Nietzsche - Antychryst

  • View
    167

  • Download
    3

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Fryderyk Nietzsche zawar w tej ksice swoje podstawowe pogldy tj. krytyk chrzecijastwa i idee immoralizmu "przewartociowania wszystkich wartoci". W ksice pojawia si rwnie wana dla autora idea Woli Mocy ("Co jest dobre? - Wszystko, co uczucie mocy, wol mocy, moc sam w czowieku podnosi."). Nietzsche jest przedstawicielem filozofii zwanych witalizmem i indywidualizmem. Razem z Arturem Schopenhauerem tworzyli zrb filozoficzny epoki, w ktrej przyszo im y, czyli modernizmu (w Polsce nazwanej "Mod Polsk").

Transcript

Przedmowa. Ksika ta przeznaczona jest dla najmniej licznych. Moe z nich nawet nikt jeszcze nie yje. Mogliby to by ci, ktrzy rozumiej mego Zaratustr: jake bym mia bra siebie za jednego z tych, dla ktrych ju dzi rosn uszy? Dopiero pojutrze jest moje. Niektrzy rodz si jako pomiertni. Warunki, w ktrych mnie si rozumie i wtedy si koniecznoci rozumie znam je zbyt dobrze. Trzeba by rzetelnym w rzeczach duchowych a do twardoci, by cho tylko znie moj powag, moj namitno. Trzeba obytym by z yciem na grach - mie godn politowania gadanin o codziennej polityce i samolubstwie ludw pod sob. Trzeba zobojtnie, trzeba nie pyta, czy prawda jest poyteczna, czy si dla kogo fatalnoci staje Upodobanie siy w pytaniach, do ktrych nikt dzisiaj nie ma odwagi; odwaga do tego, co zakazane; skazanie z gry na labirynt. Dowiadczenie wyniesione z siedmiu samotnoci. Nowe uszy dla nowej muzyki. Nowe oczy dla tego, co najdalsze. Nowe sumienie dla prawd, ktre dotd byy nieme. I wola ekonomii wielkiego stylu: zachowywa sw si, swj zapa w skupieniu Cze dla siebie; mio dla siebie; bezwzgldna wolno wzgldem siebie... Dobrze wic! To s jedynie moi czytelnicy, moi prawdziwi czytelnicy, przeznaczeni mi z gry czytelnicy: c zaley na reszcie? Reszta to tylko ludzko. Trzeba by wyszym nad ludzko si, wyyn ducha pogard... 1. Spjrzmy sobie w twarz. Jestemy Hiperborejami wiemy do dobrze, jak na uboczu yjemy. Ani ldem, ani wod nie znajdziesz drogi do Hiperborejw": to wiedzia o nas ju Pindar. Poza Pnoc, lodem, mierci nasze ycie, nasze szczcie... Odkrylimy szczcie, znamy drog, znalelimy wyjcie z caych tysicleci labiryntu. Kto i n n y je znalaz? Czyby czowiek nowoczesny? Nie umiem wyj ni wej; jestem wszystkim, co wyj ni wej nie umie" - wzdycha czowiek nowoczesny Na t nowoczesno bylimy chorzy na gnuny pokj, na kompromis tchrzliwy, na ca cnotliw niechlujno nowoczesnego tak" i nie". Ta tolerancja i largeur serca, ktra wszystko przebacza", bo wszystko pojmuje", jest naszym sirocco. Raczej wrd lodw y ni wrd cnt nowoczesnych i innych wiatrw poudniowych!... Bylimy do waleczni, nie szczdzilimy siebie ni innych, lecz nie wiedzielimy dugo, dokd nam z nasz walecznoci. Spospnielimy, zwano nas fatalistami. Naszym fatum bya penia, napicie, stenie si. aknlimy byskawicy i czynw, trzymalimy si jak najdalej od szczcia sabeuszw, od poddania" Burza w naszym szalaa powietrzu, przyroda, ktr jestemy, zaciemnia si bo nie mielimy adnej drogi. Formua naszego szczcia: tak", nie", linia prosta, cel... 2. Co jest dobre? - Wszystko, co uczucie mocy, wol mocy, moc sam w czowieku podnosi. Co jest ze? - Wszystko, co ze saboci pochodzi. Co jest szczciem? - Uczucie, e moc ronie, e przezwycia si opr. N i e zadowolenie, jeno wicej mocy; n i e pokj w ogle, jeno wojna; n i e cnota, jeno dzielno (cnota w stylu odrodzenia, v i r t , cnota bez moralizny). Sabi i nieudani niech sczezn: pierwsza zasada naszej mioci dla ludzi. I pomc naley im jeszcze do tego. Co jest szkodliwsze ni jakikolwiek wystpek? Lito czynna dla wszystkiego, co nieudane i sabe - chrzecijastwo...

3. Nie to, co ma zluzowa ludzko w kolejnym szeregu istot, jest problematem, ktry tu stawiam (- czowiek jest kresem-): lecz jaki typ czowieka hodowa naley, jakiego chcie naley, jako wartociowszego, godniejszego ycia, pewniejszego przyszoci. Ten typ wartociowszy istnia ju do czsto: lecz jako szczliwy przypadek, jako wyjtek, nigdy jako chciany. Raczej o n wanie najwikszym przejmowa strachem, by dotd prawie sam straszliwoci i z obawy chciano odwrotnego typu, hodowano go, osignito: zwierz domowe, zwierz stadne, chore zwierz czowiecze - chrzecijanina... 4. Ludzko n i e przedstawia rozwoju ku lepszemu lub silniejszemu lub wyszemu, w ten sposb, jak si to dzi mniema. Postp" jest jeno ide nowoczesn, to znaczy ide faszyw. Europejczyk dzisiejszy stoi wartoci swoj gboko pod Europejczykiem odrodzenia; rozwj dalszy n i e jest zgoa moc jakiej koniecznoci wywyszeniem, podniesieniem, wzmocnieniem. W innym znaczeniu udaj si ustawicznie na najrozmaitszych miejscach ziemi i na gruncie najrozmaitszych kultur poszczeglne wypadki, ktre rzeczywicie przedstawiaj typ wyszy: co, co w stosunku do zbiorowej ludzkoci jest rodzajem nadczowieka. Takie szczliwe wypadki wielkie udanoci byy zawsze moliwe i bd moe zawsze moliwe. A nawet cae rody, szczepy, ludy mog w danych okolicznociach przedstawia tak w y g r a n . 5. Nie naley chrzecijastwa ozdabia i przystraja: wydao ono m i e r t e l n wojn temu wyszemu typowi czowieka, wyklo wszystkie podstawowe tego typu instynkty, wydestylowao z tych instynktw zo, s a m e g o zego: czowieka silnego jako typowo pogardy godnego, jako wyrzutka". Chrzecijastwo stano po stronie wszystkiego, co sabe, niskie, nieudane, stworzyo idea ze sprzeciwiania si samozachowawczym instynktom silnego ycia; zepsuo rozum nawet duchowo najsilniejszych, uczc najwysze wartoci duchowe odczuwa jako grzeszne, na manowce wiodce, jako pokuszenia. Najaoliwszy przykad: zepsucie Pascala, ktry wierzy w zepsucie swego rozumu przez grzech pierworodny, podczas gdy by on tylko przez jego chrzecijastwo zepsuty! 6. Bolesne, groz przejmujce ukazao mi si widowisko: cignem zason z zepsucia czowieka. Sowo to, w moich ustach, bronione jest przynajmniej od jednego podejrzenia: e zawiera moralne oskarenie czowieka. Jest ono chciabym to raz jeszcze podkreli wolne od moralizny: i to do tego stopnia, e owo zepsucie tam wanie najsilniej odczuwam, gdzie dotd najwiadomiej dono do cnoty", do boskoci". Rozumiem zepsucie, zgadujecie to ju, w znaczeniu decadence: twierdzeniem mym jest, e wszystkie wartoci, w ktrych ludzko teraz swe najwysze podania zebraa, s wartociami decadence. Nazywam zwierz, rodzaj, indywiduum zepsutym, jeli straci swe instynkty, jeli wybiera, jeli przenosi nad inne to, co dla szkodliwe. Historia uczu wyszych", ideaw ludzkoci" i rzecz moliwa, e bd j musia opowiada byaby prawie take wyjanieniem, dlaczego czowiek jest tak zepsuty. ycie samo uwaam za popd do wzrostu, trwaoci, gromadzenia si, do mocy: gdzie brak woli mocy, tam jest upadek. Twierdzeniem mym jest, e wszystkim najwyszym wartociom ludzkoci brak tej woli, e wartoci upadkowe, wartoci nihilistyczne panuj pod najwitszymi imionami. 7. Zwie si chrzecijastwo religi l i t o c i. Lito stoi w przeciwiestwie do afektw tonicznych, podnoszcych energi poczucia ycia: dziaa depresyjnie. Litujc si, traci si

si. Przez lito zwiksza i zwielokrotnia si jeszcze ubytek siy, ktry ju sam cierpienie przynosi yciu. Samo cierpienie staje si przez lito zaraliwym; w pewnych okolicznociach mona osign przez ni oglny ubytek ycia i energii yciowej, ktry stoi w niedorzecznym stosunku do quantum przyczyny (wypadek z mierci Nazaretaczyka). To jest pierwszy punkt widzenia; lecz istnieje jeszcze waniejszy. Jeli si przypuci, e lito mierzy si wartoci reakcji, ktr wywoywa zwyka, to niebezpieczny jego dla ycia charakter ukazuje si w jeszcze janiejszym wietle. Lito krzyuje na og prawo rozwoju, ktre jest prawem s e l e k c j i. Utrzymuje ona przy yciu, co do mierci dojrzao; broni ku korzyci wydziedziczonych i skazacw yciowych, nadaje samemu yciu, wskutek bezliku wszelkiego rodzaju nieudanych, ktrych przy utrzymuje, wygld pospny i podejrzany. Waono si nazwa lito cnot (- w kadej dostojnej moralnoci uchodzi ona za sabo -); posunito si dalej, uczyniono z niej sam cnot, grunt i rdo wszech cnt tylko oczywista, o czym zawsze pomnie naley, z punktu widzenia filozofii nihilistycznej, ktra zaprzeczenie ycia na swej wypisaa tarczy. Schopenhauer by co do tego w swym prawie: przez lito zaprzecza si yciu, czyni si je bardziej zaprzeczenia godnym lito jest praktyk nihilizmu. By rzec raz jeszcze: ten depresyjny i zaraliwy instynkt krzyuje owe instynkty, ktre d do utrzymania ycia i podwyszenia jego wartoci: jest on zarwno jako mnonik ndzy, jak te jako zachowawca wszystkiego, co ndzne, gwnym narzdziem wzmoenia decadence lito namawia do nicoci! Nie mwi si n i c o ": natomiast mwi si zawiat"; lub Bg"; lub ycie p r a w d z i w e"; lub nirwana, zbawienie, szczliwo... Ta niewinna retoryka z dziedziny idiosynkrazji religijno-moralnych okazuje si natychmiast o wiele mniej niewinn, gdy si zrozumie, jaka dno narzuca tu na siebie paszcz wzniosych sw: dno wroga yciu. Schopenhauer by wrogiem ycia: dlatego lito staa si dla cnot... Arystoteles, jak wiadomo, wdzia w litoci stan chorobliwy i niebezpieczny, ktremu by naleao czasem dopomc rodkiem przeczyszczajcym: rozumia on tragedi jako rodek przeczyszczajcy. Ze stanowiska instynktu ycia, trzeba by rzeczywicie poszuka rodka, by takiemu chorobliwemu i niebezpiecznemu nagromadzeniu litoci, jak to przedstawia przykad z Schopenhauerem (i niestety take nasza powszechna literacka i artystyczna decadence od Petersburga do Pary, od Tostoja do Wagnera), zada pchnicie: by pko... Nie ma nic niezdrowszego, wrd naszej niezdrowej nowoczesnoci, nad lito chrzecijask. T u by lekarzem, t u by nieubaganym, t u kraja noem to n a s z e zadanie, to nasz rodzaj mioci czowieka, przez to jestemy filozofami i Hiperborejami! 8. Trzeba koniecznie powiedzie, kogo odczuwamy jako swoje przeciwiestwo teologw i wszystko, co krew teologw ma w yach nasz ca filozofi Trzeba byo fatalno t widzie z bliska, lepiej jeszcze, trzeba byo dowiadczy jej na sobie, trzeba byo zniszcze przez ni prawie, by tu nie zna ju artu (- wolnoduchostwo naszych panw przyrodnikw i fizjologw jest w moich oczach artem brak im namitnoci w tych rzeczach, cierpienia z ich powodu -). Owo zatrucie siga o wiele dalej, ni si mniema: odnalazem instynkt teologiczny pychy" wszdzie, gdzie czowiek dzi czuje si idealist" gdzie, wskutek wyszego pochodzenia, roci si sobie prawo do patrzenia na rzeczywisto z wyszoci i obco Idealista ma, zupenie jak kapan, wszystkie wielkie pojcia w rku (i nie tylko w rku!), gra nimi z dobrotliw pogard przeciw rozumowi", zmysom", zaszczytom", dobrobytowi", wiedzy", widzi podobne rzeczy pod sob, jako siy szkodzce i uwodne, nad ktrymi unosi si duch w czystym dla siebie" - jak gdyby nie pokora, czysto, ubstwo, jednym sowem wito, niewymownie wicej szkod