Nietzsche Deccal

  • View
    32

  • Download
    6

Embed Size (px)

Transcript

----{ kutupyldz }---FRIEDRICH NIETZSCHE Friedrich Wilhelm Nietzsche, 15 Ekim 1844'de, Kuzey Dou Almanya'nn, babasnn papaz olduu kk bir kasabasnda, Rcken'de dodu. Be yandayken babas lnce, annesi, kzkardei, eitli teyze ve halalaryla birlikte Naumburg'a giden kk Fritz, orta retimini nl 'klasik' okul Schulpforta'da tamamlad. Yksek renimi iin nce teoloji okumaya balayan Nietzsche, hocas olan nl bilgin Ritschl'n etkisiyle, filolojiye, zellikle de Eski Yunan incelemelerine kayd. Bonn ve Leipzig niversitelerinde okuduktan sonra, henz doktorasn bile vermemiken, 1869 ylnda (yirmibe yandayken) svire'nin Basel niversitesinin Klasik Filoloji Krssne olaanst Profesr olarak arld. Bu sralarda Schopenhauer'in felsefesi ve Wagner'in mziine hayranlk besleyen gencin ilk yapt, Musikinin Ruhundan Tragedyann Douu, getirdii yepyeni kltr anlay ve adalk yorumuyla, hem ilgi uyandrd hem de zerine imekler ekti. Bunu, zellikle ahlak konularnda younlaan eitli kitaplar izledi. 1879'da, gnll olarak katld 1870 Alman - Fransz savanda geirdii hastalklarn iyice artmasyla, niversitedeki grevinden emekliye ayrlarak, saln koruyabilecei bir yer aray iinde, klar talya kylarnda, yazlar svire dalarnda yaayarak, kendini tamamiyle yazlarna verdi. 1883'de, bir yl nce tant Rus asll kadn air Lou Salome'nin de verdii ycelme duygusuyla, Byle Buyurdu Zerdt 'n ilk kitabn yazd. Bunu 1885'e dek, ikinci, nc ve drdnc kitaplar ile, Zerdt 'n ieriine 'dzyaz' olarak yaklaan yi ve Ktnn tesinde (1885) ve Ahlakn Soykt (1887) izledi. Zerdt sonras dneminde, eitli zamanlarda eitli balklar tasarlayarak, bir Byk Yapt yazmaya girien Nietzsche, son retken yl olan 1888'de, srasyla Wagner Olay, Putlarn Bat, Deccal, Ecce Homo ve Dionysos Dityramboslar adl kitaplarn yazd. 1889 ylnn ilk gnlerinde, Torino'da, sokakta krbalanan bir st beygirinin boynuna sarlp alamaya balayan dnr, rencilik yllarnda ald frengi mikrobu sonucu olduu tahmin edilen lgnla gmld. 1900 ylna dek tinsel karanlk iinde bitkisel denebilecek yaamn srdren Nietzsche, kendisinden sonraki yzylda etkileri en yaygn olacak dnce rnlerini geride brakarak 25 Austos'da 'bengilie' gt...

NSZBu kitap en azlarndr. Belki de onlardan hibiri yaamyor daha. Onlar, benim Zerdt'm anlayanlar olacaklar : kendimi, daha bugnden iitilecek kulaklar bulanlar ile nasl kartrabilirdim ki? Ancak brgndr benim olan. Kimileri ldkten sonra doar. Kiinin beni anlamasnn, hem de zorunlukla anlamasnn koullar, bunlar pek iyi bilirim. Benim yalnzca itenliime, tutkuma dayanabilmek iin, dnsel konularda katlk kertesinde drst olmas gerekir kiinin. Dalarda yaamaya, alkn olmas gerekir an siyasetinin ve halklarn karclklarnn sefil gevezeliini kendi altnda grmee. Aldrmaz olmu olmas gerekir, hi sormamas gerekir, doruluk yararl mdr diye, bir kt kader olup kar m diye... Bugn kimsenin sorma yrekliliini gstermedii sorulara sertliin verdii yatknlk; yasaklanm olana yreklilik; labirente nceden-belirlenmilik. Yedi yalnzlkta edinilmi bir deneyim. Yeni bir mzik iin yeni kulaklar. En uzaklar iin yeni gzler. imdiye dek sar kalnm dorular iin yeni bir vicdan. Ve yce slubun iktisat istemi: gcn, heyecanlanmalarn derli-toplu tutmak... Kendi kendine sayg; kendi kendine sevgi; kendi kendisi karsnda koulsuz bir zgrlk... te! Bunlardr benim okurlarm ancak, benim sahici okurlarm, benim nceden belirlenmi okurlarm: geri kalan neye yarar ki geri kalan, insanlktr yalnzca. Kiinin, gcyle, ruhunun yksekliiyle, insanla tepeden bakmas gerekir hor gryle... Friedrich Nietzsche

1. Kendimizi aldatmayalm. Hiperborlularz biz, pekl biliriz ne denli kopuk yaadmz. Ne karadan ne de denizden bulabilirsin Hiperborlulara giden yolu : bunu daha Pindaros bilip sylemiti bizim iin. Kuzeyin tesinde, buzun, lmn tesinde bizim yaammz, bizim mutluluumuz... Mutluluu kefettik biz, yolu biliyoruz artk, binlerce yln labirentinden k bulduk. Baka kim bulabilirdi ki bu k? Modern insan m? Ne ettiimi bilmiyorum; ne ettiim bilmeyen hereyim ben diye i geirir modern insan... Bu modernlikti bizi hasta eden, tembel barlar, korkak tavizler, modern Evet ve Hayr'n btn erdemli kirliliiydi. Hereyi kavradndan dolay hereyi balayan bu hogr, bu manda - yreklilik, bizim iin scirocco'dur. ada erdemler ile teki gney yelleri arasnda yaamaktansa, buzlar iinde yaamak yedir!... Yeterince yrekliydik, ne kendimizi ne de bakalarn esirgedik: ama, uzun sre, yrekliliimizi nereye ynelteceimizi bilemedik. Karamsarlatk, durgunlatk; bize yazgc dediler. Bizim yazgmz doluluktu, gerilimdi, glerin birikimiydi. imee, eyleme atk, zayflarn mutluluundan, boyuneiten uzaktk... Gmzde saanak vard; doa, bizim doamz, bulutlanyor, kararyordu nk hi yolumuz yoktu. Mutluluumuzun forml : Bir Evet, bir Hayr, dz bir izgi, bir hedef ... 2. yi nedir? nsanda g duygusunu, g istemini, gcn kendisini ykselten herey. Kt nedir? Zayflktan doan herey. Mutluluk nedir? Gcn byd duygusu bir engelin ald duygusu. Doygunluk deil, daha ok g; genel olarak bar deil, sava; erdem deil, yetenek (Rnesans tarz erdem, virt, moralinsiz erdem). Zayflar, nasibi ktlar yklp gitmelidir: bizim insan sevgimizin ba ilkesi. Ve onlara yklp gitsinler diye de yardm edilmelidir. Herhangi bir gnahtan daha zararl olan nedir? Nasibi ktlara, zayflara duyulan acmadan doan eylem Hristiyanlk. 3. Burada ortaya koyduum sorun, varlklar sralamasnda insanln yerini ne almaldr sorunu deildir (insan bir sondur) : sorun, hangi tip insann, daha yksek deerlidir, yaamaya daha deerdir, gelecei daha salamdr diye. yetitirilmesi -gerektii, istenmesi gerektii sorunudur. Bu yksek deerli tip bundan nce de sk sk ortaya kmtr: ama bir mutlu raslant olarak, istisna olarak; hibir zaman da istenerek deil. Tersine, daha ok korkulmutur ondan, imdiye dek korkun olann ta kendisi olmutur neredeyse; ve bu korkudan dolay da onun kart olan tip istenmi, yetitirilmi, elde de edilmitir: evcil hayvan olan, sr hayvan olan, hasta hayvan olan insan, Hristiyan... 4. nsanlk, bugn inanld gibi, daha iyiye ya da daha glye ya da daha yksee doru bir gelime gstermemektedir, ilerleme, modern

bir dncedir yalnzca, yani, yanl bir dnce. Bugnn Avrupals, deerlilik bakmndan, Rnesans Avrupalsnn fersah fersah altnda kalr; ileriye doru gelime, herhangi bir zorunlukla, ykselme, ycelme, glenme deildir hi de. Bir baka anlamda, yeryznn en farkl yerlerinde, en farkl kltrlerde tek tek durumlarda bir baarya ulama hep grlr, bu baarya ulaanlar da sahiden bir yksek tip olutururlar: insanlk toplamna gre bir eit stinsan... Bylesi ansl, byk basar rnekleri hep olanakl olmutur, hep de olacak belki. Hatta, btn bir soy, bir kavim, bir halk, baz durumlarda bylesi isabetler olarak ortaya kabilir. 5. Hristiyanl cicileyip bicileyip, allayp pullamamal: Hristiyanlk bu yksek tip insana kar lmne bir sava vermitir, bu tipin btn temel igdlerini yasaklam, bastrm, bu igdlerden, kty, ktnn ta kendisini imbiklemi, szp karmtr, zerine su atlan tipik insan olarak gl insan, lanetli insan. Hristiyanlk btn zayflarn, dknlerin, nasibi ktlarn yann tutmu, gl yaamn ayakta duru koullarnn eliiinden bir ideal karmtr; tinselliin en st deerlerinin gnahkrlk, sapklk, ayartlma olarak duyulmalarn reterek, tinsel bakmdan gl doallarn bile akllarn yozlatrmtr. En sefil rnek Pascal'n yozlamas, aklnn kaltsal ilk gnaha yozlatrldma inanan Pascal'n; oysa Hristiyanlndan baka birey deildi akln yozlatran! 6. Ac verici, tyler rpertici bir oyundu karma kan : insann yozluunun nndeki perdeyi ektim, atm. Bu szck, benim azmda, en azndan bir kukuya kar korunmutur: insan konusunda ahlaksal bir yaknma ierdii kukusuna. Bu szck yeniden altn izmek istiyorum m o r a l i n s i z bir anlamdadr : ylesine ki, bu yozluu en gl bir biimde, duyduum yer, imdiye dek en bilinli olarak erdeme, tanrsalla ynelinen yer olmutur. Yozlamlktan anladm, sanrm imdiden sezinlendi, dcadence anlamnda: savm da, insanln bugn kendi en st istenebilirliklerini biraraya toplad deerlerin hepsinin, dcadence deerleri olduu. Bir canlya, bir tre, bir bireye, igdlerini yitirmise, kendisine zararl olan seiyor, yeliyorsa,, yozlam derim. Yce duygularn, insanlk ideallerinin bir tarihi olas ki bu tarihi anlatmak da bana decek insann neden bylesine yozlatmn aklamas olurdu neredeyse. Yaamn kendisiydi benim iin bymenin, dayankln, kuvvetlerin birikmesinin igds, gcn igds : g isteminin eksik olduu yerde, d vardr. Savm, insanln btn en st deerlerinde bu istemin eksik olduudur, en kutsal adlara brnerek egemenlii elinde, tutanlarn, d-deerleri, nihilistik deerler olduu. 7. Hristiyanla, acmann dini denir. Acma, yaam duygusunun erkesini artran gerilim verici duygularn kart bir duygudur: knt verici bir etkisi vardr. Kii, acma duyduunda, gcnden yitirir. Acma yoluyla, zaten ac ekmenin kendisinin yaama getirdii g eksilmesi,

younlar, eitlenir. Ac, acma yoluyla bulac hale gelir; baz durumlarda, acmayla, neden birimleri ile arpk bir orant oluturan bir toplam yaam eksilmesine, yaam erkesi eksilmesine ulalabilir ( Nasral'nn lmnde, olduu gibi), ilk bak as bu; ama daha da nemli bir a var. Acmann, dourageldii tepkilere gre lldn dnrsek, yaam iin tad tehlikeli nitelik daha da ak bir a kar. Acma, gelimenin yasasn, sei yasasn byk apta etkisiz klar, eler Batp gitmek iin olgunlam olanlar ayakta tutar, yaamn bozuk kaltmllarnn, sonu belirlenmilerinin yararna kendini ayakta tutar, yaar tuttuu her tr nasibi ktn bolluuyla da, yaamn kendisine karamsar, sorunsal bir grnm verir. Acmaya bir erdem demeye kadar vardrlmtr i (oysa her soylu ahlakta zayflk olarak grlr); daha da ileri gidilmi, acma, erdemin ta kendisi, btn erdemlerin temeli ve kayna klnmtr, tabi, hep gz nnde tutulmas gerekir ki, bu, nihilist bir felsefenin bak asndan yaplmtr, kalkanna yaamn yadsnmasn kazm bir felsefenin. Schopenhauer tam ortamndayd bu noktada : yaam, acma yoluyla deillenir; deillenmeye deer klnr acma, nihilizmin pratiidir. Yeniden syleyelim: bu knt verici ve bulac igd, yaamn ayakta durmaya ve deer - ykseliine ynelik igdlerim eler, siler, etkisiz klar: bylelikle sefillerin koruyucusu olduu kadar sefaletin oaltcs olarak da dcadence'n ykseliinin temel bir gerecidir, acma, hilie inandrr!... Hilik denmez tabi buna : te denir, ya da Tan