NOCIONI & KARAKTERISTIKAT THEMELORE TË SË DREJTËS PENALE ?· 1 Nocioni dhe karakteristikat themelore te së drejtës penale Veprat juridike te njeriut dhe të bashkësisë se caktuar në të drejtën penale quhen VEPRA PENALE

  • View
    224

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • NOCIONI & NOCIONI & KARAKTERISTIKAT KARAKTERISTIKAT THEMELORE T S THEMELORE T S

    DREJTS PENALEDREJTS PENALE

    E E DREJTA PENALEDREJTA PENALE

  • 1

    Nocioni dhe karakteristikat themelore te s drejts penale Veprat juridike te njeriut dhe t bashksis se caktuar n t drejtn penale quhen VEPRA PENALE. E drejta penale sht nj ndr mnyrat dhe mjetet me te cilat mbrohet shoqria dhe luftohet kriminialtiteti. Me termin e drejte penale nnkuptojm nj deg te legjislacionit pozitiv t shtetit t caktuar dhe nj deg te shkencave juridike. Si deg e legjislacionit pozitiv e drejta penale shte sistem i normave ligjore me te cilat percaktohet se cilat vepra te njerzve konsiderohen vepra penale dhe cfare lloje te denimeve apo te sanksioneve penale do tu shqiptohen kryesve t tyre. Ndersa ne kuptimin Materiale e drejta penale prkufizohet si deg e drejtsis me te cilen mbrohen nga veprat penale mardheniet e caktuara te shoqris, te mirat juridike q I prkasin shoqris dhe individit. Si karakteristik themelore e s drejts penale sht se kjo sht e drejte ligjore. E drejta ligjore sht ngase kjo deg e drejtsis I rregullon shtjet nga lmi I saj vetem me ligj e jo edhe me ndonj akt tjetr nnligjor. Parimi I ligjmris s veprs penale dhe dnimit gjithashtu sht nj ndr karakteristikat themelore t s drejts penale. LNDA E S DREJTS PENALE Lnda e s drejts penale sht Vepra Penale, Kryesi I Vepres Penale dhe Sanksionet Penale. Mjetet me t cilat e drejta penale ushtron mbrojtjen juridike nga vepra penale jan sanksionet penale. Sanksionet penale shqiptohen dhe aplikohen kundr vullnetit t kryesit dhe konsistojn n marrjen apo kufizimin e disa t drejtave t cilat prndryshe I kan gzuar gjer n momentin e kryerjes s vepres penale. Sanksionet penale q I shqiptohen kryesve t veprave penale m pak kan karakter hakmarrs e m tpr shqiptohen m qllim t prmirsimit MARDHNJET E S DREJTS PENALE NDAJ DEGVE T TJERA T DREJTSIS E drejta penale sht deg e sisitemit juridike t nje vendi t caktuar dhe s bashku m dgt tjera juridike, ka pr qllim mbrojtjen e shoqris dhe t individve. E drejta penale ka mardhnie t caktuara me degt e tjera t drejts e ato jan: 1. Me te drejten kushtetuese 2. Me t drejtn e procedurs penale

  • 2

    3. Me t drejten civile 4. Me te drejten administrative 5. Me degt e tjera t drejtsis (si jane: E drejta ekonomike, E drejta e punes, E drejta familjare) Funksioni mbrojts I s drejts penale Funskioni mbrojts I s drejts penale sht mbrojtja e shoqris nga kriminaliteti E drejta penale ka pr qllim t mbroj mardhnjet e caktuara n prodhim dhe mardhniet e tjera shoqrore. Gjithashtu e drejta penale ka pr detyr tI mbroj edhe t mirat juridike t posamen q I prkasin njeriut, qytetarit si jane : jeta e njriut, lirit, integriteti trupor, nderin, autoritetin. Funksioni mbrojts I s drejts penale sht fragmental ngase n kt deg t s drejts mbrohen ato vlera apo t mira juridike t cilat jan t domosdoshme pr egzistencn e shoqris dhe t individve. Ndarja e s drejts penale E drejta penale mund t ndahet n disa pjes t saj t brendshme q formojn sisteme t ngushta t normave penale jurdike si jane: 1. E drejta penale materiale dhe e drejta penale procedurale 2. E drejta e ekzistimit t saknsioneve penale 3. E drejta penale e pergjithshme dhe e posame 4. E drejta penale e rregullt dhe e jashtzakonshme 5. E drejta penale kombtare dhe e drejta penale ndrkombtare. 1. E drejta penale materiale dhe e drejta penale procedurale E drejta penale ne kuptimin e gjer prmban n vete norma penale juridike te natyrs materiale dhe t natyrs procedurale. Me normat e natyrs materiale prcaktohen se cilat vepra t njerzve koniderohen vepra penale dhe far lloje t sanksioneve penale mund tu shqiptohen kryesve t tyre. Ndrsa me normat e procedurs penale rregullohet procedura e gjykats dhe t organeve t tjera shtetrore pr tu konstatuar se a ka kryer ndonj person veper penale dhe se a jan plotsuar kushtet pr shqiptimin e sanksionit penal.

  • 3

    2. E drejta e ekzekutimit t sanksioneve penale shtjet e ekzekutimit t sanksioneve penale jan t rregulluara me ligj t posam. 3. E drejta penale e prgjithshme dhe e posame E drejta penale e prgjithshme sht ajo e cila vlen pr t gjith qytetart. Ndrsa e drejta penale e posame sht ajo e cila vlen pr grup qytetarsh q gjenden n mardhnie t caktuara. Si e drejt penale e posame knsiderohet p.sh E drejta penale ushtarake e cila aplikohet vetm ndaj personave ushtarak. 4. E drejta penale e rregullt dhe e jashtzakonshme Me termin e drejt penale e rregullt nnkuptojm rastet e aplikimit t ksaj dege t drejtsis n kushtet normale, t rregullta t jets shoqrore (gjate kohs s paqs). 5. E drejta penale kombtare dhe e drejta penale ndrkombtare Si e drejt penale kombtare konsiderohet ajo e drejt penale q vepron apo zbatohet brenda teritorit t tij. E drejta penale ndrkombtare-sht sisitemi I normave penale-juridike q u dedikohet mardhnieve ndrkombtare. Shkenca e s drejts penale dhe shkencat e tjera penale 1.E drejta penale dhe shkenca e s drejts penale Me termin e drejt penale nnkuptojm nj deg t legjislacionit pozitiv t shtetit t caktuar dhe nj deg t shkencave juridike. Si deg e legjislacionit pozitiv e drejta penale sht sistem I normave me t cilat prcaktohet se cilat vepra konsiderohen vepra penale kur personi konsiderohet penalisht I prgjithshm dhe far lloj saknsioni mund ti shqiptohet. 2.Detyra e shkencs s t drejts penale Detyr kryesore e shkencs s t drejts penale sht studimi dhe avancimi I s drejts penale apo legjislacionit penal q gjendet n fuqi n vendin e caktuar.

  • 4

    Shkenca e s drejts penale merret me studimin e kuptimit juridik t veprs penale, t llojeve dhe formave t veprave penale, gjithashtu studion kryesin dhe prgjegjsin penale t tij si dhe sanksionet penale. Ne kuptimin e gjer shkenca e s drejts penale ka pr detyr t studioj kriminalitetin dhe masat q duhet ndrmirrn pr parandalimin e krimeve. Shkenca e s drejts penale e studion t drejtn penale 1.DeLege Lata- Ashtu far sht dhe 2.De Lege Ferenda far duhet t jet. Sisitemi I shkencs s t drejts penale Shkenca e s drejts penale ndahet ne dy pjes: 1.Pjesa e prgjithshme 2.Pjesa e posame 1.Pjesa e prgjithshme Studion parimet dhe institucionet themelore t s drejts penale shtjet q shqyrtohen n pjesn e prgjithshme t shkencs s t drejts penale jan dy sisteme: 1.Sistemi Bipartit 2.Sistemi Tripartit 1.Sisitemi Bipartit Kt sistem I pari e ka inauguruar Fojer Bahu. Sipas ktij sisitemi n pjesn e prgjithshme t shkencs s t drejts penale ekzistojn dhe shqyrtohen vetm dy nocione themelore vepra penale dhe saknsioni penal. Sisitemi bipartite mbshtete n kuptimin objektiv - subjektiv t veprs penale. 2.Sistemi Tripartit Sistemi tripartit sht sistemi I ri q sht shfaqur n fillim t ktij shekulli. Sipas sistemit tripartit n pjesn e prgjithshme t s drejts penale ekzistojn tri nocione themelore: 1. Vepra penale, 2. Fajtori dhe 3. Sanksioni penal. Sistemi tripartit mbshtetet n kuptimin objektiv t veprs penale. 3.Pjesa e posame 4.Pjesa e posame e shkencs s t drejts penale merret me studimin e veprave penale ve e ve,

  • 5

    elementet e tyre, formn e fajit me t ciln ato kryhen dhe sanksionet penale q mund tu shqiptohen kryesve t tyre. Pjesa e posame e shkencs s t drejts penale I studion nocionet e veprave penale si jan: vrasja, plagosja, vjedhja etj. Shkencat tjera penale Si shkenca penale konsiderohen: 1.Shkenca e procedurs penale 2.Kriminologjia 3.Politika Kriminale 4.Penalogjia 5.Kriminialistika 6.Mjeksia gjyqsore 7.Psikiatria gjyqsore 1. SHKENCA E PROCEDURAVE PENALE Shkenca e procedurs penale merret me studimin e s drejts s procedurs penale t shtetit t caktuar. Kjo studion sistemin e normave juridike t prcaktuara me ligjin e procedurs penale. 2. KRIMINOLOGJIA Kriminologjia sht shkenc shoqrore e cila merret me studimin e fenomenologjis dhe shkaqeve t kriminalitetit si dukuri shoqrore dhe individuale. Kriminologjia ndahet ne dy pjes: 1.Fenomenologjia Kriminale 2.Etiologjine Kriminale 1.Fenomenologjia-studion format nprmjet t cilave manifestohet kriminaliteti. 2.Etiologjia-studion shkaqet dhe faktort e kriminalitetit. 3. POLITIKA KRIMINALE Politika kriminale studion shtjet teorike dhe praktike dedikuar lufts kundr kriminalitetit. Politika kriminale prkufizohet si shkenc e cila studion kriminalitetin dhe masat q ndrmeren me qllim

  • 6

    te luftimit m efikas t tij. Kto masa ndahen n: masa t karakterit Preventiv dhe Represiv. Masat e karakterit Preventiv- jan aksionet e ndryshme ekonomike, sociale, edukative, shendetsore me te cilat evitohen faktort e drejtprdrejt t kriminalitetit. Masat e karakterit Represiv- jan sistem I dnimeve dhe saknsioneve t tjera penale t s drejts penale t shtete t caktuar. 4. PENOLOGJIA Penologjia prkufizohet si shkenc e cila merret me studimin e shtjeve teorike dhe praktike t ekzistimit dhe efikasitetit te saknsioneve penale. Termi penologji rrjedh prej fjals s prbr nga fjala latine Poena (dnim) dhe fjala greke Logos (shkenc) d.m.th Shkenca mbi dnimet 5. KRIMINALISTIKA Kriminalistika sht shkenc e cila merret me zbulimin e veprave penale dhe kryesve te tyre duke aplikuar metoda t ndryshme shkencore dhe mjete teknike. Kriminalistika ndahet n tri pjes kryesore: a.N teknikn e kriminalistiks b.N taktikn e kriminalistiks c.N metodn e kriminalistiks a. TEKNIKA E KRIMINALISTIKS Prcakton mnyrn m adekuate pr zbulimin sigurimin e gjurmve t veprave penale dhe t provave materiale n prgjithsi. N kuadrin e tekniks s kriminalistiks bjn pjes studimi I gjurmve t gishtrinjve, studimi I dorshkrimit dhe identiteti I dokumenteve, fotografia gjyqsore, regjistrat penale. b. TAKTIKA E KRIMINALISTIKS Merret me studimin e formave t veprave penale mnyrs s kryerjes s tyre, motivet dhe qllimet e kryesit dhe psikologjin e kryesve. c. METODA E KRIMINALISTIKS Merret me studimin dhe prcaktimin e mnyrave dhe metodave q jan m t prshtatshme pr zbulimin e grupeve apo llojeve t posame t V.P dhe kryesve t tyre.