Pagsusuri sa Piling Akda

  • Published on
    26-Oct-2015

  • View
    3.033

  • Download
    17

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Isang pagsusuri sa ilang piling mga katha

Transcript

<p>Pormalistikong Pagsusuri sa Piling Tatlong Kuwento ni Liwayway A. Arceoni Bern Lesleigh Anne J. Ochavillo</p> <p>I. IntroduksyonAng maikling kwento ay isang maigsing salaysay hinggil sa isang mahalagang pangyayaring kinasasangkutan ng isa o ilang tauhan at may iisang kakintalan o impresyon lamang. Isa itong masining na anyo ng panitikan. Tulad ng nobela at dula, isa rin itong paggagad ng realidad, kung ginagagad ang isang momento lamang o iyong isang madulang pangyayaring naganap sa buhay ng pangunahing tauhan. Ayon kay Edgar Allan Poe ang kinikilalang Ama ng Maikling Kwento,ang maikling kwento ay isang akdang pampanitikang likha ng guniguni at salagimsim na salig sa buhay na aktuwal na naganap o maaaring maganap. Napakaraming pagpapakahulugan ng maikling kwento mula sa ibat ibang manunulat. Ayon naman kay Reyes,ito ayisang anyo ng panitikan na naglalayong magsalaysay ng isang mahalaga at nangigibabaw na pangyayari sa buhay ng pangunahing tauhan at nag-iiwan ng isang kakintalan sa isip ng mga mambabasa. Habang mula naman kay Gonzales ang kanyang pagpapakahulugan ng maikling kwento ay maikling katha na nagsasalaysay at tumatalakay sa madulang bahagi ng buhay. Hindi ito pinaikling nobela o buod ng isang nobela.Tunay ngang ang maikling kwento ay isang uri ng masining na pagsasalaysay na maikli ang kaanyuan at ang diwa ay napapalaman sa isang buo, mahigpit at makapangyarihang balangkas na inilalahad sa isang paraang mabilis ang galaw.Ang sumusunod ay sangkap ng isang maikling kwento:1. Banghay tumutukoy sa maayos, kawing-kawing at magkakasunod na mga pangyayari.2. Tauhan tumutukoy sa mga tauhang gumagalaw sa kwento na maaaring pangunahing tauhan at pantulong na tauhan.Dalawang Uri ng Paglalarawan ng May-akda sa Tauhan:a. tuwirang pagpapahayag- kung binabanggit ng may-akda o ng ibang tauhan sa kwento ang mga katangian ng tauhanb. madulang pagpapahayag- kung matimpi ang paglalarawan ng tauhan, na nangangahulugang mahihinuha ang katangian ng tauhan sa pamamagitan ng pagkilos at pagsasalita niya.3. Tagpuan tumutukoy sa lugar at oras ng pinangyarihan ng kwento.Makatotohanan ang daigdig na inilalarawan sa ating imahinasyon upangmakatotohanan din ang pangyayaring magaganap dito.4.Paningin pananaw na pinagdaraanan ng mga pangyayari sa isang kwento.Nakikilala rito ang mga sumusunod:a. paglikha ng nagsasalaysayb. ang lugar at panahong sumasaklaw sa pagsasalaysayc. ang taong pinagsasalaysayan nito.d. ang relasyon ng pagsasalyasay at ang pangyayaring isinasalaysaye. kung gaano ang nalalaman ng nagsasalaysay.Mga Uri ng Paningin:A. paningin sa unang panauhan ang may-akda ay sumasanib sa isa sa mga tauhan na siyang nagsasalaysay ng kwento sa pamamagitanng unang panauhang akoB. paningin sa pangatlong panauhan ang nagkukwento ay gumagamit ng pangatlong panauhan na malayang nagsasalaysay ng mga pangyayari sa kwento. Ang nagsasalaysay ay maaaring pumasok sa isipan at damdamin ng mga tauhan at sabihin sa bumabasa kung ano ang kanilang iniisip o nadarama. Nabibigyan din ng puna at pakahulugan ang kilos ng mga tauhan. Nasasabi ng nagsasalaysay ang lahat ng gusto niyang sabihin o itago ang nais niyang itago.C. tinakdaang obhetibong paningin ang pananaw ay limitado sa isa lamang tauhan sa kwento. Maaaring ang pangunahing tauhan o di kayay alinman sa mga katulong na tauhan sa kwento ang tagapagsalaysay.D. obhetibong paningin o paninging palayon ang tagapagsalaysay ay nagsisilbing kamera o malayang nakalilibot habang itinatala nito ang bawat nakikita at naririnig. Ang tagapagsalaysay ay hindi nakakapasok sa isipan ng tauhan at hindi rin nakapagbibigay puna o paliwanag. Tumatayongtagapanood lamang siya ng mga pangyayari sa kwento. Nakikita niya angginagawa ng mga tauhan, naririnig ang sinasabi nila , ngunit hindi niya tuwirangmasasabi ang kanilang iniisip o nadarama.E. paninging panarili isang paraan ng pagsulat na sa pamamagitan ng daloy ng kamalayan o stream of consciousness. Sumusulong ang kwento sa pamamagitan ng paglalahad ng may-akda na ang isipan at damdamin ay naaayon sa damdamin at kaisipan ng isang tauhan lamang. Isinasalaysay ang kwento sa pamamagitan ng unang panahunan (first person). Gayunman hindi ginagamit ang panghalip na ako.F. paninging laguman magkasamang paggamit ng paninging panarili at palayon sa kwento. Sa pamamagitan ng paningin na ito malawak ang kalayaan ng awtor sa pagsasalaysay, bagaman hindi rin siya dapat pumasok sa katauhan ng isang tauhan maliban sa pangunahing tauhan.5.Paksang-diwa o tema tumutukoy sa kaisipang iniikutan ng katha. Ito ang sentralna ideya ng kwento na naghahayag ng pagkaunawa sa buhay. Ito ay hindi dapatihayag sa isang salita o parirala lamang kundi sabihin ito sa isang buongpangungusap.Halimbawa: ang pagsama ng isang tao-kundi ihayag ang buong pangungusap nang ganito:kung minsan, ang pagsama ng isang tao ay dala ngmapapait niyang karanasan sa buhay 6. Katimpian masining na paglalarawan sa damdamin. Ang maingay at nagpapalahaw na pag-iyak ay di tanda ng kalaliman ng kalungkutan; digayang tahimik, pigil at di mailuhang pighati.7. Pahiwatig tinatalakay ang pangyayaring nagaganap sa isang akda. Ipinahihiwatig ang pangyayaring inaakalang mahalaga sa kwento. Dahil dito, nagiging malikhain ang mga mambabasa sapagkat naiiwan ang kanyang guniguni o imahinasyon sa mga pangyayaring nagaganap o maaaring maganap sa maikling katha. Sa pamamagitan din nitoy nagiging matimpi ang pagsasalaysay, hindi nagiging kabagut bagot sa sinumang bumabasa ang paglalantad ng mga sunud-sunod na pangyayaring inaakalang napakahalaga bilang isa sa pangunahing sangkap ng maikling kwento.8. Simbolo ito ang mga salita na kapag binabanggit sa isang akdang pampanitikan ay nag-iiwan ng ibat ibang pagpapakahulugan sa mambabasa.Halimbawa:Ang puti ay kumakatawan sa kalinisan o kawagasan samantalang ang pula ay kumakatawan sa katapangan o kaguluhan.9. Suliranin mga problemang kinakaharap ng mga tauhan sa kwento. Ito ang nagbibigay daan upang magkaroon ng kulay at kawili-wili ang mga pangyayari sa kwento. Dito makikita kung paano kakaharapin ng mga tauhan ang paglutas sa suliraning kinakaharap.10. Tunggalian ito ang nagbibigay-daan sa madudulang tagpo upang lalong maging kawili-wili at kapana-panabik ang mga panggyayari kayat sinasabing ito ang sanligan ng akda. Nagsisimula ito sa paghahangad ng pangunahing tauhan na hahadlangan ng sinuman o anuman sa katuparan. Ang sagabal o katunggaling lakas ay dapat na nababagay sa kahalagahan ng layunin ; at dapat na magdulot ng pananabik at kasiyahan sa mga mambabasa sa dakong huli.Mga uri ng Tunggalian:a. tao laban sa taob. tao laban sa sarilic. tao laban sa kalikasan11. Kasukdulan dito nagwawakas ang tunggalian. Pinakamasidhing pananabik ang madarama ng mga mambabasa sa bahaging ito sapagkat dito pagpapasyahan ang kapalaran ng pangunahing tauhan o bayani sa kwento. Subalit bago sumapit ang pinakarurok na ito ng kasabikan, kailangang magduyan muna ang pananabik ng mambabasa sa isang lundo na sa ilang saglit, mabibitin ang tinurang pananabik sa kahihinatnan ng pangunahing tauhan.12. Himig itoy tumutukoy sa kulay ng damdamin. Maaaring mapanudyo, mapagtawa at iba pang magpapahiwatig ng kulay ng kalikasan ng damdamin.13. Salitaan ang usapan ng mga tauhan. Kailangang magawang natural at hindi artipisyal ang dayalogo.14. Kapananabikan nalilikha ito sa paglalaban ng mga tauhan o ng bidang tauhan laban sa mga kasalungat niya. Ito ang pagkabahalang nararamdaman ng mga mambabasa bunga ng hindi matiyak ang magiging kalagayan ng pangunahing tauhan sa kanyang pakikipagtunggali.15. Kakalasan ito ang kinalabasan ng paglalaban ng mga tauhan sa akda.16. Galaw tumutukoy ito sa pagkakalahad o pag-unlad ng kwento mula sa pagkakalahad ng suliranin hanggang sa malutas ang suliraning ito sa wakas ng katha.17. Wakas bagamat ang kwentoy maaari nang magwakas sa kasukdulan, may mga pagkakataong kailangan pa rin ng katuusan upang ipahayag ang mga pangyayari pagkatapos ng kasukdulan. Maaari itong ipaloob ang paliwanag o pahiwatig sa tiyak na sinapit ng pangunahing tauhan sa halip na ipaubaya na lamang sa mga mambabasa.</p> <p>I. Paglalahad ng SuliraninSa pag-aaral na ito, kinilala ng mananaliksik ang mga sangkap ng isang maikling kwento at mula rito ay susuriin niya ang ilang piling kwentong isinulat ni Liwaway A. Arceo, upang matukoy ang maaring pagkakapareho o pagkakaiba ng mga ito base sa mga siniping pahayag at linya na mababasa sa mga kwento.II. KahalagahanAng pananaliksik ay isinagawa ngayong taong panuruan 2013-2014 sa Pampamahalaang Unibersidad ng Bukidnon, Malaybalay City Bukidnon. Ang pagaaral na isinagawa ng mananaliksik ay naglalayong makapagambag ng impormasyon tungkol sa mga sangkap ng isang maikling kwento na matatagpuan sa akdang pampanitikan na magbibigay gabay sa mga mambabasa.Maragdagan ang kaalaman ng mga mambabasa tungkol sa mga nilalaman ng isang maikling kwento. Maipaabot sa kanila na mahalagang malaman at matukoy ang sangkap ng isang maikling kwento upang mas lalong maintindihan ang akdang binabasa. Ang papel na ito ay makatutulong nang malaki sa mga mambabasa upang maunawaan nilang mabuti at maintindihan ang kabuuan ng mga nasusulat na mga maikling kwento.Makapagbibigay ang pananaliksik na ito ng sapat na impormasyon upang lumawak ang kaalaman tungkol sa mga paksang tinalakay ng mataas na paaralan at kolehiyo at makatutulong sa kanilang isasagawang pananaliksik sa mga pormalistikong pananaw na napapaloob sa iba pang anyo ng akda.III. Saklaw ng pagsusuriAng pag-aaral na ito ay nakapokus lamang sa tatlong maikling kwentong isinulat ni Liwayway A. Arceo, Uhaw ang Tigang na Lupa (1943), Ang Sukatan ng Ligaya at Banyaga at susuriin ito sa pamamagitan ng tatlong sangkap ng maikling kwento na napili ng mananaliksik: Tauhan, Himig at Galaw ng kwento. IV. Pagsusuri/AnalisisTauhanAng tauhan ay tumutukoy sa mga karakter na gumagalaw sa kwento na maaaring pangunahing tauhan at pantulong na tauhan. Sa pagsusuring ito, tinutukoy ang uri ng tauhan ayon sa katangian na mayroon ito. Mula sa deskripsyon ng kanyang galaw at dayalogong kanyang binibitawan natutukoy kung anong klaseng tao ang karakter sa kwento. Uhaw ang Tigang na LupaHeto ang mga linyang gagamiting patunay sa uri ng pagkataong mayroon ang Ina sa kwentong Uhaw ang Tigang na Lupa. Ilang gabi nang ako ang kapiling niya sa higaan. Tila musmos akong dumarama sa init ng kanyang dibdib at nikikinig sa pintig ng kanyang puso. Ngunit, patuloy akong nagtataka sa malalim na paghinga niya, sa kanyang malungkot na pagtitig sa lahat ng bagay, paghikbi...Bihira siyang magalit sa akin at kung nagkakagayon ay maikli ang kanyang pananalita:Lumigkit ka!...At kailangang di ako makita. Kailangang di ko masaksihan ang kikislap na poot sa kanyang mga mata. Kailangang di ko namamalas ang pagkagat niya sa kanyang labi. Kailangang di ko na makita ang panginginig ng kanyang mga daliri. Ito rin ang katumbas ng kanyang mariing huwang kung mayroon siyang ipinagbabawal.Kinabukasan ay may bakas ng luha ang mga mata ni Ina. Kapansin-pansin ang lalo niyang hindi pagkabo buhat noon. Lalo siyang naging malungkot sa aking paningin.Si Ina ay dumating at lumisang walang binitiwang kataga. Ngunit, sa kanyang paglisan ay muling binati ng kanyang palad ang aking balikat at nadarama ko pa ang salat ng kanyang mag daliri; ang init ng mga iyo, ang bigat ng kanilang pagkakadantay...Si Ina ay patuloy sa kanyang hindi pagkibo sa akin, patuloy sa kanyang hindi pag-idlip, patuloy sa kanyang pagluha kung walang makakita sa kanya...Ang kanang kamay ni Ina ay idinantay sa noo ni Ama at ang pagtatanan ng isang nais tumakas na damdamin sa kanyang dibdib ay tinimpi ng pagdadaop ng kanyang ngipin sa labi.Kinagat ni Ina nang mariin ang kanyang labi at nang siyay mangusap ay hindi ko naaming kay Ina ang tinig na yaon:Maaangkin mo na, mahal ko!Ang mga linyang sinipi sa itaas ay pagsasalaysay ng anak sa kuwento na magpapatunay na ang kanyang Ina ay isang mapagtimping tao. Sa kabila ng sakit at karupukan ng kanyang kalooban ay ipinapakita pa rin niyang siyay nagpapakatatag at matapang para sa mga tao sa kanyang paligid. Siya ay isang babaeng sa kabila ng sakit ng kanyang pakiramdam ay nagpapakita at nagagawa niyang ipakita ang katapangan at pagiging mapagtimpi. Ang Sukatan ng LigayaHeto ang mga linyang gagamiting patunay sa uri ng pagkataong mayroon si aling Isyang sa kwentong Sukatan ng Ligaya. Ang Inang. . . nagbibihis na naman! Parang inip na inip dito sa min . . . matatandaan pa niyang parunggit nito.At kung may bahid man ng katotohanan itong sinabing iyon ni Medy ay hindi na siya nagpahalata.Napabuntunghininga nang malalim si Aling Isyang. Hindi siya makatutol kapag ang sinasangkalan ni Medy ay ang asawa nito. Nahihiya siyang biguin ang manugang. . . Iniiwasan niyang may masabi ito.Nanibago si Aling Isyang nang tumayo siya. May kataasan ang taking ng sapatilya.At matigas ang entrada. Hindi pa siya humahakbang ay waring nananakit na ang kanyang talampakan.Isa pa iyon sa mga dahilan kung bakit hindi siya magtagal sa bahay ni Medy. Ang gusto ni Medy ay lagi siyang susunod sa mga sinasabi nito upang walangmasabi ang iba. Sa kanyang pakiramdam naman ay iniipit ang kanyang mga kilos at hindi siyaMalaya. Gayunman ay ayaw na niyang maging alangan ang kanyang anak sa pamantayan ng kanyang manugang, kayat sinisikap niyang makibagay.Hindi naman. .. pagkakaila niya. Syempre. . . medyo lang ako naninibago at mababa ang kotso. . .Saglit na nakawala sa diwa ni Aling Isyang ang mga nagdaannang marinig ang masayang tawanan nina Medy at Eddie. At nakadama na rin siya ng kasiyahan. Pinilit niyang masiyahan.Susunud-sunod naman si Aling Isyang. Ingatna ingat siya sa paghakbang. Nananakit ang kanyang mga paa sa suot na sapatilya. Ngunit sinarili niya iyon.Napuno ng kaligayahan ang puso ni Aling Isyang nang matanaw na niya ang makipot at maalikabok na landas na bumubungad sa kanilang nayon. Waring abot-kamay na niya ang kanilang tarangkahan.Ang mga siniping linya sa itaas ay nagpapatunay lamang na isang mapagtimping Ina si Aling Isyang. Kahit na nahihirapan siyang makibagay sa tahanan ng kanyang anak na si Medy, pinipilit niyang ipakita na hindi siya nahihirapan dahil ayaw niyang nasasaktan ang anak. Ipinapakita niyang kaya niya kahit na sa puso niya ay nagpupumiglas ang damdaming nagnanais na umuwi na sa nayon at lumanghap ng sariwang hangin. Mula sa mga piling mga linya, mababasa nating, para sa ikasisiya at hindi pagtatampo ng anak ay nagtitimpi si Aling Isyang sa kanyang pakiramdam kahit na nahihirapan siya. BanyagaHeto ang mga linyang gagamiting patunay sa uri ng pagkataong mayroon si Fely sa kwentong Banyaga. Ang hirap sa kanilaayaw nilang maghiwa-hiwalay. Kung sinunod ko ang gusto ni Inangnoonkung natakot ako sa iyakan Tumigil siya sa pagsasalita. Alam niyang hindi maikukubli ng kanyang tinig ang kapaitang naghihimagsik sa kanyang dibdib. Sa kotse na ang sabi niya kay Nana Ibang. Ang hindi niya masabi: Baka ako masilatbaka ako hindi makapanaog sa hagdang kawayan.Pinigil niya ang buntung-hiningang ibig kumawala sa kanyang dibdib.Na...</p>