PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU WIEDZA O ?· 95 PODSTAWA PROGRAMOWA – WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE –…

  • Published on
    28-Feb-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<p>93PODSTAWA PROGRAMOWA WIEDZA O SPOECZESTWIE LICEUM </p> <p>9393</p> <p>PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOECZESTWIE IV etap edukacyjny zakres podstawowy</p> <p>I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.Ucze znajduje i wykorzystuje informacje na temat sposobu, w jaki prawo reguluje ycie obywateli; wyraa wasne zdanie w wybranych sprawach na rnych forach publicznych i uzasadnia je; jest otwarty na odmienne pogl-dy; gromadzi i wykorzystuje informacje po trze bne do zaplanowania dalszej nauki i kariery zawodowej.</p> <p>II. Rozpoznawanie i rozwizywanie problemw.Ucze rozpoznaje prawne aspekty codziennych problemw yciowych i szu-ka ich rozwiza nia.</p> <p>III. Wspdziaanie w sprawach publicznych.Ucze wsppracuje z innymi planuje, dzieli si zadaniami i wywizuje si z nich; sprawnie korzysta z procedur i moliwoci, jakie stwarzaj obywate-lom instytucje ycia publicznego; zna i stosuje zasady samoorganizacji i sa-mopomocy.</p> <p>IV. Znajomo zasad i procedur demokracji.Ucze wyjania znaczenie prawa dla funkcjonowania demokratycznego pa-stwa i rozpo znaje przypadki jego amania.</p> <p>V. Znajomo podstaw ustroju Rzeczypospolitej Polskiej.Ucze opisuje sposb i zakres dziaania organw wadzy sdowniczej oraz organw cigania w Rzeczypospolitej Polskiej. </p> <p>VI. Znajomo praw czowieka i sposobw ich ochrony.Ucze wyjania podstawowe prawa czowieka, rozpoznaje przypadki ich na-ruszania i wie, jak mona je chroni. </p> <p>1. Mody obywatel w urzdzie. Ucze:1) wyjania, jak nabywa si obywatelstwo polskie i unijne; 2) ustala, w jakim urzdzie i w jaki sposb uzyskuje si dowd osobisty, </p> <p>paszport, prawo jazdy, jak rejestruje si motocykl i samochd;3) podaje formalne warunki, jakie speni musi obywatel, by wzi </p> <p>udzia w wybo rach;4) uzyskuje informacj publiczn na zadany temat w odpowiednim </p> <p>urzdzie; 5) wyjania, co moe zrobi obywatel, gdy nie zgadza si z decyzj </p> <p>urzdu; 6) sporzdza urzdowy wniosek, skarg i odwoanie.</p> <p>Cele ksztacenia wymagania </p> <p>oglne</p> <p>Treci nauczania wymagania szczegowe</p> <p>94EDUKACJA HISTORYCZNA I OBYWATELSKA W SZKOLE PODSTAWOWEJ, ...</p> <p>9494</p> <p>2. Prawo i sdy. Ucze:1) wyjania, co to jest prawo i czym rni si normy prawne od norm </p> <p>religijnych, moralnych i obyczajowych;2) wymienia podstawowe zasady prawa (prawo nie dziaa wstecz, do-</p> <p>mniemanie nie win noci, nie ma winy bez prawa, nieznajomo pra-wa szkodzi) i wyjania kon se kwencje ich amania;</p> <p>3) wymienia rda prawa; znajduje wskazany akt prawny i interpretuje proste przepisy prawne;</p> <p>4) wyjania rnice midzy prawem cywilnym, karnym i administracyj-nym; wska zu je, w ja kim kodeksie mona znale przepisy dotyczce konkretnej sprawy; </p> <p>5) uzasadnia potrzeb niezalenoci i niezawisoci sdziw; 6) przedstawia uczestnikw i przebieg procesu sdowego: cywilnego </p> <p>i karnego; uza sa dnia znaczenie mediacji; 7) wymienia gwne prawa, jakie przysuguj ofi erze, sprawcy i wiad-</p> <p>kowi prze stp stwa; 8) pisze pozew w wybranej sprawie cywilnej i zawiadomienie o pope-</p> <p>nieniu prze stp stwa (wedug wzoru). 3. Bezpieczestwo. Ucze:</p> <p>1) charakteryzuje najwaniejsze zadania prokuratury i policji; 2) przedstawia uprawnienia policjantw i innych sub porzdkowych; </p> <p>rozpoznaje prze jawy ich naruszania; 3) nawizuje kontakt (osobisty, telefoniczny lub mailowy) z funkcjona-</p> <p>riuszem policji (np. dzielnicowym) i na podstawie uzyskanych infor-macji sporz dza notatk lub wykres dotyczcy przestpczoci w swo-jej okolicy; </p> <p>4) wymienia przestpstwa, ktrych ofi ar najczciej padaj modzi lu-dzie; wie, jak mo na prbowa ich unikn i przestrzega zasad bez-piecznego zachowania si w sy tuacji zagroenia; </p> <p>5) wyjania, na jakich zasadach nieletni odpowiadaj za popenienie przestpstwa (rod ki wychowawcze i poprawcze); </p> <p>6) przedstawia przepisy prawne dotyczce sprzeday i konsumpcji alko-holu, papie rosw i narkotykw i wska zuje na konsekwencje ich ama-nia. </p> <p>4. Edukacja i praca w Polsce i Unii Europejskiej. Ucze:1) wymienia prawa i obowizki ucznia; wyszukuje gwarantujce je prze-</p> <p>pisy pra wa owiatowego (np. w ustawie, statucie szkoy) oraz przepi-sy zawarte w innych aktach prawnych (np. w Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej); </p> <p>2) rozpoznaje przypadki naruszania praw ucznia i w razie potrzeby po-dejmuje odpo wiednie kroki w celu ich ochrony; </p> <p>3) omawia na wybranych przykadach zasady przyjmowania do szk wyszych;</p> <p>95PODSTAWA PROGRAMOWA WIEDZA O SPOECZESTWIE LICEUM </p> <p>4) przedstawia warunki podejmowania przez modych Polakw nauki w Unii Euro pejskiej oraz wyszukuje informacje na ten temat odnosz-ce si do wybra nego pastwa; </p> <p>5) wyjania, co wynika z wejcia Polski do strefy Schengen; zna zasady bezpiecz nego podrowania po Europie i wiecie (unikanie ryzyka, postpowanie w razie kra dzie y lub wypadku, moliwoci uzyskania pomocy, w tym opieki zdro wotnej);</p> <p>6) wyjania, jakie moliwoci zarabiania maj modzi ludzie, jakie umo-wy mog za wie ra i jakie s zasady opodatkowania ich dochodw; </p> <p>7) omawia oglne zasady podejmowania pracy i zakadania wasnych przed si biorstw w Unii Europejskiej (na podstawie informacji z Inter-netu); sporzdza Europass-CV.</p> <p>5. Prawa czowieka. Ucze:1) przedstawia krtko histori praw czowieka i ich generacje; wymienia </p> <p>najwa niejsze do ku menty z tym zwizane; 2) wymienia podstawowe prawa i wolnoci czowieka; wyjania, co </p> <p>oznacza, e s one pow szechne, przyrodzone i niezbywalne; 3) podaje najwaniejsze postanowienia Powszechnej Deklaracji Praw </p> <p>Czowieka, Euro pejskiej Konwencji Praw Czowieka i Konwencji o Prawach Dziecka; </p> <p>4) znajduje w rodkach masowego przekazu (w tym w Internecie) infor-macje o przy pad kach amania praw czowieka na wiecie; </p> <p>5) bierze udzia w debacie klasowej, szkolnej lub internetowej na temat wolnoci so wa lub innych praw i wolnoci; </p> <p>6) wyjania, na czym polegaj: prawo do prywatnoci, w tym do ochro-ny danych oso bo wych i prawa obywatela w kontaktach z mediami. </p> <p>6. Ochrona praw i wolnoci. Ucze:1) przedstawia gwne rodki ochrony praw i wolnoci w Polsce; 2) opisuje sposb dziaania Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika </p> <p>Praw Dziec ka; pisze prost skarg do jednego z nich (we d ug wzoru); 3) uzasadnia znaczenie Europejskiego Trybunau Praw Czowieka </p> <p>w Strasburgu; 4) przedstawia na przykadach dziaania podejmowane przez ludzi i or-</p> <p>ganizacje poza rz dowe bronice praw czowieka; w miar swoich moliwoci wcza si w wyb rane dziaania (np. podpisuje apel, pro-wadzi zbirk darw); </p> <p>5) rozpoznaje przejawy rasizmu, szowinizmu, antysemityzmu i kseno-fobii; uzasadnia potrzeb przeciwstawiania si im oraz przedstawia moliwoci zaanga owania si w wy brane dziaania na rzecz rwno-ci i tolerancji;</p> <p>6) znajduje informacje o naruszaniu praw czowieka w wybranej dzie-dzinie (np. pra wa ko biet, prawa dziecka, wolno wyznania, prawo do edukacji, prawa huma nitarne) i pro jektuje dziaania, ktre mog temu zaradzi. </p> <p>96EDUKACJA HISTORYCZNA I OBYWATELSKA W SZKOLE PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I LICEUM</p> <p>96</p> <p>PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOECZESTWIE IV etap edukacyjny zakres rozszerzony</p> <p>I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.Ucze znajduje i wykorzystuje informacje na temat ycia publicznego, kry-tycznie je analizuje, samodzielnie wyciga wnioski; wyraa i uzasadnia wa-sne zdanie w wy branych sprawach w formie ustnej i pisemnej na rnych fo-rach publicznych; przedstawia i uzasadnia pogldy odmienne od wasnych.</p> <p>II. Rozpoznawanie i rozwizywanie problemw.Ucze rozpoznaje problemy w skali lokalnej, krajowej, europejskiej i global-nej oraz szuka ich rozwizania; rozumie zoono problemw spoecznych i politycznych; dostrzega perspe ktywy rnych uczestnikw ycia publicz-nego.</p> <p>III. Wspdziaanie w sprawach publicznych.Ucze wsppracuje z innymi planuje, dzieli si zadaniami i wywizuje si z nich; sprawnie korzysta z procedur i moliwoci, jakie stwarzaj obywate-lom instytucje ycia publicznego; zna i stosuje zasady samoorganizacji i sa-mopomocy.</p> <p>IV. Znajomo zasad i procedur demokracji.Ucze wyjania demokratyczne zasady i procedury oraz stosuje je w codzien-nym yciu; charakteryzuje demokracj na tle innych ustrojw, ocenia dzia-anie instytucji demokra tycznych w Polsce i na wiecie; ocenia rol stowa-rzysze i organizacji obywatelskich oraz rnych form akty wnoci obywateli w funkcjonowaniu wspczesnej demokracji. </p> <p>V. Znajomo podstaw ustroju Rzeczypospolitej Polskiej.Ucze opisuje sposb dziaania wadz publicznych i innych podmiotw y-cia publicznego; wykorzystuje swoj wiedz o zasadach demokracji i ustroju Polski do interpretacji i oceny wydarze w yciu spoecznym i politycznym; przedstawia prawa i obowizki obywatela Rzeczypospolitej Polskiej; rozumie znaczenie prawa i praw czowieka w codziennym yciu obywatela oraz roz-poznaje przypadki ich amania.</p> <p>VI. Dostrzeganie wspzalenoci we wspczesnym wiecie.Ucze przedstawia zwizki midzy swoim yciem a sytuacj spoecznoci lo-kalnej, sytuacj Polski, Europy i wiata; wyjania zoono zjawisk spoecz-nych, politycznych, ekonomicznych i kulturowych; uwzgldnia perspektyw globaln w interpretacji tych zjawisk.</p> <p>Cele ksztacenia wymagania oglne</p> <p>97PODSTAWA PROGRAMOWA WIEDZA O SPOECZESTWIE LICEUM </p> <p>97</p> <p>1. ycie zbiorowe i jego reguy. Ucze:1) charakteryzuje wybrane zbiorowoci, spoecznoci, wsplnoty, spoe-</p> <p>czestwa, ze wzgl du na obowizujce w nich reguy i wizi; 2) podaje przykady norm i instytucji spoecznych; charakteryzuje ich </p> <p>funkcje w y ciu spoecznym; 3) wyjania, co to jest anomia, omawia jej przyczyny i skutki; 4) omawia na przykadach rda i mechanizmy konfl iktw spoecznych </p> <p>oraz spo soby ich rozwizywania.2. Socjalizacja i kontrola spoeczna. Ucze:</p> <p>1) porwnuje modele socjalizacji charakterystyczne dla wasnej grupy wiekowej i po ko lenia rodzicw; </p> <p>2) opisuje przejawy kontroli spoecznej w yciu codziennym; 3) wyjania na przykadach, w jaki sposb dochodzi do stygmatyzacji </p> <p>spoecznej i jakie mog by jej skutki. 3. Grupa spoeczna. Ucze:</p> <p>1) przedstawia cechy i funkcjonowanie maej grupy spoecznej (liczeb-no, wi, trwa o, role grupowe, wsplne wartoci i cele, poczucie odrbnoci, wsp dzia anie); </p> <p>2) omawia na przykadach rne rodzaje grup i wyjania funkcjonowa-nie wskazanej grupy; </p> <p>3) wyjania znaczenie grup odniesienia pozytywnego i negatywnego w procesie so cja lizacji;</p> <p>4) opisuje swoiste cechy wspczesnej rodziny jako grupy spoecznej; porwnuje i ilustruje przykadami rne modele rodziny. </p> <p>4. Struktura spoeczna. Ucze:1) opisuje struktur klasowo-warstwow polskiego spoeczestwa i swo-</p> <p>jej spoecz noci lokalnej;2) porwnuje skal nierwnoci spoecznych w Polsce i wybranym </p> <p>pastwie, wyjaniajc zwizek midzy nierwnociami spoecznymi a nierwnoci szans yciowych; </p> <p>3) podaje przykady i wyjania uwarunkowania pionowej i poziomej ru-chliwoci spo ecznej; </p> <p>4) opisuje mechanizm i skutki spoecznego wykluczenia oraz sposoby przeciw dzia ania temu zjawisku; </p> <p>5) charakteryzuje wybrane problemy ycia spoecznego w Polsce (w tym sytuacj mo dych ludzi); rozwaa moliwoci ich rozwizania. </p> <p>5. Zmiana spoeczna. Ucze:1) charakteryzuje historyczne formy organizacji spoeczestwa (pier-</p> <p>wotne, trady cyj ne, prze mysowe, postindustrialne); 2) omawia cechy wspczesnego spoeczestwa zachodniego (otwarte, </p> <p>postindus trialne, konsumpcyjne, masowe, informacyjne); </p> <p>Treci nauczania wymagania szczegowe</p> <p>98EDUKACJA HISTORYCZNA I OBYWATELSKA W SZKOLE PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I LICEUM</p> <p>98</p> <p>3) analizuje sposoby adaptacji do zmiany spoecznej na podstawie wa-snych obser wacji i tekstw kultury; </p> <p>4) przedstawia i ocenia dwie drogi zmiany spoecznej: rewolucj i refor-m; </p> <p>5) charakteryzuje wybrany ruch spoeczny, np.: Solidarno, ruch niepodle gociowy non-violence Mahatmy Gandhiego, ruch praw obywa telskich Marti na L. Kinga, ruch na rzecz ochrony rodowiska naturalnego, ruch emancypacji kobiet. </p> <p>6. Nard, ojczyzna i mniejszoci narodowe. Ucze:1) przedstawia dwie koncepcje narodu: etniczno-kulturow i polityczn; 2) omawia czynniki sprzyjajce asymilacji oraz suce zachowaniu to-</p> <p>samoci naro dowej; 3) charakteryzuje postawy wspczesnych Polakw wobec ojczyzny </p> <p>i narodu; 4) charakteryzuje mniejszoci narodowe, etniczne i grupy imigrantw yjce w Pol sce (liczebno, historia, kultura, religia itp.); wymienia prawa, ktre im przysu guj; </p> <p>5) rozpoznaje przejawy ksenofobii, antysemityzmu, rasizmu i szowini-zmu i uza sad nia potrzeb przeciwstawiania si tym zjawiskom.</p> <p>7. Procesy narodowociowe i spoeczne we wspczesnym wiecie. Ucze:1) wyjania, dlaczego i w jakim zakresie doszo do integracji narodw </p> <p>w wiecie za cho dnim; 2) porwnuje rne modele polityki wybranych pastw wobec mniej-</p> <p>szoci narodo wych i imigrantw; 3) wyjania, dlaczego w Europie integracja imigrantw z pastw poza-</p> <p>euro pejskich ro dzi trudnoci; ocenia sytuacj imigrantw w Polsce; 4) omawia na przykadach przyczyny i sposoby rozwizywania dugo-</p> <p>trwaych konfl iktw midzy narodami; 5) omawia przyczyny i skutki konfl iktw spoecznych w pastwach </p> <p>Afry ki, Azji, Ameryki Poudniowej i rodkowej. 8. Kultura i pluralizm kulturowy. Ucze:</p> <p>1) rozrnia normatywne i opisowe pojcie kultury; 2) wskazuje specyfi czne cechy kultury wysokiej, masowej, narodowej </p> <p>i ludowej; 3) rozpoznaje najwaniejsze cechy kultury wskazanej spoecznoci; 4) okrela znaczenie religii w polskiej kulturze; charakteryzuje religij-</p> <p>no wsp czes nych Polakw; 5) ocenia wpyw kontrkultury na ycie spoeczne; 6) wyjania, na czym polega i skd si bierze pluralizm kulturowy wsp-</p> <p>czesnego spoe czestwa; analizuje konsekwencje tego zjawiska; </p> <p>99PODSTAWA PROGRAMOWA WIEDZA O SPOECZESTWIE LICEUM </p> <p>99</p> <p>7) rozrnia tolerancj od akceptacji; ocenia ich znaczenie dla ycia spo-ecznego; </p> <p>8) charakteryzuje subkultury modzieowe w Polsce i Europie. 9. Wspczesne spory wiatopogldowe. Ucze:</p> <p>1) rozpatruje argumenty przemawiajce za swobod prowadzenia ba-da genetycz nych oraz ich prawnym zakazem;</p> <p>2) rozwaa racje stron sporw o dopuszczalno aborcji i eutanazji;3) uzasadnia traktowanie kary jako odpaty lub jako sposobu resocjaliza-</p> <p>cji; formuuje wasne stanowisko w tej sprawie;4) rozwaa argumenty i kontrargumenty stron sporu o przyznanie </p> <p>mniejszociom seksu al nym takich samych praw, jakie maj osoby he-teroseksualne; </p> <p>5) rozpatruje racje stron innych aktualnych sporw wiatopogldowych i formu uje swoje stanowisko w danej sprawie. </p> <p>10. Edukacja w XXI w. Ucze:1) przedstawia rol szkoy i edukacji nieformalnej we wspczesnym </p> <p>spoe czestwie infor macyjnym; 2) wskazuje dziaania, ktre mog podejmowa pastwo, wadze sa-</p> <p>morzdowe oraz orga nizacje spoeczne, by zwikszy rwno szans w dostpie do edukacji; </p> <p>3) wyjania zaleno midzy systemem edukacyjnym a rynkiem pracy; wskazuje przy kady ich niedopasowania; </p> <p>4) wyjania, w jaki sposb mona podnosi lub zmienia swoje kwalifi -kacje zawo do we i dla czego uczenie si przez cae y cie jest jednym z warunkw sukcesu w karierze zawodowej.</p> <p>11. Obywatel i obywatelstwo. Ucze:1) przedstawia procedury nabywania i zrzekania si polskiego obywa-</p> <p>telstwa; 2) wyjania, czym obywatelstwo rni si od narodowoci; 3) wymienia konstytucyjne obowizki obywateli Rzeczypospolite...</p>