho con ngi. Khi ni v vn v sinh,sc kho,... ngi ta cng cp n ting ng lngy ra mi khi cho chng n v mt s phng dinphin phc khc ca chn nui.

    Phng thc tiu dng thay i v rc thi sinhhoti vi cu hi {nn u tin gii quyt vn notrc?}, c ti 3/4 i tng c phng vn tr li nnci thin v sinh lng x bng cch gii quyt vn cht thi chn nui nhng trc ht cn quan tm nrc thi sinh hot: ti ny-lng v mt s rc thi tiudng ang l mt vn mi. Nu nh ngi chn nui bit tn dng cht thi chn nui cho trng trt vao c th hin nay, khng mt ai bit nn lm g vi chtthi v c. Cc chin dfich thu lm v tiu hu nhngsn phm ny cfln cha c xc chng v cha hiuqu trong tt c cc x. Tuy nhin, i vi sc kho,HHnnhh11:: Chn th vfit trn knh, rch.

  • 62

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    ngi dn cho rng cht thi chn nui gy nguy c caonht: {Rc thi sinh hot khng nguy him bng chtthi chn nui v n khng thu ht cc loi cn trng lytruyn bnh}.

    Do , iu tra v cht thi chn nui cho php spxp theo trt t cc vn cn phi gii quyt, tu theomc quan tm ca ngi dn nh sau (Hnh 1):

    Cc hng gii php d kin v nhng vn mi

    Trc nhng vn trn, ngi dn xut nhiugii php khi chng ti phng vn. Nh nhn mnh phn trn, y khng phi l nhng gii php chdnh ring cho cht thi ln m cho ton b vn qun l nhim v duy tr cht lng cuc sng.

    Chng ny s trnh by nhng gii php chnh, nhngkh khn thng gp v s gp. Nhng kh khn nys cho php chng ta xc finh c mt s vn milin quan n qun l ngun cht thi chn nui.

    SS tthhaamm ggiiaa ccaa tttt cc cccc ii ttnngg vvoo mmtt vvnn cchhuunngg

    Trc ht, iu tra cho thy cc loi i tng khnghiu nhau. Thc vy, i ng lnh o cho rng qunl cht thi khng hp l l do ngi chn nui cfln thiuhiu bit v cc nguy c. Ngc li, ngi dn v ngichn nui li cho rng i ng cn b thiu nng ngv sng to do khng thc c tnh hnh. Mt chfi nuiln ni: {Cc nh bo cn phi n tn cc lng x miu t iu kin cuc sng ca chng ti, bit cmi hi xng ln kh chfiu nh th no,...Khi cn bchnh quyn nm c tnh hnh, h s a ra cc binphp ci thin}.

    iu tra cho thy cc t chc cfln t phi hp vi nhau.i tng l ngi dn v ngi chn nui thngkhng bit phi n gp ai c t vn, c cungcp thng tin v tham kho cc gii php. Mi ngidn u c tng cho vn qun l cht thi nhng

    cn b cp cao hn cha xc finh r rng vai trfl catng i tng trong vic qun l cht thi v t t chccc chin dfich vn ng. Do , iu ny lm hn chtrch nhim lin quan ca cc i tng i vi victhc hin cc gii php.

    V vy, ngi dn thng t chi thc hin cc tngca mnh nu cc tng ny khng c cp trn ngh. Cc n vfi hnh chnh khng mun giao vic qunl cht thi cho mt i tng c bit no. H muntrao i nhiu hn nhm bit c cc i tng khclm g, nhm xc finh c nhu cu, trnh hnh ngrm r v thc hin mt s bin php mi. Mt s x c s phi hp lin ngnh gia cc n vfi y t, thy, Hi nng dn, Hi ph n v cc Hp tc x. Tuynhin, do thiu nh hng, t kinh ph v do kim nhiunhim v, cc i tng khng m bo c vai trfllinh hot ca tng t chc ny. Theo b phn nghincu v cn b tnh, cc n vfi k trn phi c thnhlp trong tng huyn nhm m bo thc hin ccchnh sch ca chnh ph v tm hiu nhng kh khnca ngi chn nui v ca tng x.

    Nh vy, qun l cht thi chn nui ln l mt vn th ch (quy finh, ch thfi) v t chc (xc finh vai trflca cc i tng v s phi hp trong hnh ng).

    SS ddnngg cchhtt tthhii cchhnn nnuuii hhpp ll

    S dng cht thi chn nui mt cch hp l l giiphp m cc i tng thng cp n. Mc chnhm tng cng tn dng phn cho cc hot ngsn xut nng nghip khc. Tuy nhin, gii php nyang gp phi rt nhiu kh khn v t ra mt s vn mi.

    Gii php t ph bin i vi ngi sn xutT lu, cht thi chn nui c s dng cho trngtrt v nui c. Mc d iu ny cho php gii quytc mt phn vn nhim nhng ngi sn xutgp phi rt nhiu kh khn. Vn chuyn phn ra ngl mt cng vic vt v, tn thi gian v nhn cng.Hin nay, khng mt h no phn theo ng ngha,tc l to ra mt sn phm kh, khng mi v khilng gim nhiu so vi ban u. Nhn chung, ngi tathng vn chuyn phn bng bng xe p gn gi th hai bn.

    Hn na, trc y, ngi nng dn c thi quen bnphn chung cho la v hin nay, din tch la chimti 2/3 tng din tch canh tc. Tuy nhin, ngi dnang dn b trng la tp trung vo cc hot ngkinh t khc em li thu nhp cao hn (chn nui, trng

    HHnnhh 22:: Th t u tin theo kin ca ngi dn

    CChhii

    uu

    uu ttii

    nn 1234

    Qun l thuc tr su v phn ha hcThu gom rc thi sinh hotQun l cht thi chn nui lnQun l cht thi t cc hot ng chn nui khc

  • 63

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    trt khc, hot ng phi nng nghip). Ngi trng trtthch s dng phn ho hc hn v vic bn phn vt v v khng qu t. Do , nhng h chuyn chnnui hoc chuyn cc hot ng sn xut khc thngngng bn phn hu c cho la, c bit i vi rungc vfi tr xa ni .

    Trong nui trng thu sn, khng phi lc no cht thichn nui cng c nh gi cao. Ngi ta cho rngphn ln lm nh hng ti cht lng c thng phmv lm ly nhim cc loi bnh. Mt khc, tnh angkhuyn khch ngi nui c tng nng sut chn nui.iu ny khin nhiu h ngng s dng phn hu cthay v cc loi thc n cng nghip. Tuy nhin, bphn hnh chnh, cc i tng chnh trfi v cn bnghin cu cho rng s dng cht thi mt cch hp lv h thng c th lm hn ch c mt phn cc vn cht thi chn nui gy ra. Chnh sch pht trinnng nghip u tin pht trin chn nui ln nhng mts lnh o mun chn nui ln phi kt hp vi trngtrt v nui trng thu sn. M hnh sn xut ang ckhuyn khch nht l h thng kt hp VAC (6) vi mcch hn ch lng cht thi d tha.

    iu kin s dng cht thi hp lNu mun tng lng cht thi s dng cho trng trtv ao c bt chp nhng kh khn ca ngi chnnui, cn phi c s khuyn khch mnh m t phacn b chnh quyn. i vi nng nghip, cc Hp tcx ang u tin s dng phn ho hc v tr thnhtrung tm mua bn phn ho hc. Do , iu ny lmny sinh mu thun v li ch gia vic khuyn khchs dng phn hu c v vic bn phn v c. Tngt nh vy, chnh quyn tnh khuyn khch ngi nuic s dng thc n cng nghip. Tuy nhin, iu nykhng lm thay i c quan im ca ngi dn ivi vn s dng cht thi chn nui lm thc ncho c.

    Hn na, ngoi vic ngi dn khng quan tm tiphn hu c, ngi s dng cfln thiu kin thc s dngcht thi cho nng nghip. Thc vy, ngi ta bn phnhu c ch yu da trn kinh nghim t lu. Kt quiu tra cho thy s a dng trong tp qun bn phnca ngi nng dn, nht l liu lng phn bn. ivi h thng kt hp (chn nui, rung, vn), i tngc phng vn d l ngi sn xut hay l mt itng no , u khng th a ra c con s chnhxc v lng cht thi cn thit cho vn v cho ao. Do, h khng th tnh s u ln cn thit ph hp chotng kiu sn xut v din tch mt ao. S thiu hiubit ny gy ra mt s hu qu ng tic v gy khkhn i vi vic s dng cht thi cho cc hot ng

    sn xut nng nghip. Chng ti xin a ra v d camt h chn nui kt hp: h ny pht trin quy mchn nui ln nhng li khng bit cn i din tch mtao c th tiu th ht lng cht thi ln tng thm.V vy, hu qu l ao ca h bfi ph dng v khngth nui c c.

    Cui cng, gii php s dng cht thi chn nui chonng nghip v ao c lm ny sinh mt s vn mi:(1) vn th ch (ch thfi v s la chn gia chnhsch thm canh chn nui v bo v mi trng), (2)vn kin thc v nghin cu: kin thc v chtlng cht thi s dng cho nng nghip, kin thc vqun l cc lung chu chuyn cht hu c trong nngh (liu lng bn phn hp l, cn i quy m catng thnh phn sn xut nhm pht huy gi trfi cacc lung chu chuyn cht hu c trong h thng snxut kt hp).

    TTrraaoo ii cchhtt tthhii

    Theo cc i tng phng vn, sc tiu th cht thitrong nng h khng c th s dng ht lngcht thi m chnh h thi ra. Thc vy, quy m chnnui ngy cng pht trin trong khu vc dn c v ngidn khng cfln t m rng ao hoc vn. Mt khc,chn nui ln ang c xu hng chuyn mn ho vcc h dn l l mt s thnh phn sn xut khc. iutra cho thy ngi dn gim din tch vn m rngchung nui v xy nh. Nh vy, din tch t ckh nng hp th cht thi bfi gim i ng k. Mt sngi c phng vn cho rng trao i cht thi c thl mt gii php. Tuy nhin, thc hin gii php ny sgp phi mt s kh khn v t ra nhng thch thcmi: tc ng t khu vn chuyn phn; s phi hptrong trao i phn; s tha nhn cht thi l mt ngunti nguyn.

    Gii php kh thc hin: vn vn chuyn phnTrao i phn gp kh khn trong vn chuyn v gyra mt s tc ng xu ti cht lng cuc sng. ykhng phi l mt gii php ton din v ngi ta chc th vn chuyn c phn kh; cha c trng hpno vn chuyn phn lng v nc ra chung. Do, chng ti xin a ra v d ca mt ch tfich x: ngny quyt finh hn ch vn chuyn cht thi trongx mnh bo m s trong sch ca khng kh.Bin php ny c tc ng tch cc n cht lngcuc sng ca ngi dn nhng bfi cc i tng ngh trao i phn ph phn. Theo h, trao i phn cth hn ch cc nguy c nhim nc v cc nguyc ny phi c u tin trc cht lng mi trngsng ca dn lng.

  • 64

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    Nh vy, gii php ny t ra vn x l cht thi(trc khi em trao i) v thc hin cc quy tc vnchuyn phn.

    Thiu thng tin v thiu s phi hp trao i Khi ngi trng trt v ngi nui c tm phn, h bitphn c u v lm nh th no ly c phn.Nh vy, s trao i v thfi trng phn, mc d cfln rthn ch, nhng tn ti. Tuy nhin, iu tra cho thy, mt s x, ngi mua phn v ngi bn phn vnkhng gp c nhau. S xut hin ca mt ngi iuphi s lm hot ng trao i cht thi din ra d dnghn. Ngi ny s xc finh nhng h tha v nhngh thiu cht hu c.

    Trn quy m cp x, cc Hp tc x m bo vaitrfl l trung tm cung cp cc loi phn ho hc. V th,cc Hp tc x hon ton c th ng vai trfl ca mtngi iu phi phn hu c. Cc ch tfich x v Hinng dn cng c kh nng thc hin c chc nngny v h rt hiu bit v tnh hnh sn xut ca ccnng h. Do , h c th gip ngi sn xut v ngitiu th phn gp nhau.

    Tuy nhin, cn b chnh quyn v cc n vfi cp x khc th m bo vai trfl iu phi hot ng trao iphn trn quy m cp huyn v tnh. V vy, trongtrng hp ny, cn thnh lp mt ban lin ngnh baogm cc i tng cp huyn (Phflng k hoch nngnghip, Phflng mi trng) v cc i tng cp x(Hp tc x, ch tfich x) ch o mng li trao icht thi trn phm vi rng hn.

    Ngoi hng pht trin h thng trao i, thng micht thi chn nui gia cc h tha v thiu phn,ngi dn cho rng bn lng phn tha cho mt cng

    ty t nhn chuyn ch bin phn ln thnh phn lrt kh quan. tng ny c v rt ng quan tmnhng khng mt ai xem xt cc hnh thc phi hpgia ngi chn nui v cc cng ty t nhn, cng nhkhng bit phi t chc h thng thu gom cht thi nhth no.

    Tuy nhin, gii php ny t ra vn hiu bit (chtlng phn nh th no c th em x l v bn,nghin cu cng ngh) v vn t chc, thng tin (xcfinh h tha phn, t chc v phi hp trao i,...).

    TThhcc hhiinn cccc kk tthhuutt xx ll vv ttcchh ttrr cchhtt tthhii..

    S dng cht thi lm phn bn v lm thc n cho cl rt tt. Tuy nhin, vn chuyn v trao i phn rt vtv v kh thc hin. Do , tt c cc i tng thngnht rng xy dng mt h thng x l cht thi l iurt l tng. Nhiu ngi ang hnh dung v ch i mtk thut diu k ging nh {hp en}, cho php lc tonb cc yu t nhim ca phn v ch thi ra nc. Mts khc mun sn phm sau khi x l phi gii quytc nhng mi quan tm chnh ca h, tc l, snphm phi bo m khng mi hi v v sinh (loi bht cc mm bnh, trng v u trng k sinh). Mt sgii php ng lu l s dng CaCO3 trong h chav cho cc sn phm kh mi vo phn. Nhng trcht, hin nay, cn b huyn v tnh ang khuyn khchxy dng b Biogaz v h thng ny khng ch c khnng x l cht thi m cfln to ra kh gaz phc v chogia nh.

    Ngc li, gim nit khng c coi l mt tiu ch utin. kin ca mt cn b thuc S mi trng diy i din cho quan im ca cc n vfi hnh chnhv chnh trfi: {Nit, phtpho, kali khng gy nguy himnn chng ti phi u tin cho cc vn khc}.

    Kh khn v hn ch ca s pht trin h thng xl {Biogaz} Lp t b Biogaz l mt iu kh khn i vi ngichn nu i. Kh khn th nht l thiu t: ngi chnnu i trong khu vc lng x tn dng mt cch ti aphn din tch t xy nh hoc xy dng chungtri. Hn na, mt s h ang m rng sn xut muns dng vn pht trin cc hot ng kinh t. H chobit, hin ti, h u tin u t xy dng chung nu i vnht l mua ging. Do , h khng cfln kinh ph lpt h thng x l . y l kh khn thiu kh nng ut khin ngi chn nu i khng th trang bfi Biogaz c.Ch duy nht nhng h chn nu i ln c sc xyBiogaz. Mt ngi dn ni: {C rt nhiu {ca} tip cnvn ngn hng. Do , vn vay tin tr nn qu khHHnnhh 33:: B Biogaz ti mt trang tri ln.

  • 65

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    khn nn chng t i thch vay tin ca bn b v gia nhhn. Tuy nhin, hin nay, ai cng u t cho chn nu inn h khng cfln tin cho chng t i vay na}. Mt ngikhc cho bit : {Sc kho ca t i v ca cc con t i anggp nguy him, tt nhin, nu c th lp t h thngBiogaz, t i s lm ngay nhng hin ti phi m rng chnnu i tng thu nhp cfln nhng vn khc s xemsau}. Mc d, cc phng tin s dng cfln hn ch, cct chc tuyn truyn lun khuyn khch h thng Biogaz,khin n tr nn rt quen thuc vi ngi dn. Nhiungi chn nu i mun xy Biogaz ngay khi c th.

    Hn na, b Biogaz c th do cc k thut vin caPhflng mi trng huyn hoc do cc thnh phn t doxy dng. Tuy nhin, iu tra cho thy h thng nyhot ng gp nhiu trc trc. Mt x iu tra c 10 bBiogaz th ch c 3 b hot ng tt. Nguyn nhn docc nhn vin k thut thiu kin thc (kch c ca bcha khng hp l, khng c van iu ho p sut, do gy n h thng, b nt,...) hoc do ngi dn khngbit s dng. V d, mt ngi lm ngh git m chorng c th tng ton b cht thi git m vo b cha.

    T chc h thng qun l cht thi: h thng chacht thi chungNgoi h thng x l, ngi dn mun lp t thm hthng tch tr cht thi. Nhng theo phn ln i tngphng vn, vt liu xy h thng thng t v phi mtnhiu din tch. Do , nhiu ngi mong mun thchin mt h thng cha phn chung. Khng phi lcno ngi dn cng s dng cht thi rn cho trng trt.Vo thi im khng cn phn, ngi dn phn voh cha chung ny. Tuy nhin, h cha phn chung sgy ra mt vn mi: khi phn tr thnh ti snchung, ngi ta s phn s khng c phn chia mtcch hp l gia nhng ngi sn xut. Mt khc, ngidn ang gp kh khn i vi qun l cht thi lng:qu nng, kh vn chuyn, qu nhiu c th tch tr.Xy dng mt h thng mng mng chung cho phphn ch vic thi phn trc tip ra ngoi mi trng. Hthng mng mng ny s dn cht thi ra khi khuvc dn c v vo mt ao ln hoc sng quanh lng.Ngc li, cc cn b nghin cu cho rng s dngngun phn ny cho trng trt vn tt hn so vi kinthi phn ra cc dflng chy.

    Nh vy, gii php x l v tch tr cht thi t ra bathch thc: vn nghin cu (nghin cu k thutnhm tm ra phng php k thut tin tin v ph hp),vn thng tin v tp hun (tuyn truyn thng tinnhm qun l tt hn cc h thng x l cht thi nhtl Biogaz) v vn t chc (nhm qun l tp th victch tr v x l cht thi).

    TTpp hhuunn cchhoo nnggii ddnn

    Theo kin ca ngi dn, kh khn trong qun l chtthi l do thiu hiu bit. Cn b chnh quyn cho rngnu ngi sn xut bit c cc nguy c v hu qut cc hot ng sn xut ca mnh th h s qun lcht thi tt hn. V phn ngi sn xut, h yu cuc tp hun gim thiu hu qu sn xut ti mitrng. i vi cc nhn vin k thut, h mun c thmnhiu thng tin a ra nhng li khuyn b ch chongi dn. Mt cn b Phflng khuyn nng huyn ni:{Chng ti khng th t vn cho ngi dn v vic bnphn hu c cho la, bi v, chng ri khng c thngtin v nhu cu ca cy trng v cht lng phnchung}. i khi, thng tin do cc phflng, ban cung cprt chnh xc v c th ng cy. Nhng mt s d liukhng cfln hp l na v c ly t cc cun sch rt c hoc t thc tin thng k trn cc x. Mt chtfich x cho bit: {Chng ti hi ngi nng dn lngphn chung h s dng ri lp ra con s trung bnh.T , chng ti a ra cc khuyn co}. Mt s itng l ngi nng dn v cn b fia phng cho rnghin nay cfln thiu mng o to v cch lp t hthng x l cht thi.

    Trn quy m cp x, ngi sn xut c tp hun.Nhn chung, cc n vfi y t chfiu trch nhim tp huncc chin dfich v sinh, trong , cp n tc ngca cht thi chn nui. Hi nng dn, Hi ph n vcc Hp tc x mi k thut vin t Phflng khuyn nng,mi trng hoc nng nghip ca huyn v tnh. Tip, ngi ta bo ngi chn nui n hp qua i phtthanh ca x hoc nh vfi trng thn. i vi a strng hp, ch c ngi chn nui ln mi c min. V vy, trng thn s l ngi c vai trfl chuynti thng tin t cuc hp n ngi chn nui nh. Tuynhin, nhiu ngi phn nn khng nm c thng tin.Nhn vin k thut Biogaz c o to qua tip xc vinhng ngi xy dng Biogaz c nhiu kinh nghim.Huyn V Th d kin qun l hot ng xy dngBiogaz, c bit cm nhng thnh phn t do v giaocho Phflng mi trng huyn c quyn xy dng hthng x l Biogaz nhm trnh hin tng Biogaz clp t bi nhng ngi khng c kh nng.

    DDii ddii cchhnn nnuuii rraa vvnngg cchhuuyynn cchhnn nnuuii nnggooiillnngg xx

    Trong khun kh chnh sch pht trin chn nui, tnhk hoch lp vng chuyn chn nui. Nh vy, mi xphi trch ra 10% qu t. t c la chn quy hochvng chuyn chn nui phi bao gm 3 tiu chun: i)gn cc trc ng (m bo i li d dng i vi th

  • 66

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    y vin v hot ng thu gom ln), ii) gn ngun nc(sng), iii) cht lng t thp (v din tch ny ch yudnh cho chn nui). Mc ch s mt ca vng ny lthm canh v pht trin chn nui ln quy m ln.Ngoi ra, cn b chnh quyn cfln mun tng kh nngqun l cht thi chn nui bng cch lp ra h thngx l chung y: {Tp trung qun l tt hn} (theoTrng ban chn nui tnh). Mt khc, cn b qun lcho bit ngi chn nui n y buc phi thc hinm hnh kt hp VAC c th tn dng c cht thi.Di di chn nui cho php hn ch mi hi v gi vsinh lng x hn. Tuy nhin, hin nay, cha nhiu xtrin khai thnh cng n ny.

    Thc hin d n di di chn nu i t ra rt nhiu vn .Thc vy, ngi dn gp phi khng t nhng kh khn.Trc ht, do vng di di xa n i , ngi chn nu i skhng th theo di tt n vt nu i. Rt him gp trnghp h mun di di n vng chuyn chn nu i khngnu i ln trc y. Thng thng, h chuyn n ythng l h chn nu i quy m ln v c c s chnnu i ri. Do , di di n vng mi buc nhng h nyphi u t li cho chung tri. iu ny tng i khthc hin trong bi cnh gi thfit ln ang bin ngmnh hin nay. Vn cui cng l t s dng. Thcvy, mc d cc x u xc finh r chu vi vngchuyn chn nu i nhng t vn thuc quyn s huca ngi dn. V vy, c t sn xut, ngi chnnu i buc phi thng lng vi ch t dn in itha. S trao i ny s c bit kh thc hin nukhng c s can thip ca cc t chc trng ti. Hu htngi dn mun chuyn n khu chn nu i u gpphi kh khn khi trao i t: ch t t chi, cc iukin yu cu khng chp nhn c, mt rung cnhiu ch khin vic thng lng kh khn hn.

    Mc d gp phi rt nhiu kh khn, cn b chnhquyn d kin thc thi php ch nhm buc tt c ngichn nui, nu mun m rng quy m sn xut phichuyn n vng chuyn chn nui. Mt khc, nghfiquyt H Ni thng nm nm 2005 nghfi tng nhhng ca Hi nng dn to iu kin thun li chovic trao i t nu iu c s tc ng tch ccn bo v mi trng. Tuy nhin, cn b x vn chabit lm th no qun l cc cuc xung t t ai.H cng khng bit nn to iu kin cho di di chnnui hay trng la. Nhiu ngi yu cu phi c vnbn r rng t pha tnh v nhng u tin pht trin nngthn. C nh vy, gii quyt vn t ai s tr nnd dng hn. Tuy nhin, gii php ny ang gp phimt s kh khn v t chc (xc finh r vai trfl ca tngi tng, m nhim vai trfl gii ho, trng ti).

    QQuunn ll cchhnn nnuuii vv nnhhnngg ttcc nngg ccaa nn ttiimmii ttrrnngg

    Phn ln ngi dn cho rng qun l chn nui c thnh gi v hn ch c cc tc ng tiu cc cachn nui ti mi trng. Ngi dn quan tm nhiuhn ti v sinh lng x v ngun nc; sc kho vnguy hi khu gic. iu ny quyt finh nhng tiuchun trong vic qun l chn nui di con mt cangi dn.

    Gii php ny t ra mt s kh khn v thch thc.

    Xc finh vai trfl qun l ca cc i tngHin ti, khng ai kim trch nhim qun l h chnnui v thi gian lm vic v thu nhp cha c xcfinh. Hi nng dn c th m bo vai trfl qun l xungt, c bit xung t do h ny lm ri lon hot ngkinh t ca h khc. Tuy nhin, tt c nhng h chnnui nh c phng vn u khng finh: ch h chnnui ln c quyn pht biu trc cc Hi. Mt s itng c coi l rt chnh ng thc hin vai trflqun l chn nui. Cc ch tfich x v th y vin hiu rtnh hnh chn nui do h thng xuyn n thm cch sn xut. Do , h hon ton c th tuyn truyncc khuyn co, ch dn ti ngi chn nui. Cc th yvin c kh nng v k thut, cfln cc ch tfich x cthm quyn gii quyt xung t gia ngi dn vngi chn nui.

    Xc finh quy tc qun l: yu t ng c, khiu nica ngi dn bt u vic qun l, cn b chnh trfi mun i tngang chfiu nhng nh hng xu ca cht thi trnh nkhiu ni. Bi l, nu khng c ngi khiu ni, h skhng th qun l v gii quyt vn . Tuy nhin, iutra cho thy ngi dn thng t chi khiu ni, phnnn. Mt nng dn huyn V Th ni: {Mc d chngti lo lng cho sc kho ca mnh nhng s khng mtai i khiu ni. Nhng ngi chn nui xung quanh yl bn b, l anh em h, anh em rut thfit. iu quantrng nht vn l duy tr mi quan h tt p gia chngti}. Do , s can thip ca trng ti l iu khng khquan na. Cc cn b v cc n vfi cp x tr nn quln i vi ngi dn. Mt ngi bun bn huyn VTh ni: { fia vfi ca ti, ti c th lm g? i gp ngch tfich x ? Ti khng c quyn lm iu . ng yl ngi qu quan trng}.

    Tiu ch qun l, quy finh cn thit qun l chn nui, cn xc finh cc tiu ch qunl. Ngi c phng vn mun x thc thi cc quy finh

  • 67

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    v tnh a vo cc php ch. La chn quy finh phthuc vo kin ca ngi dn. Cc vn chnh cnphi gii quyt l mi hi, v sinh lng x v sc kho.Trc ht, cc ch tfich x gp phn bo v mi trng(v sinh lng x, cm thi phn trc tip xung sng,...)v qun l chn nui (qun cht thi, h thng hn chmi hi). Mt s x a ra cc quy finh nhng iutra cho thy ngi chn nui khng tn trng cc quyfinh ny. Cc php ch cp cao hn c hng rnghn. Hin ti, cc php ch ny ang c mc ch qunl s pht trin ca chn nui: h chn nui no muntng quy m n s phi xy h thng x l Biogaz v(hoc) phi di di n vng chuyn chn nui.

    Cht thi v cht lng v sinh thfit: nh hng tithfi trng? Tiu chun s mt ca ngi tiu dng Vit Nam ivi thfit ln l mm v t l m. Theo h, thc n vtnui l nhn t duy nht c th lm thay i cht lngthfit. H t, thm ch khng quan tm ti vn v sinhsn phm. Ngi thnh thfi cho rng v sinh chn nuicng l mt nguyn nhn lm nh hng n chtlng thfit ln nhng iu ny cfln rt m nht.

    Ngi tiu dng bt u quan tm n cht lngthc phm v h s nhng tc ng trc tip ca mts thi quen chn nui ti cht lng thfit (ly nhimthuc tr su, hc-mn hoc thuc khng sinh). Tuynhin, h cha n nh hng ca cc thi quenny ti mi trng do h c nhiu mi quan tm khccp thit hn. Do , thfi trng cha gy nh hng tiqun l cht thi chn nui.

    Qun l chn nui l mt gii php cui cng nhng ncng t ra nhng thch thc mi - vn th ch (quyfinh liu lng cht thi s dng ti a, thng pht).

    Cui cng, ngi dn hnh dung ra mt s gii phpt nhiu c p dng hin nay. Cc phn tch chothy nhng gii php ny t ra thch thc mi i vivic qun l cht thi ln: vn th ch v t chc,vn qun l, tuyn truyn thng tin v o o.

    Phn tch th ch v cc hng thay i

    Trong cc phn trn, chng ti xc finh nhng itng lin quan n vn {qun l cht thi chn nuiti tnh Thi Bnh}. Phn tch cho thy ngi dn phthin ra rt nhiu thch thc, kh khn i vi cht thicn phi c gii quyt. Phn ny c mc ch phntch mi quan h gia cc i tng nhm xc finh mts thay i ph hp.

    Php phn tch th ch tr nn su hn v hon chnhhn khi kt hp vi chng trnh phn tch thng tin vbiu din h thng bng phng php PACT. Nh vy,phn tch khng ch php ch r nhng {ni hm}cu tin trong h thng {qun l cht thi chn nui tiThi Bnh} m cfln xc finh nhng khu vc thng nhtgia cc i tng v tm ra nhng i tng ch chtc kh nng khi mo thay i.

    CCcc ii ttnngg vv {{nnii hhmm}} ccaa hh tthhnngg

    Qua iu tra, chng ti s dng 20 loi i tngtrong phn tch th ch v h thng {qun l cht thiln} bng phng php PACT (Bng 1).

    BBnngg 11:: Loi i tng s dng trong phn tch th ch vi phng php PACT

    ii ttnnggS nng nghip tnh

    Phflng nng nghip huynHp tc x nng nghip xS mi trng tnhPhflng mi trng huyn

    Phflng khuyn nng huyn

    Trm t x

    Th y vinCn b chnh trfi (tnh v huyn)Ch tfich x

    MMProv_agr_d

    Dist_agr_dCoop_xaProv_env_dDist_env_d

    Dist_ext_d

    Med_ser_xa

    VeterinaryPol_offLead_xa

    ii ttnnggTrung tm nghin cu : CIRAD (E3P),GRET, NIAH, VASIHi nng dnHi ph nNgi dn nng thn khng nui lnH chn nui ln (sn xut kt hp, xani ) c b Biogaz ngoi lng xH chn nu i trung bnh/ang pht trinv h chn nu i ln trong lng xH chn nui trung bnh/ ang phttrin ngoi lng xH chn nui nhH nui cH trng trt

    MMRecherche

    As_pay_xaAs_fem_xaHabitantsElev_big

    Elev_moy1

    Elev_moy2

    Elev_ptiPisciculteurAgriculteur

  • 68

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    Mt khc, phn tch iu tra cho php ch r nhngvn qun l cht thi m ngi dn pht hin ra.22 {ni hm} c xc finh i vi h thng nghincu. y l nhng ni hm ngi dn ngi dn mong

    mun chng c ci thin: {v sinh lng x}(Propr_vil), {v sinh ngun nc b mt} (Propr_eau),{v sinh khng kh} (v d gim thiu mi hi,...).

    TTnnhh hhnnhh pphhcc ttpp

    Yu cu ci thin h thng ca cc i tngTheo ngi dn, c rt nhiu vn xung quanh vicqun l chn nui ln. Tuy nhin, khng phi tt c ccni hm u c tm quan trng nh nhau. Thc vy,ngi dn c quan im tri ngc nhau v nh hngca cht thi v qun l cht thi. Quan im ny ctc ng n hnh ng m nhm i tng ny munnhm i tng khc thc hin.

    Nh vy, yu cu ca cc i tng v h thng {nihm} (thin ch c thy mt ni hm no c cithin) cho php ch r tm quan trng ca cc {ni hm}(Hnh 2).

    Phn tch cho thy mi quan tm chnh v cc yu cus mt ca ngi dn l sc kho con ngi v chtlng cuc sng (v sinh lng x, v sinh ngun ncb mt, v sinh khng kh).

    Phn tch cng cho thy, nhng iu lc u tngchng khng ng quan tm nh s cng thng gianhng ngi dn, li l ni hm quan trng.

    Ngoi ra, ngi dn rt quan tm n khu tuyntruyn. H cho rng qun l cht thi l mt vn kthut. ng sau yu cu ci thin ny, ngi dn tintng vo mt {k thut diu k} c th cho php giiquyt ton b vn cht thi.

    BBnngg 22:: Thch thc v {ni hm} c s dng cho phn tch th ch bng phng php PACT

    TThhcchh tthhccCht lng cuc sng

    Sc kho

    Xung t fia phngKinh t

    X l cht thi d thaPht huy gi trfi kinh tTh ch

    T chcQun l chn nui

    Kin thc

    Tuyn truyn thng tin

    NNii hhmm - vn v sinh lng x - vn v sinh ngun nc b mt- vn cht lng khng kh (gim mi hi)- vn sc kho cng ng - vn sc kho vt nui- vn cht lng nc- vn qun l xung t gia cc h ln cn (duy tr ho bnh x hi)- vn pht trin nng nng nghip fia phng sao cho qun l cht

    thi khng km hm sn xut trong tnh - vn xut khu/hnh nh ca tnh - vn x l cht thi d tha vi chi ph hp l nht (nhn cng, thi gian)- vn pht huy gi trfi kinh t ca cht thi qua bn phn trc tip- vn quy finh cp x- vn php ch- vn ch thfi nhm a ra khun kh cho vn qun l cht thi v

    ng h cc sng kin ca ngi dn fia phng - vn xc finh vai trfl ca cc i tng, s phi hp trong hnh ng- vn qun l chn nui (kim tra cch qun l h chn nui, nh gi

    cc nh hng, thng, pht)- vn kin thc v cht lng phn - vn kin thc v thc trng tnh hnh i vi nhim trong tnh- vn hiu bit v cht thi trong nng h- vn nghin cu cng ngh (tch tr v x l)- vn tuyn truyn tc ng ca cht thi - vn tuyn truyn ni chung

    MM ssProp_vilProp_eauAirSante_humSante_aniPotabiliteConflit Dev_agri

    ExportationEliminationVal_$Regul_localLegislationDirectives

    OrganizatControle

    Conn_intraConn_situMgt_ploitRech_techSensi_impVulga

  • 69

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    HHnnhh 22:: Tm quan trng ca cc ni hm theo kin ca ngi dn

    Cui cng, cc i tng c yu cu ln i vi vic xcfinh cc ch thfi r rng v qun l cht thi chn nui. Mt s {ni hm} c tng yu cu thp do hai nguynnhn. Th nht, y l nhng ni hm khng c utin ci thin bng cc ni hm khc; v d, ni hm{cht lng nc} v xa hn na l ni hm cc thiquen hin nay nh pht huy gi trfi kinh t ca cht thi.Th hai, y l nhng ni hm m tng nhm i tngc kin rt khc nhau v chng. Nh vy, thng tinv qun l nng h v v cht lng cht thi (lm phnbn hoc lm thc n cho c) l nhng ni hm m chcc i tng sn xut nng nghip v nghin cuquan tm. Cui cng, yu cu ci thin qun l cht thim khng gy nh hng xu ti xut khu thfit ln lrt thp v ch cc cn b chnh quyn tnh v h chnnui ln quan tm. Nh vy, loi ni hm c yu cuthp hoc khng c s thng nht gia cc i tngkhin vic ci thin ni hm tr nn kh khn hn.

    Mc quan tm v mc p ng khc nhau cacc i tng

    Phn tch p ng v yu cu ci thin h thng cami i tng cho thy cc ch tfich x, ngi chnnui quy m trung bnh, quy m ln, cc cn b chnhtrfi, cc Phflng nng nghip v cc Hp tc x(Bng 3) l nhng i tng c lin quan nht n vn (p ng v yu cu mnh). Tuy nhin, p ngnhm ci thin tnh hnh hin nay ca h rt hn ch,tr cc i tng trc tip nh ngi chn nui. iuny khng finh thin ch hnh ng nhm ci thinh thng ca loi i tng ny. Do , nhng itng ny rt quan trng trong khu hnh ng cngnh trong phn tch su hn.

    BBnngg 33:: Mc lin quan ca tng i tng (total concern of the stakeholders)

    ii ttnnggPol_offProv_ agr_ dLead_xaVeterinaryCoop_xaResearchWom_uni_xaDist_ agr_ dMed_ser_xaProv_env_d

    YYuu ccuu72656462626160585856

    pp nngg3131559451485

    ii ttnnggDist_env_dMed_farm1Big_farmFarm_uni_xaMed_farm2InhabitantsFish_farmerSma_farmDist_ext_dCrop_farmer

    YYuu ccuu54515050504943403833

    pp nngg628281028-1522314

  • 70

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    HHnngg ccii tthhiinn hh tthhnngg cc tthh

    i tng sn sng v chnh ng hnh ngnhiu hn (willing, acknowledge and legitime)Mc d qun l cht thi l mt vn cfln mi v ngidn thng khng c tng hnh ng chnh xc ci thin tnh hnh nhng iu tra cho php xc finhc {nhiu lnh vc hnh ng} c th gii quyt cmi vn t ra v ci thin cc ni hm. Cc lnh vchnh ng c chia thnh 7 nhm. Mi nhm c khnng ci thin mt trong s cc {ni hm}: 1. Ci thin k thut x l v tch tr cht thi; ngi

    dn cho rng lm tt hn cng tc qun l cht thic gii quyt bng cc gii php k thut quym nng h: xy dng h thng tch tr, a vocc gii php k thut mi, n gin cho php hnch mi hi, p dng k thut mi nhm {v sinh}cht thi v lm cho cht thi c th vn chuync (gim th tch, khi lng, mi hi), xy dngh thng knh mng nhm qun l cht thi lng.Nhn chung, gii php k thut c xem xt nhiunht l h thng x l biogaz.

    2. Thc hin tt hn cng tc qun l cc thnhphn chn nui; theo ngi dn, mt cch cithin (v gii quyt nhng thch thc t ra, cbit l vn v sinh lng x v sc kho vt nui)qun l cht thi khc l p dng nhng thi quentt quy m nng h: khng th vt nui t do trongx, khng cht thi chn nui vng vi ra ngoikhu vc chn nui, v sinh vng chuyn chn nui.

    3. Ci thin qun l nng h; nhm hnh ng nybao gm vn s dng cht thi hp l cho trngtrt v thu sn, thc hin cc h thng nngnghip kt hp mt cch cn i, s dng phnchung cho ton b cc rung nhm trnh hintng bo ho do tp trung bn phn cho rung gn m khng bn cho rung xa. Ngoi ra, giiquyt vn sc kho con ngi, nhm hnh ngny cfln c thm gii php s dng cc dng c bov khi tip xc trc tip vi cht thi.

    4. Ci thin qun l mi trng; ch yu tp trungvo ci thin cht lng cuc sng v v sinh lngx, lnh vc hnh ng ny bao gm nhng hnhng sau: v sinh tt c cc khu vc trong x (knhmng, ng x), vn chuyn {sch} cht thitrong x tn dng cho trng trt v ao c, khng phn thot ra cc dflng chy (ao, sng), khngthi nc ao c ba bi khi thay nc ao.

    5. Gii php {khng gian}; lp vng chuyn chnnui ngoi khu vc lng x nhm tp trung cc hchn nui, gim thiu cc nguy hi v qun l chtthi chn nui tt hn, theo nguyn tc {tp trung qun l tt hn}.

    6. Gii php t chc v th ch; bao gm nhnghnh ng sau: 1) Xc finh v p dng cc quy chv php ch nhm iu chnh cc thi quen cangi chn nui v ngi s dng cht thi. 2) Tchc trao i phn (cho, bn) gia ngi sn xutv ngi tiu th. 3) T chc thu gom cht thi. 4)Thc hin cc gii php qun l cht thi tp th. 5)Lp cc nhm lin ngnh thng nht v phi hp quy m cp x hoc cp huyn. 6) Xc finh vai trflca mi i tng, c bit vai trfl trng ti hayngi ho gii cc xung t. 7) La chn hngpht trin nng thn v thm canh nhm qun lvn t ai. 8) Xc finh v thc hin h thngcp vn (cho vay, tr cp) nhm to iu kin chongi dn p dng cc gii php k thut (x l)hoc khng gian (di di chn nui).

    7. Tuyn truyn v lnh hi kin thc; lnh vc nybao gm nhng hnh ng sau: tng cng thngtin cho ngi dn v k thut, tc ng ca cht thiv cc phng tin x l cht thi, thc hin cckho tp hun cho ngi chn nui, o to cc kthut vin, s dng phng tin cn thit cho cclp tp hun, pht trin kin thc mi v k thut xl v qun l (nm c nhu cu phn cho trng trtv lng phn bn hin c,...).

    Da theo iu tra, i vi mi loi i tng ca hthng, chng ti xc finh c i) {kh nng hnhng hin thi} (nhng g i tng ang thc hin hinnay trong cc lnh vc hnh ng trn), ii) {kh nnghnh ng tha nhn/chnh ng} (nhng vic m itng ny cho rng i tng khc phi hoc c ththc hin trong nhiu lnh vc hnh ng).

    Phn tch cho thy cc i tng c tha nhn c khnng hnh ng ln v phi hnh ng nhiu hn nal cc i tng trc tip: ngi chn nui. V d, cithin v sinh lng x, phn ln ngi dn u munngi chn nui dn phn do vt nui ca h thi ra.Phi tha nhn rng hnh ng ny ang bt u cthc hin. Tuy nhin, ngi chn nui vn c th tngcng nhng n lc v sinh lng x hn nh th.

    Nu kt qu hnh ng ny l rt bnh thng, iu c ngha rng ton b cc i tng ang cm thy rtthoi mi bi v h thng nht giao cho cc i tngtrc tip (ngi chn nui) trch nhim trc tnh hnhhin ti v tng lai.

    Tuy nhin, phn tch su hn v {kh nng hnh ngc tha nhn} cho php xc finh thm mt s itng khc bfi coi nh c th hoc phi hnh ng nhiuhn ci thin tnh hnh mc d h l nhng i tng

  • 71

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    c kh nng hnh ng km hn ngi chn nui(Bng 4).

    Hin ti, mt s i tng c xem l t hoc khnglin quan n tnh hnh hin nay. Tuy nhin, h vn bficc i tng khc tha nhn l chnh ng v c khnng iu khin hnh ng ci thin h thng v mts ni hm c yu cu ci thin cao. Nhng i tng l:- i vi vic ci thin mi trng sng (v sinh lng

    x v cht lng khng kh): Hi nng dn, Hp tcx v ton b cc nhm h sn xut.

    - i vi sc kho: nht l h chn nui nh, ngitrng trt, h nui c, cc nhm h chn nui khc,Hi nng dn v Hp tc x.

    - i vi cc cuc xung t: ch tfich x v Hi nngdn.

    - i vi tuyn truyn: Phflng mi trng v Phflng

    nng nghip cc cp. i tng chnh hin nay lPhflng nng nghip huyn.

    - i vi cc ch thfi: cn b chnh trfi v cc Phflng mitrng. Tuy nhin, theo cc i tng, i vi nihm ny, hin ti, khng mt i tng no c linquan thc s.

    Cui cng, hin nay, dng nh khng c i tngno lin quan nhiu n nhng vn t c u tinnh t chc (n finh vai trfl v phi hp gia cc itng) v qun l chn nui. Tuy nhin, kh nng cithin nhng ni hm ny s rt ln c bit khi c itng lin quan v c tha nhn: - i vi qun l chn nui: Hp tc x, ch tfich x,

    Hi nng dn v Phflng mi trng tnh. - i vi t chc: cc Hp tc x, Hi nng dn, Hi

    ph n, Phflng nng nghip v mi trng tnh, cnb chnh trfi v ch tfich x.

    BBnngg 44:: Ni hm chnh v cc i tng c tha nhn l chnh ng thc hin hnh ng

    NNii hhmm

    V sinh lng x

    Sc kho con ngi

    Tuyn truyn

    Xung t

    Cht lng khng kh

    Ch thfi

    Qun l chn nui

    T chc

    MMcc nnhhiiuuNgi chn nui (ttc cc nhm)Ngi chn nui(trung bnh, ln)Phflng nng nghip(huyn)

    Phflng nng nghip(huyn)

    Ngi chn nui (ttc cc nhm)Phflng nng nghip(huyn)

    X

    X

    X

    MMcc tthhpp hhnnPhflng nng nghip(huyn, tnh)

    Phflng khuyn nng,Phflng mi trng(huyn)Phflng nng nghip(huyn)Ngi chn nui (ttc cc nhm) + Phflngnng nghip tnh

    Phflng nng nghip(huyn v tnh){Ch tfich x}{Th y vin}

    X

    MMcc nnhhiiuu hhnnHi nng dn v ccHp tc xNgi chn nui (nh)Ngi trng trtNgi nui c

    Phflng mi trng(huyn v tnh) Phflng nng nghipCh tfich xHi nng dnNgi chn nui (tt c cc nhm)

    Cn b chnh trfi Phflng mi trngHp tc x Ch tfich x

    Hp tc x, Hi nng dn v Hi ph n

    MMcc nnhhiiuu hhnn nnaaNgi chn nui(tt c cc nhm)Ngi chn nui(ln v trung bnh)Hi nng dn Hp tc x

    Hi ph n, Hi nngdn, Hp tc x

    Ngi chn nui(tt c cc nhm)Ch tfich x v Hp tc x

    Phflng nng nghip

    Hi nng dn Phflng mi trng(huyn)Phflng nng nghipv mi trng tnh Cn b chnh trfi v chtfich x

    ii ttnngg lliinn qquuaann hhiinn nnaayy ii ttnngg cc tthhaa nnhhnn vv cc cchh iihhnnhh nngg

    NNBB:: X c ngha l khng c i tng no; { }ngha l mc rt thp

  • 72

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    Theo cc i tng, phn ln nhng hnh ng ngra c th c tin hnh tt hn nhng phn tch chothy ch mt s iu c thc hin. V th, cn philm thm nhiu iu hn na thc hin hnh ng(v kh nng v tnh chnh ng thc hin hnh ng c tha nhn). Nh vy, hin nay, nhng hnhng ny cfln phi thai thm ch cha tn ti nhng cnphi thc hin chng di s gim st ca ngi dn:- Xy dng h thng qun l cht thi chung (ao,

    phn, knh mng, h thng thu gom,...).- Pht trin h thng tch tr v chuyn ho phn

    (nht l lm v sinh v kh mi hi nhm gim ccnguy hi v to iu kin d dng cho vic vnchuyn).

    - Mang cc dng c bo v khi tip xc trc tip vicht thi (c bit l gim cc nguy c i vi sckho con ngi).

    - p dng m hnh phn x: i vi vn trao it ai hoc trong trng hp xung t do qun lcht thi khng hp l dn n nhng hu qu kinht cho h chn nui th ba.

    - Thc thi cc quy tc, php ch v ch thfi.- Thc hin kim tra h chn nui.- Xc finh vai trfl ca tng i tng, lp nhm lin

    ngnh.- Phi hp trao i gia cc i tng.- Lnh hi kin thc v tuyn truyn thng tin v s

    dng cht thi cho trng trt v nui c.

    p ng c iu kin v p ng ci thin h thngtim nngNhm xc finh u l nhng p ng ci thin h thngqun l cht thi tim tng v nhm xc finh cc hnghnh ng, chng ti a ra {p ng c iu kin} cacc i tng thng qua cc cuc iu tra. y lnhng hnh ng ngi dn sn sng lm nu mt vi{ni hm} c ci thin trc nh hnh ng camt i tng khc. Nh vy, c rt nhiu {p ng ciu kin}, c bit l:- Nhng i tng thng tip xc trc tip vi phn

    (ngi chn nui, ngi trng trt v ngi nui c)

    sn sng thc hin cc gii php ci thin {nihm} cht lng khng kh, v sinh lng x v ccdflng chy nu ni hm {quy finh} v {gim st}c thc hin tt hn.

    - Ngi chn nui, ngi trng trt v ngi nui cs qun l cht thi tt hn bng cch p dng liulng phn bn {hp l} nu cng tc tuyn truync ci thin, tc l ngi sn xut c nhiu thngtin hn.

    Nh vy, chng ti lm sng t mt s mi quan hpht trin c iu kin ca cc ni hm, c bit l: - Trao i cht thi s c lm tt hn khi ni hm

    {t chc} (xc finh vai trfl ca cc cn b lnh o)v {nghin cu k thut} (p dng cc k thut lmgim khi lng, th tch v mi hi ca cht thitrong nng h) c quan tm.

    - Xung t gia nhng ngi dn s gim nu c ccquy finh lm {hn finh} cc hot ng ca ngichn nui v phi c nhng i tng m trch vaitrfl trng ti v ho gii.

    - Vn gim st nng h s tr nn tt hn nu vaitrfl ca cc n vfi c thm quyn cp x c xcfinh r rng v cc quy finh c thc thi.

    - o to, tuyn truyn v ph bin k thut s hiuqu hn khi cc nghin cu tm ra c liu lngphn bn hp l, khi c phng tin vt cht v tichnh thc hin cc kho o to v vai trfl catng loi i tng c xc finh r rng.

    - Khu t chc (phi hp ga cc i tng, xc finhvai trfl ca tng i tng, lp nhm lin ngnh) chc th hot ng hiu qu nu cc ch thfi c thchin nhm to iu kin xy dng t chc.

    i tng c kh nng hnh ng tim nngPhn tch ton b cc p ng ci thin {ni hm} ({png hin thi} + {p ng tim nng}) cho php xc finhkh nng ci thin h thng tim nng v cc i tngang hoc s c th lin quan nht ti vn qun lcht thi. V d i tng c nhiu yu cu v nhiu png (hin thi v tim nng) ci thin h thng.

  • 73

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    BBnngg 55:: Mc lin quan ca cc i tng (total concern of the stakeholders)

    Big_farmMed_farm1Med_farm2Lead_xaDist_ agr_ dSma_farmProv_ agr_ dCoop_xaPol_offFarm_uni_xaMed_ser_xaVeterinaryWom_uni_xaFish_farmerResearchProv_env_dDist_env_dCrop_farmerInhabitantsDist_ext_d

    1071041029790878786868077747272727169605349

    YYuu ccuu5758577065467067775862646247656058375343

    TToonn bb pp nngg504645272541171992215101025711112306

    22181712111941061275510365903

    TTnngg ((YYuu ccuu ++ ttoonnbb pp nngg))

    Stakeholders potential interests pp nngg ttiimm nnnngg ::((TTnngg pp nngg -- pp nngg hhiinn tthhii))

    Phn tch trn cho php ch r tm quan trng tronghin ti v trong tng lai ca ba loi i tng i vivic ci thin h thng: - Ngi chn nui, nht l h chn nui ln v h

    chn nui trung bnh v hai loi nng h ny c png tim nng c bit ln; mc hn ch hn,nu h chn nui nh c cc p ng tim nng lnth h ch c yu cu rt yu.

    - Cc ch tfich x khng nhng c yu cu c bitrt mnh m cfln c kh nng p ng ln.

    - Cc Phflng nng nghip huyn v cc Hp tc x(trong mt chng mc gii hn hn l Hi nng dnv Hi ph n) c yu cu cao v do kh nngp ng cng cao.

    Tuy nhin, mt iu rt ng ngc nhin l theo githuyt ban u, mt s i tng c cho l c linquan nhiu ti vn , th nay li bfi xp vo cui danhsch. H l: - Ngi trng trt v trong mt chng mc hn ch

    hn l ngi nui c. Mc d h c cc p ngiu kin kh ln nhng cui cng yu cu ci thintnh hnh ca h li rt thp (v h cm thy t linquan n vn ).

    - Phflng mi trng huyn v tnh, mc d h c yucu ci thin tnh hnh rt mnh nhng cui cng ht thc hin nhng hnh ng ci thin h thngtrong hin ti v trong tng lai.

    - Cc trung tm khuyn nng (v mc hn chhn l cc th y vin), mt mt h t lin quan nvn do c yu cu ci to h thng yu. Mtkhc, h cng c t p ng hin thi v p ngtim nng.

    S cng tc tim nng Mt s i tng ny mun mt vi ni hm no c ci thin (yu cu mnh), mt s i tng khcli c kh nng ci thin nhng ni hm ny (tng png ln). Nh vy, tn ti s phi hp tim nng giacc i tng (hoc i tng ny c tng p ng bsung cho yu cu ca i tng kia, hoc h c png v yu cu ging nhau). Nu cc i tng thcc s tng ng v b sung th s phn tch chnhxc nhng thng tin ny c th ch ra c cc khu vcHp tc hin nhin cn c quan tm.

    Nh vy, ngi dn thng ch yu hng yu cu camnh v pha nhng ngi chn nui bi v y l i

  • 74

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    tng sn xut v qun l cht thi. Do , h cho rngngi chn nui phi quyt finh thc hin cc hnhng ci thin khu qun l cht thi. Theo ngidn, nn lm vic vi h chn nui quy m trung bnhtrong khu vc gia lng nhiu hn l vi cc loi hchn nui khc. Thc vy, c th ni y l nhng hchn nui gy ra nhiu vn nguy hi (v sinh, mihi) v nguy c cho sc kho con ngi v vt nuinht. Ngoi ra, h cho rng h chn nui ln v h chnnui ngoi vi lng gy t vn v cht lng cucsng v ly truyn bnh tt hn v h chn nui ln c cc phng tin x l v bit s dng cht thi. Hchn nui nh th nm ngoi khu vc dn c. Cuicng, h chn nui rt nh trong khu vc dn c l itng khng c kh nng hnh ng ln nhng hinnay, ngi dn vn khng tm ra c gii php no ivi h, mc d ngi dn u thc c mc nguyhi m h chn nui nh gy ra (v sinh mi trngsng, nguy c ly lan bnh tt).

    Trong khi kin chung ca ngi dn ch tp trung vongi chn nui trung bnh trong khu vc dn c thphp phn tch tnh b sung gia tng p ng v yucu cho thy cn phi xem xt ton b cc nhm hchn nui. Thc vy, h chn nui ln v h chn nuinh u c tng p ng mnh, b sung cho yu cuci thin h thng ca cc i tng khc. Nh vy,iu ny chng t kh nng c th kt hp tt c h liv ng h s lin quan tch cc ca h trong vic xcfinh cc gii php nhm gii quyt vn nhng vn

    x l cht thi chn nui.

    Phn tch trn cho thy i tng quan trng th hai lngi trng trt v ngi nui c v h c nhiu p ngb sung cho yu cu ca cc i tng khc. iu nychng t cn thit phi kt hp cc nhm i tng nyli nhm m bo qun l cht thi tt hn (c bit ls dng v trao i cht thi).

    Phn tch cc p ng b sung cho yu cu cfln ch rtrong s cc n vfi gy nh hng ti h thng, cc itng thuc Phflng nng nghip (tnh, huyn v Hptc x) v trong chng mc hn ch hn l Hi nngdn, c kh nng thc hin hnh ng ci thin qunl cht thi. Phflng mi trng v Phflng khuyn nngc t p ng b sung cho yu cu ca cc i tngkhc. V vy, h bfi coi l km linh hot trong cc png v theo cc i tng khc, s lin quan ca h tivn trung tm khng phi lc no cng hin nhin.Phn tch cho thy vfi tr quan trng th t t c ngidn nhn thy l cc ch tfich x. Thc vy, loi itng ny dng nh c nhiu p ng b sung choyu cu ca cc i tng khc.

    Php phn tch cc p ng v yu cu ging nhau chothy cc n vfi cp x cn hot ng kt hp cng nhau.Phn tch ch ra cc n vfi cp x v cc cp caohn (huyn v tnh) hot ng mt cch tch bit nhngvn tn ti mi quan h th bc gi a cc Hp tc x vcc Phflng nng nghip huyn v tnh.

  • 75

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    Cn b chnh trfi huyn, Hi ph n, th y vin v ccc s y t l ba loi i tng c th thy c tonb tnh hnh v nhng hu qu ca vic qun l chtthi. Tuy nhin, phn tch cho thy hin nay h cfln ct p ng ci thin b sung (thm ch p ng timnng) cho yu cu ca i tng khc. iu ny cngha l cn cc ch ti bt buc h thc hin cc png nhiu hn. Mt khc, n cfln cho thy cc cn bchnh trfi hin nay cfln cha nh gi c kh nngci thin h thng.

    ii ttnngg cchh cchhtt vv nnhhnngg tthhaayy ii cc bbnn((ccnngg cc hhnnhh nngg)) nnhhmm tthhcc hhiinn qquu ttrrnnhhtthhaayy ii

    PACT cho thy mt s i tng sn sng hnh ngv tn ti kh nng ci thin h thng tim tng

    nhng nhng kh nng ny bfi quy finh bi nhng hnhng khc v bn thn nhng hnh ng ny li phthuc vo s tng tc gia cc gia cc i tng.Mc ch ca phn ny l nhm xc finh i tng chcht c th gy nh hng su sc n s pht trinca h thng. Ngoi ra, n cfln nhm tm ra cc cngc hnh ng (nhng {ni hm} m s pht trin can nh hng mnh n tng lai ca h thng) giiquyt cc vn ang t ra.

    S nh hng ca cc i tng ti h thng: xcfinh i tng ch chtNhm tm ra nhng i tng c th ng vai trfl lngi khi xng thay i, chng ti phn tch vfitr, nh hng v s ph thuc ca cc i tng(Khung 2).

    KKhhuunngg 22 :: SS nnhh hhnngg vv pphh tthhuucc ((mmtt ss kkhhii nniimm vv cccchh ttnnhh ttrroonngg pphhnngg pphhpp pphhnn ttcchh PPAACCTT))

    Chng ti nh gi s nh hng v ph thuc trc tip ca i tng ny vo i tng khc qua cc cucphng vn cc i tng, bng cch da trn p ng c iu kin v {ni hm}. p ng c iu kin xemxt quyt finh ca i tng ny nh hng nh th no n i tng khc. {Ni hm} quan tm n s tcng ca vic ci thin {ni hm} ny ti mt {ni hm} khc. Bng cc php ton ma trn trong phng php PACT, chng ti lp ra c mc nh hng v phthuc gin tip ca mi i tng (hoc {ni hm}) ti cc i tng khc ({ni hm} khc). Tip , bng cchgp cc mc nh hng trc tip v gin tip v gp ring mc ph thuc, chng ti xc finh cmc nh hng v tng mc ph thuc ca i tng ny ({ni hm} ny) ln i tng khc ({ni hm}khc). Trong khi, nhn chung, cc i tng u nhn thy mi quan h ph thuc v nh hng gia h thh kh c th nhn thc c mi quan h ph thuc (hoc nh hng gin tip), mc nh hng v tngmc ph thuc gia h do s tng tc phc tp trong ni b h thng.Ton b nhng nh hng v ton b nhng ph thuc ca mt i tng cho php xc finh tng mc nhhng v tng mc ph thuc ca i tng . Cc thng tin ny c biu din trn mt biu . Biu s cho php xc finh vfi tr ca tng loi i tng (ni hm) i chiu vi cc i tng khc (ni hm khc).Trc tung biu thfi mc nh hng. Trc honh biu thfi mc ph thuc. Mc ph thuc v nh hngtrung bnh l 1 (Xem hnh 3 v 4). Nh vy, chng ti xc finh c 4 nhm i tng ({ni hm}), bngcch da vo vfi tr ca cc i tng. - i tng ({ni hm}) nm pha trn, bn gc tri l nhm gy nh hng mnh ti cc nhm khc nhngli t bfi nh hng bi h. y l loi i tng quyt finh n s tin trin ca h thng hay ca cc {ni hm}{ng c}.- i tng ({ni hm}) c biu din di, pha bn phi c mc ph thuc cao nhng gy nh hngrt yu. y hoc l nhng i tng ph thuc vo quyt finh ca i tng khc hoc l {ni hm} th cp:s ci thin n ph thuc vo s ci thin ca cc {ni hm} {ng c}.- i tng ({ni hm}) thuc pha trn, pha bn phi c mc nh hng v ph thuc cao. y l cc itng hoc {ni hm} {ch cht}.- i tng ({ni hm}) di, pha bn tri gy t nh hng v t ph thuc vo cc i tng ({ni hm})khc. H l cc i tng {ph} hoc {t ch} (7).

  • 76

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    Phn tch biu v tng mc nh hng v tngmc ph thuc cho php xc finh cc i tng chcht cho i mi. H c th lm thay i mt cch gintip thi quen ca cc i tng khc.

    Cc i tng ch cht gy nhiu nh hng ti cc itng khc nhng li rt t bfi ph thuc. Nhm ny baogm Phflng nng nghip (huyn v tnh), Phflng mitrng (huyn v tnh) v cc ch tfich x. Loi i tngcui cng ny c nh hng mnh ti ngi chn nuiv cc n vfi cp x.

    cp x, hai loi i tng khc ang ranh gii gianhm i tng khi xng thay i v nhm itng {ch cht}: cc c s y t v hi ph n. Hai loii tng ny c ci nhn bao qut v ton b hthng. nh hng trc tip ca h t nhng h c thgy nh hng mt cch gin tip ti phn ln cc itng khc.

    Phn tch trn ch ra hai loi i tng {ch cht} lcc Hp tc x v Hi nng dn. H c th gi mt vaitrfl no trong qu trnh thay i nh kh nng tcng ti ngi chn nui.

    i tng ph thuc nht vo cc i tng khc lton b ngi chn nui, ngi trng trt v ngi nuic. Thc vy, h lun tun theo cc t chc, cc quytfinh ca lnh o v cc n vfi hnh chnh.

    Rt ng ngc nhin khi phi tha nhn cc th y vinbfi xp vo loi i tng t gy nh hng nhng rt phthuc. Hin ti, vai trfl ca h i vi vic qun l chtthi cha c xc finh. Tuy nhin, nu chnh quyngiao cho h vai trfl c vn hoc qun l chn nui thh s tr thnh nhng nhn vt quan trng i vi vn ci thin h thng. Do , cn phi c mt chnhsch ch o v hin nay, ngi ta t nhn ra kh nnghnh ng ci thin h thng ca cc th y vin.

    Cui cng, b phn nghin cu, trung tm khuyn nngv cn b lnh o l nhng i tng kh c lp vch gy t nh hng n i tng khc. iu nykhng c ngha l h khng gy nh hng ti vn qun l cht thi hoc h khng nng ng nhngngi dn thng t bit c v nhng g h lm vkhng nhn thy nh hng ca h ti h thng. yl trng hp s xy ra i vi cn b chnh quyn vcn b nghin cu ca huyn v tnh. Ngc li, iu

    HHnnhh 33:: Tm quan trng ca cc i tng (dng biu bng phng php PACT)

  • 77

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    ny tr nn ng ngc nhin hn vi cc Trung tmkhuyn nng: thm quyn ca h cha c xc finhmt cch r rng hoc thm quyn v nhng can thipca h vo lnh vc ny cfln rt hn ch.

    Mc d c yu cu mnh nhng ngi dn li c rt tnh hng n cc i tng khc. Thc vy, h c thi chfiu ng v ch i. H khng xut hnh nghay t t chc nhm a ra cc quan im ca mnhv gy tc ng n cc quyt finh.

    nh hng ca ni hm v bin php hnh ngCng ging nh i vi cc i tng, chng ti thchin phn tch mi quan h nh hng v ph thucgia cc ni hm. iu ny cho php xc finh cmc quan trng ca ni hm bt u tin trnhthay i (Hnh 4).

    Nh vy, nhng {ni hm} c yu cu ci thin ln lvn v sinh lng x, cht lng khng kh, sc khocon ngi, vt nui, cht lng nc, pht trin nngnghip v xut khu thfit ln. Tuy nhin, y l nhngni hm ph thuc rt nhiu vo cc ni hm khc. Do, hin nay, nu ngi dn ch tp trung vo nhng nihm ny th s khng to ra ng lc lm thay i hthng v li ch t vic nghin cu nhng ni hm s bfi hn ch.

    Phn tch cho php ch ra nhng ni hm {ng c}.y l nhm ni hm gy nh hng nhiu nht. Do, n c th tr thnh cng c hiu qu, to iu kinthun li cho s pht trin ca h thng.

    Nhng ni hm c mc quan trng nht (gy nhhng nhiu nht v t ph thuc nht) l ni hm {t

    HHnnhh 44 :: Tm quan trng ca cc ni hm (biu c xy dng theo phng php PACT)

  • 78

    Nhn thc ca ngi dn i vi vn qun l ngun cht thi ln trong tnh Thi Bnh

    chc} v {ch thfi} (nm ngoi gii hn biu ). iu nynhn mnh s cn thit xc finh vai trfl ca tng itng (nht l vai trfl iu phi v ho gii), thc hincc hnh thc Hp tc mi, xy dng cc ch thfi thanhn mc quan trng ca cc vn t ra v tong lc gii quyt vn .

    {Quy finh fia phng} v {php ch} l nhng ni hmquan trng vfi tr th hai. Thc vy, cc ni hm nycho php tha nhn v cng c cc ch thfi (i vi phpch) v cc hnh thc t chc mi (i vi cc quy finhfia phng).

    ng vfi tr th ba l ni hm nm bt kin thc (v kthut x l, s dng cht thi lm phn bn, cho c vthc trng nhim hin nay), c ngha quan trng ivi s pht trin ca h thng. Thc vy, nu cc itng c yu cu yu trong lnh vc ny th ni hm trns nh hng gin tip nhng rt rng n h thng vn mang li nhng gii php v t chc v k thut ci thin h thng.

    Cng tc {tuyn tuyn} v {qun l nng h} c xpvo vfi tr th t; y l ni hm c tnh cht ng lc ivi h thng. Mc d cc i tng thng t xem xtloi ni hm ny nhng n c nh hng ti h thng.Thiu thng tin tuyn truyn l mt hn ch ln i vis tin trin ca h thng v cng tc tuyn truyn(chuyn thng tin t khu nghin cu ti ngi sn xut,o to k thut v vn ng ngi dn) c coi l mtgii php ln. Tng t nh vy, qun l nng h l iurt cn thit v nu khng c n, tt c cc n lc tuyntruyn v quy finh tr nn v ngha.

    chuyn nhng ni hm {ng c} ny sang nhngni hm c tnh ph thuc cao, cc i tng cn cithin ni hm {then cht} (ni hm gy nh hng vbfi ph thuc). l: - Qun l xung t; cn c s phn x hp l gia

    nhng h cn k nhau, gia nhng h c xung tdo h ny gy nh hng xu ti hot ng snxut ca h khc hoc trong trng hp trao i t.iu ny cho php ci thin tt c cc ni hm linquan n cht lng cuc sng (nguy hi ca chtthi chn nui, sc kho con ngi), sn xut (xutkhu, pht trin nng thn, sc kho vt nui). Tuynhin, phn x xung t ph thuc vo vic thc thicc ch thfi v cc hnh thc t chc mi.

    - Cht lng nc; qun l tt cht lng nc c thci thin c cc ni hm khc (mi trng sng,c bit l bnh ca ngi v vt nui). Tuy nhin,qun l cht lng nc ph thuc vo kin thc,ch thfi v cc hnh thc t chc.

    Cui cng, rt th vfi rt ra kt lun rng trao i chtthi (ni hm {pht huy gi trfi kinh t} v trong chngmc hn ch hn l {kh cht thi}) v s dng chtthi cho cc hot ng nng nghip khc (ni hm{qun l trong nng h}) l nhng ni hm t nh hngv t ph thuc. Cc i tng khng h nhn thy miquan h gia vic s dng cht thi khng hp l vcht lng nc. Mt khc, h cng khng bit nhngtc ng c th xy ra nh s dng cht thi hp l hntrong phm vi nng h. Theo h, qun l cht thi cngha l x l chng trnh nhng tc ng xu nsc kho.

    Kt lun: cc yu t cn xem xt v bt utho lun

    Vn qun l cht thi ln gy lo lng cho ton b cci tng trong tnh Thi Bnh, t ngi sn xut, ngidn thng n cc cn b chnh trfi v hnh chnh tt c cc cp. Vn ny sinh t vic qun l cht thikhin cc i tng lo lng nht l cht lng cuc sng(mi hi, v sinh lng x) v cc nguy c n sc khocon ngi. Ngoi ra, phn tch cho thy xung t giacc nng h do qun l cht thi cng l mt vn thu ht s quan tm ca ngi dn.

    i mt vi nhng thch thc ny, cc i tng xut rt nhiu hng hnh ng. Ngoi gii php pdng k thut tch tr, x l (ch yu l h thng Biogazi vi h chn nui ln v trung bnh) v di di chnnui ra ngoi khu vc dn c ang c chnh quynkhuyn khch, cfln mt s gii php mi khc nh sdng cht thi mt cch hp l, pht trin trao i chtthi gia h tha phn v h thiu phn, tp hun chocc i tng v qun l chn nui.

    Da trn kin ca ngi dn, phn tch th ch theophng php PACT cho php xc finh hng ci totnh hnh c th v ch ra yu t gip bt u mt bcthay i cn thit.

    Xut hin nhiu kh nng ci thin tim nng. Thcvy, nu ton b ngi dn cho rng ci to tnh hnhl vic ca ngi chn nui th nhng ngi chn nuiny cng s sn sng hnh ng. Ngoi ra, mt s itng khc c tha nhn c kh nng gii quytnhng thch thc trn l cc ch tfich x v cc t chcchnh trfi x hi nh Hi ph n, Hi nng dn. Cuicng, cc i tng c tha nhn c kh nng hnhng v chp nhn hnh ng, ngoi h chn nui lnv trung bnh, l h chn nui nh, ngi trng trt vngi nui c/ngi s dng phn. H l nhng itng tn dng phn cho cc hot ng sn xut nng

  • 79

    V. Porphyre, Nguyn Qu Ci (bin tp).H Ni: n phm ca PRISE, 2006. Thm canh chn nui ln-qun l cht thi v bo v mi trng: nghin cu c thc hin ti tnh Thi Bnh, min Bc Vit Nam.

    nghip khc. Mt s hng hnh ng m t ngi quantm n nhng em li nhng gii php hiu qu l xydng h thng x l chung (ao, knh mng, tch tr,...)v xc finh vai trfl trng ti phn gii xung t do nhngtc ng kinh t tiu cc (cc h gy ra cho nhau) hocdo phn chia t ai,...

    Nh vy, trong khi nhiu hng hnh ng ang cxem xt v trong khi nhm i tng ny sn snghnh ng p ng yu cu ca nhm i tngkhc th cc tr ngi i vi qu trnh thc hin thay idng nh vn cfln . Phn tch ch ra nhiu nhnt chnh khng xut hin ngay t u v ang tr thnh ti nghin cu nhm mc ch xa b nhng tr ngitrn. Cc nhn t chnh y l lp nn {cc t chc},v a ra cc {ch thfi}. Thc vy, nu thiu cc ch thfith s khng th to ra ng lc gip ngi dn c ththa nhn c tnh hnh v xc finh cc hng i.Thiu s phi hp gia cc i tng (chia s thng tin,thng nht cc quyt finh) v khng xc finh r vai trflca tng ngi l nhng kh khn ln i vi vic cithin h thng. Ngoi ra, mt s nguyn nhn khc cnh hng ti s thay i l vic xc finh cc quy finh,khun kh php lut, s chim lnh kin thc, ci thincng tc tuyn truyn (v k thut x l, hnh thc qunl cht thi trong nng h v thc trng ca tnh) v thchin qun l chn nui.

    bt u tin trnh thay i, cn xc finh r cc itng ch cht c nh hng mnh ti s pht trin cah thng. Nhn chung, h l nhng ngi hin nay tc xem xt n trong vn qun l cht thi. H lcc ch tfich x, cc Phflng nng nghip, mi trnghuyn v tnh, cc c s y t x v Hi ph n.

    Nhng kt qu trn cho php a ra mt ci nhn miv vn . Cuc trao i tng kt cc kt qu ca phntch th ch gip ngi dn nhn ra c nhng hnch trong cc phng thc qun l cht thi hin ti vcc gii php m h ang thc hin. Gii php Biogazv di di chn nui ch ph hp cho nhng h chn nuiln v s bt buc thc hin mt trong hai gii php nytrong tng lai s gy tc ng xu ti ngi chn nuinh v h thng khng c kinh ph u t sn xut.Ngoi ra, hai gii php trn ch cho php gii quytc mt phn ca vn , c bit i vi ni hmcht lng nc (nit). Cuc hp trao i ny cng lmt c hi cc i tng c th trao i v tranh lunv cc hnh thc qun l cht thi mi thm ch cflncha c trin khai. l trao i thng tin, kt hpquan im ca cc i tng, thit lp mi lin h nhm

    mc ni qu trnh thc hin cc gii php mi hoc bsung vi cc hnh ng hin ti.

    Nghin cu v nhng ng dng u tin ca n chothy s cn thit phi tip tc v tm hiu su hn nav cc k thut qun l cht thi (qun l quy m nngh, chuyn ho phn,..) v y l mt nhn t quantrng i vi tng lai ca h thng. Nghin cu cngch ra ngi dn cn nhn thc ng hn mt s vn nghin cu nh cht lng nc (nguy c nhimbi nitrat) v mt s gii php qun l cht thi nh traoi phn pht huy gi trfi kinh t ca n. Cui cng,nghin cu ny c mc ch khuyn khch cc chngtrnh nghin cu-hnh ng nhm xy dng cc quy tcqun l tp th, s hp tc gia nhiu i tng v thchin cc chnh sch chung m cc i tng thngnht vi nhau nhm qun l cht thi chn nui tt hntrong tnh Thi Bnh (8).

    Ti liu tham kho

    1. Le Coq JF, Jsus F, Le Thi Nham, Vu Trong Binh.Pig commodity chain in red river delta: Identificationof the stakes and definition concerted solutions.sminaire PAOPA {des approches inovantes auservice du dveloppement agricole}. Ha Noi, 2002.

    2. Jsus F, Bourgeois R. Incorporating collective deci-sion in public management practical coordination ofactors preferences. IASCP 2002 Conference,2002.

    3. Ollagnon H. Une approche patrimoniale de la ges-tion de la qualit: une application la nature et auvivant - Pour une cologie de laction. Paris, France:Universit Paris (I) Panthon-Sorbonne, 1998:560.

    4. Moustier P, Dao TA, Figuie M. March alimentaireet dveloppement agricole au Vietnam. Hanoi,Vietnam: MALICA, 2003.

    5. Le Thanh Luu. Le systme de culture VAC dans leNord du Vietnam. In: Center IIplrrW, ed. Intgrationagriculture-aquaculture Principes de base et exem-ples. Rome: Organisation des Nations Unies pourlalimentation et lagriculture, 2003.

    6. Jsus F. PACT A pro-active conciliation tool.Analysing Stakeholders' Inter-Relations -Monograph n41: CGPRT Centre, 2001.

    7. Jsus F, Le Coq JF, Bourgeois R, Dao TT, Dao TA.ECOPOL, une dmarche pour lappui la dfinitionconcerte de dcision publique, une application auVietnam dans le cas des filires de riz et de porc.Colloque {Des innovations au service dudveloppement agricole}. Hanoi, 2003.

Recommended

View more >