Ogród Afrodyty

  • Published on
    31-Mar-2016

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Ewa Stachniak: Ogrd Afrodyty Niezwyka historia ycia Zofii Potockiej, najpikniejszej kobiety Europy Matka 17-letniej Zofii, piknej Greczynki o wielkich czarnych oczach, przyprowadza j do ambasadora Polski w Turcji, proszc o opiek. Kobieta nie widzi innego wyjcia - musi odda swoje dziecko podstarzaemu mczynie, ktry ma pienidze i wadz. Dobrze jednak wie, e tylko wykorzystujc swoj nieprzecitn urod i inteligencj, Zofia ma szans przemieni ich trudny los. Od tej pory modziutka crka handlarza bydem jest zdana tylko na siebie. Jak to si stao, e z biednej greckiej dziewczyny Zofia przeistoczya si w ulubienic salonw osiemnastowiecznej Europy, polsk arystokratk, przyjacik krla Stanisawa Augusta Poniatowskiego i ksicia Potiomkina? To porywajca powie o silnej i niezalenej kobiecie, ktra w patriarchalnym wiecie podziaw spoecznych, na zawsze okrelajcych yciowe szanse jednostki, odmwia zgody na przypisany j

Transcript

  • Matka siedemnastoletniej Zofi i, piknej Greczynki o wiel-kich czarnych oczach, przyprowadza j do ambasadora Polski w Turcji, proszc o opiek. Kobieta nie widzi innego wyjcia musi odda swoje dziecko podstarzaemu m-czynie, ktry ma pienidze i wadz. Dobrze jednak wie, e tylko wykorzystujc swoj nieprzecitn urod i inte-ligencj, Zofi a ma szans odmieni ich trudny los. Od tej pory modziutka crka handlarza bydem jest zdana tylko na siebie.

    Jak to si stao, e z biednej greckiej dziewczynyZofi a przeistoczya si w ulubienic salonw

    osiemnastowiecznej Europy, polsk arystokratk,przyjacik krla Stanisawa AugustaPoniatowskiego i ksicia Potiomkina?

    Ogrd Afrodyty to porywajca powie o silnej i niezalenej kobiecie, ktra dokonaa rzeczy niemoliwej: w patriarchalnym wiecie podziaw spoecznych, na za-wsze okrelajcych yciowe szanse jednostki, odmwia zgody na przypisany jej los i wygraa.

    EwaStachniak

    autorka bestsellerowejKatarzyny Wielkiej

    wietnie napisana opowieo jednej z najciekawszych

    kobiet polskiej historiiXVIII wieku.

    OLGA TOKARCZUK

    Niezwyka historia ycia Zofii Potockiej,najpikniejszej kobiety Europy

    AfrodytyOgrdA

    fro

    dyt

    yO

    gr

    d

    Ewa Stac

    hn

    iakCena 36,90 z

    Stachniak_Ogrod Afrodyty_okladka__DRUK.indd 1 2013-03-20 12:44:33

  • Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 2Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 2 2013-03-08 13:03:272013-03-08 13:03:27

  • Ewa Stachniak

    Ogrd Afrodyty

    tumaczenie autoryzowane z jzyka angielskiego

    Boenna Stokosa

    KRAKW 2013

    Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 3Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 3 2013-03-08 13:03:272013-03-08 13:03:27

  • Ksiki z dobrej strony: www.znak.com.plSpoeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Krakw, ul. Kociuszki 37

    Dzia sprzeday: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.plKrakw 2013

    Druk: Drukarnia Abedik S.A., Pozna

    Tytu oryginauGarden of Venus

    Copyright by Ewa Stachniak 2005

    Copyright for the Polish translation by Boenna Stokosa 2007

    Projekt okadkiMagda Kuc

    Fotografi a na pierwszej stronie okadkiHal_P/Shutterstock.com

    Opieka redakcyjnaEwa Boliska-Gostkowska

    Ewa PolaskaBogna Rosiska

    KorektaKatarzyna Onderka

    Projekt typografi cznyIrena Jagocha

    amaniePiotr Poniedziaek

    ISBN 978-83-240-2374-5

    Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 4Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 4 2013-03-08 13:03:272013-03-08 13:03:27

  • 13

    Brussa lub Bursa (gdzie rozpoczyna si nasza historia), niegdy stolica Bitynii, adzi jedno znajpikniejszych inajwikszych miast Turcji azjatyc-kiej, ustp gry Olimp, [ley] dwa dni podry zKonstantynopola (...).

    Trzy potne bstwa: Mars, Neptun iWenus, miay, adwa ostat-nie maj tu jeszcze idzi, rodzaj pepiniery; ato ze wzgldu na licz-nych zdobywcw imperium greckiego wEuropie (...) ze wzgldu na werbunek marynarzy, awkocu inowoczesnych Lais iFrynii, ktre stamtd trafi aj do kawiarni ilupanarw Konstantynopola. Te ostatnie s nawet obojga pci, jako e chopcy zado czynicy upodobaniom Bizantyjczykw s tam rwnie pikni. (...)

    Na widok tak wielu piknych twarzyczek, wktre obfi tuje grzysty izdrowy okrg Brussy, rzekby, i Afrodyta, pync wmuszli pianami unoszonej zCytery do Paphos, musiaa tu niewtpliwie wyadowa cz swego cennego brzemienia, sw aphrs (pian), kwintesencj rozkoszy, rdo pikna inaszego istnienia, ktra tam pikne wydaa owoce; tak e wKonstantynopolu sowa: dziewczyna zMoundagn ipanienka su-ca rozrywce wyszukanej idobrze prosperujcej stay si synonimami.

    Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 13Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 13 2013-03-08 13:03:272013-03-08 13:03:27

  • Wydaje si, i do naszych czasw okrg ten zachowa przywilej wy-dawania na wiat szczeglnych talentw, ktre bez wysiku podbijaj dwory ikorony.

    Ot wanie Moundagn, sam Olimp, jest miejscem narodzin na-szej bohaterki. Przysza ona na wiat wroku 1760, zkrwi wcale nie znakomitej (to podwjne stwierdzenie winien jestem prawdzie jako historyk), jako e jest crk handlarza byda, awrd jej krewnych byli przewonicy, rzemielnicy i sklepikarze; lecz jednoczenie pochodzi zkrwi jednej znajurodziwszych wwiecie, gdy pikna jak poranek za-wdzicza to matce, ktra jeli sdzi po tym, co ze swej urody zacho-waa bya rwnie pikna, azdaniem niektrych jeszcze urodziwsza*.

    * Tame.

    Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 14Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 14 2013-03-08 13:03:272013-03-08 13:03:27

  • 15

    BERLIN 1822Woda

    Rozalia

    W kocu to Rozalii przypado dopilnowa, aby Gazeta Pe-tersburska trzykrotnie zamiecia anons ozbliajcym si wyjedzie hrabiny Zofi i Potockiej: wraz zcrk, hrabiank Olg Potock, iosob towarzyszc, mademoiselle Rozali Ro-manowicz, do uzdrowiska Spa, przez Pary, na zalecon przez lekarza kuracj wodn. Tylko wtedy mona byo odebra pasz-porty, tylko wtedy padrogna zezwolenie na wynajem wpo-dry koni moga by podpisana przez generaa gubernatora.

    Hrabina opucia Sankt Petersburg 12lipca 1822roku (1lip-ca wedug kalendarza juliaskiego).

    Bezwzgldnie Pary; nalegam zca powag powiedzia doktor Horn gosem przesadnie uniesionym, jakby broni si przed oskareniami, anie oferowa medyczn opini. Francu-scy chirurdzy przewyszaj wszystkich, nawet Anglikw.

    Przed wyjazdem podrni, wtym take suba, uklkli do modlitwy za bezpieczn podr. Wczeniej prosili owzajemne

    Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 15Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 15 2013-03-08 13:03:272013-03-08 13:03:27

  • 16

    odpuszczenie grzechw iwymienili drobne upominki ztymi, ktrzy mieli pozosta: woreczki ze sodko pachnc lawend, wstki, wite obrazki iszkatuki zkory brzozowej.

    Poranek by chodny iwilgotny. Na szczcie nocna burza przesza szybko i nie byo ju wicej mowy o zowrbnych znakach ionie Marusi, wktrym dziewczynie wypaday zby izbrzkiem rozsypyway si po marmurowej posadzce przed-pokoju.

    Dlaczego musimy sucha tych gupstw? warkna na Rozali Olga, jakby Marusi dao si powstrzyma.

    Pierwszy wyruszy powz gospodarczy, zzapasem ywnoci, naczyniami iprzyborami kuchennymi oraz skadanym stoem, bo diety hrabiny nie mona byo powierzy wacicielom mi-janych po drodze ober ookopconych sadz sufi tach idrew-nianych cianach wypolerowanych plecami podrnych. Na dwa nastpne powozy zaadowano bagae. Hrabina podrowaa le-ajk, wktrej moga wygodnie spa iodpoczywa podczas drogi.

    Cho Rozalia przybya do Sankt Petersburga jako dama do towarzystwa hrabiny, ju wkrtce regularne nacieranie leczni-czymi balsamami imaciami okazao si waniejsze od prowa-dzenia codziennej korespondencji, witania goci czy gonego czytania po obiedzie. Co, jak triumfalnie wypominaa Rozalii ciotka Antonia wjednym zjej czstych listw, nie byo a tak trudne do przewidzenia.

    Ciotka Antonia lubia przypomina Rozalii, e jako jedyna yjca jej krewna bya uprawniona do tak bezporedniego wy-raania swoich trosk. Mogaby nawet wybaczy swojemu ku-zynowi Jakubowi Romanowiczowi, e oeni si z ydwk bez grosza ie da si zabi, pozostawiajc swoj rodzin na jej, Antonii, asce. Nie moga natomiast darowa matce Rozalii, e napisaa do hrabiny Potockiej list, bagajc oroztoczenie nad

    Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 16Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 16 2013-03-08 13:03:272013-03-08 13:03:27

  • 17

    crk opieki po jej mierci. Wmajtku rodzinnym, wZierni-kach pod Poznaniem, czeka na Rozali pokj zwidokiem na sad. Wpokoju stao elazne ko, ktrego ram co roku na wiosn suce wyparzay wrztkiem. Inaleca do matki Rozalii stara komoda zlustrem, ktrej szufl ady posypano suszonym rozma-rynem imit, co miao odstrasza myszy.

    Wiele razy wczasie tej wyczerpujcej podry Rozalia pro-sia hrabin oduszy postj, tak potrzebny do odzyskania si. Jak bowiem moga zapewni swej chlebodawczyni cenne chwi-le spokoju? Cigle rozpakowujc ipakujc bagae? Raz po raz zamawiajc kadzie zgorc wod do szorowania brudnych izb wprzydronych oberach, by mona byo wnich przenocowa? Jej wytrzymao te miaa swoje granice. Od chwili wyjazdu ya wwiecznym rozgardiaszu przemieszczajcych si skrzy ikufrw, wrd mebli poobijanych zpowodu czyjej nieostro-noci bd niedbalstwa. Daremnie poszukujc rzeczy, ktre po-winny by na swoim miejscu, astale gdzie si zawieruszay. Trzy razy zrzdu po zapomniane wobery haftowane szale ilamp-ki zapalane przed ikon witego Mikoaja trzeba byo posya sucego na koniu. Wlipcu isierpniu podrowali tylko kilka godzin wcigu doby, zwykle od czwartej po poudniu do dzie-sitej wieczorem, by nie naraa chorej na letni skwar. Doktor Horn zaleci hrabinie stosowanie w czasie podry zimnych okadw, ale wcale jej nie pomagay. Czsto bl by zbyt silny, aby moga jecha dalej.

    Do Berlina dotarli dopiero na pocztkupadziernika. Tam graf Alfred von Haefen wyperswadowa im dalsz podr. Wy-jecha hrabinie na spotkanie, agdy j zobaczy przy rogatkach, nawet nie prbowa ukry przeraenia jej wygldem.

    Nie dopuszcz, Zofi o, eby spdzia w tym pudle na-stpn godzin owiadczy, wskazujc gestem doni powz

    Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 17Stachniak_Ogrod_Afrodyty.indd 17 2013-03-08 13:03:272013-03-08 13:03:27

  • 18

    Potockich. Pozostan guchy na wszelkie twoje sprzeciwy. Bdziesz musiaa zda si na msk ocen sytuacji. Taka jest cena przyjani.

    Odda do dyspozycji hrabiny swj berliski paac, a take osobistego lekarza, jednego znajlepszych wBerlinie, Ignace-go Boleckiego, Polaka wyksztaconego wParyu. Wytumaczy stangretom, jak dojecha do paacu, by na pierwszym skrzyo-waniu nie pojechali wniewaciwym kierunku. Mia powody do obaw, e mog pobdzi. Wksiycowe noce wBerlinie nie zapalano zpowodu oszczdnoci latarni ulicznych iszyld obery Pod Zot Gsi, przy ktrej naleao skrci wprawo, by ledwie widoczny. Upewniwszy si, i stangreci go zrozumieli, owiadczy, e jeli istotnie operacja bdzie konieczna, to bez-zwocznie pole po francuskiego chirurga.

    Hrabina od razu odprawia piciu sucych wraz zwozem gospodarczym do swojego paacu w Humaniu, na